Henning Mankell

Midzomermoord

Uit het Zweeds vertaald door Janny Middelbeek-Oortgiesen

Uitgeverij De Geus

breda 2011

Oorspronkelijke titel Steget efter, verschenen bij Ordfront förlag

Oorspronkelijke tekst © Henning Mankell, 1997

Eerste Nederlandstalige uitgave © Janny Middelbeek-Oortgiesen en De Geus bv, Breda 2003

Deze editie © De Geus bv, Breda 2011

Published by agreement with Ordfront förlag ab, Stockholm, and Leonhardt & Høier Literary Agency aps, Copenhagen

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Mark Jenkinson/Corbis

isbn 978 90 445 2007 1

nur 305, 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de twintigste druk, 2011

Voor Victoria en Dan

Er zijn altijd veel meer ongeregelde situaties dan geregelde...

uit de tweede wet van de thermodynamica

De ouverture van Rigoletto

giuseppe verdi

Proloog

#

Even na vijven hield het op met regenen.

De man die op zijn hurken tegen de dikke boomstam zat, begon voorzichtig zijn jas uit te trekken. Het had niet erg hard geregend en ook niet langer dan een halfuur, maar hij voelde dat het vocht toch door zijn kleren heen begon te dringen. Even vlamde een hevige woede in hem op. Hij wilde niet verkouden worden. Niet nu, niet midden in de zomer.

Hij legde zijn regenjas op de grond en stond op. Zijn benen waren stijf geworden. Voorzichtig begon hij heen en weer te wiegen om de bloedsomloop op gang te brengen. Ondertussen keek hij speurend om zich heen.

Hij wist dat degenen op wie hij wachtte niet vóór acht uur zouden komen. Precies zoals ze hadden afgesproken. Wel bestond het risico, ook al was het maar klein, dat er misschien iemand anders aan kwam lopen over een van de paden die door het natuurgebied slingerden.

Dat was het enige onvoorziene in het plan dat hij had gemaakt. Het enige waarvan hij niet zeker kon zijn.

Toch was hij niet ongerust. Het was Midzomer. In het natuurgebied had je geen campings of feestterreinen. Bovendien hadden degenen op wie hij wachtte de plek met zorg uitgekozen. Ze wilden met rust gelaten worden.

Twee weken geleden hadden ze besloten waar ze elkaar zouden treffen. Toen zat hij hen al maanden dicht op de hielen. Al op de dag nadat ze hun besluit hadden genomen, had hij uitgezocht waar de plek was. Hij had zich er goed van vergewist dat niemand hem zag wanneer hij zich in het natuurgebied bevond. Eén keer was er over een van de paden een ouder stel genaderd. Hij had zich in een bosje verstopt totdat ze hem waren gepasseerd.

Toen hij vervolgens de plek vond die zij voor hun midzomerwake hadden uitgekozen, had hij meteen gedacht dat de plaats ideaal was. Hij lag in een dalletje. Eromheen stond dicht struikgewas. En daarachter stonden wat groepjes bomen.

Ze hadden geen betere plek kunnen kiezen.

Of het nou voor hun eigen doeleinden was. Of voor die van hem.

De regenwolken trokken inmiddels weg. Op het moment waarop de zon te voorschijn kwam, werd het meteen ook warmer.

Het was een koude junimaand geweest. Iedereen die hij sprak, klaagde over het Skånse voorjaar. En hij was het met hen eens geweest.

Hij was het altijd met mensen eens.

Dat was de kans die je had om te ontsnappen, dacht hij altijd. Te ontsnappen aan alles wat op je pad kwam.

Die kunst had hij geleerd. De kunst om het met mensen eens te zijn.

Hij keek naar de lucht. Meer regen zou er niet komen. De lente en de voorzomer waren echt heel koud geweest, maar nu, nu midzomeravond aanbrak, kwam de zon eindelijk te voorschijn.

Het wordt een mooie avond, dacht hij. Bovendien zal het een gedenkwaardige avond worden.

Het natte gras geurde. Ergens hoorde hij een paar klapwiekende vleugels. Links aan de voet van de helling kon je de zee ontwaren.

Hij ging wijdbeens staan en spuugde de pruimtabak uit die in zijn mond dun was geworden. Daarna vertrapte hij die in het zand.

Hij liet nooit sporen na. Nooit van zijn leven. Maar vaak dacht hij dat hij eigenlijk zou moeten stoppen met pruimtabak. Het was een slechte gewoonte. Iets wat niet bij hem paste.

*

Ze hadden in Hammar afgesproken.

Dat was een geschikte plaats omdat er een paar uit Simrishamn kwamen en de anderen uit Ystad. Daarna zouden ze naar het natuurgebied rijden, hun auto’s parkeren en te voet naar de plek gaan die ze hadden uitgekozen.

Eigenlijk was het geen gemeenschappelijk besluit geweest. Ze hadden een hele tijd verschillende alternatieven overwogen en over de voorstellen heen en weer gepraat. Maar toen een van hen ten slotte deze plek voorstelde, hadden ze die zonder meer geaccepteerd. Misschien omdat ze geen tijd meer hadden. Er moest nog veel worden voorbereid. De tijd begon te dringen. Een van hen zorgde voor het voedsel, terwijl een ander naar Kopenhagen reisde om de kleren en pruiken te huren die ze nodig hadden. Er mocht niets aan het toeval worden overgelaten.

Ze troffen ook voorbereidingen voor het geval het slecht weer zou worden.

Op de middag van de dag voor Midzomer pakte degene die daarvoor verantwoordelijk was een groot zeildoek in een rode sporttas. Daarin stopte hij ook een rol plakband en een paar oude lichtgewicht tentharingen. Ook als het regende zouden ze buiten blijven, maar dan hadden ze tenminste wel een dak boven hun hoofd.

Alles was voorbereid. Niemand had echter kunnen voorzien wat er gebeurde.

Een van hen werd namelijk plotseling ziek.

Het was een jonge vrouw. En misschien ook degene die zich nog het meest had verheugd op wat er op Midzomer zou plaatsvinden. Ze had de anderen pas ruim een jaar geleden ontmoet.

Ze was die ochtend vroeg wakker geworden en voelde zich misselijk. Eerst had ze het aan zenuwen toegeschreven. Een paar uur later, toen het al over twaalven was, begon ze echter over te geven en kreeg ze koorts. Nog steeds hoopte ze dat het zou overgaan, maar toen degene die haar zou ophalen bij haar aanbelde, stond ze te trillen op haar benen en vertelde ze dat ze ziek was.

Daarom waren het er maar drie die elkaar tegen halfacht op midzomeravond in Hammar troffen. Ze lieten zich echter niet uit het veld slaan. Ze hadden ervaring; ze wisten dat zoiets kon gebeuren. Tegen plotseling ziek worden kon je je nooit wapenen.

Ze parkeerden hun auto’s bij het natuurgebied, pakten hun manden en verdwenen langs een van de paden. Een van hen meende in de verte accordeonmuziek te horen, maar verder hoorde je alleen maar vogels en in de verte het ruisen van de zee.

Toen ze op de plek kwamen die ze hadden uitgekozen, beseften ze meteen dat ze een juiste keuze hadden gemaakt. Hier zouden ze met rust worden gelaten. Hier zouden ze de dageraad kunnen afwachten.

Er was nu geen wolkje meer aan de hemel.

De midzomernacht zou helder zijn.

Begin februari hadden ze besloten hoe ze hun midzomerfeest zouden vieren. Toen hadden ze zitten praten over hun verlangen naar de heldere zomernacht. Ze hadden veel wijn gedronken en lang, op een speelse manier, zitten bekvechten over wat er eigenlijk met ‘duister’ werd bedoeld.

Wanneer trad die situatie tussen licht en donker in, die duisternis werd genoemd? Hoe kon je eigenlijk in woorden weergeven wat een schemergebied was? Hoeveel kon je zien wanneer het licht zo zwak was dat je je in die vage tussenfase bevond, die glijdende toestand, vlak naast de schaduwen die langzaam groeiden?

Ze waren het niet eens geworden. De duisternis bleef een onopgelost raadsel. Ze waren op die avond echter wel begonnen met het maken van plannen voor hun feest.

Toen ze bij het dalletje kwamen en hun manden hadden neergezet, trokken ze zich een voor een terug om zich in de beschutting van het dichte struikgewas te verkleden. Met zakspiegeltjes die ze tussen de takken zetten, konden ze zien of hun pruiken goed zaten.

Geen van hen vermoedde dat hun ingewikkelde voorbereidingen op enige afstand door een man werden gadegeslagen. De pruiken goed op hun hoofd krijgen was eigenlijk nog het eenvoudigst. De korsetten, kussentjes en onderjurken waren lastiger. Of de halsdoeken, de kragen en niet in de laatste plaats de dikke lagen poeder. Maar het moest allemaal echt zijn. Ze speelden een spel, maar ze speelden het wel serieus.

Het was acht uur toen ze uit hun bosjes te voorschijn kwamen om elkaar te bewonderen. Het gevoel was bij alledrie overweldigend. Opnieuw waren ze uit hun eigen tijd gestapt en hadden ze een andere betreden.

De achttiende eeuw, de tijd van Bellman, de dichter-zanger.

Ze kwamen naar elkaar toe lopen en barstten in lachen uit, maar werden meteen weer serieus. Ze spreidden een groot kleed uit, haalden de spullen uit de manden en zetten een bandrecorder aan: ze hadden verschillende van Fredmans Epistels, liederen van Bellman, op bandjes opgenomen.

Toen begon het feest. Wanneer het weer winter werd, zouden ze aan deze avond kunnen terugdenken.

Ze waren opnieuw samen bezig een geheim te scheppen.

*

Tegen middernacht had hij nog steeds geen beslissing genomen.

Hij wist ook dat hij geen haast had. Ze zouden tot de ochtend blijven. Misschien bleven ze wel de hele ochtend uitslapen?

Hij kende hun plannen tot in de kleinste details. Dat gaf hem een gevoel van onbegrensd overwicht.

Alleen degene die het overwicht had, kon ontsnappen.

Even na elven, toen hij kon horen dat ze aangeschoten waren, was hij voorzichtig van positie veranderd. Al tijdens zijn eerste bezoek aan de plek had hij het punt vastgesteld van waaruit hij zou opereren. Dat was vanuit dicht struikgewas wat hoger op de helling. Hij had volledig zicht op alles wat er zich rond het lichtblauwe kleed afspeelde. En hij kon vlak bij hen komen zonder zelf te worden gezien. Af en toe verlieten ze het kleed om hun behoefte te doen. Hij kon alles zien wat ze deden.

Het was inmiddels na middernacht. Hij wachtte nog steeds. Hij wachtte omdat hij aarzelde.

Er was iets veranderd. Er was iets gebeurd.

Ze hadden met zijn vieren moeten zijn, maar er was er eentje niet komen opdagen. In gedachten ging hij denkbare redenen na. Er was geen verklaring. Er was iets onverwachts gebeurd. Misschien was het meisje van gedachten veranderd? Misschien was ze ziek geworden?

Hij luisterde naar de muziek. Het gelach. Af en toe stelde hij zich voor dat hij daar zelf beneden bij het lichtblauwe kleed zat, met een glas in de hand. Na afloop zou hij een van de pruiken passen. Misschien ook een kledingstuk? Hij kon zoveel doen. Er waren geen grenzen. Wanneer hij zich onzichtbaar had kunnen maken, had zijn overwicht niet groter kunnen zijn.

Hij bleef wachten. Hun gelach werd nu eens luider en dan weer zachter. Ergens boven zijn hoofd zweefde plotseling een nachtvogel voorbij.

Het werd tien minuten over drie.

Nu wilde hij niet langer wachten. De tijd was rijp. De tijd waarover hij zelf beschikte.

Hij kon zich bijna niet herinneren wanneer hij voor het laatst een horloge had gedragen. De uren en minuten tikten echter onophoudelijk binnen in hem. Hij wist altijd hoe laat het was. Hij had een inwendig uurwerk dat altijd de juiste tijd aangaf.

Beneden bij het lichtblauwe kleed was het stil. Ze hadden hun armen om elkaar heen geslagen en luisterden naar de muziek. Hij wist dat ze niet sliepen. Ze waren echter wel diep verzonken in hun dromen, hadden geen idee dat hij zich daar vlak achter hen bevond.

Hij pakte het pistool met de geluiddemper dat hij naast zich had neergelegd, op de opgevouwen regenjas. Snel keek hij rond.

Daarna sloop hij, lichtgebogen, naar de boom die vlak achter het groepje stond. Daar bleef hij een paar seconden staan. Niemand had iets gemerkt. Hij wierp een laatste blik om zich heen, maar er was niemand in de buurt.

Ze waren alleen.

Toen stapte hij naar voren en schoot elk van hen in het voorhoofd. Hij kon niet voorkomen dat er bloed op de witte pruiken spatte. Het ging zo snel dat hij zelf nauwelijks de tijd had om zich bewust te worden van wat hij deed.

Maar nu lagen ze dood voor hem. Met hun armen om elkaar heen, net zoals een paar seconden geleden.

Hij zette de bandrecorder uit. Luisterde. De vogels kwetterden. Nogmaals keek hij rond. Natuurlijk was er niemand.

Hij legde het pistool op het kleed. Maar eerst spreidde hij een servet uit. Hij liet nooit sporen na.

Daarna ging hij zitten. Keek naar hen, die zojuist nog hadden gelachen maar nu dood waren.

De idylle is niet veranderd, dacht hij. Het verschil is alleen dat we nu met z’n vieren zijn. Zoals vanaf het begin de bedoeling was.

Hij schonk een glas rode wijn in. Eigenlijk dronk hij niet, maar nu kon hij het niet laten.

Daarna paste hij een van de pruiken. At wat van het voedsel. Hij had niet veel trek.

Toen het halfvier was stond hij op.

Hij had nog veel te doen. Het natuurgebied werd vaak bezocht door mensen die ’s ochtends vroeg op waren. Als er iemand tegen alle verwachtingen in het pad zou verlaten om het dal op te zoeken, mochten er geen sporen zijn.

Nog niet, in ieder geval.

Het laatste wat hij deed voordat hij de plek verliet, was hun tassen en kleren doorzoeken. Hij vond ook wat hij zocht. Ze hadden alledrie hun paspoort bij zich. Die stopte hij in zijn jaszak. Later die dag zou hij ze verbranden.

Hij keek nog één keer rond. Uit zijn zak haalde hij een fototoestelletje om een foto te nemen.

Eentje.

Het was alsof hij een schilderij bekeek. Van een uitstapje uit de achttiende eeuw.

Het verschil was alleen dat iemand bloed op het beeld had gespat.

Het was de ochtend van Midzomer. Zaterdag 22 juni 1996.

Het zou een mooie dag blijven.

Eindelijk had de zomer Skåne bereikt.

Deel I

1

Op woensdag 7 augustus 1996 kwam Kurt Wallander bijna om bij een auto-ongeluk iets ten oosten van Ystad.

Het gebeurde op een vroege ochtend, even na zessen. Hij was net door Nybrostrand de stad uitgereden, in de richting van Österlen. Opeens had hij een vrachtauto voor zijn Peugeot zien opdoemen. Toen het claxonneren van de vrachtauto tot hem was doorgedrongen, had hij een flinke ruk aan het stuur gegeven.

Daarna was hij naar de kant van de weg gereden. En toen had de angst toegeslagen. Zijn hart had gebonkt. Hij was misselijk geworden, had zich duizelig gevoeld en gemeend dat hij zou flauwvallen. Zijn handen hield hij stevig om het stuur geklemd.

Toen hij gekalmeerd was, drong langzaam tot hem door wat er was gebeurd.

Hij was achter het stuur in slaap gevallen. Was ingedut gedurende één korte seconde, lang genoeg om ervoor te zorgen dat zijn oude auto naar de tegenoverliggende weghelft schoot.

Nóg een seconde en hij was dood geweest, verpletterd door een zware vrachtauto.

Dat besef maakte hem even helemaal leeg. Het enige waaraan hij kon denken was aan het moment, een paar jaar geleden, waarop hij bij Tingsryd bijna op een eland was gebotst.

Maar toen was het mistig en donker geweest. Nu was hij achter het stuur in slaap gevallen.

Zijn vermoeidheid.

Hij begreep die niet. Die had hem zonder enige waarschuwing vooraf overvallen, vlak voordat hij begin juni op vakantie ging. Hij had bedacht dat hij dit jaar eens een keer vroeg vrij zou nemen. Zijn hele vakantie was echter verregend. Net toen hij weer aan het werk ging, had het mooie warme weer Skåne bereikt.

Die vermoeidheid was er de hele tijd. Hij kon af en toe ter plekke in slaap vallen. Zelfs na een lange nacht ongestoord slapen moest hij zichzelf ’s ochtends dwingen om op te staan. Wanneer hij in de auto zat, was hij vaak genoodzaakt naar de kant van de weg te rijden om een poosje te slapen.

Hij begreep die vermoeidheid niet. Zijn dochter Linda had hem er tijdens de vakantieweek die ze samen op Gotland hadden doorgebracht ook naar gevraagd, toen ze een autotochtje maakten. Het was op een van de laatste avonden en ze hadden hun intrek genomen in een pension in Burgsvik. De avond was heel mooi geweest. Ze hadden de dag wandelend doorgebracht op de zuidelijke punt van Gotland. Daarna waren ze in een pizzeria gaan eten en vervolgens teruggekeerd naar het pension.

Ze had geïnformeerd naar zijn vermoeidheid. Hij had haar gezicht aan de andere kant van de petroleumlamp gezien, beseft dat haar vraag goed voorbereid was, maar had hem van de hand gewezen. Er was niets mis met hem. Dat hij een deel van zijn vakantietijd gebruikte om zijn slaapachterstand in te halen, kon je niet echt vreemd vinden. Linda had niet verder gevraagd. Hij begreep echter wel dat ze hem niet geloofde.

Nu besefte hij dat het zo niet langer kon. Zijn vermoeidheid was onnatuurlijk. Er was iets mis. Hij had geprobeerd andere symptomen te vinden die erop konden duiden dat hij ziek was. Maar afgezien van het feit dat hij ’s nachts soms wakker werd doordat hij kramp in zijn kuiten had, had hij niets kunnen ontdekken.

Hij besefte hoe dicht hij bij de dood was geweest. Nu kon hij het niet langer vooruitschuiven. Hij moest nog diezelfde dag een afspraak maken bij de dokter.

Hij startte de motor en reed verder. Draaide het raampje naar beneden. Hoewel het al augustus was, bleef de hoogzomerse warmte hangen.

Wallander was op weg naar het huis van zijn vader in Löderup. Hoe vaak hij deze weg had afgelegd wist hij niet, maar hij had er nog steeds moeite mee dat hij zijn vader straks niet in zijn atelier zou zien zitten, omgeven door die eeuwige geur van terpentijn, voor de schildersezel waarop hij zijn schilderijen maakte met het voortdurend terugkerende en onveranderlijke motief: een landschap met op de voorgrond een auerhaan. Of zonder auerhaan. En met de zon aan onzichtbare draden vlak boven de boomtoppen hangend.

Binnenkort was het twee jaar geleden. Twee jaar geleden dat Gertrud naar het politiebureau in Ystad had gebeld om te vertellen dat zijn vader dood op de vloer in zijn atelier lag. Hij kon zich nog steeds herinneren, als in een scherp en langgerekt beeld, hoe hij het destijds toen hij naar Löderup reed had ontkend, hoewel hij wist dat het de waarheid was. Op het moment dat hij Gertrud op het erf had zien staan, kon hij het niet langer verdringen. Toen wist hij wat hem te wachten stond.

Die twee jaren waren omgevlogen. Zo vaak als hij kon, maar toch te weinig, bezocht hij Gertrud, die in het huis van zijn vader was blijven wonen. Er was meer dan een jaar overheen gegaan voordat ze serieus begonnen met het opruimen van het atelier. In totaal hadden ze tweeëndertig voltooide en gesigneerde schilderijen gevonden. Op een avond in december 1995 waren ze aan Gertruds keukentafel gaan zitten om een lijst te maken van de mensen die die schilderijen cadeau zouden krijgen. Wallander had er zelf twee gehouden. Een met en een zonder auerhaan. Linda had er een gekregen, en ook zijn ex-vrouw, Mona. Zijn zuster Kristina had er tot zijn verbazing, en misschien ook verdriet, geen willen hebben. Gertrud had er al een paar en had er geen nodig. Ze hadden dus achtentwintig schilderijen om weg te geven. Wallander had er na enige aarzeling een naar een rechercheur in Kristianstad gestuurd, met wie hij af en toe contact had. Maar toen drieëntwintig van de schilderijen waren verdeeld, wisten ze geen namen meer te bedenken. Ook Gertruds familieleden hadden er allemaal al eentje gekregen. Er waren nu dus nog steeds vijf schilderijen over.

Wallander vroeg zich af wat hij daarmee moest. Hij wist dat hij het nooit over zijn hart zou kunnen verkrijgen ze te verbranden.

Eigenlijk waren ze van Gertrud. Zij had echter gezegd dat Kristina en hij ze maar moesten nemen. Niet zij, die pas zo laat in het leven van zijn vader was gekomen.

Wallander reed langs de afslag naar Kåseberga. Hij was er bijna. Hij dacht aan wat hem wachtte. Op een avond in mei, toen hij een van zijn bezoekjes aan Gertrud had gebracht, hadden ze een lange wandeling gemaakt over de tractorpaden die tussen de koolzaadvelden door slingerden. Ze had gezegd dat ze niet meer in het huis wilde blijven wonen. Ze begon het te eenzaam te vinden.

‘Ik wil er niet zo lang blijven wonen dat hij bij me komt spoken’, had ze gezegd.

Op de een of andere manier meende hij dat hij wel begreep wat ze bedoelde. Waarschijnlijk zou hij zelf net zo hebben gereageerd.

Ze hadden tussen de akkers gelopen en zij had hem gevraagd haar bij de verkoop van het huis te helpen. Er was geen haast bij, het kon wachten tot na de zomervakantie. Maar voordat het echt herfst werd, wilde ze verhuizen. Ze had een zuster die pas weduwe was geworden en in de buurt van Rynge woonde. Daar wilde zij ook gaan wonen.

Nu was het zover. Wallander had die woensdag een vrije dag genomen. Om negen uur zou er een makelaar uit Ystad komen om met hem te bespreken wat een redelijke vraagprijs was. Vóór die tijd zouden Wallander en Gertrud samen de laatste dozen met bezittingen van zijn vader doornemen. De week daarvoor hadden ze al gepakt. Wallanders collega Martinson was met een aanhanger gekomen en ze hadden een paar vrachten naar de stortplaats bij Hedeskoga gebracht. Wallander had met een toenemend gevoel van weerzin bedacht dat wat er van een mensenleven overbleef op de dichtstbijzijnde stortplaats belandde.

Als nalatenschap van zijn vader was er nu, behalve herinneringen, een aantal foto’s. Alsmede vijf schilderijen en een paar dozen met oude brieven en documenten. Verder niets. De balans was opgemaakt en afgesloten.

Wallander sloeg af naar zijn vaders huis.

Hij zag Gertrud buiten op het erf. Ze was altijd vroeg op.

Ze dronken koffie in de keuken, waar de kastdeuren openstonden en lege planken onthulden. Al diezelfde middag zou Gertruds zus haar komen halen. Wallander zou een sleutel houden en de andere aan de makelaar geven.

Gertrud had hem op het erf begroet. Hij was verbaasd toen hij ontdekte dat ze dezelfde jurk aanhad als die ze had gedragen toen ze met zijn vader trouwde. Hij kreeg meteen een brok in zijn keel. Voor Gertrud was dit een serieus en plechtig moment. Ze zou haar thuis verlaten.

Voordat ze gingen koffiedrinken, namen ze de inhoud van de twee dozen vluchtig door. Tussen de oude brieven ontdekte Wallander tot zijn verwondering een paar kinderschoenen die hij zich uit zijn jeugd meende te herinneren. Had zijn vader die al die jaren bewaard?

Hij bracht de dozen naar buiten en zette ze in de auto. Toen hij het portier dichtgooide zag hij Gertrud op de stoep staan. Ze glimlachte.

‘Er zijn nog vijf schilderijen’, zei ze. ‘Ben je die vergeten?’

Wallander schudde zijn hoofd. Hij liep naar de schuur die zijn vaders atelier was geweest. De deur was open. Hoewel ze er hadden schoongemaakt, hing er nog steeds een geur van terpentijn. Op de oude kookplaat stond het pannetje waarin zijn vader een oneindig aantal koppen koffie had gezet.

Het is misschien de laatste keer dat ik hier ben, dacht hij. Maar in tegenstelling tot Gertrud heb ik me niet netjes aangekleed. Ik kom in mijn gewone kloffie. En als ik geen geluk had gehad, was ik misschien ook dood geweest. Net als mijn vader. Dan zou Linda naar de stortplaats moeten rijden met wat ik achterlaat. En daar zou ze dan twee schilderijen tussen aantreffen, waarvan eentje met een auerhaan op de voorgrond.

Wallander voelde zich niet op zijn gemak. In het halfduistere atelier was zijn vader nog steeds aanwezig.

De schilderijen stonden tegen de muur. Hij bracht ze naar zijn auto. Legde ze in de kofferbak en deed er een deken overheen. Gertrud stond nog steeds op de stoep.

‘Verder is er niets meer.’

Wallander schudde zijn hoofd.

‘Niets meer’, antwoordde hij. ‘Niets.’

Om negen uur draaide de auto van de makelaar het erf op. Toen de man die achter het stuur zat uitstapte, herkende Wallander hem tot zijn verbazing. Zijn naam was Robert Åkerblom. Een paar jaar geleden was zijn vrouw op beestachtige wijze vermoord en vervolgens in een oude put gestopt. Het was een van de moeilijkste en onaangenaamste moordzaken geweest waarbij Wallander ooit betrokken was geweest. Hij fronste nadenkend zijn voorhoofd. Hij had ervoor gekozen een van de grote makelaarskantoren te benaderen die door het hele land vestigingen hadden. Het kantoor van Åkerblom hoorde daar niet bij. Als het überhaupt nog bestond. Wallander meende dat hij gehoord had dat het korte tijd na de moord op Louise Åkerblom was opgeheven.

Hij liep naar buiten en ging op de stoep staan. Robert Åkerblom zag er nog precies zo uit als Wallander zich hem herinnerde. Toen ze elkaar voor het eerst ontmoetten, had hij op Wallanders kamer zitten huilen. Wallander wist nog dat hij toen had gedacht dat Åkerblom een man was wiens uiterlijk hij zich nooit zou herinneren. Diens ongerustheid en verdriet over zijn echtgenote waren echter oprecht geweest. Wallander herinnerde zich ook dat zij lid van een buitenkerkelijke gemeente waren geweest. Hij dacht van de methodisten.

Ze gaven elkaar een hand.

‘Zo komen we elkaar dus toch weer tegen’, zei Robert Åkerblom.

Wallander herkende nu ook zijn stem. Heel even wist hij niet wat hij met de situatie aan moest. Wat moest hij eigenlijk zeggen?

Åkerblom was hem echter voor.

‘Ik mis haar nu nog evenveel als toen’, zei hij langzaam. ‘Maar voor de meisjes is het natuurlijk nog erger.’

Wallander herinnerde zich de twee dochters. Die waren destijds nog zo klein. Ze hadden de situatie aangevoeld zonder het te begrijpen.

‘Het zal wel moeilijk zijn’, antwoordde hij.

Even was hij bang dat de gebeurtenis van destijds zich zou herhalen. Dat Robert Åkerblom in huilen uit zou barsten. Maar dat gebeurde niet.

‘Ik heb geprobeerd het kantoor voort te zetten,’ zei Åkerblom, ‘maar ik kon het niet opbrengen. Toen ik een aanbod kreeg om bij een van de concurrenten te komen werken heb ik toegehapt. Daar heb ik nooit spijt van gehad. Vooral omdat ik nou niet meer die lange avonden met de boekhouding zit. Ik heb meer tijd voor de kinderen gekregen.’

Gertrud kwam naar buiten. Samen gingen ze het hele perceel af. Åkerblom maakte aantekeningen en nam een paar foto’s. Daarna dronken ze koffie in de keuken. De prijs die Åkerblom aangaf, kwam Wallander aanvankelijk laag voor, maar toen realiseerde hij zich dat het toch drie keer zoveel was als zijn vader er ooit voor had betaald.

Even na halfelf reed Robert Åkerblom weg. Wallander bedacht dat hij misschien bij Gertrud moest blijven totdat haar zuster haar kwam halen, maar zij raadde zijn gedachten en zei dat ze er niets op tegen had om alleen te blijven.

‘Het is een mooie dag’, zei ze. ‘Met de zomer is het toch nog goed gekomen. Toen die al bijna voorbij was. Ik ga in de tuin zitten.’

‘Als je dat wilt blijf ik. Ik ben vandaag vrij.’

Gertrud schudde haar hoofd.

‘Kom me maar opzoeken in Rynge’, zei ze. ‘Maar wacht wel even een paar weken. Ik moet eerst een beetje op orde komen.’

Wallander stapte in zijn auto en reed terug naar Ystad. Hij zou direct naar huis gaan en een afspraak bij de dokter maken. Daarna zou hij zichzelf inroosteren om de was te doen en zijn flat schoonmaken.

Omdat hij geen haast had, koos hij voor een omweg. Hij vond autorijden prettig. Kijken naar het landschap en zijn gedachten de vrije loop laten.

Hij was juist Valleberga gepasseerd toen de telefoon ging. Het was Martinson. Wallander remde af en ging aan de kant van de weg staan.

‘Ik heb je gezocht’, zei Martinson. ‘Er heeft natuurlijk weer niemand verteld dat je vandaag vrij was. Weet je trouwens dat je antwoordapparaat kapot is?’

Wallander wist dat dit soms bleef hangen. Hij vermoedde echter ook meteen dat er iets was gebeurd. Het maakte niet uit hoelang hij al bij de politie was, het gevoel was altijd hetzelfde. Zijn maag trok samen. Hij hield zijn adem in.

‘Ik sta op Hansons kamer te bellen’, vervolgde Martinson. ‘Bij mij op de kamer zit op dit moment de moeder van Astrid Hillström.’

‘Wie?’

‘Astrid Hillström. Een van die verdwenen jongelui. Haar moeder.’

Wallander wist nu wie hij bedoelde.

‘Wat wil ze?’

‘Ze is helemaal uit haar doen. Er is een ansichtkaart van haar dochter gekomen. Uit Wenen.’

Wallander fronste zijn voorhoofd.

‘Dat is dan toch goed nieuws? Dat haar dochter wat van zich laat horen?’

‘Ze zegt dat haar dochter die kaart niet heeft geschreven. Ze denkt dat de kaart nep is. En ze is ontdaan over het feit dat we niks doen.’

‘Wat moeten we dan doen, wanneer er geen sprake van een misdrijf lijkt te zijn? Wanneer we massa’s bewijzen hebben dat ze vrijwillig moeten zijn vertrokken?’

Het duurde even voordat Martinson weer wat zei.

‘Ik weet niet wat het is,’ zei hij, ‘maar ik heb het gevoel dat er misschien toch wel wat zit in wat zij zegt. Wat weet ik niet. Maar iets. Misschien.’

Wallander was meteen alert. In de loop der jaren had hij geleerd Martinsons voorgevoelens serieus te nemen. Vaak bleek later dat hij gelijk had gehad.

‘Wil je dat ik kom?’

‘Nee. Maar ik vind wel dat jij, Svedberg en ik dit morgen moeten doorspreken.’

‘Noem maar een tijd.’

‘Acht uur? Ik zeg het wel tegen Svedberg.’

Ze beëindigden hun gesprek. Wallander bleef in zijn auto zitten. Op een akker in de verte reed een tractor. Hij volgde die met zijn blik.

Hij dacht aan wat Martinson had gezegd. Hij had Astrid Hillströms moeder zelf ook verschillende keren ontmoet.

In gedachten nam hij nog eens door wat er gebeurd was.

Een paar dagen na Midzomer waren een paar jongeren als vermist opgegeven. Dat was precies gebeurd op het moment dat hij van zijn verregende vakantie terugkwam. Samen met een paar collega’s had hij zich over de zaak gebogen. Al vanaf het begin had hij het gevoel gehad dat er geen sprake van een misdrijf was. Na drie dagen was er trouwens een ansichtkaart uit Hamburg gekomen, met een afbeelding van het spoorwegstation. Wallander herinnerde zich nog letterlijk wat er op de kaart had gestaan: ‘Wij trekken Europa in. Misschien blijven we tot midden augustus weg.’

Vandaag was het woensdag 7 augustus. Ze zouden dus binnenkort wel thuiskomen. En nu was er weer een kaart gekomen, van Astrid Hillström. Uit Wenen.

Op de eerste kaart hadden ze alledrie hun naam gezet. Hun ouders hadden hun handschriften herkend. Alleen Astrid Hillströms moeder had geaarzeld. Ze had zich echter door de anderen laten overtuigen.

Wallander wierp een blik in zijn zijspiegel en draaide de weg weer op. Martinson had vaak gelijk met zijn voorgevoelens.

Wallander parkeerde in Mariagatan en droeg de dozen en de vijf schilderijen naar boven. Daarna ging hij naast de telefoon zitten. Bij zijn huisarts kreeg hij een antwoordapparaat. De dokter zou op 12 augustus van vakantie terug zijn. Wallander overwoog of hij zo lang zou wachten. De gedachte aan hoe dicht hij die ochtend bij de dood was geweest, liet hem echter niet met rust. Hij belde een andere arts en kon de volgende dag terecht, om elf uur. Nadat hij zichzelf in de gemeenschappelijke wasruimte in de kelder van de flat voor de volgende avond had ingeroosterd om zijn was te doen, begon hij zijn flat schoon te maken. Toen hij klaar was met de slaapkamer was hij het al beu. Hij ging even vluchtig met de stofzuiger door de woonkamer en zette hem toen weg. De dozen en de schilderijen had hij in de kamer gezet waar Linda altijd sliep wanneer ze af en toe op bezoek kwam.

Daarna dronk hij in de keuken drie glazen water.

Ook zijn dorst was iets waar hij vraagtekens bij had.

Zijn vermoeidheid. En zijn dorst. Waar kwamen die vandaan?

Het was inmiddels twaalf uur. Hij merkte dat hij honger had. Een blik in de koelkast onthulde dat hij zichzelf niets kon aanbieden. Hij trok zijn jack aan en ging naar buiten. Het was warm. Hij wandelde naar het centrum. Bij drie makelaarskantoren bleef hij staan om in de etalages naar de panden te kijken. Hij besefte dat de prijs die Robert Åkerblom had voorgesteld redelijk was. Meer dan 300.000 kronen zouden ze nauwelijks kunnen krijgen voor het huis in Löderup.

Hij bleef bij een snackbar staan om een hamburger te eten. En hij dronk twee flesjes mineraalwater. Daarna liep hij naar een schoenwinkel waarvan hij de eigenaar kende, om van het toilet gebruik te maken. Toen hij weer op straat stond, wist hij even niet goed wat hij moest doen. Hij zou zijn vrije dag eigenlijk moeten gebruiken om boodschappen te doen. Niet alleen de koelkast was leeg. Hetzelfde gold voor de voorraadkast. Op dit moment kon hij de gedachte om de auto te moeten halen en naar een van de grote supermarkten van de stad te rijden niet verdragen. Hij liep Hamngatan uit, stak de spoorbaan over en sloeg daarna af, Spanienfararegatan in. Toen hij bij de jachthaven kwam, liep hij langzaam langs de steigers om naar de afgemeerde boten te kijken. Probeerde zich voor te stellen hoe het zou zijn om te kunnen zeilen. Iets waar hij totaal geen ervaring mee had. Toen merkte hij dat hij alweer moest plassen. Bij een café maakte hij gebruik van het toilet, dronk nog een flesje mineraalwater en ging daarna op een bankje zitten naast de rode barak van de Reddingsmaatschappij.

De laatste keer dat hij daar had gezeten was het winter geweest. De avond dat Baiba vertrok.

Hij had haar naar het vliegveld gebracht. Het was al donker geweest. Winderige winterse buien waren in het licht van de koplampen voorbijgewerveld. Ze waren doodstil blijven zitten. Daarna, toen hij haar door de pascontrole had zien verdwijnen, was hij naar Ystad teruggekeerd en buiten op een bank gaan zitten. De wind was kil geweest. Hij had het koud gehad. Maar hij was blijven zitten. En hij had gedacht dat het nu allemaal voorbij was. Baiba zou hij nooit meer zien. Hun breuk was definitief.

In december 1994 was ze naar Ystad gekomen. Zijn vader was toen net overleden en hij zat midden in een van de meest veeleisende zaken waarmee hij in al zijn jaren bij de politie te maken had gehad. Maar dat najaar had hij ook, misschien voor het eerst in jaren, plannen voor de toekomst gemaakt. Hij had besloten uit Mariagatan weg te gaan. Op het platteland te gaan wonen. Een hond te nemen. Hij had zelfs een kennel bezocht en naar labradorwelpen gekeken. Hij zou zijn leven veranderen. En het belangrijkste van alles was dat hij wilde dat Baiba bij hem bleef. Ze was tijdens de kerst in Ystad gebleven. Wallander had gemerkt dat zij en Linda het vanaf het begin al goed met elkaar konden vinden. Destijds, nieuwjaar 1995, tijdens de laatste dagen voordat ze naar Riga terugkeerde, hadden ze serieus over de toekomst gepraat. Misschien zou ze tegen de zomer al voorgoed naar Zweden komen. Ze waren ook samen naar huizen gaan kijken. Een boerderijtje met een klein lapje grond in de buurt van Svenstorp hadden ze een paar keer bezocht. Maar toen, op een dag in maart, of beter gezegd op een avond, toen Wallander al sliep, had ze uit Riga opgebeld en hem verteld dat ze twijfelde. Ze wilde niet trouwen, wilde niet naar Zweden verhuizen. In ieder geval nog niet. Ongerust was Wallander een paar dagen later naar Riga gevlogen. Hij had gedacht dat hij haar wel op andere gedachten kon brengen. Het was op een ruzie uitgelopen, hun eerste, een lange stevige ruzie. Daarna hadden ze meer dan een maand niet met elkaar gepraat. Vervolgens had Wallander haar opgebeld en toen hadden ze afgesproken dat hij die zomer naar Letland zou komen. Ze hadden twee zomerweken doorgebracht aan de Golf van Riga, in een vervallen huis dat een van haar collega’s bij de universiteit haar ter beschikking had gesteld. Ze hadden lange strandwandelingen gemaakt, en door schade en schande wijs geworden had Wallander gewacht totdat ze zelf over de toekomst begon. Maar toen ze dat ten slotte deed, was ze vaag en ontwijkend. Nu niet, nog niet. Waarom konden ze het niet laten zoals het was? Toen Wallander naar huis vloog, had hij zich bedrukt gevoeld en wist hij nog steeds niet waar hij aan toe was. Heel dat najaar was verstreken zonder dat ze elkaar hadden ontmoet. Ze hadden erover gesproken, plannen gemaakt, verschillende alternatieven bekeken. Maar het was op niets uitgelopen. Tijdens die periode was Wallander argwanend geworden. Was er in Riga soms een andere man? Iemand van wie hij niet wist? Een aantal keren had hij haar midden in de nacht jaloers opgebeld en minstens twee keer had hij het gevoel gehad dat er iemand anders in haar flat was, ook al had ze hem verzekerd dat dat niet het geval was.

Ook dat jaar bracht ze de kerstdagen in Ystad door. Die keer was Linda er alleen op kerstavond bij geweest. Ze was daarna met een paar vrienden naar Schotland vertrokken. En toen, een paar dagen na de jaarwisseling, had Baiba gezegd dat ze zich niet kon voorstellen ooit naar Zweden te verhuizen. Ze had lang geaarzeld, maar nu wist ze het zeker. Ze wilde haar baan aan de universiteit niet kwijtraken. Wat zou ze in Zweden kunnen doen? In Ystad? Misschien kon ze tolk worden. Maar verder? Wallander had geprobeerd haar over te halen. Hij was daar echter niet in geslaagd en had het algauw opgegeven. Zonder dat ze het rechtstreeks zeiden, wisten ze allebei dat hun relatie op haar eind liep. Na vier jaar waren er geen wegen meer die naar de toekomst leidden. Wallander had haar naar het vliegveld gebracht, haar door de pascontrole zien verdwijnen en was daarna in de winteravond op de koude bank bij het gebouw van de Reddingsmaatschappij gaan zitten. Hij had zich gedeprimeerd gevoeld en eenzamer dan ooit. Maar geleidelijk was er ook een ander gevoel binnengeslopen. Een gevoel van opluchting. Ondanks alles hoefde hij zich nu niets meer af te vragen.

Een motorboot verliet de haven. Wallander stond op. Hij moest weer naar de wc.

Ze hadden elkaar aanvankelijk nog wel af en toe telefonisch gesproken, maar toen hield ook dat op. De laatste keer was al meer dan een halfjaar geleden. Toen Linda en hij een keer in Visby rondliepen, had ze gevraagd of het nu echt uit was met Baiba.

‘Ja,’ had hij geantwoord, ‘het is afgelopen.’

Ze had op een vervolg gewacht.

‘Het kon waarschijnlijk niet anders’, had hij gezegd. ‘Ik geloof dat we het geen van beiden echt wilden, maar het was waarschijnlijk onvermijdelijk.’

Hij liep het café binnen. Knikte even naar de serveerster en verdween naar het toilet.

Daarna liep hij naar huis, naar Mariagatan, pakte zijn auto en reed naar de uitvalsweg richting Malmö. Toen hij bij de supermarkt waar hij altijd naartoe ging aankwam, bleef hij eerst even in de auto zitten om te proberen een boodschappenlijstje te maken, maar toen hij met zijn wagentje tussen de schappen liep, kon hij het briefje nergens vinden. Hij nam niet de moeite naar zijn auto terug te lopen om het te halen. Het liep al tegen vieren toen hij alles wat hij gekocht had in de koelkast en de voorraadkast had opgeborgen. Hij ging op de bank liggen om de krant te lezen, maar viel meteen in slaap. Toen hij een uur later met een schok wakker werd, had hij gedroomd.

Hij was in Rome geweest, met zijn vader. Maar Rydberg was er ook bij. En een paar kleine, dwergachtige mensen die hen koppig in hun benen knepen.

Wallander bleef op de bank zitten.

Ik droom over de doden, dacht hij. Wat betekent dat? Mijn vader is dood. Over hem droom ik bijna iedere nacht. En nu ook over Rydberg. Mijn oude collega en vriend. De rechercheur die mij het meeste heeft geleerd van wat ik tegenwoordig ondanks alles misschien kan. En hij is al bijna vijf jaar dood.

Hij stapte het balkon op. Het was nog steeds warm en windstil. Aan de horizon was een wolkenfront aan het ontstaan.

Opeens drong met een afschuwelijke duidelijkheid tot hem door hoe eenzaam hij was. Afgezien van Linda, die in Stockholm woonde en die hij weinig zag, had hij bijna geen vrienden. Degenen met wie hij omging, waren de mensen met wie hij werkte. En hen zag hij bijna nooit in zijn vrije tijd.

Hij liep naar de badkamer om zijn gezicht af te spoelen. Keek in de spiegel. Hij was bruin, maar de vermoeidheid scheen erdoorheen. Zijn linkeroog was bloeddoorlopen. Zijn haarinplant had zich weer een stapje verder teruggetrokken.

Hij ging op de weegschaal staan. Die gaf een paar kilo minder aan dan voor de zomer. Maar toch nog te veel.

De telefoon ging. Hij nam op. Het was Gertrud.

‘Ik wilde alleen even zeggen dat ik in Rynge aangekomen ben. En dat ik een goeie reis heb gehad.’

‘Ik heb aan je gedacht’, zei Wallander. ‘Ik had misschien moeten blijven.’

‘Ik denk dat ik er behoefte aan had om alleen te zijn. Met al mijn herinneringen. Maar ik krijg het hier ook goed. Mijn zus en ik kunnen goed met elkaar opschieten. Dat is altijd al zo geweest.’

‘Over een week of wat kom ik naar je toe.’

Ze beëindigden het gesprek. De telefoon ging meteen weer. Dit keer was het zijn collega Ann-Britt Höglund.

‘Ik wilde alleen even horen hoe het gegaan is’, zei ze.

‘Waarmee dan?’

‘Jij had toch vandaag een afspraak met een makelaar? Over het huis van je vader?’

Wallander herinnerde zich dat hij de vorige dag een paar woorden met haar had gewisseld.

‘Ik geloof dat het wel goed ging’, zei hij. ‘Je mag het voor 300.000 kronen hebben.’

‘Ik heb het nog nooit gezien’, antwoordde ze.

‘Het is wel een raar gevoel’, zei Wallander. ‘Het staat daar nu leeg. Gertrud is verhuisd. Iemand zal het kopen. Het zal vermoedelijk wel een zomerhuisje worden. Andere mensen zullen daar leven. En die weten dan niets over mijn vader.’

‘In alle huizen zijn spoken’, antwoordde ze. ‘Behalve in nieuwbouw.’

‘De lucht van terpentijn zal er blijven hangen’, zei Wallander. ‘Maar wanneer ook die weg is, is er niets meer wat herinnert aan degenen die daar ooit hebben gewoond.’

‘Dat klinkt melancholiek.’

‘Het is niet anders. Tot morgen. Bedankt dat je hebt gebeld.’

Wallander liep naar de keuken om water te drinken.

Ann-Britt was attent. Zij dacht aan dingen. Zelf zou hij er in een vergelijkbare situatie natuurlijk nooit aan hebben gedacht om te bellen.

Het was inmiddels zeven uur. Hij bakte een saucijs en aardappels. Daarna at hij met zijn bord op schoot voor de televisie. Zapte wat heen en weer, maar vond niets wat hem interesseerde. Toen hij het eten op had, ging hij met zijn kopje koffie naar het balkon. Zodra de zon was ondergegaan, verdween de warmte. Hij ging weer naar binnen.

De rest van de avond besteedde hij aan het doornemen van wat hij eerder die dag uit Löderup had meegenomen.

Op de bodem van een van de dozen lag een bruine envelop. Toen hij die openmaakte, zag hij dat er een paar oude verbleekte foto’s in zaten. Hij kon zich niet herinneren dat hij die eerder had gezien. Op een ervan stond hij zelf ook: vier of vijf jaar oud en zittend op de motorkap van een grote Amerikaanse slee. Naast hem stond zijn vader die hem vasthield om te voorkomen dat hij eraf viel.

Wallander nam de foto mee naar de keuken en zocht in een van de keukenlades naar een vergrootglas.

We glimlachen, dacht hij. Ik kijk recht in de camera en straal van trots. Ik mocht op een auto van een van de kunstventers zitten. Iemand van degenen die mijn vaders schilderijen kochten en die hem schandalig onderbetaalden. Mijn vader glimlacht ook. Maar hij kijkt naar mij.

Wallander bleef lang met de foto voor zich zitten. Die sprak hem aan vanuit een sinds lang verzegelde en onbereikbare werkelijkheid. Ooit hadden zijn vader en hij een goede verstandverhouding gehad, maar toen hij besloot bij de politie te gaan veranderde alles. De laatste jaren van zijn vaders leven hadden ze geprobeerd iets van wat verloren was gegaan terug te vinden.

Maar zo ver als dit zijn we niet meer gekomen, dacht Wallander. Bij deze glimlach toen ik boven op de motorkap van een glimmende Buick zat. In Rome kwamen we in de buurt. Maar bereiken deden we het niet helemaal.

Wallander plakte de foto met een plakstift op de keukendeur. Daarna liep hij weer naar het balkon. Het wolkenfront was nu dichterbij gekomen. Hij ging voor de tv zitten en zag het einde van een oude film.

Tegen middernacht ging hij naar bed.

De volgende dag zou hij een overleg hebben met Svedberg en Martinson. Daarna moest hij naar de dokter.

Hij bleef lang wakker liggen in de duisternis.

Twee jaar geleden had hij erover gedroomd uit Mariagatan te verhuizen. Een hond te nemen. Te gaan samenwonen met Baiba.

Er was echter allemaal niets van gekomen. Geen Baiba. Geen huis. Geen hond. Alles was bij het oude gebleven.

Er moet iets gebeuren, dacht hij. Iets waardoor ik weer vooruit ga kijken.

Het was al over drieën toen hij die nacht eindelijk in slaap viel.

2

In de ochtenduren trok het wolkenfront langzaam weg.

Wallander werd al om zes uur wakker. Hij had weer over zijn vader gedroomd. In zijn onderbewuste waren fragmentarische en onsamenhangende beelden voorbijgeschoten. Hijzelf was in zijn droom kind en volwassene tegelijkertijd geweest. Een begrijpelijk verband was er niet. De droom was net een schip dat in een mistbank verdween.

Hij stond op, ging douchen en koffiedrinken. Toen hij buiten op straat kwam, merkte hij dat de zomerse warmte nog steeds aanhield. Bovendien was het voor de verandering eens een keer helemaal windstil. Hij pakte zijn auto en reed naar het politiebureau. Omdat het nog geen zeven uur was, lagen de gangen er verlaten bij. Hij haalde een kop koffie en liep naar zijn kamer. Toen hij zijn bureau zag dat nu eens een keer niet vol lag met dossiers, vroeg hij zich af wanneer hij voor het laatst zo weinig te doen had gehad. Wallander voelde al jaren hoe zijn eigen werkdruk toenam naarmate de beschikbare middelen krompen. Zaken bleven liggen of werden slordig afgehandeld. Van veel gevallen waarin een vooronderzoek er niet toe had geleid dat een vermeend misdrijf voor de rechter kwam, wist Wallander dat dat niet nodig was geweest. Als ze de benodigde tijd maar hadden gehad. Als ze maar niet met zo weinig mensen waren geweest.

Je kon er altijd over discussiëren of misdaad loonde of niet. Een exact historisch moment waarop misdaad misschien inderdaad lonend was geworden, zou je ook nooit kunnen aanwijzen. Hij besefte echter al geruime tijd dat de criminaliteit in Zweden sterker stond dan ooit. De mensen die zich met moderne financiële criminaliteit bezighielden, leefden vrijwel in een beschermd gebied. Daar leek de rechtsstaat bijna geheel te hebben gecapituleerd.

Met zijn collega’s besprak Wallander deze problemen vaak. Hij merkte ook dat de zorg over deze ontwikkelingen bij de burgers groot was. Gertrud had het erover. De buren die hij in de wasruimte tegenkwam hadden het erover.

Wallander wist dat hun zorg terecht was. Hij zag echter geen tekenen die op krachtige maatregelen wezen. Integendeel, politie en justitie bleven bezuinigen.

Hij hing zijn jack weg, deed het raam open en bleef staan kijken naar de oude watertoren.

De laatste jaren waren er in Zweden verschillende privé-bewakingsdiensten ontstaan. Burgerwachten. Wallander was er al lang bang voor geweest dat dat zou gebeuren. Wanneer het normale rechtssysteem niet meer functioneerde, lag de lynchjustitie altijd op de loer. De mensen begonnen het vanzelfsprekend te vinden om het recht in eigen hand te nemen.

Toen hij daar bij het raam stond, vroeg hij zich af hoeveel illegale wapens er in de Zweedse samenleving zouden rondzwerven. En hij vroeg zich af hoe het zou zijn als je nog een paar jaar verder was.

Hij ging achter zijn bureau zitten. Bladerde een paar oude memo’s door die iemand gisteren op zijn bureau had gelegd. Het ene ging over de maatregelen die op landelijk niveau werden voorbereid om het voortdurend groeiende aantal valse creditcards aan te pakken. Afwezig las Wallander wat er geschreven stond over de vervalsingfabrieken die in enkele Aziatische landen waren opgerold.

Het andere document was een evaluatie van een proef met pepperspray die sinds 1994 gaande was en deze zomer was beëindigd. Bedreigde vrouwen hadden deze sprays onder bepaalde omstandigheden van de lokale politie kunnen krijgen. Hoewel Wallander de tekst twee keer doorlas, bleef het voor hem onduidelijk wat nu eigenlijk het bereikte resultaat was. Hij haalde zijn schouders op en liet de twee vellen papier in de prullenbak verdwijnen. Hij had zijn deur op een kier laten staan en hoorde stemmen op de gang. Een vrouw lachte. Wallander glimlachte. Dat was hun baas, Lisa Holgersson. Zij was een paar jaar geleden Björk opgevolgd. Velen van Wallanders collega’s hadden in het begin hun reserves gehad bij het idee dat een vrouw hun hoogste baas werd, maar Wallander had al in een vroeg stadium respect voor haar gekregen. Dat was niet veranderd.

Het werd halfacht. De telefoon ging. Het was Ebba van de receptie.

‘Is het goed gegaan?’ vroeg ze.

Wallander besefte dat ze doelde op wat er de vorige dag was gebeurd.

‘Het huis is nog niet verkocht’, antwoordde hij. ‘Maar dat gaat vast wel lukken.’

‘Ik bel om te vragen of je om halfelf studiebezoek kunt ontvangen’, vervolgde ze.

‘Studiebezoek in de zomer?’

‘Het is een groep gepensioneerde zeekapiteins die altijd in augustus hier in Skåne bij elkaar komt. Ik geloof dat ze een of andere vereniging hebben. Ze noemen zich “De Zeeberen”.’

Wallander dacht aan zijn afspraak bij de dokter.

‘Je zult het aan iemand anders moeten vragen’, antwoordde hij. ‘Tussen halfelf en twaalf uur ben ik er niet.’

‘Ik zal het Ann-Britt vragen’, zei Ebba. ‘Misschien dat oude kapiteins een vrouwelijke politiefunctionaris wel leuk vinden.’

‘Of ze vinden juist het tegenovergestelde’, antwoordde Wallander.

Toen het een paar minuten voor acht was, had Wallander niets anders gedaan dan op zijn stoel heen en weer schommelen en door het raam naar buiten kijken. De vermoeidheid maalde in zijn lichaam. Hij maakte zich zorgen over wat de dokter zou zeggen. Waren zijn vermoeidheid en die voortdurend terugkerende krampen tekenen dat hij aan een ernstige ziekte leed?

Hij stond op en liep door de gang naar een van de vergaderkamers. Martinson was er al. Hij was naar de kapper geweest en zag er gebruind uit. Wallander dacht aan twee jaar geleden, toen Martinson op het punt had gestaan zijn baan bij de politie vaarwel te zeggen. Zijn dochter was op het schoolplein aangevallen. De reden was inderdaad geweest dat haar vader bij de politie werkte. Maar hij was toch gebleven. Voor Wallander was Martinson nog steeds het broekie dat ooit nieuw was op het bureau. Ook al was hij tegenwoordig een van de mensen die het langst in Ystad werkten.

Ze gingen zitten en spraken over het weer. Het werd vijf minuten over acht.

‘Waar blijft Svedberg, verdorie?’ vroeg Martinson.

Zijn vraag was terecht. Svedberg stond als punctueel bekend.

‘Heb jij met hem gepraat?’

‘Toen ik hem te pakken probeerde te krijgen, was hij al weg. Maar ik heb zijn antwoordapparaat ingesproken.’

Wallander knikte naar de telefoon die op tafel stond.

‘Misschien is het het beste dat je nog een keer belt.’

Martinson toetste het nummer in.

‘Het antwoordapparaat staat nog steeds aan.’

‘Dan zal hij wel onderweg zijn’, zei Wallander. ‘Laten we maar vast beginnen.’

Martinson bladerde in een stapel papieren. Daarna schoof hij een ansichtkaart naar Wallander toe. Het was een luchtfoto van het centrum van Wenen.

‘Deze kaart lag dus afgelopen dinsdag bij de familie Hillström in de bus. Op 6 augustus. Zoals je zelf kunt lezen schrijft Astrid Hillström dat ze van plan zijn om nog wat langer weg te blijven dan gepland, maar dat alles goed is. En dat de anderen de groeten doen. Ze vraagt haar moeder ook of ze mensen wil opbellen om te zeggen dat alles goed is.’

Wallander las de kaart. Het handschrift deed aan dat van Linda denken. Ronde letters.

Wallander legde de kaart weg.

‘Maar Eva Hillström kwam dus hiernaartoe?’

‘Ze kwam letterlijk mijn kamer binnenstormen. Dat ze nerveus is wisten we al, maar nu was het erger dan anders. Het lijdt geen twijfel dat ze bang is. Ze is zeker van haar zaak.’

‘Waar is ze zeker van?’

‘Dat er iets is gebeurd. Dat die ansichtkaart niet door haar dochter is geschreven.’

Wallander dacht na voordat hij verder vroeg.

‘Komt het door het handschrift? De manier waarop de naam is geschreven?’

‘Dat lijkt op hoe Astrid altijd al schreef. Maar haar moeder beweert dat Astrid een handschrift heeft dat gemakkelijk te imiteren is. Haar handtekening ook. En daar heeft ze natuurlijk gelijk in.’

Wallander trok een blocnote en een pen naar zich toe. Het kostte hem minder dan een minuut om Astrid Hillströms handschrift en handtekening na te maken. Hij schoof de blocnote weg.

‘Eva Hillström komt ongerust hiernaartoe. Dat is begrijpelijk. Maar als het niet door het handschrift en de handtekening komt dat ze ongerust is, waardoor dan wel?’

‘Dat kon ze niet zeggen.’

‘Maar je hebt het haar wel gevraagd?’

‘Of het aan de woordkeuze lag. De manier van formuleren. Ik heb overal vragen over gesteld. Ze wist het niet. Maar ze was er toch zeker van dat haar dochter dit niet had geschreven.’

Wallander vertrok zijn gezicht en schudde zijn hoofd.

‘Iets moet het zijn geweest.’

Ze keken elkaar aan.

‘Weet je nog wat je gisteren tegen mij zei?’ vroeg Wallander. ‘Dat je zelf ongerust begon te worden.’

Martinson knikte.

‘Er klopt iets niet’, zei hij. ‘Ik weet alleen niet wat.’

‘Je moet de vraag op een andere manier stellen’, zei Wallander. ‘Als het zo zou zijn dat ze niet spontaan op reis zijn gegaan, wat is er dan gebeurd? En wie schrijft die kaarten? We weten dat hun paspoorten en auto’s weg zijn. Dat hebben we nagetrokken.’

‘Ik zal wel fout zitten’, antwoordde Martinson. ‘Waarschijnlijk werd ik door Eva Hillströms ongerustheid aangestoken.’

‘Het is natuurlijk dat ouders zich ongerust maken over hun kinderen’, zei Wallander. ‘Als jij eens wist hoe vaak ik me heb afgevraagd waar Linda mee bezig was. Wanneer er ansichtkaarten van de gekste plaatsen ter wereld kwamen.’

‘Wat doen we?’ vroeg Martinson.

‘We blijven de zaak in de gaten houden’, zei Wallander. ‘Maar laten we alles nog eens vanaf het begin doornemen. Gewoon om te kijken of we niets over het hoofd hebben gezien.’

Martinson vatte de zaak samen. Zoals gewoonlijk op een heldere en bondige manier. Een keer had Ann-Britt Höglund aan Wallander gevraagd of hij wel besefte dat Martinson van hem had geleerd hoe hij verslag moest uitbrengen. Wallander had dat weggewuifd, maar Ann-Britt had volgehouden. Wallander wist nog steeds niet of ze gelijk had.

Het verloop van de gebeurtenissen was eenvoudig en overzichtelijk. Drie jongelui, allemaal in de leeftijd van twintig tot drieëntwintig jaar, hadden besloten om samen Midzomer te vieren. Een van hen, Martin Boge, woonde in Simrishamn; de andere twee, Lena Norman en Astrid Hillström, woonden in het westelijke deel van Ystad. Ze waren al lang bevriend en brachten veel tijd met elkaar door. Ze kwamen alledrie uit welgestelde gezinnen. Lena Norman studeerde aan de universiteit van Lund en de andere twee hadden wisselende kortdurende baantjes. Geen van hen was ooit met justitie in aanraking geweest of had drugsproblemen gehad. Astrid Hillström en Martin Boge woonden nog thuis, Lena Norman had een kamer in Lund. Ze hadden aan niemand verteld waar ze Midzomer zouden vieren. Hun ouders hadden met elkaar gepraat en met vrienden van hun kinderen, maar niemand beschikte over informatie. Dat was echter ook niet ongebruikelijk. Ze deden vaak geheimzinnig en onthulden niet altijd hun plannen aan buitenstaanders. Toen ze verdwenen, hadden ze de beschikking over twee auto’s: een Volvo en een Toyota. En deze auto’s waren net zo verdwenen als de drie jongelui, die op de middag van 21 juni hun huis hadden verlaten. Daarna had niemand hen meer gezien. De eerste ansichtkaart was op 26 juni afgestempeld in Hamburg. Op die kaart hadden ze geschreven dat ze een reis door Europa gingen maken. Een paar weken later had Astrid Hillström een kaart uit Parijs gestuurd. Daarop had ze geschreven dat ze verder naar het zuiden trokken. En nu had ze dus opnieuw geschreven.

Martinson zweeg. Wallander dacht na.

‘Wat zou er eigenlijk gebeurd kunnen zijn?’ vroeg hij.

‘Ik weet het niet.’

‘Is er überhaupt iets wat erop wijst dat hun verdwijning geen natuurlijke oorzaak heeft?’

‘Eigenlijk niet.’

Wallander leunde achterover in zijn stoel.

‘Het enige wat we hebben is dus het gevoel van Eva Hillström’, zei hij. ‘Een ongeruste moeder.’

‘Die beweert dat die kaart niet door haar dochter is geschreven.’

Wallander knikte.

‘Wilde ze dat we een opsporingsbericht laten uitgaan?’

‘Nee. Ze wilde dat we iets deden. Dat zei ze letterlijk. “De politie moet iets dóén.”’

‘Wat kunnen we eigenlijk anders doen dan hen opsporen? We hebben hun namen in de bestanden al geblokkeerd.’

Het werd stil. Het was inmiddels kwart voor negen. Wallander keek Martinson vragend aan.

‘Svedberg?’

Martinson pakte opnieuw de hoorn op en toetste het nummer van Svedberg. Hij legde weer neer.

‘Nog steeds het antwoordapparaat.’

Wallander schoof de ansichtkaart over de tafel in de richting van Martinson.

‘Veel verder komen we niet’, zei hij. ‘Toch zal ik ook maar eens gaan praten met Eva Hillström. Daarna moeten we maar bekijken hoe we verdergaan. We hebben geen motieven om een opsporingsbericht te laten uitgaan. In ieder geval nog niet.’

Martinson schreef het telefoonnummer van Eva Hillström op een briefje.

‘Ze is accountant’, zei hij.

‘En waar vinden we haar man? De vader van Astrid?’

‘Ze zijn gescheiden. Ik geloof dat hij één keer gebeld heeft. Vlak na Midzomer.’

Wallander stond op. Martinson pakte zijn paperassen bij elkaar. Ze verlieten de vergaderkamer.

‘Misschien is het met Svedberg wel net zoals met mij’, zei Wallander. ‘Dat hij een vrije dag heeft genomen. Zonder dat wij het weten.’

‘Hij heeft al vakantie gehad’, antwoordde Martinson beslist. ‘Hij heeft al zijn dagen al opgenomen.’

Wallander keek hem verbaasd aan.

‘Hoe weet je dat? Svedberg is anders nooit zo mededeelzaam.’

‘Ik had hem gevraagd of hij een week met mij wilde ruilen. Maar dat kon niet. Toen vertelde hij dat hij dit jaar al zijn vrije dagen achter elkaar wilde opnemen.’

‘Dat heeft hij volgens mij nog nooit eerder gedaan’, zei Wallander.

Bij de deur van Martinsons kamer gingen ze uiteen. Wallander liep door naar zijn eigen kantoor. Hij ging achter zijn bureau zitten en belde het eerste telefoonnummer dat hij van Martinson had gekregen. Toen er werd opgenomen, herkende hij de stem van Eva Hillström. Ze spraken af dat zij die middag naar het politiebureau zou komen.

‘Is er iets gebeurd?’ vroeg ze.

‘Nee,’ antwoordde Wallander, ‘maar ik wil ook graag even met u praten.’

Wallander beëindigde het gesprek. Hij wilde juist een kop koffie gaan halen toen Ann-Britt in de deuropening opdook. Hoewel zij ook pas vakantie had gehad, was ze net zo bleek als anders.

Hij bedacht dat die bleekheid van binnenuit kwam. Ze was nog steeds niet over het zware schotletsel heen dat ze twee jaar geleden had opgelopen. Haar fysieke gezondheid had ze hervonden, maar Wallander vroeg zich nog steeds af hoe het nu eigenlijk met haar ging. Soms had hij het gevoel dat ze door een chronische angst werd beheerst.

Dat verwonderde hem niet. Er ging bijna geen dag voorbij of hij dacht zelf aan de keer dat hij was neergestoken. En dat was al meer dan twintig jaar geleden.

‘Stoor ik?’

Wallander maakte een gebaar naar zijn bezoekersstoel. Ze ging zitten.

‘Heb jij Svedberg al gezien?’ vroeg hij.

Ze schudde haar hoofd.

‘We hadden een afspraak met hem. Martinson en ik. Maar hij kwam niet opdagen.’

‘Hij mist toch nooit een overleg?’

‘Nee, inderdaad. Maar hij is niet gekomen.’

‘Hebben jullie naar zijn huis gebeld? Misschien is hij ziek?’

‘Martinson heeft een paar berichten op zijn antwoordapparaat ingesproken. En bovendien is Svedberg nooit ziek.’

Zwijgend dachten ze even na waar Svedberg kon zijn.

‘Waar kwam je voor?’ vroeg Wallander toen.

‘Herinner jij je die bende nog, die auto’s naar Oost-Europa smokkelde?’

‘Hoe zou ik die kunnen vergeten? Ik ben twee jaar met die ellende bezig geweest. Tot we de hele boel konden oprollen. En de kopstukken te pakken kregen. Of althans degenen die zich in Zweden bevonden.’

‘Het lijkt erop dat het opnieuw is begonnen.’

‘Die kopstukken zitten toch vast?’

‘Het lijkt erop dat anderen het vacuüm zijn gaan opvullen. Van de gelegenheid gebruikmaken. Ditmaal werken ze niet vanuit Göteborg. De sporen leiden onder andere naar Lycksele.’

Wallander was verbouwereerd.

‘Dat ligt toch verdorie in Lapland?’

‘Met de huidige communicatiemiddelen bevind je je overal midden in Zweden.’

Wallander schudde zijn hoofd, maar hij wist dat Ann-Britt gelijk had. De georganiseerde misdaad was er altijd snel bij wanneer het ging om het gebruik van moderne technieken.

‘Ik heb niet de puf om weer van voren af aan te beginnen’, zei hij. ‘Niet nog meer naar het buitenland gesmokkelde auto’s.’

‘Ik ga er wel mee aan de slag. Lisa heeft het me al gevraagd. Ze zal wel snappen dat jij die verdwenen auto’s beu bent. Maar ik zou wel graag een overzicht van je willen hebben. En het liefst ook een paar goeie tips.’

Wallander knikte. Ze maakten een afspraak voor de volgende dag. Daarna gingen ze koffiedrinken. In de kantine gingen ze bij een open raam zitten.

‘Hoe was je vakantie?’ zei hij.

Opeens kreeg ze tranen in haar ogen. Wallander wilde iets zeggen, maar ze stak afwerend haar hand op.

‘Niet zo geslaagd’, zei ze toen ze haar zelfbeheersing had hervonden. ‘Maar ik wil er niet over praten.’

Ze pakte haar koffiekop en stond snel op. Wallander keek haar na. Hij bleef zitten en vroeg zich af waardoor haar reactie teweeg was gebracht.

We weten niet veel, dacht hij. Zij niet over mij en ik niet over hen. We zijn collega’s, soms heel ons werkende leven. Maar wat weten we nou eigenlijk van elkaar? Niets.

Hij keek op zijn horloge. Hij had nog tijd. Toch besloot hij om het bureau te verlaten en lopend naar Kapellgatan te gaan, waar de dokter praktijk hield.

Hij maakte zich zorgen. Hij zag ertegen op.

De dokter was een jonge man. Wallander had hem nog nooit eerder ontmoet. Zijn naam was Göransson en hij kwam uit het noorden. Wallander vertelde wat voor klachten hij had. Vermoeidheid, dorst, het feit dat hij voortdurend naar de wc moest. Hij noemde ook de steeds terugkerende krampen.

Het antwoord kwam snel en verraste hem.

‘Dat wijst op suiker’, zei de dokter.

‘Suiker?’

‘Dat u diabetes hebt.’

Heel even voelde Wallander zich verlamd. Die gedachte was nooit bij hem opgekomen.

‘Het lijkt alsof u flink te zwaar bent’, zei de dokter. ‘We zullen zo eens kijken of dat inderdaad klopt. Maar ik wil u graag eerst even beluisteren. Weet u ook of u een te hoge bloeddruk hebt?’

Wallander schudde zijn hoofd. Daarna trok hij zijn overhemd uit en ging op de onderzoeksbank liggen.

Zijn hart klonk normaal. Maar zijn bloeddruk was te hoog. 170 over 105. Hij ging op de weegschaal staan. 92 kilo. Vervolgens stuurde de dokter hem weg om een plas in te leveren en voor een vingerprik. De assistente glimlachte. Ze deed Wallander aan zijn zus Kristina denken.

Daarna ging hij weer bij de dokter naar binnen.

‘Normaal zou u een suikergehalte in uw bloed moeten hebben tussen de 2,5 en 6,4’, zei Göransson. ‘U hebt 15,3. Dat is duidelijk veel te hoog.’

Wallander voelde zich misselijk worden.

‘Dat verklaart uw vermoeidheid’, vervolgde Göransson. ‘Dat verklaart uw dorst en de kramp in uw kuiten. Dat verklaart waarom u steeds naar de wc moet.’

‘Bestaan er medicijnen voor?’ vroeg Wallander.

‘Eerst gaan we eens proberen om dit op orde te krijgen door uw eetgewoontes te veranderen’, zei Göransson. ‘Uw bloeddruk moet ook naar beneden. Beweegt u veel?’

‘Nee.’

‘Daar moet u mee beginnen. Met een dieet en beweging. Als dat niet helpt, moeten we verder kijken. Met dit suikergehalte pleegt u een aanslag op uw hele gestel.’

Een diabeticus, dacht Wallander. Op dit moment vond hij het een afschuwelijke gedachte.

Göransson leek zich van zijn weerzin bewust te zijn.

‘We kunnen dit in orde krijgen’, zei hij. ‘U gaat er niet aan dood. Nu althans nog niet.’

Er werden nog wat bloedproeven genomen. Bovendien kreeg Wallander dieetvoorschriften mee. Aanstaande maandag moest hij al terugkomen. Het was halftwaalf toen hij uit de dokterspraktijk naar buiten stapte. Hij liep Gamla Kyrkogården in en ging op een bankje zitten. Het was nog niet helemaal tot hem doorgedrongen wat de dokter had gezegd. Hij zocht zijn bril en begon de dieetvoorschriften door te lezen.

Om halfeen was hij weer terug op het politiebureau. Bij de receptie lagen wat briefjes dat er mensen voor hem hadden gebeld. Er zat niets dringends bij. In de gang kwam hij Hanson tegen.

‘Is Svedberg al opgedoken?’ vroeg hij.

‘Is hij dan weg?’

Wallander zei verder niets. Eva Hillström zou even na enen komen. Hij klopte aan bij Martinson, wiens deur half openstond, maar de kamer was leeg. Op het bureau lag het dunne dossier van het overleg van vanochtend. Wallander pakte het en liep naar zijn kamer. Hij bladerde snel door de papieren die erin zaten. Hij keek naar de drie ansichtkaarten, maar hij had moeite om zich te concentreren. De hele tijd dacht hij aan wat de dokter had gezegd.

Ebba, de receptioniste, belde om te zeggen dat Eva Hillström was gearriveerd. Wallander ging haar ophalen. Een groep oudere, opgewekte mannen liep juist naar buiten. Wallander nam aan dat dat de kapiteins waren die op studiebezoek waren geweest.

Eva Hillström was lang en mager. Ze keek afwachtend. Wallander had de eerste keer dat hij haar ontmoette al de indruk gekregen dat zij een bezorgd persoon moest zijn die altijd op het ergste was voorbereid.

Hij gaf haar een hand en vroeg of ze met hem meeliep naar zijn kamer. Onderweg vroeg hij of ze een kop koffie wilde.

‘Ik drink geen koffie’, zei ze. ‘Mijn maag kan dat niet verdragen.’

Ze ging in de bezoekersstoel zitten zonder haar ogen van hem af te wenden.

Ze verwacht dat ik nieuws heb, dacht Wallander. En ze denkt dat dat slecht nieuws is.

Hij ging achter zijn bureau zitten.

‘Gisteren hebt u met mijn collega gesproken’, begon hij. ‘U hebt hem een ansichtkaart overhandigd die u een paar dagen geleden hebt ontvangen. Ondertekend door uw dochter Astrid en afgestempeld in Wenen. Maar u denkt dat zij die niet geschreven heeft. Klopt dat?’

‘Ja.’

Haar antwoord was zeer resoluut.

‘Volgens Martinson kon u niet uitleggen waarom?’

‘Inderdaad.’

Wallander haalde de kaart te voorschijn en legde hem voor haar neer.

‘U zei dat uw dochters handschrift en handtekening gemakkelijk na te maken zijn?’

‘U kunt het zelf proberen.’

‘Dat heb ik al gedaan. En ik ben het met u eens. Haar handschrift is niet moeilijk te imiteren.’

‘Waarom vraagt u het als u het al weet?’

Wallander nam haar een ogenblik op. Ze was echt zo gespannen en ongerust als Martinson had gezegd.

‘Ik stel vragen om verschillende dingen bevestigd te krijgen’, zei hij. ‘Soms kan dat nodig zijn.’

Ze knikte ongeduldig.

‘Toch zijn er nauwelijks redenen om aan te nemen dat Astrid de kaart niet heeft geschreven’, vervolgde Wallander. ‘Is er iets anders waardoor u de echtheid betwijfelt?’

‘Nee. Maar ik weet dat ik gelijk heb.’

‘Gelijk waarin dan?’

‘Dat zij die kaart niet heeft geschreven. Deze niet en die eerder gekomen zijn ook niet.’

Opeens stond ze van haar stoel op en begon ze te gillen. Wallander had haar heftige reactie helemaal niet verwacht. Ze leunde over zijn bureau, pakte hem bij zijn armen en schudde hem door elkaar. Ze gilde maar door.

‘Waarom doet de politie niets? Er moet iets gebeurd zijn!’

Met enige moeite slaagde Wallander erin zich te bevrijden en overeind te komen.

‘Ik denk dat u beter kunt proberen te kalmeren’, zei hij.

Maar Eva Hillström bleef gillen. Wallander vroeg zich af wat eventuele passanten op de gang wel zouden denken. Hij liep om zijn bureau heen en pakte haar stevig bij haar schouders. Daarna drukte hij haar neer op haar stoel en hield haar vast.

Haar uitbarsting stopte even plotseling als ze was begonnen. Wallander liet haar schouders langzaam los. Daarna keerde hij terug naar zijn stoel. Eva Hillström keek naar de grond. Wallander wachtte. Hij was echter behoorlijk geschrokken. Er was iets in haar reacties, iets in haar overtuiging, dat aanstekelijk op hem begon te werken.

‘Wat denkt u eigenlijk dat er is gebeurd?’ vroeg hij na een poosje.

Ze schudde haar hoofd.

‘Ik weet het niet.’

‘Er is absoluut niets wat erop wijst dat er een ongeluk zou zijn gebeurd. Of iets anders.’

Ze keek Wallander aan.

‘Astrid en haar vrienden zijn wel vaker samen op reis gegaan’, vervolgde hij. ‘Misschien niet zo lang als deze keer. Ze hadden auto’s, ze hadden geld, ze hadden paspoorten. Daar hebben we het allemaal al eens eerder over gehad. Bovendien zijn ze op een leeftijd waarop je jezelf toestaat je ingevingen te volgen. Zonder van tevoren al te veel te plannen. Ik heb zelf een dochter die een paar jaar ouder is dan Astrid. Ik weet hoe het kan zijn.’

‘Toch weet ik het zeker’, zei ze. ‘Ik maak me weliswaar vaak onnodig zorgen, maar deze keer is er iets wat niet klopt.’

‘De andere ouders lijken zich anders niet zoveel zorgen te maken als u. De ouders van Martin Boge en Lena Norman.’

‘Ik begrijp hen niet.’

‘We nemen uw ongerustheid serieus’, zei hij. ‘Dat zijn we verplicht. Ik beloof u dat we nog eens zullen overwegen of we een opsporingsbericht zullen laten uitgaan.’

Zijn woorden leken op dat moment een opluchting voor haar te betekenen, maar al snel keerde haar bezorgdheid terug. Haar gezicht was een open boek. Wallander had medelijden met haar.

Ze beëindigden hun gesprek. Zij stond op. Hij liep met haar mee naar de receptie.

‘Het spijt me dat ik mijn zelfbeheersing verloor’, zei ze.

‘Het is niet meer dan natuurlijk dat u zich ongerust maakt’, antwoordde Wallander.

Ze gaf hem snel een hand en verdween door de glazen deuren.

Hij liep terug naar zijn kamer. Martinson stak zijn hoofd om de deur van zijn kamer en keek hem nieuwsgierig aan.

‘Waar waren jullie mee bezig, zeg?’

‘Ze is echt bang’, zei Wallander. ‘Haar ongerustheid is echt. Op de een of andere manier moeten we bepalen wat we daarmee gaan doen. Maar ik weet niet hoe.’

Wallander keek Martinson peinzend aan.

‘Ik zou morgenochtend de zaak met z’n allen willen doornemen. Met iedereen die tijd heeft. We moeten een besluit nemen. Laten we een opsporingsbericht uitgaan of niet? Er is iets aan deze zaak wat me niet bevalt.’

Martinson knikte.

‘Heb je Svedberg al gezien?’ vroeg hij.

‘Heeft hij nog steeds niks van zich laten horen?’

‘Niets. Nog steeds het antwoordapparaat.’

Wallander vertrok zijn gezicht.

‘Dat is niks voor hem.’

‘Ik zal hem nog een keer proberen te bellen.’

Wallander liep door naar zijn eigen kamer. Hij deed de deur dicht en belde Ebba.

‘Het volgende halfuur geen telefoontjes. Heb jij trouwens iets van Svedberg gehoord?’

‘Had dat dan gemoeten?’

‘Ik vroeg het me gewoon af.’

Wallander legde zijn benen op zijn bureau. Hij was moe en had een droge mond.

Vervolgens nam hij een besluit. Hij pakte zijn jack en verliet zijn kamer.

Het was nog steeds warm en windstil. Wallander liep naar de stadsbibliotheek die aan Surbrunnsvägen lag. Met enige moeite zocht hij in de kasten totdat hij literatuur over geneeskunde had gevonden. Algauw vond hij wat hij zocht. Een boek over diabetes. Hij ging aan een tafel zitten, pakte zijn bril en begon te lezen.

Na anderhalf uur meende hij een beeld te hebben gekregen van wat de ziekte nu eigenlijk inhield. Hij besefte ook dat het zijn eigen schuld was. Zijn eetgewoontes, zijn gebrek aan beweging, zijn voortdurende afslankpogingen die er alleen maar in resulteerden dat hij binnen de kortste keren zijn overgewicht terug had.

Hij zette het boek weer in de kast. Een gevoel van zelfverachting en mislukking maakte zich van hem meester. Tegelijkertijd wist hij dat er nu geen weg terug meer was. Hij moest iets aan zijn levensstijl doen.

Het was al halfvijf toen hij op het politiebureau terugkeerde. Martinson had een briefje op zijn bureau gelegd waarop stond dat hij Svedberg nog steeds niet te pakken had gekregen.

Wallander las opnieuw het dossier van de drie verdwenen jongelui door. Bekeek de drie ansichtkaarten. Het gevoel dat er iets was wat hij over het hoofd zag, keerde weer terug. Nog steeds slaagde hij er niet in zijn vinger op die gedachte te leggen. Wat was het, dat hij niet zag?

Hij voelde hoe zijn bezorgdheid toenam. Hij meende Eva Hillström weer in zijn bezoekersstoel te zien zitten.

Opeens was hij doordrongen van de ernst van de hele zaak. Het was heel eenvoudig.

Zij wist dat haar dochter de kaart niet geschreven had. Hoe zij dat wist, deed er niet toe.

Zij wist het. En dat was genoeg.

Wallander stond op en ging voor het raam staan.

Er was deze drie jongelui iets overkomen.

De vraag was alleen wat.