Johan Theorin

Steenbloed

Vertaald uit het Zweeds door Wendy Prins

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Blodläge, verschenen bij Wahlström & Widstrand, Stockholm

Oorspronkelijke tekst © Johan Theorin, 2010

First published by Wahlström & Widstrand, Stockholm, Sweden

Published in the Dutch language by arrangement with Bonnier Group Agency, Stockholm, Sweden

Nederlandse vertaling © Wendy Prins en De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Getty Images/Chris Strong

isbn 978 90 445 1995 2

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Walpurgisnacht

Per Mörners linkerhand was verbrand, zijn ribben waren gebroken en zijn blik was troebel en wazig, maar hij had nog steeds gevoel in zijn lijf. Hij voelde de benzine die over hem heen werd gegoten en merkte dat die lauw was. Vergeleken met de koude avondlucht was de vloeistof haast warm; het brandde en schrijnde toen de benzine door zijn haar liep en in de bloedende wonden in zijn gezicht kwam.

Hij hoorde het rustige, ritmische geklok van het omhooggehouden benzineblik. Toen hield het geklok op en werd het lege blik op de kalkstenen rots gegooid.

Daar zat Per met doorweekte kleren op zijn knieën, midden in een grote plas. Hij was nog steeds duizelig van de klappen tegen zijn hoofd, en de benzinedampen maakten hem nog duizeliger.

Hij steunde op zijn handen en probeerde overeind te komen, maar hij kon zijn blik niet focussen; de gestalte die over hem heen stond was slechts een donkere schim tegen de avondlucht.

Net een trol, dacht Per. Het is net een bergtrol.

‘Walpurgisnacht’, zei de schim. ‘Vanavond worden overal vuren ontstoken.’

Daarna haalde hij iets uit zijn jaszak, een klein voorwerp dat zacht rammelde. Het was een luciferdoosje.

Nu zou Per branden, voor de zonden van zijn vader.

Hij tilde zijn hoofd op en bedacht opeens wat hij zou kunnen doen, ook al was het misschien te laat – hij kon om genade smeken.

Hij kreeg druppels benzine in zijn mond toen hij hem opende.

‘Ik zal niks zeggen’, fluisterde hij.

Hoewel hij dat natuurlijk nooit zou kunnen. Hij wist nu te veel over wat Jerry, Bremer en Markus Lukas hadden gedaan.

Maar hij wist ook dat alle namen die hij de afgelopen weken verzameld had, niets betekenden. Ze zouden spoedig verdwijnen.

Want de gestalte boven hem leek niet te luisteren. Hij opende het doosje en haalde er een lucifer uit. Schoof het doosje weer dicht, nam de lucifer tussen zijn vingers en streek hem af.

Een zacht geknetter, daarna ontbrandde de lucifer met een heldere, gele vlam.

Jerry, Bremer, Markus Lukas. Jessika, Regina en alle anderen …

Per sloot zijn ogen en wachtte op het vuur. De namen bleven door zijn hoofd tollen.

1

Het was maart op Noord-Öland en de zon scheen op hoopjes grijswitte sneeuw die langzaam wegsmolten op het gras bij het Marnästehuis. Naast de parkeerplaats wapperden twee blauwe vlaggen in de ijskoude wind: de Zweedse met het gele kruis en de Ölandse met het gouden edelhert. Ze hingen allebei halfstok.

Een lange zwarte auto reed langzaam op het bejaardentehuis aan en stopte voor de ingang. Twee mannen van middelbare leeftijd in dikke, lange winterjassen stapten uit, liepen naar de achterkant van de auto en trokken een metalen lijkkarretje naar buiten. Ze klapten de wielen uit en begonnen het karretje voor zich uit te duwen, de rolstoeloprit op en door de glazen deuren naar binnen.

Het waren lijkbezorgers.

De gepensioneerde schipper Gerlof Davidsson zat met zijn buren in de eetzaal koffie te drinken toen ze uit de lift kwamen. Hij zag ze met het karretje voor zich uit door de gang lopen. Op het karretje lagen gele dekens en brede riemen, om het lichaam mee vast te binden. De mannen schoven stilletjes langs de eetzaal en liepen door naar de goederenlift die naar de koelruimte leidde.

Het geroezemoes van de bejaarden verstomde even toen het lijkkarretje langskwam, maar daarna begon het weer.

Gerlof herinnerde zich dat de bewoners van het tehuis een paar jaar geleden hadden mogen laten weten of ze wilden dat de chauffeurs van de begrafenisonderneming aan de achterzijde van het gebouw zouden parkeren en discreet via een zijdeur naar binnen zouden gaan als ze een overledene kwamen halen. De meesten hadden net als Gerlof tegen het voorstel gestemd.

De bewoners van het bejaardentehuis wilden de laatste tocht van een overleden buurman of buurvrouw zien. Ze wilden afscheid kunnen nemen.

De man die deze koude dag werd gehaald, heette Torsten Axelsson en was in zijn bed overleden, alleen en laat in de nacht – zoals zo veel stervende mensen. Het ochtendpersoneel had hem gevonden, had er een arts bij gehaald om de dood te constateren en hem daarna zijn zondagse pak aangetrokken. Ze hadden een plastic bandje met zijn naam en persoonsnummer om zijn pols gedaan. Als laatste hadden ze een zwachtel om zijn hoofd gebonden, om zijn kaken op elkaar te houden tot de lijkstijfheid zou intreden.

Torsten had precies geweten wat er na zijn dood met hem zou gebeuren, dat wist Gerlof. Voor zijn pensioen had hij als koster en doodgraver gewerkt. Een van de vele kisten die hij begraven had was van een moordenaar geweest die Nils Kant heette, maar meestal had Torsten gewone eilandbewoners begraven.

Hij had het hele jaar door graven gedolven, behalve als er veel sneeuw lag en het meer dan tien graden vroor. In het voorjaar was het graven extra zwaar geweest, had hij Gerlof verteld, omdat het op Öland zo lang duurde voor de vorst uit de grond was. Maar het lichamelijke gezwoeg was toch niet het ergste geweest, had Torsten eraan toegevoegd; hij had enorme moeite gehad om ’s ochtends uit bed te komen als hij wist dat hij naar het kerkhof moest om een graf te delven voor een overleden kind.

Nu zou hij binnenkort in zijn eigen graf worden neergelaten. In een urn – Torsten wilde gecremeerd worden.

‘Ik word liever verbrand dan dat mijn botten in de grond blijven liggen en heen en weer worden geslingerd’, had hij gezegd.

Vroeger was het allemaal anders geweest, dacht Gerlof. Toen hij jong was en iemand uit de familie was overleden, waren er geen mannen met lijkauto’s en geen begrafenisondernemingen die de praktische zaken regelden. Vroeger stierf je in je eigen bed en dan timmerde een familielid een kist.

Dat deed Gerlof aan een oud familieverhaal denken. Toen zijn ouders als pasgetrouwd stel aan het begin van de twintigste eeuw een verbouwd huisje in Stenvik betrokken, werden ze de eerste nacht gewekt door merkwaardige geluiden op zolder; het klonk alsof iemand de resterende planken die zijn vader daar gelegd had in het rond smeet. Maar toen hij op zolder ging kijken wat er aan de hand was, was het er leeg en stil geweest.

Zodra zijn vader weer beneden in bed lag, was het gestommel opnieuw begonnen.

Gerlofs ouders hadden in het donker naar de ijzingwekkende geluiden liggen luisteren, zonder zich nog te durven verroeren.

Toen hij zijn koffie ophad, kwamen de mannen van de lijkauto met het lijkkarretje terug. Gerlof zag dat er nu een lichaam op lag, verborgen onder een deken en vastgebonden met de leren riemen. Het karretje werd stilletjes en snel naar de uitgang gereden.

Vaarwel, Torsten, dacht hij.

Toen de buitendeur dicht was, schoof Gerlof zijn stoel naar achteren.

‘Tijd om te gaan’, zei hij tegen zijn tafelgenoten.

Vervolgens kwam hij met behulp van zijn stok langzaam overeind. Hij klemde zijn kaken op elkaar tegen de reumatische pijn in zijn benen, liep naar de gang en daarna door naar het kantoor waar Boel, het hoofd van de afdeling, zich ophield.

Gerlof had er enkele weken over nagedacht, vanaf de dag dat hij jarig was geweest en plotseling nog maar een paar jaar had tot zijn vijfentachtigste. De tijd vloog om – als bejaarde was een jaar wat vroeger als jongeman een week was. En nu, na Torstens overlijden, had Gerlof de knoop doorgehakt.

Hij klopte voorzichtig op de deur van Boels kamer en ging naar binnen toen ze antwoordde.

Boel zat achter haar computer een of ander verslag te schrijven. Gerlof bleef op de drempel staan en zei niets. Ten slotte keek ze op.

‘Gaat het wel goed met je, Gerlof?’

‘Jawel.’

‘Wat is er? Heb je een probleem?’

Hij haalde diep adem.

‘Ik moet hier weg.’

Boel schudde met haar hoofd.

‘Gerlof …’

‘Het is al besloten’, onderbrak hij haar.

‘O ja?’

‘Ik zal je een verhaal vertellen …’ Gerlof zag dat Boel met een vermoeide blik naar het plafond keek, maar hij ging toch verder: ‘Mijn vader en moeder zijn in 1910 getrouwd. Toen konden ze een oud pachtboerderijtje overnemen dat jarenlang had leeggestaan. De eerste nacht dat ze daar sliepen, hoorden ze merkwaardige geluiden op zolder … het klonk alsof er iemand aan het rommelen was met de planken die mijn vader daar had neergelegd. Ze konden het geluid niet verklaren, maar de volgende ochtend kwam er een buurman langs.’ Hij liet een kunstmatige pauze vallen en vervolgde: ‘De buurman vertelde dat zijn broer de avond ervoor in zijn boerderij was overleden. Daarna vroeg hij om wat hout om een kist te kunnen timmeren. Mijn vader liet hem alleen naar de zolder gaan om een paar planken uit te zoeken, en toen mijn vader en moeder beneden in de keuken zaten en het gestommel op zolder hoorden, herkenden ze het … Het was precies hetzelfde geluid dat ze ’s nachts hadden gehoord.’

Het werd stil in de kamer.

‘En?’ zei Boel.

‘Het was een voorteken. Een voorteken van een naderende dood.’

‘Ja ja. Dat was een mooi verhaal, Gerlof … Maar wat wil je ermee zeggen?’

Hij zuchtte.

‘Wat ik wil zeggen,’ zei hij, ‘is dat als ik hier blijf, de volgende kist die gemaakt moet worden voor mij zal zijn … Ik heb het gerommel met de planken en het gerammel van het lijkkarretje al gehoord.’

Boel leek het op te geven.

‘Wat wil je dan doen? Waar wil je naartoe?’

‘Naar huis’, zei Gerlof. ‘Naar mijn zomerhuisje.’

2

‘Dood? Wie heeft gezegd dat je binnenkort doodgaat, pap?’

‘Ik.’

‘Doe niet zo raar! Je hebt nog heel wat jaren voor je … nog heel wat lentes’, zei Julia Davidsson en ze voegde eraan toe: ‘Bovendien is het je gelukt om levend een bejaardentehuis te verlaten – hoeveel mensen doen je dat na?’

Gerlof zei niets, maar hij dacht aan het metalen karretje met het lichaam van Torsten Axelsson erop. Hij bleef zwijgen terwijl zijn dochter naar de kust reed en bij het dorp Stenvik afsloeg.

De zon scheen door de voorruit en wekte bij hem een verlangen op naar vlinders, vogels en al het andere dat de warmte met zich meebracht. De levenslust in zijn binnenste hief zijn slaperige kop op en knipperde verbaasd met zijn ogen. Het kostte hem moeite om somber te klinken toen hij uiteindelijk zijn mond opendeed: ‘Alleen God weet hoeveel tijd ik nog heb, en hij laat hem veel te snel gaan … maar als ik moet sterven, dan wil ik dat hier in het dorp doen.’

Julia zuchtte. Ze stopte op de verlaten dorpsweg en zette de motor af.

‘Je leest te veel overlijdensadvertenties.’

‘Ja. De kranten leven ervan.’

Het laatste was deels als grapje bedoeld, maar Julia lachte niet. Ze hielp hem alleen maar zwijgend uit de auto.

Langzaam liepen ze naar het hek van het zomerhuisje dat in een bosje bij Stenvik lag, een paar honderd meter van zee.

Hij zou hier de meeste tijd alleen zijn, dat realiseerde Gerlof zich goed, maar tegelijk zou hij alle ziekte en ellende in het bejaardentehuis niet hoeven meemaken. Al die mensen daar met hun medicijnen, zuurstofflessen en voortdurende gepraat over ziektes begonnen hem op zijn zenuwen te werken. Zijn vroegere vriendin, Maja Nyman, was steeds verder achteruitgegaan en lag nu meestal op haar kamer op bed.

Het had bijna een maand geduurd voor Boel en de rest van het leidinggevende personeel van het bejaardentehuis ermee akkoord waren gegaan om Gerlof terug te laten gaan naar Stenvik, maar uiteindelijk hadden ze ingezien dat hij plaats zou maken voor een ander die wél graag in het Marnästehuis wilde wonen. Zelf zou hij natuurlijk nog steeds geholpen moeten worden met het huishouden, zijn medicatie en het verzorgen van de maaltijden, maar dat kon geregeld worden met ambulante verpleging en thuiszorg.

Gerlof was in elk geval helder van geest, al kon hij zich soms nauwelijks bewegen. Aan zijn hoofd en gebit mankeerde niet veel – alleen zijn armen, benen en de rest van zijn lichaam zouden gerenoveerd moeten worden.

Deze dag aan het eind van maart was hij voor het eerst dit jaar terug in het kustdorp waar hij ooit geboren en getogen was. Hij was terug op de grond die al eeuwenlang door de familie Davidsson werd bezeten en bewerkt, en terug bij het huisje dat hij een kleine vijftig jaar geleden voor zichzelf en zijn vrouw Ella had gebouwd. Dit was de plek waarheen hij na elke zeereis was teruggekeerd.

De sneeuw in de tuin was al bijna verdwenen. Wat restte was een natte grasmat die nodig geharkt moest worden.

‘Gras en bladeren van vorig jaar’, zei Gerlof. ‘Al wat de winter verborgen heeft gehouden, komt weer tevoorschijn.’

Hij hield Julia’s arm stevig vast terwijl ze over het vaalbleke gras liepen, maar toen ze voor de stenen trap bleef staan, liet hij haar los en beklom hij langzaam de treden naar de voordeur, steunend op zijn kastanjehouten stok.

Gerlof kon zelf lopen, maar hij was blij dat hij hulp kreeg van zijn dochter, en al even blij dat Ella niet meer leefde. Nu zou hij haar alleen maar tot last zijn geweest.

Hij pakte de huissleutel uit zijn portefeuille en draaide de deur van het slot.

De muffe geur van het huis kwam hun tegemoet toen hij de deur opende. Een koude, ietwat vochtige lucht, maar geen schimmelgeur. Het dak was dus waarschijnlijk nog heel. En er lagen geen zwarte keuteltjes op de houten vloer, zag hij toen hij over de drempel stapte. Muizen en woelmuizen zaten ’s winters graag onder het huis, maar ze kwamen nooit binnen.

Julia was voor een weekend naar het eiland gekomen om hem te helpen naar het huisje te verhuizen en alles op orde te brengen. De grote schoonmaak, noemde ze het. Het was natuurlijk Gerlofs huis, maar het was jarenlang door zijn twee dochters en hun gezinnen als zomerhuisje gebruikt. Komende zomer zouden ze de kleine kamers waarschijnlijk met zijn allen moeten delen.

Wie dan leeft, wie dan zorgt, dacht hij.

Toen ze Gerlofs bezittingen naar binnen hadden gedragen, de stroom hadden ingeschakeld en de ramen hadden opengezet om te luchten, liepen ze de tuin weer in.

Afgezien van het gekrijs van een paar meeuwen op het strand, leek het dorp deze zaterdag te zijn uitgestorven, maar opeens hoorden ze van de andere kant van de dorpsweg een bonkend geluid. Het weergalmde en klonk als harde hamerslagen.

Julia keek om zich heen.

‘Er is hier iemand.’

‘Ja’, zei Gerlof. ‘Ze zijn bij de steengroeve aan het bouwen.’

Hij was niet verbaasd, want afgelopen zomer was hij in het dorp geweest en had hij gezien dat alle struiken en lage begroeiing op twee grote kavels waren weggehaald en dat er een bulldozer rondreed om de grond gelijk te maken. Hij was ervan uitgegaan dat er nog meer zomerhuisjes zouden worden gebouwd, die een groot deel van het jaar leeg zouden staan.

‘Zullen we een kijkje gaan nemen?’ zei Julia.

‘Dat kunnen we wel doen.’

Hij pakte de arm van zijn dochter weer vast, en Julia begeleidde hem door het hek naar buiten.

Toen Gerlof zijn huisje in het begin van de jaren vijftig bouwde, had hij in het westen vrij uitzicht gehad op zee en kon hij in het oosten de kerktoren van Marnäs zien. Maar in die tijd waren er nog veel koeien en schapen die alles kaal graasden. Nu was het vee verdwenen en waren de bomen teruggekeerd. Hun kronen vormden een steeds dichter dak rond het huis, en toen ze over de dorpsweg liepen, ving Gerlof heel even een glimp op van de met ijs bedekte zee-engte in het westen.

Stenvik was een oud vissersdorp, en Gerlof herinnerde zich dat er vroeger rijen sloepen en roeiboten op de kant getrokken lagen, daar waar het strand een flauwe bocht maakte, wachtend totdat ze naar de visnetten op zee zouden worden geroeid. Nu waren ze allemaal verdwenen, en de vissershutjes en boothuizen waren tot vakantiehuisjes omgebouwd.

Ze sloegen de steenslagweg naar de steengroeve in: ernsts weg stond er op een nieuw, wit bord langs de weg.

Gerlof wist naar wie de weg vernoemd was: naar zijn vriend Ernst, die steenhouwer was geweest en de laatste dorpsbewoner was die in de steengroeve had gewerkt tot deze begin jaren zestig voorgoed werd gesloten. Ernst was nu ook overleden – alleen zijn weg was er nog. Gerlof vroeg zich af of er ooit iets naar hem vernoemd zou worden.

Toen de steengroeve achter een bosje opdook, zag hij dat Ernsts roodbruine huisje aan de rand ervan er nog stond. Afgesloten. Een achterneef en diens gezin hadden het na Ernsts overlijden geërfd, maar ze waren er bijna nog nooit geweest.

‘Jeetje,’ zei Julia, ‘nu hebben ze hier ook al gebouwd.’

Gerlof maakte zijn blik los van Ernsts huisje en zag de twee nieuwe villa’s waar ze het over had. Ze stonden een paar honderd meter van elkaar aan de oostzijde van de steengroeve.

‘Afgelopen zomer waren de percelen bouwrijp gemaakt’, zei Julia. ‘Ze moeten in de herfst en winter hebben gebouwd.’

Gerlof schudde zijn hoofd.

‘Niemand heeft mij om toestemming gevraagd.’

Julia lachte.

‘Jij hebt er toch geen last van? De bomen staan ervoor.’

‘Dat is waar, maar toch. Een beetje fatsoen had geen kwaad gekund.’

De villa’s waren opgetrokken uit hout en steen, met glimmende panoramavensters, witgekalkte schoorstenen en zwarte leistenen daken. Eén van de twee stond nog in de steigers. Een paar timmerlieden in dikke wollen truien waren er bezig om houten panelen vast te spijkeren. Bij de andere villa lag een groot wit ligbad op het erf, nog in plastic verpakt.

Ernsts huisje, dat ten noorden van de nieuwe huizen lag, was net een houtschuurtje vergeleken met deze twee kasten.

Luxe villa’s, dacht Gerlof. Niet iets waar het dorp op zat te wachten. Maar hier stonden ze, en bijna voltooid.

De verlaten steengroeve lag er nog, als een open wond in het landschap; vijfhonderd meter breed en vol met kleine en grote hopen onbruikbare stenen, die tijdens de zoektocht naar de dieper gelegen gave stenen waren losgebroken en aan de kant waren gegooid.

‘Wil je ernaartoe?’ zei Julia. ‘We kunnen erheen lopen en kijken of een van de bewoners thuis is.’

Gerlof schudde zijn hoofd.

‘Ik ken ze al. Het zijn rijke, zorgeloze stedelingen.’

‘Niet iedereen die een huis koopt, komt uit de grote stad’, zei Julia.

‘Nee … maar rijk en zorgeloos zijn ze wel.’

3

‘Zal ik het raam voor je openzetten?’ zei Per Mörner.

Nilla, zijn dochter, knikte met haar rug naar hem toe.

‘Zijn er vogels buiten?’ vroeg ze.

‘Een heleboel’, zei Per.

Dat was niet waar, hij zag er niet een bij het ziekenhuis. Maar er stonden bomen naast de parkeerplaats, en misschien zaten daar wel vogels in.

‘Zet dan maar open’, zei Nilla, en ze voegde eraan toe: ‘We moeten deze week als huiswerk voor biologie vogelsoorten tellen.’

Nilla zat in de eerste klas van de middelbare school, en al haar schoolboeken lagen op het tafeltje naast het ziekenhuisbed. Ze had haar geluksbeestjes en geluksstenen bij haar kussen gelegd en was daarna op het bed gaan staan om een groot doek met de tekst nirvana erop aan de muur te hangen.

Per zette het raam open, en er kwam zowaar zacht getjilp de kamer binnen. Maar het geluid vermengde zich met dat van gas gevende auto’s, en de vogels zouden vast gauw stil worden. Het was immers al bijna avond. Glimmende auto’s verlieten de parkeerplaats nu artsen en verpleegkundigen naar huis gingen. Zijn eigen bruine Saab stond daar ook, maar die was negen jaar oud en glom niet.

‘Waar denk je aan?’ vroeg Nilla achter hem.

Per draaide zijn hoofd om.

‘Raad eens.’

‘Je denkt aan de lente.’

‘Helemaal juist’, zei Per, hoewel hij alleen maar aan zijn oude auto had gedacht. ‘Je wordt er steeds beter in.’

Gedachtelezen was het nieuwste project van zijn dochter. Hiervóór had ze maandenlang geoefend om even goed met links als met rechts te kunnen schrijven, maar in de kerstvakantie had ze een tv-programma over telepathie gezien en daarna was ze gaan experimenteren met haar tweelingbroer Jesper en haar vader, zowel om gedachten te sturen als hun gedachten te lezen. Per had de opdracht gekregen elke avond om acht uur een speciale gedachte naar Nilla te sturen.

Hij bleef bij het raam staan en zag de ondergaande zon in de ramen van de auto’s schitteren.

Het was koud buiten, toch was het al lente. Per had er nog nauwelijks bij stilgestaan. De vogels keerden terug van de Middellandse Zee en de boeren begonnen op de akkers te zaaien. Per dacht aan zijn vader Jerry, die ook altijd naar de lente had uitgezien. Dat was de periode waarin zijn werk serieus op gang kwam. Werd de lente niet de tijd van de jeugd genoemd? De tijd van de jeugd en de liefde?

Maar Per had nooit lentegevoelens gehad. Zelfs niet toen hij en Marika elkaar vijftien jaar geleden bij een lezing over marketing hadden leren kennen en op een zonnige dag in mei waren getrouwd. Alsof hij toen al een voorgevoel had gehad dat ze hem zou verlaten, vroeg of laat.

‘Heeft mama gezegd wanneer ze zou komen?’ vroeg hij over zijn schouder.

‘Hm-m’, zei Nilla. ‘Tussen zes en zeven.’

Het was nu bijna vijf uur, zag Per.

‘Wil je dat Jesper en ik op haar wachten?’

Nilla schudde haar hoofd.

‘Ik red me wel.’

Dat was het antwoord waarop Per gehoopt had. Hij had er niets op tegen om Marika te zien, maar ze kwam hier alleen maar naartoe om haar dochter te bezoeken, en de kans bestond dat ze haar nieuwe man bij zich had, Georg met het hoge inkomen en de dure cadeaus. Per was ondertussen wel over Marika heen, maar hij had er moeite mee dat ze een man had ontmoet die haar en de tweeling verwende.

Nilla had een eigen kamer gekregen en leek in goede handen te zijn. Een jonge mannelijke arts was een half uur geleden bij haar en Per langs geweest en had verteld welke onderzoeken er de komende dagen zouden worden gedaan, en in welke volgorde. Nilla had met neergeslagen blik geluisterd, zonder vragen te stellen. Ze had af en toe naar de dokter opgekeken, maar niet naar Per.

‘Tot gauw, Pernilla’, had de dokter gezegd toen hij wegging.

Ze had twee lange en vervelende dagen voor de boeg waarin de artsen haar zouden onderzoeken, en Per wist niets opbeurends te zeggen.

Ze ging verder met het uitpakken van haar tas en hij hielp haar. Het lukte nooit om een ziekenhuiskamer gezellig te maken, daarvoor was zo’n kamer te kaal en waren er te veel slangen en alarmknoppen, maar ze probeerden het toch. Naast een eigen roze kussen had Nilla een discman en cd’s van Nirvana meegenomen, een paar boeken, en meer broeken en T-shirts dan ze eigenlijk nodig had.

Ze droeg een spijkerbroek en een zwart T-shirt, maar binnenkort zou ze de gebruikelijke ziekenhuiskleren aan moeten: een wit ziekenhuisjasje dat makkelijk open te vouwen was voor alle onderzoeken.

‘Ziezo’, zei Per. ‘Dan moesten we nu maar eens gaan, maar mama komt zo … Zal ik Jesper gaan halen?’

‘Is goed.’

Zijn zoon zat op een bank in de wachtkamer. Er lagen boeken en kranten in een kast, maar Jesper zat, zoals altijd, over zijn gameboy gebogen.

‘Jesper?’ zei Per met luide stem.

‘Wat is er?’

‘Nilla wil je gedag zeggen.’

Jesper onderbrak zijn spel.

Hij ging in zijn eentje de kamer van zijn tweelingzus binnen en deed de deur achter zich dicht. Per vroeg zich af waar ze het over hadden. Kon Jesper makkelijker met Nilla praten dan met zijn vader? Hadden ze het over haar ziekte? Met Per praatte hij nauwelijks.

Toen ze klein waren, nog maar een paar jaar oud, had de tweeling een eigen taal gehad, die alleen zij konden verstaan. Het was een zangerige taal die bijna uitsluitend uit klinkers bestond. Vooral Nilla had moeite gehad om Zweeds te gaan praten; ze gaf de voorkeur aan de geheime taal met Jesper. Voordat Per en Marika een logopedist in de arm hadden genomen die het probleem kon verhelpen, had Per soms het gevoel gehad vader te zijn van twee buitenaardse wezens.

Verderop in de gang ging een deur open. De arts die eerder met Nilla gesproken had, kwam naar buiten gebeend. Per liep hem tegemoet. Hij had altijd bewondering gehad voor deze beroepsgroep; toen zijn moeder niet had willen vertellen wat zijn vader voor werk deed, had Per voor zichzelf bedacht dat Jerry dokter was in een ver land. Dat had hij zich jarenlang voorgehouden.

‘Ik heb een vraag’, zei hij. ‘Over Nilla, mijn dochter.’

De arts bleef staan.

‘O ja? Wat wilt u weten?’

‘Ze lijkt wat opgezwollen’, zei Per. ‘Is dat normaal?’

‘Opgezwollen? Waar dan?’

‘In haar gezicht, op haar wangen en rond haar ogen. Het is onderweg hiernaartoe gekomen. Duidt dat ergens op?’

‘Misschien’, zei de arts. ‘We zullen haar grondig onderzoeken. Met ecg, echo, ct-scan, röntgen, bloedonderzoek … Het hele arsenaal.’

Per knikte, maar Nilla was al zo vaak voor haar merkwaardige pijnen onderzocht. En de testresultaten leken slechts nieuwe vragen op te roepen. Ze konden alleen maar afwachten.

De deur van haar kamer ging open en Jesper kwam naar buiten. Hij liep met zijn gameboy naar de wachtkamer, maar Per hield hem met geheven hand tegen.

‘Niet weer gaan spelen’, zei hij. ‘We gaan nu naar ons zomerhuisje.’

Toen ze een kwartier later de Ölandsbrug af reden en op het platte eiland naar het noorden afsloegen, was de natuur om hen heen geelbruin van kleur, als een landschap op de grens van winter naar lente. De avondzon scheen op de greppels, waar bloeiende bosanemonen en klein hoefblad tevoorschijn kwamen, maar aan weerszijden van de weg lagen nog hopen glinsterende sneeuw. De sneeuw die in de zon gesmolten was, had op de uitgestrekte vlakte – de alvaret – grote plassen gevormd. Kleine voorjaarsbeekjes stroomden ervandaan, op zoek naar de zee.

Een waterwereld. Je zag er nu niemand, alleen groepen kieviten en vinken.

Per hield van de leegte en de zuivere lijnen op het eiland, en toen het na Borgholm rustiger werd op de weg, voerde hij zijn snelheid op.

De Saab bromde noordwaarts door het open landschap, langs bosjes en molens – hij had het gevoel alsof hij door een olieverfschilderij reed. Een schilderij van de lente. De groene en bruine velden, de enorme kristallen hemelkoepel erboven en de zee-engte in het westen. De zee was nog steeds bedekt met donkerblauw ijs, maar het zag er dun uit en verderop zaten er al zwarte scheuren in. Binnenkort zouden de golven vrijkomen.

‘Mooi, hè?’ zei Per.

Jesper, die naast hem zat in de auto, keek op van zijn gameboy.

‘Waar dan?’

‘Hier’, zei Per. ‘Hier op het eiland … overal.’

Jesper keek naar buiten en knikte, maar Per zag bij zijn zoon niet het enthousiasme dat hij zelf voelde als hij op het eiland was. Hij probeerde zichzelf voor te houden dat dat normaal was als je jong was, dat je de natuur nog niet waardeerde om wat ze was. Misschien was er een bepaalde leeftijd of zelfs een groot verdriet voor nodig om oog te krijgen voor de ziel van het landschap?

Of het lag gewoon aan Jesper. Had Per liever gehad dat Nilla naast hem had gezeten, gezond en verwachtingsvol? En dat Jesper degene was die onderzocht moest worden?

Hij duwde die gedachte weg. In plaats daarvan dacht hij aan de lente. De lente op het eiland.

Eind jaren vijftig had Per als kind het eiland voor het eerst bezocht, samen met zijn moeder Anita. Dat was in de zomer van 1958, twee jaar nadat ze gescheiden was en nauwelijks geld had om van op reis te kunnen gaan. Het was de bedoeling geweest dat Jerry elke maand alimentatie zou betalen, maar dat had hij maar af en toe gedaan – al had Anita verteld dat Jerry een keer met zijn grote auto bij haar rijtjeshuis was langsgekomen, een dikke stapel bankbiljetten naar de deur had gegooid en daarna verder was gereden.

Het geldgebrek betekende korte en goedkope vakanties in de buurt van Kalmar. Maar Anita was de nicht van Ernst Adolfsson, een steenhouwer die in zijn eentje in een huisje op Öland woonde, en zij en haar zoon hadden in de vakanties altijd bij hem mogen komen en net zo lang mogen blijven als ze maar wilden.

Per had het fantastisch gevonden om in de verlaten steengroeve bij Ernsts huisje te kunnen spelen. Dat was een sprookjeswereld als je negen was.

Ernst had zelf geen kinderen en ook geen broers of zussen gehad, en toen hij een paar jaar geleden was overleden, had zijn achterneef Per het huisje geërfd. Per had het huis afgelopen zomer schoongemaakt en nu zou hij er het hele zomerhalfjaar gaan wonen – misschien wel het hele jaar. Hij had niet genoeg geld om twee woningen te kunnen betalen, dus had hij zijn appartement in Kalmar tot en met september verhuurd.

Zijn twee kinderen zouden zo vaak ze maar wilden naar Öland mogen komen, dat was Pers plan geweest. Maar Nilla was als een vermoeide en lusteloze leerling aan de middelbare school begonnen, en in de loop van de herfst steeds lustelozer geworden. De schoolarts dacht dat het met de puberteit te maken had, dat het groeipijn was, maar na Oud en Nieuw was ze over pijn in haar linkerzij gaan klagen. En in de winter was het alleen maar erger geworden. Geen enkele arts wist wat het was.

Alle zomerplannen waren plotseling op losse schroeven komen te staan.

‘Wil je mama bellen als we er zijn?’ vroeg Per.

Zijn zoon keek niet op van zijn spel.

‘Weet ik niet.’

‘Wil je straks naar het strand?’

‘Weet ik niet’, zei Jesper weer.

Hij voelde net zo ver weg als een satelliet in zijn baan rond de aarde – maar tegenwoordig was dat waarschijnlijk normaal als je dertien was. Toen Per zelf zo oud was, was het zijn grootste wens geweest dat zijn vader een keer op bezoek zou komen en met hem zou praten.

Opeens zag hij een bord met een benzinepomp erop naast de weg en hij remde af.

‘Wil je een ijsje? Of is het nog te vroeg in het jaar?’

Jesper keek op van zijn spel.

‘Liever snoep.’

‘We moeten maar kijken wat ze hebben’, zei Per en hij draaide de parkeerplaats op.

Ze stapten uit. Ondanks de zon was het ijzig koud. Per had verwacht dat het in deze tijd van het jaar al wat warmer zou zijn op het eiland, maar het ijs op de zee koelde de lucht waarschijnlijk af. De wind blies dwars door zijn groene gewatteerde jack heen, en er waaide wat zand op dat hij in zijn mond kreeg. Het knarste tussen zijn tanden.

Jesper bleef bij de auto, maar Per liep snel langs de benzinepompen en zocht beschutting bij de kiosk. Het raam aan de voorkant zag er donker uit, toch klopte hij een paar keer aan, tot hij een door de zon verbleekt papiertje achter de ruit in het oog kreeg:

bedankt voor een fijne zomer –

1 juni zijn we weer open!

April was te vroeg in het jaar; het eiland was nog niet uit zijn winterslaap ontwaakt en het aantal winkels dat ’s winters open was kwam ongetwijfeld overeen met de vraag. Hij had vijftien jaar als marktonderzoeker gewerkt en kon dat wel begrijpen.

Jesper stond niet meer bij de auto, hij was aan de rand van de parkeerplaats op een houten kist met strooizand gaan zitten en zat weer met zijn gameboy te spelen. Per liep naar hem toe terwijl hij in de verte een bulderende motor hoorde naderen; een witte vrachtwagen die met hoge snelheid vanuit het noorden aan kwam rijden.

Hij haalde zijn autosleutel weer tevoorschijn en riep naar Jesper: ‘Helaas, geen snoep. Het was dicht.’

Jesper knikte alleen maar, en Per vervolgde: ‘Maar verderop zijn nog wat winkels. We kunnen kijken of …’

Daarna verstomde hij, want plotseling hoorde hij een doffe klap op de weg en gierende banden over het asfalt. In het zuiden zag hij glinsterende reflecties van de zon.

Het was een Audi, die de bestuurder niet meer onder controle had en die vlak voor de vrachtwagen over de weg was gaan slingeren.

Per kon alleen maar toekijken. De auto was ergens tegenaan geknald, zag hij, want de motorkap was roodgestreept en de voorruit zat onder het bloed.

Wiens bloed?

De vrachtwagen toeterde naar de auto. Achter de smerige voorruit was de bestuurder vagelijk te zien: een manspersoon die over het stuur gebogen zat en zijn uiterste best deed de auto weer onder controle te krijgen.

Per kwam in beweging toen het zware getoeter van de vrachtwagen wegstierf. De wagen was naar rechts uitgeweken, een heel eind de berm in. Per zag de Audi in een fractie van een seconde bijdraaien en daarna de andere kant op schieten.

De voertuigen hadden elkaar gemist, want nu schoot de auto de parkeerplaats op. De wielen blokkeerden en de auto slipte over het grind, maar had nog steeds veel snelheid. Hij schoof schuin over het asfalt, recht op de kist met zand af.

‘Jesper!’ schreeuwde Per.

Zijn zoon zat nog op de kist. Hij drukte met zijn duimen op zijn gameboy en keek niet eens op.

Per begon te rennen. Hij stormde het asfalt over.

‘Jesper!’

Nu tilde hij zijn hoofd op. Hij draaide zich om, met open mond.

Maar de Audi was sneller. De banden wierpen zand en grind op en de voorkant kwam recht op Jesper af.

4

Wendela Larsson had naast Max in de auto zitten mediteren toen het ongeluk plaatsvond. Met halfgesloten ogen zat ze in zichzelf gekeerd en zag ze de akkers, weiden en alle stenen muurtjes voorbijkomen als in een film. Een welbekend landschap, en toch vreemd. Max was hier in de herfst en winter een paar keer geweest toen het huis gebouwd werd, maar voor Wendela was dit de eerste keer in jaren.

Hoeveel jaar was het geleden? Dertig, of vijfendertig?

Net toen ze in zichzelf begon te rekenen, was er iets hard tegen de voorkant van de auto geslagen.

‘Kut!’ schreeuwde Max, en Wendela was meteen klaarwakker.

Ze hoorden een kort slurpend geluid, en daarna was de voorruit plotseling roodgekleurd.

De auto zoefde niet meer voort. Hij schoot met slalombewegingen en piepende banden over de weg – eerst naar links, recht op een tegemoetkomende vrachtwagen af die toeterde, en daarna opeens naar rechts, een brede toegangsweg in. Daar was een benzinestation met een kiosk en een lege parkeerplaats.

Niet helemaal leeg. Er stond een auto, en ze zag mensen. Een man die over het asfalt rende, en een jongen op een grote kist.

‘Kut!’ schreeuwde Max weer.

Wendela hoorde haar hond Ally blaffen. Ze opende haar mond, maar er kwam geen geluid uit. Ze was een lichaam dat door de auto werd meegevoerd en niets kon doen.

Max draaide aan het stuur. Een harde klap, een knarsend geluid, daarna stond de auto plotseling stil. Wendela vloog naar voren, maar de autogordel hield haar tegen.

De motor pruttelde even en sloeg af.

‘Godver …’ zei Max. Hij staarde voor zich uit en zijn witte vingers lieten het stuur niet los.

Ze stonden nu stil. De Audi was tegen de kist met zand aan gereden en had hem kapotgedrukt.

En de jongen die op de kist had gezeten, was weg.

Waar was hij?

Wendela maakte haar autogordel los en leunde naar voren, met haar voorhoofd tegen de ruit. Rechts van de auto zag ze een kleine hand uitsteken.

De jongen leek naast de kist te liggen, met zijn benen onder de auto. De lange man was nu bij hem, hij zette zijn hand op de motorkap van de Audi en boog zich voorover.

Max morrelde aan het portier en kreeg het open. Hij stortte zich met een rood hoofd naar buiten.

‘Blijf met je poten van mijn auto af!’

Het was de schrik, zag Wendela; Max was overstuur en wist niet wat hij deed, hij zette twee stappen naar voren en hief zijn handen op naar de man.

Twee tellen later lag hij zelf met zijn neus op de grond gedrukt, een paar meter bij de auto vandaan. De man had hem gevloerd.

‘Rustig jij.’ Hij zat over Max heen, beet op zijn lip en hield een vuist omhoog. Hij leek hem op Max’ nek te richten.

Zijn hart, dacht Wendela. Ze zocht naar de deurknop, duwde het portier open, stapte de wind in en schreeuwde het eerste wat er in haar opkwam: ‘Niet doen! Hij heeft het aan zijn hart!’

De man keek naar haar op, nog steeds boos. Maar de woede in zijn ogen zakte plotseling weg. Hij ademde uit, liet zijn schouders zakken en keek naar Max.

‘Ben je nu rustig?’ vroeg hij met zachte stem.

Max gaf geen antwoord. Hij klemde zijn kaken op elkaar en probeerde los te komen, maar uiteindelijk leek hij te ontspannen.

‘Oké’, zei hij alleen maar.

Wendela stond roerloos naast de auto. Nu zag ze dat de man Max losliet en zijn rug rechtte. Hij pakte de jongen voorzichtig bij zijn bovenlijf vast en trok hem behoedzaam bij de auto vandaan.

‘Hoe gaat het, Jesper?’

De jongen zei iets, maar zo zacht dat Wendela het niet kon horen. Hij leek godzijdank niet gewond.

‘Kun je je tenen bewegen?’ vroeg de man.

‘Jawel.’

De jongen probeerde te gaan staan. De man hielp hem en begeleidde hem naar zijn eigen auto. Ze keken niet om, en Wendela had het gevoel dat ze ergens van buitengesloten werd.

Max steunde op de voorkant van de Audi en kwam ook overeind. Hij knipperde met zijn ogen en zag Wendela staan.

‘Ga zitten’, zei hij. ‘Ik handel dit af.’

‘Oké.’

Wendela haalde diep adem en liep terug naar de auto. Ze ging zitten, zag het bloed over de voorruit druipen en vond het haast mooi. Nee, ze moest aan zichzelf toegeven: het wás mooi. Het bloed was door de ruitenwissers uitgesmeerd en had lange vegen op de ruit achtergelaten. Het waren net twee kleine regenbogen, lichtroze en donkerrood van kleur, die als neon oplichtten in de zon.

De veren die aan de auto waren blijven hangen, dansten in het briesje dat van zee kwam in het rond en plakten op de voorruit aan elkaar. Ze waren witgrijs en bruin.

Misschien hadden ze een fazant geschept, of een duif.

Wat voor vogel het ook was, hij was plotseling met grote klapwiekende vleugels voor de auto opgedoken en bij de botsing als een ballon uit elkaar gespat. Hij was hard tegen de voorkant van de auto geslagen, met een bloedige klap tegen de voorruit omhooggestuiterd en daarna over het dak verdwenen. De vogel had brede sporen achtergelaten.

Ze hoorde een piepend gejammer bij haar voeten.

‘Koest, Ally!’ riep Max.

Wendela slikte. Het was al erg genoeg als Max haar uitschold, maar nog erger als hij tegen hun hond schreeuwde.

‘Er is niets aan de hand, Aloysius’, zei ze zacht.

Ze opende het portier.

‘Max, gaat het?’

Hij knikte.

‘Ik maak het even schoon’, zei hij alleen maar.

Hij was buiten adem en had een rood hoofd, maar dat was vast alleen van woede.

Vorige zomer had Max plotseling pijn op de borst gekregen, toen hij in Gotenburg op een podium stond om een lezing te geven over zijn nieuwste boek Maximaal zelfvertrouwen. Hij moest de lezing onderbreken en had paniekerig geklonken toen hij Wendela belde. Hij had een taxi genomen naar de spoedopvang, waar hij zuurstof had gekregen en was onderzocht.

Volgens de arts was het een mild hartinfarct geweest, met de nadruk op mild. Een operatie was niet nodig, alleen rust. Max had het hele najaar zo veel mogelijk uitgerust, maar wel de bouw van het huis op Öland in de gaten gehouden en plannen gemaakt voor een nieuw boek. Het zou een ander soort boek worden; minder psychologie en meer over gezond leven en lekker eten. Een kookboek van Max Larsson. Wendela had beloofd hem te zullen helpen.

Er lagen tissues en een fles mineraalwater in het dashboardkastje; ze maakte de fles open, nam een paar slokken en draaide het raampje open.

‘Hier, Max.’

Hij pakte de fles zwijgend aan, maar dronk niets – hij goot het water alleen maar over de voorruit, zodat het bloed oploste en in rode strepen over de carrosserie van de auto stroomde. Hij boog zich met opeengeklemde kaken over de motorkap en poetste en poetste.

Wendela wilde de dode vogel vergeten. Ze keek naar rechts, door het schone zijraampje naar de alvaret. Een platte wereld met gras, struiken en stenen. Ze wilde ernaartoe. Als Max na de botsing niet te erg uit zijn humeur zou zijn, zou ze misschien vanavond al een rondje kunnen gaan hardlopen over de vlakte.

Wendela’s familie kwam van het eiland, ze was opgegroeid op een boerderij even buiten Stenvik. Dat was een van de redenen waarom ze Max had overgehaald om hier een perceel te kopen.

Haar man had liever een zomerhuis in de buurt van Stockholm gehad, dat had hij meermalen gezegd. Maar toen Wendela hem Stenviks ligging aan de kust had laten zien en Max had laten kiezen wat voor soort huis ze bij de steengroeve zouden laten bouwen, had hij zich erbij neergelegd.

Het was een speciaal ontworpen droomvilla bij zee geworden. Een sprookjeskasteel van glas en steen.

Aloysius bleef zich maar bij haar voeten omdraaien en van houding veranderen. Zijn onrust was besmettelijk, ze werd er een beetje misselijk van.

‘Ga liggen, Ally … we gaan zo verder.’

De grijswitte poedel stopte met janken, piepte zachtjes en drukte zich tegen haar benen aan. Zijn grote ogen staarden haar aan, bleek en ongefocust. Aloysius was dertien – meer dan tachtig hondenjaren oud. Hij kon zijn rechtervoorpoot niet meer buigen en zijn ogen waren het laatste jaar hard achteruitgegaan. Hun dierenarts in Stockholm had afgelopen najaar voorspeld dat Ally binnenkort alleen nog het verschil tussen donker en licht zou kunnen zien, en dat hij waarschijnlijk binnen een jaar helemaal blind zou zijn.

Wendela had hem aangestaard.

‘Maar is daar dan niets aan te doen?’

‘Jawel … bij oude honden is er altijd iets aan te doen. En het doet helemaal geen pijn.’

Maar toen de dierenarts begon te vertellen hoe je een hond kon laten inslapen, had ze Ally in haar armen genomen en was ze weggevlucht.

Max had minstens twintig tissues nodig om de auto enigszins schoon te krijgen; hij goot er water op, poetste de ruit en gooide ze in de greppel naast de parkeerplaats, een voor een.

Wendela zag de rode tissues over de grond tuimelen en in de greppel belanden. Ze zouden waarschijnlijk de hele lente en zomer als droge bladeren bij de parkeerplaats blijven liggen, en de eilandbewoners zouden zich beklagen over toeristen die hun rommel niet opruimen.

Max gooide de laatste tissue weg en boog zich voorover – hij leek te controleren of er geen bloed op zijn suède jasje en spijkerbroek zat. Daarna stapte hij weer in, zonder Wendela aan te kijken.

‘Alles goed?’ zei hij toen hij ging zitten.

Ze knikte alleen maar en dacht: ja hoor. Sommige dagen zijn alleen wat gekker dan anders.

Ze keek naar de andere auto, waarin de man en de jongen zaten.

‘Ga je nog met ze praten?’

‘Waarom zou ik?’ zei Max en hij startte de motor. ‘Er is toch niemand gewond geraakt?’

Alleen de vogel, dacht Wendela.

Met een knarsend geluid maakte de auto zich los van de zandkist. De kist was aan de zijkant gebarsten – Wendela zag dat er een dun straaltje zand uit liep. De voorkant van de Audi was ongetwijfeld ook beschadigd.

Aloysius stopte met janken en ging weer op de grond liggen.

‘Goed’, zei Max en hij schudde zijn hoofd, alsof hij het gebeurde van zich af wilde schudden. ‘Nu moeten we gauw verder.’

Hij zette de auto in zijn één en sproeide de voorruit schoon. Daarna gaf hij gas en reed hij de parkeerplaats af.

Wendela draaide zich om, om te kijken of ze de vermorzelde vogel in de berm zag liggen. Maar hij was weg, misschien lag hij in de greppel.

‘Wat was het eigenlijk voor vogel?’ zei ze. ‘Heb jij dat gezien, Max? Ik kon niet eens zien of het een fazant was of een korhoen of …’

Hij schudde zijn hoofd.

‘Zet het uit je hoofd.’

‘Het was toch geen kraanvogel, Max?’

‘Zet die vogel uit je hoofd, Wendela. Denk maar aan de nieuwe villa.’

De weg was nu helemaal leeg en hij gaf plankgas. Wendela wist dat hij naar het huis wilde om verder te kunnen met het kookboek. Na het weekend zou er een fotograaf komen om Max op de foto te zetten in de nieuwe keuken. Het eten zou Wendela natuurlijk moeten bereiden.

De Audi accelereerde. Algauw reden ze net zo hard als eerst, alsof de botsing en de ruzie nooit hadden plaatsgevonden. Maar Aloysius bibberde nog steeds, terwijl hij zich tegen Wendela’s benen aan drukte. Hij bibberde bijna altijd als Max in de buurt was.

Als hij jonger en fitter was geweest, had Ally met haar mee gekund als ze naar de alvaret ging om te ontspannen, maar nu zou hij thuis moeten blijven. Max hield ook niet van wandelen of hardlopen. Wendela zou in haar eentje de natuur in moeten gaan.

Maar misschien niet helemaal alleen. De elfen waren er immers ook.