Tom Egeland

De hoeders van het verbond

Uit het Noors vertaald door Annelies de Vroom

Uitgeverij De Geus

breda 2013

De citaten uit de Bijbel zijn afkomstig uit de Nieuwe Bijbelvertaling, Querido, Amsterdam 2004

Oorspronkelijke titel Paktens voktere, verschenen bij Aschehoug

Oorspronkelijke tekst © H. Aschehoug & Co. (W. Nygaard), Oslo 2007

Eerste Nederlandstalige uitgave © Annelies de Vroom en De Geus bv, Breda 2009

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © pnc/Brand X/Corbis

isbn 978 90 445 1971 6

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de vijfde druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

De priestermoord

IJsland

het jaar 2007

1

Sira Magnus, de IJslandse priester, is dood. Hij drijft in het water met zijn gezicht naar beneden, alsof hij diep adem heeft gehaald om iets op de bodem van het buitenbad te bekijken. Het schouderlange haar vormt een grijze stralenkrans in het water. De krijtwitte handen drijven op het rimpelige water.

‘Magnus?’

Mijn stem klinkt dun en angstig.

Zijn kleding drijft rond hem als algen op het wateroppervlak. Op de bodem glinsteren de munten die de toeristen in het water hebben gegooid.

Ik roep nogmaals zijn naam. Ergens krast een raaf.

Ik kan me niet bewegen. Misschien probeer ik slechts het onvermijdelijke uit te stellen: hem uit het warme bronwater te moeten trekken en zijn levenloze blik te zien.

Hij is niet per ongeluk in het water gevallen. Het buitenbad is niet diep. Hij had makkelijk overeind kunnen komen.

Iemand heeft hem gedood. Iemand heeft sira Magnus laten verdrinken.

Ik ga op mijn hurken zitten, grijp hem bij zijn enkels en trek hem uit het water, dat zwak naar zwavel ruikt. Hij is zwaar. Zijn kleding is doorweekt. Als ik hem op zijn zij draai, loopt er water uit zijn mond. Ik voel zijn pols die allang is verstomd. Zijn gezicht is rood en opgezwollen. Hij is zijn bril kwijt. Zijn ogen zijn wijd opengesperd. En leeg.

‘O, Magnus,’ fluister ik, ‘wat hebben ze met je gedaan?’ Of misschien zeg ik het wel in mezelf. Ik neem zijn hand in de mijne. Ik beef. Er druipt water uit zijn baard. De kleren plakken op zijn mollige lichaam.

De grond rond het cirkelvormige buitenbad is geplaveid met platte stenen. Tussen de voegen groeien een paar weerbarstige planten. Een windvlaag trekt over de heidevlakte.

Ik laat zijn hand los en bel het alarmnummer.

2

Terwijl ik op de politie wacht, ren ik naar de pastorie om te kijken of ze het manuscript hebben gestolen.

De deur staat open. Ik ren door de gang en de woonkamer naar de werkkamer. Daar zaten we gisteravond het kwetsbare perkament te bestuderen. De Snorri-codex. Een merkwaardige verzameling van codes, teksten, kaarten en occulte symbolen. Het was al bijna twee uur ’s nachts toen we ophielden. Ik zie weer voor me hoe omzichtig hij het manuscript inpakte en het in een la van zijn secretaire legde die hij op slot draaide. De sleutel hing aan een bos met een ketting die aan zijn broekriem zat.

Nu hangen sleutelbos en ketting aan de geopende la.

De Snorri-codex is verdwenen.

Iemand heeft de antieke tekstverzameling gestolen.

Ik zie het voor me. Ze hebben zijn hoofd onder water gehouden. Ze hebben hem bedreigd. Ten slotte heeft hij het opgegeven. Onder protest heeft hij gezegd waar het manuscript was. Uiteraard. Ik zou hetzelfde hebben gedaan. Een paar dieven zijn naar het huis gerend. Toen ze de codex in de la van de secretaire hadden gevonden, hebben de schurken, terwijl hij heftig tegenstribbelde, zijn hoofd onder water geduwd tot hij niet meer ademde en stil en slap werd. Daarna hebben ze hem als een watergeest achtergelaten.

In het buitenbad van Snorri Sturluson.

3

De sirenes scheuren de stilte open.

Een groep raven slaat de vleugels uit en verdwijnt klagend achter de bergrug. Lögregla en sjúkrabíllinn – de politie en de ambulance – komen zo hard aangereden dat ik me afvraag of ze misschien vanaf Borgarnes een wedstrijdje hebben gehouden en eigenlijk geen zin hebben om te stoppen nu ze de vaart erin hebben. Ze begrijpen kennelijk niet dat het al vele uren geleden is dat grote spoed was geboden.

Ik gebaar naar de politieauto en de ambulance dat ze de korte route naar het buitenbad moeten nemen. De zwaailichten fonkelen en glinsteren. De sirenes stoppen een voor een met een kort jammerend geluid. Door de voorruiten zie ik vaag de gezichten: sceptisch, verwachtingsvol en vol ongeloof.

Sira Magnus?

Dood?

In het buitenbad van Snorri?

Vermóórd?

Ze kunnen het nauwelijks geloven. Reykholt is een vredige plek. De vorige moord op Reykholt vond 766 jaar geleden plaats. In 1241 werd Snorri Sturluson er op een septembernacht vermoord door de mannen van Gissur Torvaldsson in opdracht van koning Håkon Håkonsson van Noorwegen.

Voorlopig ben ik de enige die weet dat er tussen beide gebeurtenissen een verband bestaat.

De opmaat

1

‘Ik heb iets fantastisch gevonden, Bjørn!’

Sira Magnus was priester. Hij behoedde de mensen voor de verdoemenis. Zelf ben ik archeoloog, ik behoed het verleden voor de vergetelheid.

Ga een paar dagen mee terug in de tijd, twee dagen maar. Ik zal het verhaal even terugspoelen, fast rewind, naar zaterdagochtend:

Sira Magnus stond lachend en verwachtingsvol in de zon op me te wachten toen ik de parkeerplaats van Reykholt, Snorri’s oude rijk in IJsland, opdraaide. Als ik mijn ogen dichtdoe, zie ik hem in de weerkaatsing van de voorruit voor me: opgewonden en springlevend. Ik parkeerde de auto. Sira Magnus opende het portier voor me. We omhelsden elkaar onhandig, zoals mannen dat doen, een beetje bang om de genegenheid die we voor elkaar voelen te tonen.

‘Fijn dat je gekomen bent, Bjørn. Bedankt! Je zult er geen spijt van krijgen!’

‘Wanneer ga je me nu vertellen wat je gevonden hebt?’

‘Zo meteen, Bjørn, zo meteen.’

We hebben elkaar drie jaar geleden ontmoet tijdens een interdisciplinair symposium over de grote man en sagaverteller Snorri Sturluson. Sira Magnus hield een voordracht over de overeenkomsten tussen de middeleeuwse Snorri en Socrates uit de antieke Oudheid als verspreiders van wijsheid en kennis. Zelf gaf ik een voordracht over Snorri’s gespannen relatie met de rebellerende Birkebeinerkoning[1] Håkon Håkonsson.

Zo zijn we bevriend geraakt.

Een week geleden belde hij me op en nodigde me uit naar IJsland te komen. Ik had geen tijd. Ik vertelde hem dat ik het druk had met de opgraving van de koningsburcht van Harald Hårfagre op Karmøy. Maar hij wilde er niet van horen. Ik móést komen. Hij had iets gevonden. Iets van historisch belang. Als ik hem niet zo goed had gekend, dan had ik hem een opschepper gevonden. Maar sira Magnus was een verstandige, IJslandse priester die zich zelden uit zijn evenwicht liet brengen.

‘En wat heb je gevonden?’

Met mijn koffer in de hand liep ik door de gang, een paar stappen achter sira Magnus aan, op weg naar het Snorri-huis, het onderzoekscentrum van de kerk en het museum. Hij had een waggelende gang, alsof zijn ene been iets korter was dan het ander. Er stonden twee auto’s op de grote parkeerplaats: de bmw met vierwielaandrijving en mijn huurauto.

‘Een codex! Een verzameling perkamenten …’

‘Over?’

‘… geschreven op het mooiste en fijnste kalfsleer! Een handgeschreven verzameling met mystieke teksten en verzen, kaarten en instructies, symbolen en codes.’

‘Waar gaan ze over? Over welke eeuw hebben we het? Wie heeft de tekst geschreven?’

‘Geduld, mijn vriend, geduld!’

Sira Magnus sprak nog steeds rustig. Op het ritme van de metronoom van zijn ziel, zei hij altijd.

‘Waarom heb je uitgerekend mij gevraagd om te komen?’

‘Maar Bjørn, dat spreekt toch voor zich.’

Ik weet niet of hij bedoelde dat ik zijn vriend ben of omdat hij zinspeelde op een gebeurtenis van een paar jaar geleden. Ik was toen de Noorse opzichter bij de archeologische opgraving waarbij The Shrine of Sacred Secrets werd gevonden, een gouden schrijn waarin een manuscript zat dat me in academische kringen een zekere faam heeft bezorgd.

Sira Magnus maakte de deur open van de gastenflat waarin ik zou verblijven. Ik zette mijn koffer in de hal. Toen greep ik hem bij zijn mouw en trok hem mee naar de zitkamer, waar ik hem in een stoel duwde.

‘Zo! Vertel!’

Zijn gezicht kon – afgezien van het sikje en het netwerk van rimpels –dat van een kind zijn. Plechtig en formeel, alsof het om een verkondiging ging, schraapte hij zijn keel: ‘Sta je vriend toe de geschiedenis chronologisch te vertellen.’

‘O, schiet nou eens op!’

‘Het is allemaal twee weken geleden begonnen. We hadden in onze buurt een sterfgeval. Een oudere, verlamde man. Absoluut niet onverwacht. Na de begrafenis vroeg de familie bij wie de oude man, met steun van de gemeente, had gewoond, me te helpen met het uitzoeken van zijn omvangrijke verzameling nagelaten documenten. De oude man was bezeten van genealogie. Sibbenkunde. De verzameling bevatte van alles: van moderne onderzoeksrapporten tot IJslandse familiekronieken en manuscripten. Het boerenechtpaar bij wie hij woonde is actief in de gemeenschap. Vrienden van me. Hij had alles aan hen nagelaten. Ze vroegen om hulp toen het IJslandse bedrijf decode, dat genonderzoek toepast bij de biofarmaceutische ontwikkeling van medicijnen, een verzoek indiende om de verzameling te kopen.’

‘Wat wilde decode ermee?’

‘IJsland heeft de uitzonderlijkste gendatabank ter wereld. De genealogische stamboom van grote delen van de bevolking gaat helemaal terug naar de tijd waarin IJsland voor het eerst werd bewoond. Kennelijk hoopte decode dat de verzameling van de oude man een nieuw licht zou werpen op onbekende geslachten. Mijn vriend de boer wilde het oordeel van een vakman horen, opdat het bedrijf geen spullen kreeg die eigenlijk naar de handschriftverzameling in Reykjavik hadden moeten gaan.’

‘Wat heb je gevonden?’

‘De verzameling was uniek. Echt! Eeuwenoude boeken. Brieven. Perkamentrollen. Manuscripten. Sommige lagen bijna uit elkaar. Kaarten. Eigendomsoverdrachten. Tussen de perkamenten vond ik een document uit 1453 over het geslacht Sturlunga, de stamboom van Snorri.’

Ik probeerde een vraag te stellen, maar hij weerhield me met een handgebaar.

‘Toen ik een van de perkamenten wilde inpakken, voelde ik dat er in de leren omslag een bult zat. Dus heb ik’, hij kuchte schuldbewust, ‘de donkere zoom losgesneden om te zien wat er zat.’

‘Wát heb je gedaan?’

‘Luister! In de omslag zat een nóg oudere tekst.’

‘Je hebt de omslag opengesneden?’

‘De verzameling perkamenten in de omslag was als een boek in elkaar genaaid. Een codex.’

‘Als je iets antiquarisch opensnijdt, maak je je schuldig aan vandalisme. Dat weet je best.’

‘Ik heb iets heel ergs gedaan, Bjørn.’

‘Absoluut! Je had het aan een conservator moeten overlaten om de leren omslag te openen.’

‘Nee, dat is nog niet alles.’

‘Nog niet alles? Dat je de omslag hebt opengesneden, is al erg genoeg.’

‘Iets met de tekst.’ Zijn blik werd afwezig en dromerig. ‘Er was iets met de woordvolgorde, iets met het handschrift, iets met al die geometrische figuren …’

‘Wat heb je gedaan?’

‘Je weet dat ik een rechtschapen en eerlijke priester ben!’

‘Magnus, wat heb je gedaan?’

Hij keek me schuldbewust aan. ‘Ik heb de verzameling perkamenten onder mijn jas mee naar huis genomen.’ Zijn blik verplaatste zich naar de grond. ‘Ik heb ze gestolen, Bjørn.’

2

Later die avond, terwijl een gure wind over de bergen blies, liet sira Magnus mij de codex zien. We zaten aan de verweerde houten tafel in een van de kamers van de pastorie op een steenworp afstand van het Snorri-huis.

Zijn gezicht vertrok even.

‘Wat is er met je? Heb je pijn?’ vroeg ik.

Terneergeslagen schudde hij zijn hoofd.

‘Schaam je je omdat je de perkamenten hebt gestolen?’

‘Er is nog iets. Ik … Nee. Nu niet. Misschien een andere keer.’

Uit een afgesloten la van de secretaire haalde hij een in vloeipapier en krantenpapier verpakte doos. Hij vouwde de verschillende lagen papier open en gaf me het manuscript. De verzameling was verrassend goed bewaard gebleven. Ik ging met mijn vinger over het geelbruine leer. ‘Wat is dit?’ Ik vond het logisch dat ik fluisterde. Omzichtig opende ik de codex. De eerste vijf pagina’s waren in runen geschreven. Toen bladerde ik door naar een gedeelte met bleker leer en Latijnse letters. Er waren drie tekens in het leer gekrast: een Egyptische ankh. Het runenteken tyr. En een christelijk kruis.

Op de volgende bladzijde waren twee kaarten van Zuid- en West-Noorwegen getekend.

En een pentagram.

‘Heilige geometrie’, zei sira Magnus.

Dat ontbrak er nog maar aan.

‘Om heel eerlijk te zijn’, zei ik geduldig, ‘heb ik nooit begrepen of heilige geometrie wetenschap of mythologie is.’

‘Of iets ertussenin.’

‘Jij bent de priester.’

Aan de universiteit hadden we ooit een gastspreker die erin slaagde om zelfs sceptici als ik ervan te overtuigen dat onze voorvaderen waren beïnvloed door Griekse en Egyptische ideeën over wiskunde, astronomie, geografie en geodesie, de wetenschap die ten grondslag ligt aan de cartografie. Met behulp van satellietbeelden en kaarten toonde hij aan hoe middeleeuwse heiligdommen en grensstenen volgens een geometrisch, geografisch en mathematisch patroon waren opgericht.

Maar toch …

Sira Magnus bladerde terug naar de bladzijden met Latijnse letters en wees naar het handschrift.

‘Kijk! Dit handschrift is in Karolingische minuskel. De voorloper van onze huidige drukletter. Een mijlpaal in de kalligrafie.’

Ik keek hem aan met een blik waarvan ik weet dat die irritant kan zijn, omdat die ook nog eens wordt vergroot door mijn dikke brillenglazen. Sira Magnus zette zijn wijsvinger op twee piepkleine tekens onder aan de bladzijde en gaf me een loep.

‘Zie jij die twee s’en?’

‘Ja?’

‘Begrijp je het nu?’

Ik begreep helemaal niets.

‘S.S.? In combinatie met de Karolingische minuskel? Bjørn, begrijp je het niet? S.S. is Snorri Sturluson! Deze Latijnse letters zijn door Snorri geschreven!’

Verbluft staarde ik naar de tekst. Buiten floot de wind met een klagend geluid rond het huis.

‘De tekst is door Snorri zelf geschreven’, ging sira Magnus verder.

‘Weet je dat zeker?’

‘Is het niet ongelooflijk, Bjørn?’

Als sira Magnus gelijk had, was deze codex een historische sensatie. Een stukje wereldgeschiedenis. Snorri schreef zelden iets zelf. Hij dicteerde. Omringd door een hele groep schrijvers droeg Snorri zijn opus over de Vikingkoningen en godenmythes voor. Onderzoekers waren het nog steeds met elkaar oneens of een aantekening in de kantlijn in een IJslandse máldagi, een schriftelijke overeenkomst, door Snorri zelf geschreven was of door een van zijn schrijvers.

‘Dat Snorri deze tekst zelf heeft geschreven en niet aan een van zijn trouwe schrijvers heeft overgelaten, kan erop duiden dat de inhoud uitzonderlijk gevoelig lag’, zei sira Magnus.

‘Maar waarom stopt Snorri zijn eigen geschriften in een nog ouder, in runen geschreven manuscript?’

‘Als ik dat eens wist …’

Voorzichtig bladerde ik heen en weer.

‘Waar gaat de tekst over?’

‘Aanwijzingen. Regels. Profetieën …’

Hij sloeg een bladzijde om en vond een Oudijslandse tekst:

De opperpriester Asim zei dat de tijd zal komen dat de HOEDERS DE HEILIGE zullen terugbrengen naar zijn laatste rustplaats onder de heilige zon, in de heilige lucht, in de heilige rots: er zal duizend jaar verstrijken en de helft daarvan zal gehuld zijn in een mist van verderf en corruptie, en van de grote schare HOEDERS zullen er slechts drie over zijn, en die drie zullen loyaal en rein van hart zijn, en hun getal is drie.

‘Wat betekent dat?’ vroeg ik.

‘Geen idee. Maar de woorden zijn tenminste leesbaar.’

‘Wat bedoel je?’

‘Grote delen van de tekst zijn compleet onbegrijpelijk!’

‘Een onbekende taal?’

‘Gedeeltelijk in code geschreven.’

…

‘Kun je je dat voorstellen, Bjørn?’

‘Een code?’

‘Het is onbegrijpelijk. Sommige verzen en passages zijn in code opgeschreven.’ Hij begreep dat ik even tijd nodig had om die bewering te laten bezinken. ‘Waarom ben je daar zo verbaasd over? Codes worden al duizenden jaren gebruikt!’

‘Maar door Snorri?’

‘Als hij iets geheims wilde opschrijven, moest hij de inhoud wel verstoppen!’

Hij bladerde naar de laatste bladzijde van het perkament en liet me een prachtig gekalligrafeerd vers zien dat omlijst was door sierlijke randen. Maar zelfs voor een tamelijk intelligente universitair docent die Oudnoords kent, was de tekst een volkomen raadsel.

‘Drieëndertig woorden verdeeld over zes regels’, zei hij. ‘Een onbegrijpelijke tekst. Dus ik ben op zoek gegaan naar de betekenis van het getal drieëndertig.’

‘En wat heb je ontdekt?’

‘Jezus was zo oud toen hij stierf. Verder is het een centraal getal in de magische numerologie. Drieëndertig is een heilig getal voor de vrijmetselaars.’

‘Er waren geen vrijmetselaars in de tijd van Snorri.’

‘Precies! Daarom denk ik dat het puur toeval is dat de boodschap drieëndertig woorden heeft.’ Hij barstte in lachen uit en sloeg de bladzijde om. Hij wees naar een tekst met acht regels. ‘Nog meer koeterwaals!’

‘Kun jij de codes kraken?’

‘Absoluut niet. Jij?’

Ik schudde mijn hoofd. ‘Maar ik ken iemand die dat wel kan.’

3

Ik weet eigenlijk niet of Terje Lønn Erichsen een vriend is of meer een collega. Net als ik is hij een sociale amoebe. Hij is universitair docent en taalwetenschapper aan het Instituut voor Linguïstiek en Noordse studies aan de Universiteit van Oslo. Hij werkt dag in, dag uit aan een onderzoeksproject waarbij het Oudnoords wordt ontrafeld en vertaald in het Noors, Zweeds, Deens en IJslands. Ik zou zelfs zo ver willen gaan om Terje een talenwonder te noemen. Een van zijn hobby’s is het kraken van codes. Toen hij zestien was, loste hij op eigen houtje, zonder Thomas Phelippès te consulteren, de codes op in de brieven tussen de gevangen Schotse koningin Maria Stuart en haar medestanders buiten de gevangenis.

Toen ik Terje belde en hem uitlegde waarvoor ik zijn hulp nodig had, was goed te horen dat hij enthousiast was. Woord voor woord, regel voor regel, dicteerde ik de code van Snorri. Sira Magnus nam me half spottend op, alsof hij weigerde te geloven dat iemand de middeleeuwse codes van Snorri kon ontrafelen. Zelfs mijn rare vrienden niet.

4

Slapen zonder dromen doet denken aan de dood, behalve dan dat je wakker wordt. Er zijn ochtenden dat ik mijn ogen opendoe met de zon in mijn ziel en Prokofjevs Romeo en Julia als beltoon in mijn oren.

‘Goed nieuws!’ riep Terje door de telefoon.

‘Hm?’ gromde ik en ik probeerde de slaap uit mijn stem te verjagen.

‘Ik heb de code gekraakt!’

‘Vertel me nu niet dat je de hele nacht bent bezig geweest.’

‘Je zult niet willen geloven hoe leuk het is!’

‘Leuk?’ Ik klemde mijn mobieltje tussen mijn oor en schouder en zette het raam op een kier. Door de Noord-Atlantische wind daalde de temperatuur in mijn kamer met zo’n tweehonderd graden.

‘Die runencode was een simpele C3-code. Caesar-3.’

‘Caesar-3?’

‘Caesar shift cipher. Zo heet een simpele code die Julius Caesar gebruikte om nieuwsgierige snoeshanen op een dwaalspoor te brengen als ze belangrijke boodschappen naar zijn generaals moesten brengen. Caesar verving elk teken door het een vast aantal plaatsen naar voren te schuiven. C3 betekent dat elk teken in de tekst vervangen wordt door het teken dat drie plaatsen naar voren in het alfabet staat. Als er een A staat, moet dat dus een D zijn, een B wordt een E en zo verder.’

‘Betekent dat dat jij een transcriptie hebt?’

‘Belde je daar niet voor? Laten we beginnen met het eerste vers.’ Hij schraapte zijn keel en begon te lezen:

Zoek het antwoord in de saga van het kruis

want het getal is magisch

en het getal is het woord van de Heer

en het getal zult ge vinden

in de levensboom en de verloren stammen

en het getal van de sacramenten zal u verder wijzen

‘Oei’, mompelde ik.

‘Is het niet prachtig?’

‘Ja. Nou.’

‘Begrijp je het niet?’

‘Niet echt.’

‘Goed, de saga van het kruis …’

‘De saga over het heilige kruis. De laatste saga die Snorri heeft geschreven voor hij stierf.’

‘Want het getal is magisch en het getal is het woord van de Heer. Dus, het woord van de Heer kunnen de tien geboden zijn. De levensboom is een verwijzing naar de kabbala en de Joodse mystiek en verwijst naar Gods verschijnen in de wereld in tien stadia. En de verloren stammen, nou, wat anders kan dat zijn dan de tien verloren stammen van Israël?’

‘Tien!’ riep ik uit. ‘Het gaat om het getal tien!’

‘Bingo!’

‘En het getal van de sacramenten?’

‘Dat is zeven. De zeven sacramenten. Begrijp je het nu?’

‘Helemaal niet.’

‘Het is vast nog te vroeg voor je. Hoe laat is het nu in IJsland? De tekst geeft twee getallen: tien en zeven!’

‘Dat heb ik meegekregen. Maar wat dan nog?’

‘Bjørn, je bent echt traag, zeg! Om de boodschap te vinden moeten jullie in De saga over het heilige kruis zoeken met behulp van de combinaties tien en zeven.’

‘Combinaties van tien en zeven?’

Snorri Sturlusons laatste saga is de minst bekende en de meest ondergewaardeerde. De saga is geschreven als een sprookje, een fabel, en veel wetenschappers betwijfelen of Snorri wel de bedenker is geweest. Het verhaal gaat over de mystieke Vikingkoning Bård, die op weg naar Jorsaland een christelijk kruis meerooft. Eenmaal thuis plant hij het kruis, dat al snel uitgroeit tot een heel bos van kruizen. Verder beschrijft hij hoe Noorwegen bezocht wordt door kruisvaarders, tempelridders, johannieters en soldaten van de paus. Snorri schreef De saga over het heilige kruis waarschijnlijk in 1239, kort nadat hij voor de tweede en laatste keer Noorwegen had bezocht. Hij was gevlucht voor de machtsstrijd tussen Skule jarl, de edelman Skule, en de Birkebeinerkoning Håkon Håkonsson. Zo leefden, en stierven, ze in die tijd.

Combinaties van tien en zeven …

‘En de tweede tekst dan?’ vroeg ik.

‘Net zo onbegrijpelijk. Ik heb hem gedecodeerd, maar het is me nog niet gelukt om hem te analyseren en te begrijpen. De tekst is geschreven voor lezers die een context hebben die bij ons ontbreekt.’

Hij las zijn voorlopige vertaling op:

Eerbiedwaardige HOEDER

die deze geheime woorden leest

alleen gij zult weten dat Asims heilige runerose

en de verborgen geheime runen van het kerkkruis

u zullen leiden naar de heilige grafkamers

en naar de heiligste van alle

het eerste graf

Eerbiedwaardige HOEDER

die de raadsels van de tekens duidt

alleen gij zult de runensteen vinden

in het laatste graf van de runerose

waar bisschop Rudolf rust

Eerbiedwaardige HOEDER

die de verborgen historie kent

alleen gij zult weten dat de runensteen

u leidt naar de geheime runen in

de runenstaaf, de mooie klanken, het altaar

5

‘Ik ben een vreselijke man!’

Toen ik kwam aangerend met de vertalingen van Terje, zat sira Magnus slaapdronken bij het keukenraam koffie te drinken. Hij zag er belabberd uit. Zoals zo veel mensen had sira Magnus de neiging om zwaar op de hand te zijn en last te hebben van zelfmedelijden. Uit ervaring weet ik dat er geen haast is geboden als je in een melancholische bui bent. Ik schonk verse koffie met drab voor mezelf in en ging aan de keukentafel zitten.

‘Luister,’ zei ik en ik stopte een suikerklontje in mijn mond, ‘wat jij diefstal van de perkamenten noemt, is hoogstens tijdelijk lenen. In dienst van de wetenschap.’

Hij zuchtte alsof de dag des oordeels was aangebroken.

‘Magnus, morgen zal ik persoonlijk naar het handschriftinstituut gaan en de vondst melden. Ze zullen het begrijpen. En dan zal die zonde van je schouders zijn.’

‘Denk jij dat de genade van de vergiffenis grenzen kent?’

‘Mijn vriend …’

‘Je kent me niet zo goed als je denkt. Er is meer! Ik …’

‘Vooruit! Zo erg kan het toch niet zijn!’

‘We moeten de codex aan het handschriftinstituut geven.’

‘Uiteraard. Als jij en ik er klaar mee zijn. Ik zal met ze praten. Daarna zullen het instituut en Onze-Lieve-Heer een streep zetten onder wat jij hebt gedaan.’

‘Bjørn … Ik krijg morgen bezoek …’

‘Bezoek?’

‘Ik ben een beetje loslippig geweest.’

‘Wie komen er?’

‘Onderzoekers. Van het Schimmer Instituut. Ze willen de perkamenten graag bestuderen.’

‘Heb je het Schimmer Instituut op de hoogte gebracht?’

Ik heb met het instituut te maken gehad ten tijde van de vondst van The Shrine of Sacred Secrets – het heilige relikwiekistje – in een akker van het Værne-klooster in Østfold. Het Schimmer Instituut, dat in het Midden-Oosten in de woestijn ligt, is een zeer vooraanstaand theologisch onderzoekscentrum.

‘Ik heb nu geen zin om het uit te leggen. Niet nu. Ze sturen een paar experts.’

‘Dan moeten we haast maken. Je moet ze de codex beslist niet geven.’

‘Ze willen hem alleen bekijken.’

‘Zeggen ze. Ze zullen een vermogen bieden.’

Hij wilde nog iets zeggen, maar hij bedacht zich en schudde zijn hoofd.

‘Ik heb een nieuwtje dat je zal opvrolijken.’

Ik hield het papier omhoog met de vertaling van de tekst die Terje in de loop van de nacht voor ons had gedecodeerd. Ik las hem de tekst voor. Toen liet ik hem de verwijzing naar De saga over het heilige kruis zien.

‘Grote genade!’ riep hij uit. Hij goot de laatste slok koffie naar binnen en spuugde het drab uit. ‘Vooruit! Werk aan de winkel!’

Terjes vertaling van de gecodeerde tekst had sira Magnus zo in vuur en vlam gezet dat ik in looppas achter hem aan moest toen hij van de pastorie naar het Snorri-huis ging. Hij deed de zij-ingang van het slot, liep door de kerk en ging de trap af naar het museum.

In een glazen vitrine tegen de muur lag de originele tekst van De saga over het heilige kruis. Sira Magnus opende de vitrine en pakte er het manuscript uit. ‘Snorri schreef de saga kort nadat hij koning Håkon had getrotseerd en naar zijn vaderland IJsland was gevlucht voor de Noorse Birkebeiners’, vertelde hij.

‘De tekst is omstreden.’

‘Alles wat Snorri heeft geschreven, is omstreden. De gebeurtenissen die hij beschreef hebben eeuwen ervoor plaatsgevonden. Misschien lezen we zijn verhalen verkeerd. Kan Snorri de behoefte hebben gehad om iets te vertellen zonder het met zoveel woorden te zeggen?’

Sira Magnus bracht het boek naar een rechthoekige tafel en daar bogen we ons over het manuscript. Hij wees de drie symbolen aan: ankh, tyr en kruis. ‘Dezelfde symbolen als in de codex. En zie je de tekst in de kantlijn? Die kleine toevoegingen naast de tekst? Hetzelfde handschrift als in de Snorri-codex! De hoofdtekst, de initialen en de versieringen zijn zonder twijfel afkomstig van de schrijvers. Maar heeft Snorri de tekst in de kantlijn geschreven? Meestal verdwijnen die als het manuscript wordt gekopieerd. De schrijvers vinden dat vaak slechts overbodige krabbels.’

6

De hele dag en tot diep in de avond zaten sira Magnus en ik in het origineel van De saga over het heilige kruis te bladeren. We gingen systematisch te werk: letter voor letter, teken voor teken. Als academici iets hebben dan is het wel geduld. Regelmatig raadpleegde ik Terje in Oslo op mijn mobiel. Af en toe barstte sira Magnus uit in verrukking om een prachtig gevormde initiaal of een trefzeker letterrijm.

‘Kijk eens!’ riep hij. ‘Deze tekst in de kantlijn verwijst naar Thordur kakali.’

‘Naar wie?’

‘Snorri’s neef. Hij verenigde de IJslandse edelen en werd zo machtig dat koning Håkon hem wel naar Noorwegen moest halen, waar hij zich dooddronk.’

In een andere tekst in de kantlijn werd er verwezen naar ‘de heilige grot’. De rest van de zin was met zo veel kracht weggeschraapt dat het leer doorzichtig was geworden.

De heilige grot?

7

Het was al bijna negen uur ’s avonds toen we eindelijk de code vonden.

Terje had zoals gewoonlijk gelijk. De getallen tien en zeven waren de codesleutels. Door met de initialen te beginnen en daarvan in de hoofdtekst iedere tiende letter te nemen en vervolgens de letters volgens de Caesarmethode zeven plaatsen in het Latijnse alfabet op te schuiven kwam de volgende boodschap tevoorschijn:

Het getal van het beest

wijst de weg

langs de klippen

van Lögberg

naar Skjaldbreiður

[1] De Birkebeiners was een groepering die tijdens de Noorse burgeroorlogen tussen 1130 en 1217 streed. ‘Birkebeiner’ (letterlijk” was de benaming van de vijand, omdat de leden van de groepering schoeisel droegen van berkenschors (birkebein).

De stem uit het graf

1

‘U hebt sira Magnus dus dood aangetroffen?’

De politiecommissaris in Borgarnes ziet eruit alsof hij is opgegroeid met zure visballen en te grote slokken bedorven levertraan. Alles aan hem – zijn ogen, haren, huid, stem – heeft een grauwsluier. Hij spreekt Deens met een IJslands accent, waardoor hij klinkt als een Noor met een vaag spraakgebrek. Hij zit nu achter zijn opgeruimde bureau, waarop een ingelijste foto staat met zijn vrouw, junior en een koningspoedel die, gok ik, Bonzo heet. Ongeduldig tikt hij met zijn ballpoint op een formulier dat op zijn bureaulegger ligt.

‘Ja’, antwoord ik.

‘Volledige naam?’

‘Bjørn Beltø.’

‘Noors?’

‘Ja.’

‘Geboortejaar?’

‘1968.’

‘Beroep?’

‘Archeoloog. Universitair docent aan de Universiteit van Oslo.’

‘Wat deed u in het Snorri-huis?’

‘Ik werkte samen met sira Magnus aan een onderzoeksproject.’

‘Waarom bent u ervan overtuigd dat het om moord gaat?’

‘Omdat hij dood in Snorri’s buitenbad lag …’

‘Hij kan onwel zijn geworden.’

De commissaris heeft er moeite mee te geloven dat de vriendelijke dienaar van de Heer op Reykholt is omgebracht. Reykholt is geen grote plaats. De weinige mensen die er wonen zijn vreedzaam en godvruchtig. Alleen toeristen en onderzoekers bezoeken het vergeten plaatsje met zijn mooie kerk, het museum en de resten van Snorri’s boerderij.

‘Ze hebben iets gestolen’, zeg ik.

Hij neemt me onderzoekend op. Ik ben lijkbleek. Mijn ogen lichten rood op achter de dikke brillenglazen. Ik ben bijziend en zenuwachtig. Voor de commissaris ben ik lastpak. Ik besef dat hij niet wíl dat sira Magnus is vermoord. Een moord is te veel van het goede.

‘Wat hebben ze gestolen?’ vraagt hij.

‘Een oeroud manuscript.’

‘U wilt zeggen dat sira Magnus is vermoord om een manuscript?’

‘Niet zomaar een manuscript. Codex Snorri. De Snorri-codex.’

‘Wat is dat?’

‘Een verzameling perkamenten met teksten die dateren van rond 1050 tot in de dertiende eeuw.’

Stilte.

‘Door Snorri geschreven?’ Er trilt iets bij de wenkbrauw van de commissaris.

‘Een lang verhaal.’

Buiten zeilt een zeemeeuw door de lucht, hij maakt een buiklanding en gaat op zoek naar iets eetbaars.

‘De manuscripten van Snorri liggen voorzover ik weet in Reykjavik, in de IJslandse handschriftenverzameling van het Árni Magnússon-instituut’, zegt de commissaris.

‘Niet allemaal. Sommige. Er liggen ook teksten in Kopenhagen, Uppsala en Utrecht.’

‘En één tekst bevond zich bij sira Magnus op Reykholt?’

‘Ruim een week geleden heeft hij die ontdekt.’

‘Is de vondst gerapporteerd?’

‘Vandaag. Daarom ben ik naar Reykjavik gegaan. Voordat ik hem dood aantrof.’

‘Wie heeft volgens u het manuscript gestolen?’

‘Dezelfde mensen die hem hebben vermoord.’

‘Waarom hebben ze het gestolen?’

‘Om het te verkopen, neem ik aan. Onder verzamelaars zal een manuscript dat door Snorri is geschreven een grote waarde hebben.’

‘Juist ja.’

Ik bedenk dat het goed is dat de rijkspolitie uit Reykjavik hierheen op weg is. Een moord en een verdwenen cultuurschat zijn geen zaken die een politiecommissaris in Borgarnes kan behappen.

‘Dat onderzoeksproject waaraan jullie werken …’ begint hij aarzelend.

‘Het is nogal ingewikkeld.’

‘Probeer het toch maar.’

‘We werken aan een theorie dat Snorri verborgen aanwijzingen in zijn teksten heeft gestopt.’

‘Verborgen aanwijzingen?’

‘Codes. Kaarten. Heilige geometrie.’

‘Aha.’

Hij heeft geen idee waarover ik het heb.

‘We denken’, leg ik uit, ‘dat Snorri informatie had over hoe onze Oudnoordse voorvaderen belangrijke herkenningspunten – kerken, kloosters, grote boerderijen, vestingen – bouwden volgens een heilig geometrisch patroon gebaseerd op de filosofie en mathematiek van Pythagoras en het neoplatonisme.’ Het klinkt alsof er een filter van verstand is verdwenen tussen hersenen en tong. ‘Onze voorvaderen benutten hun kennis van de antieke Oudheid overal, van het uitwerken van kaarten tot het construeren van Vikingschepen en staafkerken.’

Een spoor van wantrouwen glijdt over het gezicht van de commissaris. Hij stopt met schrijven. Misschien ook maar goed. Er is veel wat ik niet vertel. Wat ik niet kán vertellen. Omdat ik het niet weet. Omdat ik het niet begrijp. Ik zeg niets over de code die sira Magnus en ik gisteravond laat hebben opgelost. Soms is het goed om dingen voor jezelf te houden.

‘Ik ben geen archeoloog’, zegt de politiecommissaris. ‘Ook geen historicus. Maar hoewel ik begrijp dat zo’n ontdekking voor jullie wetenschappers spannend kan zijn, wil het er bij mij niet in dat iemand daarvoor een moord wil plegen.’

Deze keer zwijg ik. Om precies dezelfde reden, denk ik.

Anderhalf uur lang leg ik een verklaring af. Hoewel ik daarmee de verwarring eigenlijk groter maak. De vragen van de commissaris gaan alle kanten uit. Hij begrijpt er niet veel van. Maar dat doe ik evenmin.

Tijdens het verhoor komt er een rechercheur van de rijksrecherche binnen. Hij gooit een doorzichtige plastic zak op het bureau voor de commissaris. De bril van sira Magnus. De plaatselijke rechercheurs hadden hem kennelijk niet gezien op de bodem van het buitenbad. De commissaris wordt chagrijnig. Ze gaan naar de kamer naast de verhoorkamer. Door de muur hoor ik een opgewonden gesprek. Dan komen ze terug om het verhoor voort te zetten. De rechercheur uit de hoofdstad gaat in de vensterbank zitten. Hij kijkt me meerdere malen aan en lijkt zich af te vragen of ik wel helemaal in orde ben. Na een poosje vraagt hij waar ik was toen sira Magnus doodging. Ik vertel dat ik in Reykjavik was, bij professor Thrainn Sigurdsson van het Árni Magnússon-instituut.

Kort daarna word ik naar een arrestantencel gebracht. Ben ik aangehouden? Ik zit drie kwartier in de cel voor ze me weer ophalen. Pas dan geeft de rechercheur uit Reykjavik me een hand en stelt hij zich voor. Wanneer IJslanders hun naam zeggen klinkt het alsof hun mond vol zit met knikkers.

‘We wilden even checken of u wel degene bent die u beweert te zijn en of iemand uw verhaal kan bevestigen.’

‘Denken jullie soms dat ík sira Magnus heb vermoord?’

Ze geven geen van beiden antwoord. Ten slotte zegt de commissaris: ‘Mijn collega van de rijksrecherche is van mening dat u de status van verdachte dient te krijgen met de bijbehorende rechten …’ Zijn verontwaardiging is duidelijk hoorbaar. De gerespecteerde commissaris – de hoeder van de wet, de steunpilaar van de lokale gemeenschap – is zojuist overvleugeld door een inspecteur uit de hoofdstad. Ik begin een zekere sympathie voor de commissaris te krijgen. De machtbalans is veranderd. Nu staat de commissaris aan mijn kant. Twee tegen één.

Het verhoor gaat verder. Ik vertel minder dan het weinige dat ik weet. De commissaris en de inspecteur noteren wat steekwoorden, maar hun gebrek aan interesse maakt dat ik besef dat het noch de politie in Borgarnes noch de Ríkislögreglustjórinn ooit zal lukken om alle losse eindjes die sira Magnus en ik hebben aangetroffen tot een samenhangend geheel te vormen.

Dus zal ik het zelf moeten doen.

2

’s Avonds keer ik terug naar Reykholt.

De politie heeft geel plastic lint rond het hele erf van de pastorie gespannen. In de wind maakt het plastic een schurend geluid. Ik blijf even luisteren. Dan loop ik door naar het warme buitenbad.

De politieauto’s zijn vertrokken. De Sjúkrabíllinn heeft sira Magnus meegenomen naar het gerechtelijk laboratorium in Reykjavik, waar de pathologen hem in stukjes zullen snijden om de doodsoorzaak te achterhalen.

Maar de journalisten hebben stand gehouden. Ze wachten op iets onverwachts. Een televisiereporter van Stod 2 baadt in het felle licht van twee cameralampen terwijl hij in een microfoon praat. De journalisten en fotografen van Morgunbladid, Frettabladid en GV hangen rond op de plaats delict. Gelukkig zien ze me niet. Ongeduldig en doelloos drentelen ze rond bij het buitenbad.

De hele tijd zie ik sira Magnus voor me. Ik probeer een reden, een verklaring te vinden. Uiteindelijk sluip ik naar mijn flat in het Snorri-huis.

3

Ik voel het direct. Er is hier iemand geweest.

De flat is nog net zo opgeruimd als toen ik hem verliet. Maar ik ben er gevoelig voor. Ik weet precies waar en hoe ik mijn spullen neerleg. Zoals mijn laptop. Mijn aantekeningen. Mijn rechtersok met een gat in de hiel.

Iemand heeft hier rondgesnuffeld. Maar hij heeft niets meegenomen. Behalve dan mijn zielenrust.

Natuurlijk kan het de politie zijn geweest. In IJsland heeft die misschien wel het recht om de flat van de hoofdverdachte te doorzoeken zonder dat aan hem te melden. Maar ik kan ook niet uitsluiten dat het de moordenaars van sira Magnus zijn geweest.

Ik maak een rondje door de flat om er zeker van te zijn dat ik alleen ben. Ik trek de gordijnen dicht. Ik kijk onder het bed en in de kasten. Ik controleer mijn mobieltje op het nachtkastje.

Ik heb twee berichten. Een ingesproken bericht en een mms-foto. Beide zijn van sira Magnus. Het bericht is om 13.42 uur ingesproken. Vlak voor hij stierf.

‘Hallo, Bjørn, ik ben het’, zegt de stem uit het graf. Hij klinkt bezorgd en verbaasd. ‘Die buitenlandse onderzoekers? Van het Schimmer Instituut? Ze zijn vanaf de parkeerplaats op weg hiernaartoe. Lijkt wel een criminele bende. Ik stuur je een foto.’ Hij lacht opgewonden. ‘Jij kent toch een paar van die mensen? Herken je ze? Het is gewoon dat ik … nee, ik weet het niet. Ik wilde dat je het wist. Tot gauw!’

De onscherpe foto van de parkeerplaats is genomen door het raam van de woonkamer. Op de achtergrond staat een zwarte auto met vierwielaandrijving. Ik kan vaag vier gedaantes onderscheiden die op weg zijn naar het huis. Eén torent boven de anderen uit.

De politie-inspecteur zegt dat het te laat op de avond is om nog iets met de nieuwe inlichtingen te doen. Hij zal morgenvroeg langskomen. Hij vraagt me om de mms-foto alvast door te sturen.

Ik vraag of de politie een huiszoeking bij me heeft gedaan. ‘Nee’, zegt hij. ‘Hadden we dat moeten doen?’ voegt hij er met een lachje aan toe.

4

De ochtendzon zet het landschap in zulk intens licht dat Reykholt overbelicht lijkt. In de verte, onder de rand van de vulkanische bergen, stijgen de dampen van de geothermische bronnen op, waarna een zacht briesje ze wervelend meeneemt.

Ik doe de deur dicht en loop naar het erf voor het Snorri-huis. Het is er stil.

Toen ik een keer het huis in Toscane bezocht waarin Leonardo da Vinci als kind had gewoond, werd ik bij de gedachte dat Leonardo deze velden met olijfbomen en wijnranken ook had gezien, gegrepen door een intens gevoel. Dat heb ik hier op Reykholt ook. Precies dezelfde bergtoppen staken tegen de horizon af toen Snorri hier als zevenentwintigjarige heen verhuisde. Toen was hij al een machtig man.

Een politieauto draait de parkeerplaats op. De banden knerpen op het grind. De commissaris heeft de lange weg van Borgarnes naar Reykholt afgelegd om mijn mobieltje te confisqueren en om de plaats delict in ogenschouw te nemen. En wellicht om te controleren of die verdachte albino Bjørn niet al zijn Micro uzi smg-pistolen en zijn kromme Arabische dolken bij elkaar heeft geraapt en in het nachtelijk duister is verdwenen. Of misschien ben ik paranoïde. Hij komt in elk geval met uitgestoken rechterhand en een grijns op zijn gezicht die je best als een lach zou kunnen opvatten op mij af gestapt. We nemen elkaar op in het felle ochtendlicht. Hij heeft zich geschoren: de huid op zijn kaken is rood en geïrriteerd. Hij vraagt of hij mijn mobieltje mag lenen om het ingesproken bericht en de mms-foto veilig te stellen en te laten analyseren.

Hij vraagt wie die onderzoekers zijn. Ik zeg dat ik dat niet weet.

‘We moeten ze vinden! Toen jij gisteren van Reykjavik terugreed, zijn je toen bijzondere auto’s opgevallen?’

De autorit van Reykjavik naar Reykholt duurt anderhalf uur en doorkruist een gebied waarvan je met gemak zou kunnen denken dat je op Mars bent beland. Een op de twee IJslanders rijdt in een auto met vierwielaandrijving. Hoe zou ik de ene auto van de ander kunnen onderscheiden?

‘We hebben een getuigenverklaring die overeenkomt met de foto’, legt hij uit. ‘Er is gisteren een zwarte Blazer gezien die hier met hoge snelheid vandaan reed.’ Hij kijkt in zijn notitieboekje: ‘Dat was om veertien uur. Een autoverhuurbedrijf in Reykjavik heeft een Blazer aan een stel buitenlanders verhuurd. We hebben daar twee mannetjes neergezet die wachten op het terugbrengen van de auto.’

‘Buitenlanders?’

‘Arabieren. Uit de Emiraten, volgens hun paspoort.’ Korte stilte. ‘Heb je reden om aan te nemen dat er een contact bestond tussen sira Magnus en Arabieren?’

Een leugen kan zo veel zijn. Een verdraaiing van de waarheid. Of iets achterhouden. Ik zeg dat ik geen verband zie tussen sira Magnus en iemand van de Emiraten.

Maar er groeit een ijzige angst in me. Ontrouwe dienaren van het Schimmer Instituut. Verzamelaars. Rijke excentriekelingen die van alles doen om aan een historisch erfstuk te komen. Ik zeg daar niets over tegen de commissaris. Hij zou het niet begrijpen. Ik begrijp het zelf nauwelijks.

Als de commissaris is vertrokken, bel ik een contactpersoon in het Schimmer Instituut. Ik leg uit wat er is gebeurd en vraag wie ze hierheen hebben gestuurd. Hij beweert dat ze niemand hebben gestuurd.

‘Als we een unieke vondst willen onderzoeken,’ zegt hij, ‘dan sturen we professor Osman, professor Rohl, professor Dunhill, professor Silbermann, professor Finkelstein, professor Philips en absoluut professor Friedman. Maar het liefst zouden we willen dat sira Magnus de codex zelf naar het instituut komt brengen.’

5

Halverwege de dag keer ik terug naar Reykjavik. De weg komt langs verlaten boerderijen, schapenomheiningen en installaties om thermische gassen te exploiteren. Hier en daar maakt de weg een grappige elfenbocht. De wegenbouwers in IJsland hebben groot respect voor de onderaardse en onzichtbare elfen. Het huldufolk dat in de enorme stenen in de woeste leegte woont. Wanneer een IJslandse ingenieur een rechte streep langs een liniaal heeft getrokken dwars door een steen waarin zonder twijfel een elfenfamilie huist, dan voorkomen de wegwerkers een totale catastrofe door de verder kaarsrechte weg er in een boog omheen te leiden.

Ik zie steeds meer verdachte auto’s in mijn achteruitkijkspiegel. Zwarte Blazers. Maar het kan natuurlijk ook een IJslander zijn die daarin rijdt. In zijn zwarte Blazer. Of die duivelse elfen steken de draak met me.

De zwarte Blazer in mijn spiegel haalt me in en blijkt een donkerblauwe Volkswagen Touareg te zijn.

Ieder mens heeft zijn demonen.

Die van mij hebben geen naam. Maar ik ken ze, zoals jij de jouwe kent. Ze sluimeren ergens in je, tussen je darmen, lever, nieren en al het andere spul dat maakt dat je leeft, tikt en loopt. En ineens laten ze op een nacht hun lelijke tronies zien.

Ik heb nooit problemen met alcohol gehad. Maar ik heb antidepressiva gekauwd alsof het fruitsnoepjes waren. ‘Gelukspillen’ worden ze genoemd, maar ze maken je niet gelukkig, ze dempen alleen je angsten. Begrijp me goed. Ik ben niet gek. Maar er schieten soms knopen in mijn zenuwen. Last hebben van angst is niets anders dan lijden aan suikerziekte of jicht. Maar de mensen kijken anders naar me. Ze doen een stap terug. O ja? Zenuwen? Ze glimlachen medelijdend en angstig. Alsof er een vleesbijl uit je jasmouw piept en je hoofd vol zit met nare, schreeuwende stemmen.

Ik ben een paar keer opgenomen geweest. Dat was goed. Ik noem het geen psychiatrische afdeling. Dat klinkt zo koud. Ik noem het overigens ook niet het gekkenhuis of het sanatorium. Ik zeg zenuwkliniek. Mijn eigen kleine koekoeksnest.

Daar rijpen we, onder toezicht, onder onze kaasstolp van ingesloten angst.

Want dit ben ik ook.

Ik kan een vreselijke duivel zijn. Ik weet dat. Ik heb er moeite mee om mezelf te begrenzen. Daarom ben ik waarschijnlijk geen professor. Autoriteiten en regels provoceren me. Andere mensen provoceren me. Het bestaan provoceert me.

Ik ben geen eenvoudig mens om mee om te gaan.

Ik heb een halfbroer die ik zelden zie en een stiefvader die ik zo veel mogelijk uit de weg ga. Hij is mijn baas op het instituut in Oslo.

Mama is vorig jaar gestorven. Aan lymfeklierkanker.

Mijn achtervolgers zijn weg.

Na een paar kilometer en een tolstation wordt de weg breder en is het asfalt nieuw. De autoweg naar Reykjavik heeft geen enkele elfenbocht. De onzichtbare stakkers wier stenen huis vernietigd is door bulldozers en ingenieurs die de rechte lijn aanbidden, dwalen nu dakloos en wraakzuchtig rond in de verlaten leegte.

Daarom zwaai ik naar buiten. Ik voel altijd sympathie voor degenen die aan de zijlijn staan.

6

Het Árni Magnússon-instituut – dat de manuscriptverzameling van IJsland herbergt – ligt aan de rand van het terrein van de Universiteit van Reykjavik. De meeste mensen huiveren als ze de grauwe gevel van het universiteitsgebouw zien. Zelf voel ik een warme golf door me heen gaan: ik ben weer thuis.

Prof.dr. Thrainn Sigurdsson zit over zijn overvolle bureau gebogen en tuurt op een tekst terwijl zijn lippen een geluidloze bezwering vormen. Zijn naam en gewichtige titel zijn gegraveerd in een bronzen bordje dat van het bureau dreigt te vallen. Hij kijkt op als ik op de halfopen deur klop, hij staat op en drukt mijn hand. ‘Ja, ja’, zegt hij voor zich uit. ‘Gecondoleerd.’

Het was een nationale feestdag toen IJsland de oude manuscripten van Árni Magnússon, die hij zijn leven lang had verzameld, terugkreeg. Kort voor zijn dood in 1730 liet Magnússon bij testament alles na aan de Universiteit van Kopenhagen. Pas in de jaren zeventig van de vorige eeuw kreeg IJsland de verzameling terug. De televisie zond dat live uit. Werknemers en schoolkinderen hadden vrij. Huismoeders, arbeiders, studenten en nietsnutten dromden samen toen het schip met Den Arnamagnænske Samling aankwam in Reykjavik. Ze weten wel hoe ze hun erfgoed moeten koesteren, die IJslanders.

‘Is er een verband?’ vraagt Thrainn.

De kranten hebben pagina’s vol geschreven over de moord. Maar de politie heeft gezwegen over het verdwenen manuscript.

‘Ze hebben de codex gestolen’, zeg ik.

‘Hebben jullie een kopie?’

Ik schud mijn hoofd.

We zitten een poosje te discussiëren over welke geheimen Snorri in zijn tekst kan hebben verborgen. Ik beschrijf de wisseling tussen Snorri’s eigen handschrift – waarover Thrainn sceptisch is – en het nog oudere runenschrift. Op een vel papier teken ik de symbolen die door het hele manuscript worden herhaald. Ankh. Tyr. Kruis. Pentagram.

We zoeken samen naar een verklaring die we niet kunnen vinden.

‘Ankh’, zegt Thrainn. ‘De hiëroglief voor het Egyptische woord dat leven betekent. Het symbool voor eeuwig leven en wedergeboorte. De tyr, het runenteken voor de Oudnoordse oorlogsgod Tyr. Uit de oudere futhark. Het Latijnse kruis, het crux ordinaria, het symbool voor het christendom en Jezus’ martelaarsschap. Het pentagram, een ster met vijf punten. Een heilig, geometrisch teken uit de Oudheid.’

‘De theorie waar sira Magnus en ik mee hebben gespeeld is dat Snorri aanwijzingen en verwijzingen heeft verstopt in zijn saga’s.’

‘Weglatingen en veranderingen zijn gebruikelijk in facsimile-uitgaven en handgeschreven kopieën van het originele perkamentmanuscript. Die staan vaak in de kantlijn.’

‘Bijvoorbeeld dat de tekst is veranderd?’

‘Of dat er iets is toegevoegd. In Uppsala in Zweden bevinden zich facsimile-uitgaven van de teksten van Snorri. Er bestaan vast onbekende kopieën die uitgaan van afwijkende middeleeuwse versies. Als we de nieuwste versies woord voor woord vergelijken met het origineel kan er nieuwe informatie tevoorschijn komen. Maar dat is nogal een klus.’

‘We weten niet waar we naar zoeken. Sira Magnus en ik bespraken de mogelijkheid dat er een bewijs gevonden zou worden dat er contact is geweest tussen de Oudnoordse cultuur en de Egyptische. Iets waaruit blijkt dat alles van Vikingschepen en staafkerken tot kaarten en mythologie beïnvloed was door de Egyptenaren.’

Thrainn kijkt uit het raam. Aan de muur naast hem hangt een foto van een figuur die zijn lange baard vasthoudt. De baard lijkt op een omgekeerde ankh. De bronzen figuur uit de elfde eeuw werd in 1815 bij Eyjafjördur in IJsland gevonden.

‘Heb je er al aan gedacht dat alles oplichterij kan zijn? Dat iemand ergens in de Middeleeuwen die codex heeft gemaakt om de mensen gewoon voor de gek te houden?’

Uiteraard heb ik daaraan gedacht. Alle musea op de wereld liggen vol met vervalsingen. Ik open de doos en leg de facsimileversie van De saga over het heilige kruis op tafel.

‘Je weet dat er veel mensen zijn die menen dat Snorri helemaal niets te maken heeft gehad met deze tekst’, zegt hij.

‘Hij bevat een code.’

Zijn blik blijft iets te lang op me hangen.

‘En sira Magnus en ik hebben die opgelost’, ga ik verder.

‘Een code?’

‘Ik geloof dat er bij Thingvellir een heilige grot is.’

Thrainn lacht hartelijk. ‘Een heilige grot? Bij Thingvellir? Jij, jij …’

‘En ik weet ongeveer waar.’

‘Zal ik jou eens wat zeggen?’ De smakelijke lach borrelt weer in hem omhoog. ‘Dat geloof ik niet.’

Het wordt tijd om de genadestoot toe te brengen. Ik wijs naar de aanwijzing. Het getal van het beest wijst de weg langs de klippen van Lögberg naar Skjaldbreiður …

‘Nee maar,’ zegt de professor, ‘houd je me voor de gek?’

7

Diezelfde avond neem ik mijn intrek in Hotel Leifur Eiriksson, dat voor de Hallgrims-kerk in Reykjavik staat. Door het raam heen hoor ik een veegmachine brommen in de stille, verlaten straten. De kerk baadt in wit licht. De contouren lijken op de toppen van een ijsberg die eenzaam in de lege zee drijft.

Ik wandel naar het vegetarische restaurant Á næstu grösum en neem soep en een groentelasagne.

Later die avond belt de commissaris uit Borgarnes me op mijn hotelkamer. Hij heeft het obductierapport gekregen.

‘Sira Magnus is aan een hartinfarct gestorven.’

Ik ben zo lang stil dat hij vraagt of ik er nog ben.

‘Hartinfarct? In het buitenbad?’

‘Hij kan erin zijn gevallen. Hij had wat water in zijn longen, maar niet zo veel dat er sprake is van verdrinking. Het was zijn hart.’

‘Wat had hij in de bron te zoeken? Volledig gekleed? En hoe zit het met het manuscript dat is gestolen? En hoe zit het met de Blazer?’

‘We gaan uiteraard verder met het onderzoek. Maar een hartinfarct betekent geen moord.’

De commissaris belooft mijn mobieltje morgenochtend af te geven bij de receptie. Hij zegt het niet, maar ik begrijp dat het bericht en de mms-foto van sira Magnus zijn gereduceerd tot sporen die slechts wetenschappelijk interessant zijn.

‘Waardoor heeft hij denkt u een hartinfarct gekregen?’ vraag ik scherp.

‘Hij kan uiteraard zijn bedreigd. Maar het zal moeilijk zijn om een strafrechtelijk verband aan te tonen tussen het hartinfarct en de kennelijke diefstal van de codex.’

Wanneer een politieman ‘kennelijk’ zegt, dan is dat omdat hij niet precies weet wat er is gebeurd. In zekere zin begrijp ik hem.

Op mijn hotelkamer probeer ik mijn aantekeningen te ordenen en een logisch verband te vinden in wat we hebben gevonden. Kunnen de Arabieren bij een bende horen die zich heeft gespecialiseerd in het opsporen en stelen van cultuurhistorische schatten voor de illegale verzamelmarkt? In het Midden-Oosten zijn vele schatrijke oliesjeiks met kelders vol kunstschatten die elk museum vol trots in goed bewaakte glazen vitrines tentoon zou willen stellen. Toch vraag ik me een heleboel af. Ik zie geen compleet beeld. Jaartallen, de chronologie en de verschillende historische lijnen: het is allemaal één grote warboel. Ik ben te moe om me te kunnen concentreren.

Ik val op bed in slaap.

Met mijn kleren aan. Ik heb mijn tanden niet gepoetst en mijn oksels niet gewassen. In mijn droom voel ik mama’s misprijzende engelenblik.

Thingvellir

1

Gitzwart rijst de loodrechte lavawand op naar de hemel. De bergen zijn spitse silhouetten tegen de wolken die vanuit het westen komen binnendrijven. Op de berghellingen stijgen zuilen van onderaardse dampen op. De klippen vormen verscheurde lavamonolieten. De bevroren mist hult het binnenmeer en het moeraslandschap in een tapijt van zilver. Precies onder een enorme overhangende rotspunt lijken een houten kerkje en een groepje huizen dicht bij elkaar te zijn gekropen op zoek naar warmte. Het Noord-Amerikaanse en het Europese continent trekken en rukken elk aan een kant van IJsland en bij Thingvellir wordt het eiland uit elkaar getrokken.

‘Zo,’ zegt Thrainn met een arrogante glimlach, ‘en waar is nu jouw schatkamer?’

Mistroostig tuur ik over de kilometersbrede scheurzone. Iedereen die Thingvellir bezoekt, wordt behekst door de beklemmende sfeer. Twee bergwanden snijden loodrecht door het vulkanische landschap. Hier werd in het jaar 930 het oudste nationale parlement ter wereld, het Allting, onder de blote hemel opgericht. Hier keken lovsigemennene, de mannen die rechtspraken, over het terrein met kale lavaformaties, miezerige struikjes en scheef gewaaide boompjes. Op de grasvlakte tussen de rivier en de kleine beekjes sloegen ze hun tenten op voor de ting-bijeenkomst.

We kijken naar mijn handgeschreven vertaling van Snorri’s tekst:

Het getal van het beest

wijst de weg

langs de klippen

van Lögberg

naar Skjaldbreiður

Thrainn knikt naar een nieuw houten bord bij een rots. ‘Lögberg. De berg der wetten. Vanaf dit punt werden de wetten opgelezen en alle vrije mannen konden hun zaak verdedigen. Hier stonden ze, de machtige mannen uit de geschiedenisboeken. Vanaf hier regeerden de lovseiemenn, zoals Snorri, samen met de mannen van het Allting.’ Thrainn houdt een hand boven zijn ogen tegen de zon en kijkt van links naar rechts. ‘Als we goed kijken zien we misschien een grote, rode X?’

Dan draait hij zich om en grinnikt.

Thrainn heeft een groep archeologiestudenten meegenomen die, gelokt door de geheimzinnigheid, de zwijgplicht en het vooruitzicht getuige te mogen zijn van iets wat misschien wel eens een historisch hoogtepunt zou kunnen zijn, graag mee wilde om ons te helpen. Met spade en pikhouweel op de schouders marcheren we het pad van zwarte lava af langs de klip. We lijken de zeven dwergen wel, maar we zijn met veel meer dan zeven en geen van ons is een dwerg. Er schijnt een waterig zonnetje door de wolken. Zo vroeg zijn hier nog bijna geen toeristen. Een Amerikaans reisgezelschap kijkt ons onverschillig aan en denkt vast dat we een onderhoudsploeg zijn, taakstraffers opgepakt wegens zakkenrollen en hier door de gemeente te werk gesteld.

Thrainn laat de studenten achter op het punt waar de twee paden elkaar kruisen. Samen lopen we verder naar Lögberg, de berg der wetten.

‘Skjaldbreiður!’ roept Thrainn en hij wijst naar een berg in de verte. Dan zegt hij, in gedachten: ‘Lögberg – Skjaldbreiður … Het getal van het beest – 666 – in de Openbaring van Johannes. Is dat niet een beetje te voorspelbaar?’

‘Voor ons. Snorri schreef dat in een tijd dat de meeste mensen niet konden lezen. En nog veel minder mensen konden codes ontcijferen. Om een begrip als “het getal van het beest” te herkennen, moest je schriftgeleerde zijn.’

‘Toch zeg je dat Snorri een gecodeerde aanwijzing had gegeven …’

‘Die was bedoeld voor andere schriftgeleerden met kennis van de codesleutel die schuilging achter de ontcijfering. Mannen die Snorri’s begrippenapparaat kenden. Ze wisten hoe een gecodeerde tekst gelezen en begrepen moest worden. Het getal van het beest is een simpele verwijzing voor ons. Maar de Openbaring van Johannes hoorde in de dertiende eeuw nog nauwelijks tot het gewone leesvoer.’

We nemen 666 stappen, te beginnen bij Lögberg. De hoofdvakstudenten, die zich weer bij ons hebben gevoegd, volgen ons als jonge eendjes. We scharrelen over lavastenen en graspollen. Hoog boven ons cirkelt een groep vogels. Het wolkendek schraapt langs de vulkanische toppen.

Na vierhonderd stappen houden we even stil. Ik ben moedeloos. ‘Als hier een grot was, dan zou die allang zijn ontdekt!’

‘Dat ligt eraan hoe goed hij verborgen is. Toen Howard Carter in het Dal der Koningen het graf van Toetanchamon vond, hadden de archeologen er al tientallen jaren gezocht zonder iets te vinden.’

Na nog eens tweehonderd stappen moeten we links of rechts om een bult van lava te ontwijken. We volgen de klip.

Na 66 stappen zijn we er.

En we zien niets.

2

De klip torent vijftien meter boven ons uit. Onder de muur van lava liggen enorme stenen bedekt met korstmossen en hier en daar staat een koppige plant.

Ik lees de aanwijzing nog een keer. Het getal van het beest, 666, wijst de weg langs de klippen van Lögberg naar Skjaldbreiður. Thrainn en ik kijken elkaar mismoedig aan. ‘Geen grot’, stel ik vast en ik schop een brok lava weg.

‘Snorri kan een natuurlijke grot in de bergwand hebben gebruikt en die naderhand hebben verstopt’, zegt Thrainn. ‘Net als de ingang van de Egyptische koningsgraven die na de bijzetting met stenen werd bedekt.’

‘Mensen die lokaal bekend waren zouden het toch vreemd vinden dat een natuurlijke grot ineens werd dichtgemaakt?’

‘Mensen die lokaal bekend waren? Kijk om je heen. Ken je iets wat onbewoonbaarder en afgelegener ligt? In de tijd van Snorri was het zo mogelijk nog onherbergzamer. De machtigste IJslanders verzamelden zich één keer per jaar in Thingvellir. Als een grot sinds de vorige keer is afgesloten door een steenlawine, dan zal niemand zich daarover verbazen.’

‘Is het niet riskant om iets in een grot buiten te verstoppen?’

‘Integendeel. Thingvellir was bijna iets heiligs, iets magisch. Voor Snorri moet het een logische keuze zijn geweest.’

We nemen de steenhelling aan de voet van de lavamuur op.

‘Zou de ingang van de grot in een kloof of een spleet verborgen zitten?’ zegt Thrainn.

‘En daarna bedekt zijn met steen?’

Opnieuw kijken we naar de steenhelling.

3

Samen met de studenten tillen we de lavabrokken op.

Het eerste wat we leren tijdens onze archeologiestudie is geduld. Archeologie is een vak voor geduldige, nauwgezette en zachtaardige mensen. Het vak bestaat, ondanks alles, uit weinig hoogtepunten en veel aarde, klei en tegenstrijdige methoden voor registratie en catalogisering. Hoogstens één keer in de honderd jaar vindt iemand zijn Toetanchamon of zijn Troje.

Na een klein uur zijn we een meter diep in het puin. Niets. De stenen vallen met een dreun achter ons op de helling en vormen kleine heuvels van lava. Zo meteen moeten we een ketting vormen en de stenen door gaan geven.

We hebben al tonnen lava verplaatst als een van de studenten, een jong meisje dat me al was opgevallen, iets roept. Het werk stopt. Kiezeltjes en grit rollen onder mijn voeten vandaan als ik naar haar toe ren.

In de blootgelegde rotswand heeft iemand een rechthoek uitgehakt, een tien centimeter diep nisje. Ik veeg de aarde en het mos weg. Er gaat een huivering door de groep studenten.

Er zijn drie symbolen in de berg uitgehakt.

Ankh, tyr en kruis.

4

We nemen de studenten mee naar de parkeerplaats en houden ze voor de gek door te zeggen dat we het werk morgen voortzetten. Ze protesteren. Ze willen de grot nu blootleggen. Ze willen weten wat ze hebben gevonden. Ik kan hen wel begrijpen. Maar we hebben hen niet nodig. Hun aanwezigheid en nieuwsgierigheid zal het werk ingewikkelder maken en vertragen. Thrainn zegt dat we de rest van de dag nodig hebben om maten op te nemen en de opgraving voor te bereiden. Hij klinkt overtuigend en autoritair in al zijn professorale overheersing. Teleurgesteld en met tegenzin rijden de studenten terug naar Reykjavik. Thrainn en ik blijven staan tot het laatste busje aan de horizon is verdwenen. Dan keren we in looppas terug en gaan verder met het verplaatsen van de stenen.

Het kost ons een paar uur om de bovenkant van de grotingang bloot te leggen. Na nog eens anderhalf uur hebben we zo veel stenen weggehaald dat de opening groot genoeg is.

Thrainn verankert een nylon touw aan een rotsblok en ik laat de tros in het gat zakken. Met mijn handen stevig om het touw kruip ik door de spleet en laat me naar beneden glijden. Ik zet mijn voeten op de ongelijke bodem van de grot.

De grot is niet bijzonder groot. Door de spleet valt de zon als een fluistering van licht op me.

Thrainn laat zich sneller dan ik naar beneden zakken en ik pak hem met beide handen vast.

We bevinden ons in een natuurlijke holte van het lavagebergte. De grot is ongeveer vijf meter diep en drie meter breed. We doen de lantaarn op onze helm aan. De lichtstralen schieten heen en weer over de wanden. Thrainn duwt me in mijn rug. Tegen de wand links bevindt zich een soort altaar van gestapelde stenen die zorgvuldig zijn uitgehakt. Aangezien het altaar van hetzelfde soort steen is gemaakt als de omgeving, vormt het bijna één geheel met de grotwand. Op het rechthoekige lavabouwsel rust een zware, gladde en platte steen.

We gaan aan weerszijden van de platte steen staan en halen hem weg. In de holte onder de steen staat een gitzwart kistje.

Voorzichtig zetten we het kistje dwars op de rand van het altaar. Ik wrijf met mijn vingertop over het oppervlak.

‘Stof? Vuil? Lava?’ vraagt Thrainn.

‘Niets van dat alles.’ Ik wrijf harder. Mijn ingeving klopt. De buitenkant is zwart uitgeslagen. ‘Het is van zilver’, zeg ik.

5

We pakken het zilveren kistje in een stuk zeildoek en dragen het naar de parkeerplaats. Achter in de Toyota Landcruiser van Thrainn zetten we het vast met riemen.

We zijn zo opgewonden dat we geen woord wisselen.

Thrainn draait de hoofdweg op naar Reykjavik. De weg is kaarsrecht. Geen auto te zien. Met honderddertig kilometer per uur racen we door het maanlandschap. Het water van Thingvallavannet schittert links van ons. De horizon is gerafeld door de vulkanische toppen.

De Chevy-Blazer staat dwars over de weg vlak achter de volgende heuveltop. Aan beide kanten van de auto staat een man. Ze houden beiden hun hand voor hun kruis, een merkwaardige pose, alsof ze model staan voor een filmaffiche. In het scherpe zonlicht kan ik niet uitsluiten dat ze beiden een pistool vasthouden.

Thrainn reageert razendsnel. ‘Houd je vast!’ Zonder te aarzelen stuurt hij de Landcruiser van de weg af. Ik schreeuw. Thrainn bijt op zijn tanden en staart geconcentreerd voor zich uit. Het lijkt of er een actieheld in hem heeft gesluimerd die ineens gelukzalig tot leven wordt gewekt: een speciaal getrainde commando die de laatste vijftien jaar net heeft gedaan of hij IJslandse handschriften bestudeerde in een perfecte undercoveroperatie.

In een wolk van stof en zand spuiten we weg van de Blazer en de hoofdweg. De wielen denderen over de oneffen onderlaag.

Door de stofwolk achter ons zie ik de koplampen van de Blazer.

Thrainn manoeuvreert tussen de rotsblokken door. ‘We rijden op de overblijfselen van een oud karrenspoor tussen Reykjavik en Thingvellir’, roept hij.

Hoewel we het voordeel hebben dat we als eerste rijden, met helder zicht, wint de Blazer terrein.

‘Bel het alarmnummer!’ roept Thrainn.

Ik ga op zoek naar mijn mobieltje. Gelukkig hebben we bereik. Als de telefonist eindelijk begrijpt dat ik Engels spreek en niet een of ander obscuur IJslands dialect en dat we gevolgd worden door een stel gewapende mannen, belooft hij onmiddellijk een surveillancewagen onze kant op te sturen. Hoewel het adres in dit niemandsland moeilijk te geven is.

De Blazer zit een paar meter achter ons. Ineens maakt hij een bocht naar rechts. Hij is van plan ons af te snijden.

Ik zie het rotsblok eerder dan de chauffeur van de Blazer. Hij ziet geen kans meer om te remmen of het te ontwijken. Met een metalen klap dreunt de Blazer op de rots.

En blijft staan. We hobbelen nog een paar kilometer op het karrenspoor voor we een geasfalteerde zijweg bereiken, die ons terugvoert naar de hoofdweg.

De politie belt terug als we de universiteit naderen. Ze vragen waar we zijn.

Dat ze ons niet gevonden hebben, is begrijpelijk.

Dat ze ook de Blazer niet hebben gevonden, geeft te denken.

6

Op het Árni Magnússon-instituut is er een laboratorium beschikbaar waar we gebruik van kunnen maken. Een conservator, een vriend van Thrainn, helpt ons het zilveren kistje te openen.

Er zit een kistje van stevig hout in dat verpakt is in katoen, met daaromheen canvas gewikkeld. In het kistje liggen zes dikke manuscriptrollen van huid, samengebonden met een riem van leer, beschermd door meerdere lagen zachte stoffen.

Oneindig voorzichtig maken we de eerste rol open. Hij is in verbluffend goede staat. De huid is bedekt met twee kolommen met een klein, symmetrisch handschrift. Ik probeer het te lezen, maar de tekens zijn onbegrijpelijk of hebben slechts vaag iets bekends. Thrainn laat zijn blik glijden over de dichtbeschreven bladzijden. De twee kolommen zijn geschreven in verschillende talen. Die in de linkerkolom lijkt wel Koptisch, de taal die in het Egypte van ongeveer het jaar 200 tot in de twaalfde eeuw werd gesproken. Die in de rechterkolom doet denken aan Hebreeuws.

Thrainn voelt met zijn vingertoppen aan het perkament, ruikt eraan en bestudeert de letters. ‘Ik gok dat het leer rond de duizend jaar oud is, met een marge van plusminus honderd jaar.’

Hij rolt het document op en legt het terug in het kistje. We brengen het zilveren kistje via de wenteltrap naar de kelder, waar de oudste en meest waardevolle handschriften van IJsland liggen opgeslagen in een solide ruimte waar een constante temperatuur en luchtvochtigheid heersen. Achter een dikke, zware stalen deur ligt de geschiedenis van het Noorden verzameld op metershoge stellingen, keurig in papier verpakt en in platte, kartonnen dozen gelegd.

In die solide ruimte in de kelder van het Árni Magnússon-instituut bergen we het kistje met de perkamenten uit Thingvellir op.

7

Het wordt een lange dag. Politiemensen. Journalisten. Wetenschappers. Iedereen wil steeds opnieuw het verhaal horen.

Als ik in de taxi zit die me terugbrengt naar Hotel Leifur Eiríksson belt de commissaris uit Borgarnes.

Ze hebben net een melding gekregen van een inbraak in een gastenverblijf in het Snorri-huis. Waarschijnlijk is de inbraak al gisteren gepleegd, kort nadat ik naar de stad ben verhuisd. Hij voegt eraan toe: ‘Ik heb met de politie in Reykjavik gesproken. Alles in aanmerking genomen, hebben we besloten in de loop van de avond een surveillanceauto naar het hotel te sturen. Voor de zekerheid.’

De taxi stopt voor het hotel. Ik betaal. Ik denk: ‘voor de zekerheid’ klinkt onheilspellend.