Barbara Voors

Kind van me

Vertaald uit het Zweeds door Janny Middelbeek-Oortgiesen

Uitgeverij De Geus

breda 2011

Oorspronkelijke titel Fantomsmärtor, verschenen bij Albert Bonniers Förlag

Oorspronkelijke tekst © Barbara Voors, 2010

Nederlandse vertaling © Janny Middelbeek-Oortgiesen en De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp Riesenkind

Omslagillustratie © Tobias Regell/Link Image

isbn 978 90 445 1999 0

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

Ter nagedachtenis aan mijn vader Roland Voors

De eerste dag

==

Of ik mijn besluit genomen heb? Nee.

Ze zei dat ik ongeveer tien dagen heb voordat ik iets moet beslissen. Ik had de voorkeur aan tien minuten gegeven. Dan was ik onder die vragen van jou uit gekomen, Seth. Als je eens wist wat ik over … het onderwerp weet, zou je aarzelen. Jij bent van mening dat het besluit niet alleen iets zegt over mijn mensbeeld, maar ook over wat ik normaal vind. Zware woorden; ik geloof dat ik even moet slikken. Ik ben zelf vooral verbluft over het verloop van de gebeurtenissen. Mijn normale eenzaamheid is bijna pervers in haar isolement en gebrek aan stress, en nu: al dat leven dat in mijn handen ligt.

Gisteren op het werk, een vrouw moest zo nodig ‘de ouderrol’ bespreken. Geloof me, ik nodigde daar helemaal niet toe uit; ik had geen informatie gelekt over hoe het ervoor staat. Ik zat in het keukentje, mijn broodtrommel en boek paraat, mijn blik strak op de bladzijde gericht. Een aarzelende poging van haar om mijn boek om te draaien en me af te leiden mislukte. Maar de vrouw hield aan; misschien was het gewoon toeval dat ze mij koos: ‘Als je een kind krijgt, leer je iets over wie er op de eerste plaats komt.’

Ik deed wat er van me verlangd werd: ik stemde in, maar onwetend met wat.

‘Mijn leven voor dat van jou. Tot die conclusie komt een mens, Alba.’

‘Mijn leven gaat vóór dat van jou?’

Ze trok zich niets aan van mijn gymnastische woordverdraaiing, ook al was ik stiekem tevreden.

‘Ik geef alles voor je, sterf voor je. Dat is wat kinderen met ons doen.’

‘En omgekeerd?’

Haar hand tastte naar de mijne; ik weet niet wat ik had gedaan om tot die intimiteit uit te nodigen. Heb ik tegenwoordig iets transparants over me?

‘Je weet precies wat ik bedoel, kind.’

Van dat laatste stond ik een beetje versteld, ik voelde me opeens veel jonger dan mijn ruim veertig jaar. Geen onaangenaam gevoel. Maar nu komt de clou van dit verhaal: ik snapte helemaal niets van wat ze bedoelde. Geen snars, Seth! Dus je begrijpt dat tien minuten bedenktijd eigenlijk meer dan genoeg is.

Ik ben de veertig al gepasseerd, maar vraag me weleens af wat ik tot stand heb gebracht. Zo halverwege. Het maakt niet uit hoe je het verkiest te noemen – het antwoord is toch even onbevredigend. Ik zou méér moeten weten, geestelijke diepgang moeten bezitten, voorbereid moeten zijn op een besluit als dit. De onderlinge gelijkwaardigheid van mensen en het recht op een waardig leven. Over dat soort dingen heb ik uiteraard gelezen, ik ben een lezend persoon. Maar ik dacht natuurlijk niet dat het over mij ging!

Dat ik veertien jaar ouder ben, maakt voor jou niet uit. Ook al ben je pas zevenentwintig, jij bezit meer goede eigenschappen dan wie ook van de mannen met wie ik heb gevreeën. Dat zegt helaas niet veel, over hun aantal noch over hun mentale vermogens. Jij bent echter in de epiloog binnengestapt, jij weet niets over de beslissingen die hieraan zijn voorafgegaan. Alle grote en kleine tweesprongen in mijn leven; als ik mijn ogen dichtdoe, is het in mijn hoofd één verkeerschaos.

Tien dagen heb ik dus; dat kan lang zijn, dat kan niets zijn. Stress was tot nu toe voor mij een onbekend fenomeen. Dus zo voelt dat. Zweterige handpalmen, niet in staat om helder te denken, geen afstand, onaangenaamheden die op de loer liggen achter gespannen lippen, alles tegelijk doen, snel en verkeerd. Jij hebt een paar heerlijke dagen in het vooruitzicht. Wij hebben een paar heerlijke dagen in het vooruitzicht. Maar niet nog meer tranen. Niet omdat dat niet teder en ontroerend zou zijn, maar omdat ik er zelf zo’n onevenwichtige strijd tegen heb geleverd.

Ik kan het niet laten naar deze tuin te kijken. Een schetsje van jou, en nu dit: de seringen zijn bijna uitgebloeid, ze laten nog een vage geur na. Het fluitekruid bloeit nog niet en naar de boterbloemen kun je alleen maar gissen. De tulpen zien eruit als verdrietige teckels, daar heb je gelijk in, de bladeren als zware oren langs de stengels. De oude pruimenboom staat op het punt van uitbotten, het zijn net rozetjes die aan de takken zitten. Het moment waarop we de appelbomen plantten – nauwelijks een jaar geleden – was volgens mij ook het moment dat ik besefte dat ik van jou zou kunnen houden. Een eigenaardig besef, niet alleen vanwege ons leeftijdsverschil.

Misschien zou ik meer aan de betekenis van mijn naam moeten denken. Alba Moedig: die naam verplicht. Tijdens deze tien dagen zal ik er extra aan denken. Jij kunt hier ondertussen wonen, maar ik zal er niet veel zijn. Graaf in de aarde, kom binnen en ruik naar mulch, of hoe dat heet. Soms weet ik niet waarom ik dit huis in een buitenwijk gekocht heb. Ik ben niet praktisch en weet zo weinig van tuinen. Het is een geluk dat Zweden acht maanden van het jaar winterslaap houdt.

Geen zoenen. Er is vast een tijd voor dat soort dingen, of beter gezegd: was, maar die tijd is niet nu. Neem vannacht de logeerkamer maar weer, maar ik wil niet het gevoel hebben dat je me in de gaten houdt en ik wil ook niet dat je de telefoon opneemt. Ongeacht de omstandigheden ben jij … een gast in mijn huis. Ik heb tijd nodig om me te concentreren op het volgende gesprek, en het daaropvolgende. Vandaag geen speelkameraadjes, heeft er niemand aangebeld? Ik verjaag de ernst alleen maar even.

Hoelang duurt het voordat een besluit gerijpt is? Ik weet zo weinig van de verwikkelingen en verleidingen van het ouderschap. Ik weet wel wat ik vannacht heb gezegd. Maar eigenlijk heb ik alleen maar geluisterd naar de problemen van anderen, en geleefd met de gevolgen van de keuzes van anderen. En wat ik zag, vond ik geen prettige aanblik. Dat jouw ervaring anders is, verheugt me en misschien is dat de reden dat wij tweeën hier uiteindelijk zitten. Maar ik heb zo lang alleen geleefd: ik heb genomen wat ik kon krijgen, nooit wat ik wilde hebben. Ik vind dat geen prettige zin; ik heb hem al eerder uitgesproken. En wat sta ik nu zelf op het punt om te doen? Daar zit het pijnpunt. Geloof me, ik had niet gedacht dat ik iemand was die dit überhaupt zou overwegen. Daar moet je het mee doen.

Vannacht droomde ik dat een van mijn benen geamputeerd was. De fantoompijn was macaber. Ik krabde zomaar wat in de lucht. Het deed pijn en ik bracht een verband aan, maar dat viel in het luchtledige. Jij stapte de kamer binnen, Seth, jij was degene die langskwam ook al had ik koppig om mijn moeder gevraagd. Jij zei: ‘We kunnen de pijn wel wegspiegelen.’ Dat was alles. ‘We kunnen die wegspiegelen.’

En dat kan blijkbaar. Ik heb over een experiment gelezen: het been dat je nog overhebt, plaats je in een speciaal gebouwde kist met spiegels en iemand anders moet het weerspiegelde en ogenschijnlijk nog aanwezige been aanraken. De pijn in het geamputeerde been verdwijnt. Maar ik ben bang dat mijn komende fantoompijn niet door aanraking kan verdwijnen. Zelfs niet door die van jou.

Eén. Dag. Tegelijk. Dat zei jij. En ook: voor wie is er bij ons plaats? Jij bent nog maar zo kort in mijn leven dat ik niet helder kan zien. Wat zich ’s nachts duidelijk aftekende, kan ik me de volgende ochtend niet meer herinneren. Ik moet mensen ontmoeten die me goed kennen, want vóór die tijd kan ik geen beslissing nemen. En ik moet met een arts praten. Een paar objectieve feiten kunnen geen kwaad, of misschien juist wel. Ook met een maatschappelijk werker; ik heb later vandaag een afspraak. Misschien zou ik moeten proberen om met Tomas te praten? In elk geval met Marlene. Als er iemand is die weet hoever we gaan om gezinsnormaliteit te bereiken is zij het wel. Mijn vader zal vast bellen; hem moet je met beleid kort houden. Heb ik al gezegd dat je de telefoon niet mag opnemen?

Heerlijke geur hier in de tuin; als je gaat liggen kriebelt het gras onder je oor. Ik zal grasstrepen krijgen, dat bijzondere patroon op je huid: als van piepkleine babyvingers op een rij. Nee, ik weet niet waarom ik nou uitgerekend dat zei. ‘Wat voor soort leven vind ik waardig?’ Vragen waarop geen modern mens antwoord wil hoeven geven. De warmte hangt nog in de lucht; het is weer een buitengewoon warme junimiddag. Het verkeer als een tapijt van geluid in de verte, de mensen komen weldra uit de stad naar huis, naar hun villatuinen, de geur van ontstekingsvloeistof wanneer de barbecues opvlammen, het gegil van kinderen die van de trampoline opveren. Ik heb altijd van het geluid van kinderstemmen gehouden. Op afstand.

Het besluit, een eigenaardig gevoel van vernedering. Maar ik weet niet wie het meest vernederd is. Nu moet ik weg.

==

Gezellige kamer. Een mooi bankstel met een schapenvacht erover en grote ramen die uitkijken op de toegangsweg naar Stockholm over het water; een van de ramen in elk geval. De doos Kleenex om ons eraan te herinneren … waarom we hier zijn. Niet om het over de inrichting te hebben, maar om de harten te luchten. Die van de cliënten. Het moet een apart beroep zijn: luisteren naar degenen die in afwachting van woorden die bevrijdend zijn aan je lippen hangen. Als maatschappelijk werker bent u onze plaatsvervangende hoop. Dat bedoel ik positief. Want ik heb hoop nodig: waarnemend, plaatsvervangend, in deeltijd werkend – het maakt mij niet uit.

Wonderlijk dat ik tegenwoordig degene ben die met mijn problemen naar anderen gaat. Ik ben de probleemoplosser, begrijpt u. Wie er ook met een probleem worstelt, hij komt naar Alba Moedig en wordt met kant-en-klare raad en daad ontvangen. De trut met de tips, dat ben ik. Voor een bepaalde jonge man ben ik ook een cultuurtrut; op hem kom ik terug. Het is immers grotendeels Seths schuld dat ik hier ben. Misschien probeer ik ook een onmiddellijke oplossing voor hem te vinden.

Ik kan niet tegen moeilijkheden. Daar kan toch niemand tegen, kun je tegenwerpen. Maar lang voordat er iets is gebeurd heb ik al plannen voor hoe het moet worden opgelost. Nervositeit? Tip. Verdriet? Weer een tip. Onlust, liefde, wanhoop? Ik ken hem op mijn duimpje: de uitweg. Want ik wil zo snel mogelijk weg uit dat gevoel. Alles behalve blijven en de machteloosheid … accepteren, denk ik dat hier het juiste woord zou zijn. ‘Sommige dingen zijn gewoon zoals ze zijn’, zegt Seth tegen mij, maar dat komt omdat hij zo jong is. Hij begrijpt nog niet hoe levensgevaarlijk het is om te leven. Het enige wat ik wil, is dat iemand die professioneel is het besluit voor me neemt. De tijd dringt en geloof me, het is bijna onverdraaglijk om dit te verdragen. Zeg nou maar gewoon wat ik moet doen.

U neust even snel door mijn status, en dat roept bij mij wel vraagtekens op over hoe proactief u bent. Ik had gedacht dat mijn plaatsvervangende hoop … competenter zou zijn. Maar u gaat me geen adviezen geven? Naar degenen die me adviezen willen geven wil ik niet luisteren, en degenen van wie ik wil dat ze me adviezen geven, willen dat niet doen. Uw zachtaardige glimlach, ik begrijp dat die kalmerend moet overkomen, maar die uitwerking heeft hij op mij helemaal niet. Ik moet dus teruggaan in de tijd totdat ik kan zien waar dit besluit aanvangt. U gaat de komende dagen nog een heleboel afspraken voor ons vastleggen. Dat is nou rustgevend om te horen. Want dit gevoel dat ik het contact met wie ik ben begin te verliezen is allesbehalve rustgevend.

Ik had niet gedacht dat een klein testje zo’n vernederend effect zou hebben. Vernedering is voor mij dat we iets van onze waardigheid verliezen. Wat we niet lijken te kunnen verteren – en vervolgens herkauwen. Daarna ben je een ander: verbitterd of verwonderd. Dat laatste is mij helaas niet overkomen. Seth zegt dat het een kwestie van tijd is, maar hij is dan ook een ouderwetse jonge man. Seth zegt dat het gewoon een kwestie is van jezelf recht in de ogen zien – wie ben ik? wat zijn mijn normen en waarden? – en daarna een besluit nemen. U hoort het toch zelf: ouderwets. Seth zegt ook: ‘Misschien kan ik je niet helpen, maar ik kan je ter zijde staan.’

Verhalen fascineren me al heel lang. Liever over het leven lezen dan het doormaken, liever luisteren naar de verhalen van anderen dan ze zelf scheppen. Zodra ik zelf iets hoor of meemaak – een jaar geleden was dat nog zeldzaam – transformeer ik dat tot een verhaal. Vaak doen mensen dat al uit zichzelf, maar als er iets ontbreekt, vul ik dat aan, in het grootste geheim. Ik koester geen dromen om schrijver te worden – het is voldoende om mijn vader Harald te zien, de jeugdboekenschrijver – maar ik ben gefascineerd door de vorm. De opmaat, de opbouw, de versterking, de naweeën die in ons voortleven: de dramatische curve in al haar schoonheid.

Voor mij is het een troost om achter wat er gebeurt een structuur te zien. Wat ik aan verhalen het fijnst vind, is dat er een duidelijk begin en einde aan zit; niet zoals in het leven, waar lukrake gebeurtenissen zich op elkaar stapelen. Onze verhalen worden de kapstok waaraan we ons leven kunnen ophangen: hoe een stel elkaar ontmoette, een gezin stichtte, de crisis die tot groei en verandering leidde. Ik vind dat mooi, en méér dan dat: het geeft me structuur. Een vals gevoel van controle, zou je kunnen tegenwerpen, maar liever een vals gevoel van controle dan helemaal geen controle.

Nu moet ik slikken. Nee, het gaat altijd vanzelf weer over.

Mijn eerste cruciale verhaal: ik was vijftien. We gingen met ons gezin – mijn vader, mijn moeder Maggie en ik; dit was nog in de periode dat we intact waren – naar Noord-Italië. We zouden vakantie vieren met twee andere gezinnen; we hadden samen voor drie weken een groot huis gehuurd. Ik heb altijd van reizen gehouden, alleen al de geur van kerosine op het vliegveld geeft me een gevoel van dronkenschap en lichtzinnigheid. Het inpakken, het plannen, het bestuderen van kaarten aan de keukentafel. De moeite om in slaap te komen op de avond voorafgaand aan een reis, dat ik me weken van tevoren de plek waar we naartoe zouden gaan al kon voorstellen. De belofte van een ongeziene plaats houdt voor mij nog steeds dezelfde betovering en een gevoel van vluchten in.

We landden op een warme juliochtend in Milaan. De twee andere gezinnen waren al op het vliegveld, met vier personen in elke auto: Marlene met haar familie in de ene en Tomas met de zijne in de andere. Marlene en Tomas waren van mijn leeftijd. Ze hadden een jonger broertje en zusje, die elkaar tot opluchting van hun oudere zus en broer meteen vonden. Onze ouders kenden elkaar uit hun studententijd, maar wij jongelui hadden elkaar sinds we een stuk jonger waren niet meer gezien. Terwijl we automatisch naar onze ouders trokken, begroetten we elkaar onhandig en geluidloos, zoals tieners doen, en we probeerden er in de hitte zelfverzekerd uit te zien.

We stapten in onze auto’s en reden de bergen in. De raampjes van de auto waren naar beneden gedraaid en ik hing naar buiten om te kijken naar het verkeer, waarin goedgeklede Italiaanse vrouwen in piepkleine auto’s het gaspedaal stevig indrukten met hun sandaaltjes. Richtingaanwijzers bestonden, maar niet hier, en de claxon was het enige hulpmiddel. Ik weet nog hoe mijn moeder achter het stuur zat te zweten en ik boog me voorover om een druppel van haar voorhoofd te vegen. Ze wierp me in de achteruitkijkspiegel een blik toe. Wij hielden geen van beiden erg van intimiteit, mijn vader was degene die voor uitbundigheid stond, dus dit was instinct.

Bergen als stevige muren om ons heen, tussen de bergketens lagen mooie Alpenmeren in het groen te glinsteren. Op de meren voeren slanke boten, een paar lichtblauwe waterfietsen en een enkel passagiersschip dat op weg was naar de eilanden die midden in het meer lagen, sommige vol paleizen. Een eigenaardige flora: alpenbloemen afgewisseld met palmen, als Zwitserland en de Rivièra in één. Welvarende dorpen klommen vanaf de oevers van de meren langs de berghellingen omhoog. In snelle vaart gleden wij door de dorpen: ijssalons, cafés en restaurants rond pleinen, in het zwart geklede obers die met volle dienbladen tussen de auto’s door renden die om hen heen zwenkten, middeleeuwse burchten waaronder de dorpen gebukt gingen, delicatessenwinkels waar de worsten als wimpeltjes zo uit de ramen hingen, vergelende kerken met trappen die boven de pleinen uittorenden.

Ik registreerde alles, alsof ik een ingebouwde camera had. De slingerweggetjes bleven door de bergmassieven voortkronkelen en we klommen steeds hoger. Sommige dalen werden brutaal doorsneden door autowegen op grote grijze betonviaducten. In de schaduw daarvan: verlaten boerderijen en roestige cisternen. Na een aantal haarspeldbochten gingen je oren een beetje dichtzitten. Toen ik onder ons een vage wolk bespeurde, dacht ik: nu naderen we de hemel.

Uiteindelijk kwamen we aan bij het witte stenen huis van vier etages, voor elk gezin één, met op de begane grond de keuken voor gemeenschappelijk gebruik. Tomas, Marlene en ik renden meteen naar het dakterras, waar was hing en een wiebelige tv-antenne stond. Aan onze voeten lag het dal, waar een rivier zich met hevige kracht vooruitwierp; aan alle kanten donkere, met bomen begroeide rotsen. Het was pas zes uur, maar het halve dal lag al in de schaduw. Het was tegelijkertijd een uitnodigende en angstaanjagende plek, en er ging een lichte huivering door me heen. We vonden ieder een hangmat, die we daar op het dakterras met twijfelachtige touwconstructies ophingen. Vervolgens lagen we op een rijtje te wachten wie met toespelingen en gebaren wie uit de tent zou lokken. We wisten dat we deze zomer aan elkaar overgeleverd waren, de vraag was wat we daarvan zouden maken. Zouden we die zomer samen delen of zouden we onszelf verdelen? Marlene en ik sloegen allebei Tomas gade; dat kon je gewoon niet laten. Hij was het zinnebeeld van een jongen die een man aan het worden was. Zijn blonde haar stond recht overeind, zijn kleren waren een beetje versleten, hij had sproeten op zijn neus, en een blik die je wel kon, maar niet wilde ontwijken.

‘Net Huckleberry Finn van Mark Twain’, zei ik uiteindelijk. ‘Zoals ik me hem voorstel, zo zie jij eruit, Tomas.’

Hij schoot in de lach.

‘Ik lees liever geen boeken, Alba.’

Van ieder ander zou dat afschrikwekkend hebben geklonken.

Tomas rende weg om zijn zwemspullen te halen, Marlene en ik achter hem aan. We kleedden ons om achter goed gesloten deuren. De rivier was wilder dan ze er van bovenaf had uitgezien. We stonden op een rij in de laatste, glinsterende zonnestralen en hielden elkaar stevig bij de hand zodat we niet zouden worden meegesleurd. Het koude water verdoofde het gevoel in onze benen en we moesten ons met onze voeten achter stenen schrap zetten om de stroom te weerstaan. Af en toe viel er iemand om en dan gaven de andere twee een ruk. We werden steeds moediger en durfden ons korte stukjes mee te laten drijven. Soms werden we onder de oppervlakte getrokken – enkele seconden van pure paniek in het borrelende water – om een paar meter verderop in de windstilte achter de rotsblokken aan de oever van de rivier weer boven te komen. Het was gevaarlijk en fantastisch, en we wisselden onderling uitgelaten en verbijsterde blikken uit. We bleven dicht bij elkaar; van ons verdelen was niet langer sprake.

Marlene leek niet op mij. Haar lichaam was al dat van een vrouw, enigszins weelderig en stevig. Heel haar wezen straalde één ding uit: daag me uit. Energie voor alles, een wens om bij elk nieuw moment te wedijveren. Ze was helemaal niet bits, maar wel scherp. Het wedijveren vond meer op mentaal dan op fysiek niveau plaats; ze wilde zich met ons meten in alles: meningen, kennis, standpunten. Zij was de eerste die ik een woord hoorde gebruiken dat ik tot dan toe alleen maar met oorlog in verband had gebracht: eer.

‘Ik ben eerzuchtig’, zei ze terwijl we in de avondzon op de scherpe stenen naast de rivier lagen om ons te laten opdrogen. Ze leek zowel het woord zelf als het nadrukkelijk durven uitspreken ervan verrukkelijk te vinden. ‘Ik wil succesvol worden’, verduidelijkte ze. ‘Om heel eerlijk te zijn wil ik eigenlijk in alles winnen.’ Marlene was niet iemand die zich verontschuldigde door wat ze had gezegd meteen weer weg te lachen.

‘Neem mij mee!’ riep Tomas meteen vanaf zijn rotsblok. ‘Deel jezelf met mij.’

‘Vertel verder!’ zei ik. ‘Hoe dan?’

Marlene leek te willen laten zien wie ze was: als ik dit ben, wie zijn jullie dan? Voor mij was die vraag bijna onbegrijpelijk, Tomas maakte zich zo’n beetje overal lachend van af. Bij hem was duidelijk de wens aanwezig om aan ernst te ontsnappen. In zijn gezin hing een gespannen sfeer, waar hij voor wegdook. Als hij bij ons was, wentelde hij zich in onze bewondering; als hij bij zijn familieleden was, trok hij zijn hoofd in, bijna verontschuldigend. Ik hoorde mijn ouders een keer over Tomas’ vader praten, maar toen ik binnenkwam, zwegen ze. Daarna keek ik anders tegen Tomas’ moeder aan.

Marlene was van ons drieën duidelijk de meest risicobewuste; ik had gezien dat ze eerst een touw vastknoopte voordat we de rivier in gingen. Zij leek de wereld op een andere manier, systematisch en vooral strategisch, op te nemen, terwijl die mij meer overkwam. Marlene overkwam niets: zij plande. Ik wist dat als ze mij uitdaagde, ik meteen kansloos zou zijn. Marlene werd aangetrokken door weerstand; ik zag hoe ze me met haar blik opnam. Maar ook dat ze medeleven bezat, waardoor ze over ons zou zegevieren zonder dat we het überhaupt merkten.

Ik had het toen al door: ik zal op allebei verliefd worden, ook al is het op een andere manier. Tomas wilde ik hébben – het was nog vaag hoe dat in zijn werk zou gaan – naar Marlene wilde ik luisteren, en haar wilde ik als beste vriendin. Ik vermoedde ook dat zij dat net zo voelden. Het was een eerste, onmiddellijke en wederzijdse verliefdheid, waarbij de aanwezigheid van alle drie noodzakelijk was – die garandeerde ook dat er niets kon gebeuren. Een ondraaglijke en heerlijke spanning, die ons drie weken lang in haar greep zou houden.

Bij het avondeten zaten Marlene en ik aan weerszijden van Tomas. Allebei zochten we voorzichtig naar zijn voet, soms botsten we tegen elkaar op, maar daar trokken we ons niets van aan. Ik merkte juist dat Marlenes begeerte de mijne aanwakkerde, en volgens mij had ik op haar dezelfde uitwerking.

‘Zoals ik vandaag tegen Tomas zei,’ zei Marlene, ‘hij ziet eruit als Huckleberry Finn.’

De bewegingen van de volwassenen stokten even. Ze zagen ons met z’n drieën op een rijtje zitten en knikten. Ik deed mijn mond open, maar protesteerde niet. Tomas glimlachte naar ons allemaal en zei ook niets. Toen we afruimden, wierp Marlene mij een uitdagende blik toe, alsof ze me de maat had genomen en tot de conclusie was gekomen dat ik ondanks een hoge inzet geen goede kaarten had. Ik sloeg mijn ogen neer, maar dwong mezelf er even later toch toe terug te kijken. Toen zag ik het: helemaal geen opstandigheid, maar teleurstelling.

Die zomer waren Tomas, Marlene en ik voortdurend bij elkaar. Het had iets bevrijdends om met z’n drieën samen te zijn – als je stil wilde zijn en alleen maar luisteren, kon dat, wilde je meedoen, dan kon dat ook. Ik raakte eraan gewend hun geroezemoes om me heen te hebben, het gesprek dat nooit stilviel. Iemand haakte ergens op in, iemand voegde iets toe, iemand viel in slaap. Voor het eerst voelde ik me opgenomen in iets wat groter was dan ikzelf, iets wat ik zelf mee had geschapen. Samen waren we veel meer dan de delen. We werden beter en sterker samen. Dat Marlene en ik allebei verliefd waren op Tomas en hij op ons, was als een magnetisch veld, maar gek genoeg aanvankelijk niet iets wat me verontrustte. Het was eerder alsof Marlenes gevoelens van aantrekking die van mij versterkten: als zij op Tomas verliefd was, moest hij wel iets bijzonders zijn. De optelsom van onze gevoelens verborg de gebreken.

Overdag zaten we in ijssalons om echt alle smaken te proeven; het waren er meer dan je kon bedenken. We gingen met een vlot op de rivieren varen, we wandelden tussen edelweiss en bergkoeien met rinkelende bellen, we aten verse kaas in houten hutjes op grote hoogte, we probeerden Italiaans te leren van de obers terwijl onze ouders tegen de muur van het huis in de zon zaten te roken. ’s Avonds, na het zwemmen in de rivier, gebeurde het wel dat we naakt onder onze badlakens op het dakterras lagen. Zonder dat iemand daar eigenlijk het initiatief toe nam, lieten we onze handdoek soms half op de grond glijden. Er bestond een stilzwijgende overeenkomst: niemand raakte iemand aan. Ik was me er gênant van bewust dat Marlene verder ontwikkeld was dan ik; daar viel zo veel meer te bestuderen. Ze was langer dan Tomas en ik. Zelf zag ik er in verhouding tanig uit, met ribben die althans in horizontale toestand, zoals op dat moment, groter leken dan mijn borsten. Tomas was het meest gebruind; de witte afdruk van zijn zwembroek lichtte daar in de duisternis bijna op, net als zijn haar. Een keer bewoog Tomas in mijn richting, bijna met een schok. Marlene stond meteen op uit haar hangmat, en ik ook. Lichte verwarring toen iedereen naar zijn kleren zocht. We wisten geen van drieën iets te zeggen.

Hogerop in de bergen was een oude kalkgroeve waar we met de drie gezinnen altijd gingen picknicken; uitgehakte steenblokken afgewisseld met keien en rotsen. Door de groeve stroomde een rivier en dat maakte de plek tot een perfect doel voor een uitstapje: de mogelijkheden om te zwemmen waren legio. Op sommige dagen was de waterstand hoger dan op andere, wat afhankelijk was van de hoeveelheid water die door de krachtcentrale aan de Zwitserse grens werd geloosd. Soms zaten we met onze broodjes kip op een droog rotsblok en zagen we hoe het water om ons heen steeg en het eten langzaam van de rotsen werd getild en wegdreef. Dan moesten we snel ons boeltje bij elkaar pakken om naar een hoger gelegen rots te verhuizen. Hier en daar stonden in de bosjes waarschuwingsborden, maar de Italianen negeerden die en wij dus ook.

Wanneer het water zich terugtrok, ontstonden er natuurlijke poeltjes voor de jongere kinderen. Het rivierwater daarin was ook ijskoud – het was smeltwater uit de Alpen – maar voordat er nieuw water werd aangevoerd bleef het lang genoeg liggen om door de zon te worden opgewarmd. Je kon ook van de rotsen in de diepste waterbassins duiken. Tomas, Marlene en ik vonden een plek die daar perfect voor was. Eerst sprongen we gewoon naar beneden, daarna doken we in de relatief nauwe poel. Op het moment van duiken een angst door je lijf, het was een kwestie van precies goed mikken. Na een poosje ontdekten we dat je vanuit sommige poelen via natuurlijke tunnels naar de volgende kon zwemmen. Marlene maakte zich zorgen – je wist nooit wanneer de mensen boven bij de krachtcentrale besloten meer water te lozen. Ze keek of ze mogelijke uitgangen zag tussen de rotsen en de tunnels.

Tomas keek mij aan, ik aarzelde.

‘We kunnen altijd nog omkeren’, zei Tomas, en ik weet niet of hij dat op meer dan één manier bedoelde.

Ik durfde Marlene niet aan te kijken. Tomas en ik doken erin, kwamen weer boven water, haalden diep adem en zwommen daarna een van de tunnels in die we in de rotsen hadden gevonden. Wat doe ik? dacht ik nog even, maar ik zwom door. Onder water was Tomas’ hand; hij trok me achter zich aan. Net toen ik dacht dat mijn borst zou exploderen bereikten we een opening in het gesteente, als een kleine grot. Hoog boven ons was een spleet tussen rotsblokken en keien waar de zon door naar binnen scheen, maar binnen in de grot was het vochtig en koud.

Mijn eerste kus was eveneens vochtig en koud. Na een poosje warmer. In deze wereld, haast onder het wateroppervlak, gold de drie-eenheid niet langer. Ik was verbaasd dat Tomas en ik zo moedig waren. We gingen liggen en keken naar elkaar in het licht dat vanuit de opening van de grot naar beneden dwarrelde. We waren te jong en toch helemaal niet. Ik worstelde met een schuldgevoel ten opzichte van Marlene. Er schoot iets door me heen over wat juist en goed was; ik had niet gedacht dat ik dat in me had. Maar dat ik hier met Tomas was, gaf me het gevoel dat het evenwicht was verstoord; het was vreemd om met z’n tweeën te zijn.

‘Alba Moedig, zo heet je toch?’

Zijn stem klonk plagerig, maar ook alsof hij een brok in zijn keel had, alsof hij moeite had met slikken. Ik wist niet wat dat was, destijds. Als ik de gelegenheid had gehad om te antwoorden, zou mijn stem net zo hebben geklonken. Maar zover kwam het niet. Het waterniveau in de grot begon te stijgen, eerst langzaam maar allengs steeds sneller. De tegenstroom zou te zwaar zijn om dezelfde weg als we waren gekomen terug te zwemmen. De grot had andere openingen, maar we wisten niet zeker waar die naartoe leidden; we waren vergeten waar onze eerdere onderzoekingen heen hadden gevoerd. Ik probeerde me iets te herinneren van Marlenes risicocalculaties, maar ik was kennelijk helemaal niet gemaakt om helder te denken in een crisissituatie. Er trad een merkwaardige berusting op, alsof ik onwerkelijk moe was en slaap nodig had.

Tomas begon door de grot te bewegen. Hij leek te worden gegrepen door het plafond van de grot. We keken allebei omhoog naar de opening. Die was tamelijk klein, maar we dachten dat we dun genoeg waren om ons erdoorheen naar buiten te wringen. Met Marlene zou dat nooit zijn gelukt, weet ik nog dat ik dacht terwijl ik naar boven klom. Tomas trok me het laatste stuk omhoog. Het gat was zo klein dat ik mijn adem moest inhouden toen ik me erdoor wrong. Eenmaal buiten gekomen zagen we onze ouders. Van de reprimande herinner ik me niet zo veel. Alleen Marlenes ogen, smal en pikzwart.

Die nacht, bij het geluid van de krekels en de autoweg die het langgerekte dal met zijn grijze betonnen poten verbond, hoorde ik hen. Marlene stapte uit bed – wij deelden inmiddels een kamer – en sloop door het huis om Tomas wakker te maken. Ik kon hun voetstappen op het dakterras volgen, begeleid door een vaag gemompel. Was er twijfel, waren er protesten? Van Tomas en misschien ook van Marlene? Dat wil ik natuurlijk graag geloven. Het enige wat ik had hoeven doen was opstaan of mijn raam openzetten.

Ik weet niet waarom ik dat niet deed. Maar toen al dat gevoel: ik nam wat ik kon krijgen, niet wat ik wilde hebben. Ik boog het hoofd en liet het gebeuren. Na een poosje drukte ik mijn kussen stevig rond mijn hoofd, ik kromde mijn vingers en tenen onder het dekbed en telde telkens weer tot honderd zodat ik hen niet zou hoeven horen. Waarom stapte ik niet uit bed? Telkens opnieuw telde ik tot honderd. Eigen schuld, dikke bult.

Ten slotte kwam Marlene terug. Ze deed niet bepaald zachtjes. Tomas liep op zijn tenen, dat weet ik. We konden geen van drieën slapen, dat weet ik ook. Ik telde niet langer tot honderd, ik telde helemaal niet. De zon begon achter de bergen op te komen. Terwijl de hanen kraaiden, hoorde ik Marlene huilen.

Onze tijd zit er nu op, ik kom morgen terug. Hou het gevoel vast, zegt u, verlies het niet. Ik snap niet hoe dat me zou kunnen helpen om tot een besluit te komen. Die kalmerende glimlach van u. Ik heb daarnet gelogen: hij werkt wel.