Henning Mankell

De terugkeer van de dansleraar

Vertaald uit het Zweeds door Ydelet Westra

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Danslärarens återkomst, verschenen bij Ordfront, Stockholm 2000

Oorspronkelijke tekst © Henning Mankell, 2000

Published by agreement with Ordfronts Förlag AB, Stockholm and Leonhardt & Høier Literary Agency aps, København

Eerste Nederlandstalige uitgave © Ydelet Westra en De Geus bv, Breda 2005

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Sam Bloomberg-Rissman/Getty Images

isbn 978 90 445 2012 5

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de dertiende druk, 2011

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

’s Nachts waakte hij, omringd door schimmen. Het was begonnen toen hij tweeëntwintig jaar oud was. Nu was hij zesenzeventig. Al vierenvijftig jaar lang had hij slapeloze nachten. De schimmen waren altijd bij hem. Alleen in de perioden dat hij grote doses sterke slaappillen nam, lukte het hem om ’s nachts te slapen. Maar zodra hij wakker werd, wist hij dat de schimmen er waren geweest, ook al had hij ze niet gezien.

Deze nacht, die nu ten einde kwam, vormde daarop geen uitzondering. Hij hoefde nooit lang te wachten voordat de schimmen – of de bezoekers, zoals hij ze soms noemde – tevoorschijn kwamen. Meestal kwamen ze enkele uren na het invallen van de duisternis. Dan verschenen ze plotseling vlak naast hem, met hun zwijgende, witte gezichten. Na zoveel jaar was hij gewend geraakt aan hun aanwezigheid. Maar hij wist dat hij ze niet kon vertrouwen. Op een dag zouden ze het stilzwijgen doorbreken. Wat er dan zou gebeuren wist hij niet. Zouden ze hem aanvallen of verraden? Hij had wel eens naar ze geschreeuwd en om zich heen geslagen om ze weg te jagen. Toen was hij erin geslaagd om ze een paar minuten op afstand te houden. Maar daarna waren ze weer teruggekomen en tot zonsopgang gebleven. Dan viel hij eindelijk in slaap, maar meestal maar een paar uur, want hij had werk dat op hem wachtte.

Zijn hele volwassen leven was hij moe geweest. Hoe hij het vol had gehouden, wist hij niet. Als hij naar zijn leven keek, zag hij een eindeloze reeks dagen waar hij zich moeizaam doorheen had geslagen. Hij had vrijwel geen herinneringen die niet op de een of andere manier met zijn vermoeidheid te maken hadden. Soms dacht hij aan foto’s die van hem waren gemaakt. Hij zag er altijd uitgeput uit. De schimmen hadden zich ook gewroken op zijn twee huwelijken. De vrouwen hadden genoeg gekregen van zijn eeuwige onrust en het feit dat hij altijd sliep als hij niet werkte. Ze hadden er genoeg van gekregen dat hij ’s nachts altijd op was en niet kon vertellen waarom hij niet als een normaal mens sliep. Uiteindelijk hadden ze hem verlaten en was hij weer alleen geweest.

Hij keek op zijn horloge. Het was kwart over vier ’s nachts. Hij liep de keuken in en schonk een kop koffie in uit de thermoskan. De thermometer aan de buitenkant van het raam gaf min twee graden aan. Hij dacht bij zichzelf dat het ding binnenkort los zou raken als hij de schroeven niet zou vervangen. Toen hij het gordijn aanraakte, sloeg de hond buiten in het donker aan. Shaka was de enige zekerheid die hij had. De naam van de grijze hond was hij tegengekomen in een boek waarvan hij de titel niet meer wist. Maar het ging over een machtig zoeloestamhoofd en hij vond het een goede naam voor een waakhond. Je kon hem snel en makkelijk roepen. Hij nam de kop koffie mee de kamer in en wierp een blik op de ramen. De dikke gordijnen waren zorgvuldig dichtgetrokken. Dat wist hij, maar toch wilde hij controleren of alles was zoals het moest zijn.

Toen ging hij weer aan tafel zitten en bekeek de puzzelstukjes, die voor hem uitgespreid lagen. Het was een goede puzzel. Hij had veel stukjes en er was fantasie en doorzettingsvermogen voor nodig om hem te maken. Als hij een puzzel af had, verbrandde hij die en begon hij onmiddellijk met een nieuwe. Hij zorgde ervoor dat hij altijd een voorraad legpuzzels klaar had liggen. Hij had vaak bij zichzelf gedacht dat legpuzzels voor hem hetzelfde waren als sigaretten voor een roker. Al jarenlang was hij lid van een wereldwijde vereniging die de belangen behartigde van de internationale legpuzzelcultuur. Deze was gevestigd in Rome en iedere maand kreeg hij het ledenblad, waarin vermeld werd welke legpuzzelmakers waren opgehouden met hun werkzaamheden en welke waren begonnen. Halverwege de jaren zeventig was hij al gaan merken dat het steeds moeilijker werd om aan echt goede, handgezaagde legpuzzels te komen. Hij hield niet van machinaal gemaakte puzzels. In de stukjes zat geen logica en ze hielden geen verband met de afbeelding. Soms waren ze moeilijk. Maar de moeilijkheid was mechanisch. Op dit moment was hij bezig met een puzzel waarop Het eedverbond der Batavieren onder Claudius Civilis van Rembrandt stond afgebeeld. Hij bestond uit drieduizend stukjes en was gemaakt door een legpuzzelkunstenaar uit Rouen. Een paar jaar geleden had hij een autoreis gemaakt en de man bezocht die deze puzzel had gemaakt. Ze hadden het over legpuzzels met subtiele lichtschakeringen gehad. Net als deze afbeelding van Rembrandt stelden ze hoge eisen aan doorzettingsvermogen en fantasie.

Hij had een stukje van de achtergrond van het schilderij in zijn hand. Het duurde bijna tien minuten voor hij de plaats had gevonden waar het moest komen te liggen. Hij keek weer op zijn horloge. Even over half vijf. Het zou nog uren duren voordat het licht werd, voordat de schimmen zich terug zouden trekken en hij kon gaan slapen.

Hij dacht bij zichzelf dat hij zijn leven sinds hij op zijn vijfenzestigste met pensioen was gegaan ondanks alles een stuk makkelijker vond. Nu hoefde hij niet meer bang te zijn voor zijn vermoeidheid. Dat hij op zijn werk in slaap zou vallen.

Maar de schimmen hadden hem al lang met rust moeten laten. Hij had zijn straf uitgediend. Ze hoefden niet meer over hem te waken. Zijn leven was verwoest. Waarom konden ze hem niet loslaten?

Hij stond op van de tafel en liep naar de cd-speler, die in een boekenkast stond. Hij had hem gekocht tijdens een van zijn zeldzame uitstapjes naar Östersund. Hij draaide de cd die er al in zat en die hij tot zijn eigen verbazing tussen de popmuziek had gevonden in dezelfde winkel als waar hij de cd-speler had gekocht. Het was een Argentijnse tango. Een echte tango. Hij zette het geluid harder. De grijze hond buiten had een goed gehoor en reageerde op de muziek met een blaf. Toen was die weer stil. Hij luisterde naar de muziek, terwijl hij langzaam om de tafel heen liep en de puzzel bekeek. Hij was nog lang niet klaar. Hij zou nog minstens drie nachten bezig zijn voordat de puzzel af was en hij hem kon verbranden. Daarna lag er nog een aantal legpuzzels onuitgepakt in hun doos op hem te wachten. Over een paar dagen zou hij bovendien naar het postkantoor in Sveg rijden om nog een zending van de oude meester uit Rouen op te halen.

Hij ging op de bank zitten en luisterde naar de muziek. Het was een grote droom van hem om een keer naar Argentinië te gaan. Om een paar maanden in Buenos Aires door te brengen en ’s nachts de tango te dansen. Maar het was er nooit van gekomen, er was altijd iets geweest wat hem had doen aarzelen. Toen hij elf jaar geleden van Västergötland naar de bossen in Härjedalen in het noorden verhuisde, was hij van plan geweest om ieder jaar een reis te gaan maken. Hij leefde sober en hoewel zijn pensioen niet groot was, zou hij zich dat kunnen veroorloven. Maar het was bij een paar autoreizen door Europa gebleven, op zoek naar nieuwe legpuzzels.

Hij besefte dat hij nooit naar Argentinië zou gaan. Hij zou nooit de tango dansen in Buenos Aires.

Maar niets weerhoudt me ervan om hier te dansen, dacht hij bij zichzelf. Ik heb muziek en ik heb een danspartner.

Hij stond op van de bank. Het was vijf uur. De zonsopgang was nog steeds ver weg. Het was tijd om te dansen. Hij liep naar de slaapkamer en pakte het donkere pak uit zijn kledingkast. Hij inspecteerde het zorgvuldig voor hij het aantrok. Een vlekje op de revers van het jasje irriteerde hem. Hij bevochtigde een zakdoek en maakte hem voorzichtig schoon. Daarna kleedde hij zich om. Die ochtend koos hij bij zijn witte overhemd een roestbruine stropdas.

Het belangrijkst waren de schoenen. Hij kon uit verschillende paren Italiaanse dansschoenen kiezen, allemaal kostbaar. Een man die het dansen serieus nam, moest perfecte schoenen hebben.

Toen hij klaar was, ging hij voor de spiegel staan die aan de binnenkant van de kastdeur hing. Hij bekeek zijn gezicht. Zijn haar was grijs en kort. Hij was mager, en hij vond dat hij meer moest eten dan hij nu deed. Toch was hij tevreden. Hij zag er aanzienlijk jonger uit dan zesenzeventig.

Hij liep de woonkamer weer in en bleef voor de deur van de logeerkamer staan. Die was dicht. Hij klopte aan en deed alsof iemand hem vroeg binnen te komen. Hij maakte de deur open en deed het licht aan. In het bed lag zijn danspartner. Het verbaasde hem telkens weer dat ze er zo levensecht uitzag, terwijl ze maar een pop was. Hij sloeg het dekbed open en tilde haar op. Ze had een witte blouse en een zwarte rok aan. Hij had haar de naam Esmeralda gegeven. Op het nachtkastje naast het bed stonden een paar flesjes parfum. Hij zette haar neer, koos een discrete Dior uit en spoot het voorzichtig op haar hals. Als hij zijn ogen dichtdeed, was er voor hem geen verschil tussen de pop en een mens van vlees en bloed.

Hij nam haar onder zijn arm en hielp haar de woonkamer in. Hij had vaak overwogen om alle meubels eruit te halen, lampen met gedempt licht aan het plafond te hangen en een brandende sigaar in een asbak te leggen. Dan zou hij zijn eigen Argentijnse danssalon hebben. Maar het was er nooit van gekomen. Het enige wat hij nu had, was de lege vloer tussen de tafel en de boekenkast waar de cd-speler stond. Hij stopte zijn schoenen in de beugels onder aan Esmeralda’s voeten.

Toen begon hij te dansen. Als hij met Esmeralda ronddraaide, was het alsof hij alle schimmen in de kamer kon laten verdwijnen. Hij danste heel licht. Van alle dansen die hij door de jaren heen had geleerd, lag de tango hem het best. En er was niemand met wie hij zo goed kon dansen als met Esmeralda. Er was eens een vrouw geweest in Borås, Rosemarie, die een hoedenzaak had. Met haar had hij de tango gedanst, en niemand had hem ooit zo goed gevolgd als zij. Op een dag, terwijl hij zich aan het opdoffen was voor een afspraak met haar in een dansclub in Göteborg, had hij te horen gekregen dat ze omgekomen was bij een auto-ongeluk. Daarna had hij wel met andere vrouwen gedanst. Maar pas toen hij Esmeralda had gemaakt, kreeg hij weer het gevoel dat hij met Rosemarie had gehad.

Het idee om haar te maken was een paar jaar geleden ontstaan, tijdens een van zijn slapeloze nachten, toen hij toevallig een oude musical op televisie had gezien. Daar had een man in gespeeld, misschien was het wel Gene Kelly geweest, die met een pop danste. Hij had er gefascineerd naar gekeken en onmiddellijk besloten om er zelf een te maken.

Het grootste probleem was de vulling geweest. Hij had van alles geprobeerd en allerlei materialen in het omhulsel gestopt. Maar pas toen hij haar met schuimrubber had gevuld, had hij het gevoel gehad een mens van vlees en bloed in zijn armen te hebben. Hij had haar een flinke boezem en een stevig achterwerk gegeven. Zijn echtgenotes waren beiden dun geweest. Nu had hij zichzelf een vrouw geschonken die je beet kon pakken. Als hij met haar danste en het parfum opsnoof, kon hij opgewonden raken. Maar dat gebeurde nu niet meer zo vaak als vijf, zes jaar geleden. Zijn erotische behoeften waren langzaam aan afgenomen en hij dacht bij zichzelf dat hij het eigenlijk niet miste.

Hij danste meer dan een uur. Toen hij Esmeralda uiteindelijk naar de logeerkamer bracht en haar in bed legde, was hij bezweet. Hij kleedde zich uit, hing het pak in de kledingkast en ging douchen. Al snel zou de zon opkomen en dan kon hij gaan slapen. Opnieuw had hij zich door een nacht heen geworsteld.

Hij trok zijn badjas aan en schonk koffie in. De thermometer gaf nog steeds min twee graden aan. Hij raakte het gordijn aan. Buiten in het donker blafte Shaka een paar keer kort. Hij dacht aan het bos dat hem omringde. Dit was precies waarvan hij gedroomd had. Een afgelegen huis, heel modern, maar zonder buren. Bovendien lag het huis aan het einde van een weg. Uiteindelijk had hij gevonden wat hij zocht. Het was een ruim huis, degelijk en met een grote woonkamer, waarmee zijn wens om een dansvloer te hebben werd vervuld. De verkoper was een gepensioneerde houtvester, die naar Spanje was verhuisd.

Hij ging aan de keukentafel zitten en dronk koffie. De dageraad naderde langzaam. Straks zou hij tussen de lakens kunnen kruipen en gaan slapen. De schimmen zouden hem met rust laten.

Shaka blafte een keer. Hij luisterde. De hond blafte opnieuw. Toen was het weer stil. Er was vast een of ander dier. Een haas waarschijnlijk. Shaka kon zich vrij bewegen in zijn grote kooi. De hond bewaakte hem.

Hij waste het kopje af en zette het naast het fornuis. Over zeven uur zou hij het weer gebruiken. Hij hield er niet van om nodeloos van kopje te veranderen. Soms gebruikte hij wekenlang hetzelfde. Toen ging hij de slaapkamer in, trok zijn badjas uit en kroop in bed. Maar het was nog niet licht. Meestal luisterde hij nog even naar de radio terwijl hij op de zonsopgang wachtte. Bij het eerste zwakke lichtschijnsel zou hij de radio uitzetten, de lamp uitdoen en zo gaan liggen dat hij kon slapen.

Shaka sloeg opnieuw aan. Hij fronste zijn voorhoofd, luisterde en telde in zichzelf tot dertig. Shaka was weer stil. Wat voor dier het ook was geweest, het was nu weg. Hij zette de radio aan. Afwezig luisterde hij naar de muziek.

Weer begon Shaka te blaffen. Maar deze keer klonk het anders. Hij kwam meteen overeind. Shaka blafte fel. Dat kon alleen maar betekenen dat er een eland in de buurt was. Of een beer. Ieder jaar werd er in de omgeving op beren gejaagd. Maar zelf had hij er nooit een gezien. Shaka bleef fel blaffen. Hij stapte uit bed en trok zijn badjas aan. Shaka was stil. Hij wachtte, maar er gebeurde niets. Hij trok zijn badjas weer uit en kroop tussen de lakens. Hij sliep altijd naakt. De lamp bij de radio was aan.

Ineens veerde hij weer overeind. Er klopte iets niet, het had met de hond te maken. Hij hield zijn adem in en luisterde. Het was stil. Hij werd ongerust. Het was alsof de schimmen om hem heen van gedaante waren veranderd. Hij ging uit bed. Er was iets mis met Shaka’s laatste blaf. Die was niet op een natuurlijke manier opgehouden. Maar afgekapt, als het ware. Hij liep de woonkamer in en schoof een van de gordijnen opzij die voor het raam hingen dat uitkeek op de kennel. Shaka blafte niet en hij merkte meteen dat zijn hart sneller begon te kloppen. Hij ging weer naar de slaapkamer, waar hij een broek en een trui aantrok. Toen pakte hij het geweer dat hij altijd onder zijn bed had liggen, een jachtgeweer met een magazijn met zes patronen. Hij liep naar de hal en stapte in een paar laarzen. Al die tijd luisterde hij. Shaka was stil. Hij dacht bij zichzelf dat hij het zich vast allemaal maar inbeeldde, dat alles was zoals het moest zijn. Al snel zou de zon opkomen. Het kwam door de schimmen dat hij ongerust was, meer niet. Hij maakte de drie sloten van de buitendeur open en duwde hem zachtjes met zijn ene voet open. Nog steeds geen reactie van Shaka. Nu wist hij dat er iets aan de hand was. Hij pakte een zaklantaarn van een plank en scheen ermee in het donker. Hij zag Shaka niet in zijn kennel. Hij liet de lichtbundel over de bosrand spelen, terwijl hij de hond riep. Nog steeds geen reactie. Snel sloeg hij de deur dicht, badend in het zweet. Er was iets gaande, hij wist alleen niet wat. Iemand had Shaka gedood. Hij deed alle lampen in het huis aan en ging op het bed in de slaapkamer zitten. Hij merkte dat hij beefde.

De schimmen hadden hem voor de gek gehouden. Hij had het gevaar niet op tijd opgemerkt. Hij had altijd gedacht dat de schimmen van gedaante zouden veranderen, dat ze hem zouden aanvallen. Maar hij was om de tuin geleid. De dreiging kwam van buitenaf. De schimmen hadden zijn kijk op dingen verwrongen. Vierenvijftig jaar lang had hij zich laten misleiden. Hij dacht dat hij had weten te ontkomen. Nu realiseerde hij zich dat hij het mis had. De beelden van die ene gebeurtenis, in het verschrikkelijke jaar 1945, borrelden weer in hem op. Hij zou niet ontkomen.

Hij schudde zijn hoofd en besloot dat hij zich niet vrijwillig zou overgeven. Wie daar buiten in het donker was en zijn hond had gedood, wist hij niet. Maar Shaka had hem nog wel weten te waarschuwen. Hij zou zich niet vrijwillig overgeven. Hij schopte zijn laarzen uit, trok een paar sokken aan en haalde zijn sportschoenen tevoorschijn, die onder zijn bed lagen. De hele tijd luisterde hij of hij iets hoorde. Waar bleef de zonsopgang? Werd het nou maar licht, dan zouden ze hem niet te pakken krijgen. Hij droogde zijn bezwete handen af aan het dekbed. Het geweer gaf hem een gevoel van veiligheid. Hij wist dat hij een goede schutter was. Hij zou zich niet laten overrompelen.

Op dat moment stortte het huis in elkaar. Althans, dat gevoel had hij. Door het kabaal wierp hij zich op de grond. Omdat hij zijn vinger aan de trekker had, loste hij tegelijkertijd een schot op de spiegel die aan de deur van de kledingkast hing. Voorzichtig kroop hij naar de deur en keek de woonkamer in. Toen begreep hij wat er was gebeurd. Iemand had een schot gelost of misschien wel een granaat naar binnen gegooid door het grote raam dat uitkeek op het zuiden. De hele kamer was bezaaid met glassplinters.

Voor hij verder na kon denken werd het raam aan de noordkant kapotgeschoten. Hij drukte zich tegen de grond. Ze komen van alle kanten, dacht hij. Het huis is omsingeld en ze schieten de ramen kapot om binnen te kunnen komen. Hij zocht wanhopig naar een uitweg.

De zonsopgang, dacht hij. Die kan me redden. Als die verdomde rotnacht nou maar voorbij was.

Daarna schoten degenen die buiten waren het keukenraam kapot. Hij lag op zijn buik, met zijn handen op zijn hoofd, tegen de grond gedrukt. Toen hij opnieuw een knal hoorde, wist hij dat het raam van de badkamer was geraakt. Hij voelde de koude lucht door de kapotgeschoten ramen naar binnen stromen.

Er klonk gesis. Vlak naast hem plofte iets neer. Toen hij zijn hoofd ophief, zag hij dat het een traangaspatroon was. Hij draaide zijn hoofd weg, maar het was al te laat. De rook was al in zijn ogen en longen gekomen. Hij hoorde, zonder iets te kunnen zien, dat er nieuwe traangaspatronen door de kapotte ramen naar binnen werden geschoten. De pijn in zijn ogen was nu zo hevig dat hij het niet meer uithield. Hij had nog steeds zijn geweer in zijn hand. Hij zag geen andere uitweg dan het huis te verlaten. Misschien dat toch de duisternis, en niet de schemering, hem zou kunnen redden. Met zere ogen liep hij op de tast naar de voordeur. Zijn hoest sneed in zijn longen. Hij smeet de deur open en stormde naar buiten. Tegelijkertijd schoot hij. Hij wist dat het ongeveer dertig meter was naar de rand van het bos. Hij kon niets zien, maar hij rende zo hard als hij kon. Ieder moment verwachtte hij het fatale schot. Terwijl hij in looppas naar de bosrand liep, dacht hij bij zichzelf dat hij vermoord zou worden zonder te weten door wie. Hij wist waarom, maar niet door wie. Deze gedachte deed hem evenveel pijn als zijn zere ogen.

Hij botste tegen een boomstam op en viel bijna. Nog steeds verblind door het traangas liep hij op de tast verder tussen de bomen. Takken sneden in zijn gezicht, maar hij wist dat hij niet kon stoppen. Wie het ook was of waren die achter hem aan zaten, ze zouden hem zeker vinden als hij niet ver genoeg het bos in kwam.

Hij struikelde over een hobbel op de grond en viel. Toen hij overeind wilde komen, voelde hij iets in zijn nek. Hij wist onmiddellijk wat het was. Iemand duwde met zijn voet tegen zijn achterhoofd. Hij besefte dat het voorbij was. De schimmen hadden hem verslagen. Ze hadden zich ontdaan van hun donkere gewaden en hun ware gezicht getoond.

Toch wilde hij weten wie hem ging vermoorden. Hij probeerde zijn hoofd te draaien, maar de voet belette dat.

Toen trok iemand aan zijn voeten. Nog steeds kon hij niets zien. Desondanks kreeg hij een blinddoek voor zijn ogen. Heel even voelde hij de adem van de persoon die de blinddoek achter op zijn hoofd vastbond. Hij probeerde iets te zeggen. Maar toen hij zijn mond opendeed, kwamen er geen woorden uit, alleen een nieuwe hoestaanval.

Daarna voelde hij twee handen strak om zijn hals. Hij probeerde tegenstand te bieden, maar dat lukte niet. En hij voelde het leven uit zich stromen.

Maar het zou nog bijna twee uur duren voor hij uiteindelijk stierf. In dit grensland van verschrikkingen, waarin hij heen en weer werd geslingerd tussen een razende pijn en de wanhopige wil om te overleven, werd hij teruggebracht in de tijd, naar het lot dat hem nu had ingehaald. Hij werd op de grond gesmeten. Iemand trok zijn trui en broek uit. Hij voelde de koude grond tegen zijn huid, voordat de zweepslagen hem troffen en alles veranderden in een inferno. Hoeveel zweepslagen hij kreeg, wist hij niet. Af en toe dommelde hij weg. Maar dan werd hij weer bij kennis gebracht met koud water dat over hem heen werd gegooid. Vervolgens bleef het zweepslagen regenen. Hij hoorde zichzelf schreeuwen, maar er was niemand die hem kon helpen. Allerminst Shaka, die dood in zijn kennel lag.

Het laatste wat hij nog meemaakte, was dat hij over het erf het huis in werd gesleept en dat hij onder zijn voetzolen werd geslagen. Alles werd donker om hem heen. En hij was dood.

Hij kon niet weten wat er uiteindelijk met hem gebeurde, dat hij naakt naar de bosrand werd gesleept en achtergelaten werd met zijn gezicht naar de koude grond.

Inmiddels was de zon opgekomen.

Het was 19 oktober 1999. Een paar uur later begon er regen te vallen, die langzaam, bijna ongemerkt overging in natte sneeuw.

2

Stefan Lindman was politieman. Minstens één keer per jaar kwam hij in een situatie terecht waarin hij grote angsten doorstond. Een keer was hij tegen de grond gewerkt door een psychopaat, die meer dan honderd kilo woog. De man had schrijlings op hem gezeten en hij had, met toenemende wanhoop, moeten proberen te voorkomen dat de man met zijn enorme handen zijn hoofd eraf zou rukken. Als een van zijn collega’s de man niet met een harde klap op zijn hoofd had neergeslagen, zou die ongetwijfeld in zijn opzet zijn geslaagd. Een andere keer werd hij beschoten toen hij op een deur klopte om een familieruzie te sussen. De kogel was afkomstig uit een mausergeweer en was rakelings langs zijn been gevlogen. Maar nog nooit was hij zo bang geweest als nu, de ochtend van 25 oktober 1999, terwijl hij in zijn bed naar het plafond lag te staren.

Hij had de hele nacht bijna geen oog dichtgedaan. Af en toe was hij ingedommeld om vervolgens onmiddellijk weer wakker te schrikken van de nachtmerries die hem bestookten zodra hij in slaap wegzakte. Uiteindelijk was hij uit pure onmacht maar opgestaan en voor de televisie gaan zitten, waarna hij al zappend bij een zender terecht was gekomen die een pornofilm uitzond. En al snel had hij vol afkeer de televisie uitgezet en was hij weer naar bed gegaan.

Het was zeven uur toen hij opstond. ’s Nachts had hij een plan bedacht. Een plan dat tegelijkertijd een bezwering was. Hij zou niet rechtstreeks naar het ziekenhuis lopen. Hij zou eerder van huis gaan, zodat hij niet alleen een omweg kon maken, maar ook een paar rondjes om het ziekenhuis kon lopen. De hele tijd zou hij op zoek gaan naar tekens die erop wezen dat de uitslag van de dokter positief zou zijn. Om zichzelf een laatste krachtinjectie te geven zou hij een kop koffie drinken in de cafetaria van het ziekenhuis en zichzelf dwingen om op zijn gemak de regionale krant te lezen.

Zonder dat hij dat van plan was geweest, had hij zijn mooiste pak aangetrokken. Normaalgesproken, als hij geen uniform of andere werkkleding droeg, ging hij meestal gekleed in een spijkerbroek en een trui. Maar nu had hij het gevoel dat het pak noodzakelijk was, en terwijl hij zijn stropdas strikte, bekeek hij uitgebreid zijn gezicht in de spiegel. Het was te zien dat hij al wekenlang slecht geslapen en gegeten had. Zijn wangen waren ingevallen. Bovendien had hij zijn haar moeten laten knippen. Hij vond het vervelend als het over zijn oren kwam.

Hij hield überhaupt niet van het gezicht dat hij die ochtend in de spiegel zag. Dat was een ongewoon gevoel. Hij was ijdel en keek vaak in de spiegel. Normaal gesproken was hij blij met zijn uiterlijk. En meestal kreeg hij een goed humeur van zijn spiegelbeeld. Maar die ochtend was alles anders.

Nadat hij zich aangekleed had, dronk hij een kop koffie. Hij zette brood en beleg op tafel, maar hij kreeg niets naar binnen.

Om kwart voor negen had hij een afspraak bij de dokter. Nu was het 7.27 uur. Hij had dus een uur en achttien minuten de tijd voor de wandeling naar het ziekenhuis.

Toen hij op straat stond, merkte hij dat het motregende.

Stefan Lindman woonde midden in Borås, in Allégatan. Drie jaar geleden woonde hij nog in Sjömarken, dat buiten de stad lag. Maar toen hij toevallig deze driekamerwoning kon krijgen, had hij niet getwijfeld om het contract te tekenen. Aan de overkant van de straat lag Hotel Vävaren. Nu woonde hij op loopafstand van het politiebureau. Hij kon zelfs lopend naar Ryavallen als Elfsborg een thuiswedstrijd speelde. Voetbal had naast zijn werk zijn grootste belangstelling. Hij hield nog steeds een plakboek met foto’s en krantenknipsels van Elfsborg bij, maar dat vertelde hij aan niemand. Vaak dagdroomde hij dat hij profvoetballer in Italië was. Geen politieman. Hij geneerde zich voor die dromen. Maar het lukte hem niet om ervan af te komen.

Hij liep de trap op naar Stengärdsgatan en daarna verder naar de stadsschouwburg en de middelbare school. Er reed een politieauto langs. De inzittenden zagen hem niet. De angst sloeg toe. Het was alsof hij er al niet meer was, alsof hij al dood was. Hij trok zijn jas dichter om zich heen. Niets wees erop dat hem een negatieve uitslag te wachten stond. Hij versnelde zijn pas. Hij raakte in gedachten verzonken. De regendruppels, die zachtjes over zijn gezicht liepen, herinnerden hem aan het leven, zijn leven, dat aan hem voorbijtrok.

Hij was zevenendertig jaar oud. Na de politieacademie had hij alleen in Borås gewerkt. Dat was ook de plaats waar hij wilde wonen. Hij was geboren in Kinna en opgegroeid in een gezin met drie kinderen. Zijn vader verkocht tweedehands auto’s en zijn moeder werkte in een bakkerij. Stefan was het jongste kind, een nakomertje. Zijn twee zussen waren zeven en negen jaar ouder.

Als Stefan terugdacht aan zijn jeugd, herinnerde hij die zich als buitengewoon gezapig en saai. Zijn leven was veilig en voorspelbaar geweest. Zowel zijn moeder als zijn vader had een hekel aan reizen gehad. Verder dan Borås of Varberg wilden ze niet gaan. Göteborg was al te groot, te ver weg en te beangstigend. Zijn zussen waren in opstand gekomen tegen het leven dat ze leidden en waren al snel vertrokken: de ene naar Stockholm en de andere naar Helsinki. Zijn ouders beschouwden dat als een nederlaag en Stefan wist dat min of meer van hem verwacht werd dat hij in Kinna zou blijven of in ieder geval terug zou keren als hij eenmaal wist wat hij met zijn leven wilde. In zijn tienerjaren was hij ongedurig en rusteloos geweest en had hij geen idee gehad welke kant hij op wilde.

Toevallig had hij een jongeman leren kennen die zijn leven aan de motorcross wijdde. Hij werd zijn assistent en hing een aantal jaren op parcours in Midden-Zweden rond. Na verloop van tijd had hij er genoeg van gekregen en was hij teruggegaan naar Kinna, waar hij door zijn ouders bijna in triomf werd binnengehaald, als een verloren zoon die teruggekeerd was. Hij had nog steeds geen idee wat hij met zijn leven moest. Tot hij bij toeval een politieman uit Malmö ontmoette, die op bezoek was bij gemeenschappelijke kennissen in Kinna. Toen was de gedachte bij Stefan opgekomen: misschien kon hij wel politieman worden? Hij had er een paar dagen over nagedacht en vervolgens besloten om het in ieder geval te proberen.

Zijn ouders reageerden enigszins bezorgd op de mededeling. Maar Stefan wees hen erop dat er in Kinna ook politiemannen waren. Hij zou niet weg hoeven.

Hij begon zijn besluit onmiddellijk om te zetten in daden. Allereerst ging hij terug naar de schoolbanken om zijn middelbareschooldiploma te halen. Omdat hij gemotiveerd was, was het makkelijker dan hij dacht. Om in zijn levensonderhoud te voorzien, viel hij af en toe in als conciërge.

Tot zijn verbazing werd hij bij zijn eerste poging aangenomen op de politieacademie. De opleiding vormde geen probleem. Hij had zich niet op een bepaalde manier onderscheiden, maar hoorde wel bij de beste helft van zijn jaar. Hij was in uniform naar Kinna gegaan om te vertellen dat hij in Borås zou gaan werken, dat maar veertig kilometer verderop lag.

De eerste jaren had hij tussen Kinna en Borås gependeld. Maar toen hij verliefd werd op een meisje van de administratie van het politiebureau, was hij naar Borås verhuisd. Ze hadden drie jaar samengewoond. En op een dag had ze hem plotseling meegedeeld dat ze een man uit Trondheim had ontmoet en dat ze daar zou gaan wonen.

Stefan had het kalm opgenomen. Hij besefte dat hij uitgekeken was op hun relatie. Het was alsof hij zijn jeugd opnieuw beleefde. Wel zat het hem erg dwars dat ze een verhouding met een andere man had kunnen beginnen zonder dat hij ook maar iets vermoed had.

Ongemerkt was hij dertig geworden. Toen overleed zijn vader plotseling aan een hartaanval en een paar maanden later was ook zijn moeder er niet meer. De dag na haar begrafenis had hij een contactadvertentie gezet in Borås Tidning. Hij kreeg vier reacties van vrouwen, die hij beurtelings ontmoette. Een van hen was een Poolse, die al jaren in Borås woonde. Ze had twee volwassen kinderen en werkte in de kantine van de middelbare school. Ze was bijna tien jaar ouder dan hij, maar van dat leeftijdsverschil hadden ze eigenlijk nooit iets gemerkt. Aanvankelijk snapte hij niet waarom hij meteen verliefd op haar was geworden, waarom ze hem fascineerde. Later begreep hij dat het kwam omdat ze zo volstrekt normaal was. Ze nam het leven serieus zonder het nodeloos ingewikkeld te maken. Ze waren een relatie begonnen en Stefan had voor het eerst in zijn leven gemerkt dat hij in staat was om meer voor een vrouw te voelen dan alleen begeerte. Ze heette Elena en woonde in Norrby. Een paar nachten per week sliep hij daar.

Het was ook daar dat hij op een ochtend, in de badkamer, ontdekte dat hij een vreemd knobbeltje in zijn tong had.

Hij onderbrak zijn gedachten. Het ziekenhuis lag voor hem. Het motregende nog steeds. De klok wees 7.56 uur aan. Hij liep verder langs het ziekenhuis en versnelde zijn pas. Als hij had besloten om twee keer om het terrein heen te lopen, dan zou hij dat doen ook.

Het was half negen toen hij met een kop koffie en de regionale krant in de cafetaria zat. Maar hij las de krant niet en het kopje liet hij onberoerd.

Toen hij voor de deur van de dokter stond, was hij erg bang. Hij klopte aan en liep naar binnen. De dokter was een vrouw. Hij probeerde van haar gezicht af te lezen wat hij kon verwachten: een doodvonnis of gratie. Ze glimlachte naar hem, maar dat bracht hem alleen maar in verwarring. Was het onzekerheid, medelijden of opluchting omdat ze iemand niet hoefde te vertellen dat hij kanker had?

Hij ging aan de andere kant van het bureau zitten. Ze legde wat papieren recht die op de schrijftafel lagen.

Naderhand zou hij haar dankbaar zijn dat ze meteen terzake was gekomen.

‘Het is helaas gebleken dat het knobbeltje in uw tong een tumor is.’

Hij knikte en slikte even. Hij had het al die tijd geweten, sinds die ochtend in het appartement van Elena in Norrby. Hij had kanker.

‘We hebben geen uitzaaiingen ontdekt. Omdat we er vroeg bij zijn, kunnen we onmiddellijk maatregelen nemen.’

‘Wat houdt dat in? Gaan jullie mijn tong er uitsnijden?’

‘Nee, we gaan u eerst bestralen. En dan gaan we opereren.’

‘Ga ik dood?’

Hij was niet van plan geweest om die vraag te stellen. Hij was op hem afgestormd zonder dat hij hem tegen had kunnen houden.

‘Kanker is altijd ernstig’, antwoordde de dokter. ‘Maar er zijn behandelingsmethoden. Het is allang niet meer zo dat de diagnose kanker een doodvonnis betekent.’

Hij zat een uur bij de dokter. Toen hij haar kamer uit kwam, baadde hij in het zweet. Diep in zijn maag zat een ijskoude plek. Een pijn die niet brandde, maar die net zo voelde als de handen van de psychopaat om zijn hals. Hij dwong zichzelf rustig te zijn. Nu ging hij koffiedrinken en de regionale krant lezen. Daarna zou hij besluiten of hij stervende was of niet.

Maar de regionale krant lag er niet meer. In plaats daarvan schoof hij een van de avondkranten naar zich toe. De ijskoude knoop bleef hij de hele tijd voelen. Hij dronk koffie en bladerde de krant door. Zodra hij een pagina om had gedraaid, was hij de woorden en de foto’s al vergeten.

Toch was er iets wat zijn aandacht trok. Een naam onder een foto. Een kop die repte over een gewelddadige moord. Hij staarde naar de foto en naar de naam. Herbert Molin, 76 jaar. Voormalig politieman.

Hij schoof de krant snel opzij en haalde nog een kop koffie. Hij wist dat die twee kronen kostte, maar hij had geen zin om te betalen. Hij had kanker en kon zich nu bepaalde vrijheden veroorloven. Een man die naar het buffet was gesloft, probeerde koffie voor zichzelf in te schenken. Hij schudde zo hevig dat bijna niets in het kopje terechtkwam. Stefan hielp hem. De man keek hem dankbaar aan.

Aan de tafel schoof hij de krant weer naar zich toe. Hij las wat er stond zonder dat het tot hem doordrong wat het betekende.

Toen hij als aspirant-politieagent op het politiebureau van Borås kwam werken, werd hij voorgesteld aan de oudste en meest ervaren rechercheur, Herbert Molin. Ze hadden een paar jaar lang samengewerkt op de afdeling Gewelddelicten, voordat Molin met pensioen ging. Naderhand had Stefan vaak aan hem gedacht. Zijn rusteloze zoektocht naar verbanden en sporen. Veel mensen lieten zich achter zijn rug negatief over hem uit. Maar voor Stefan was hij een rijke bron van kennis. Molin had hem er bovenal op gewezen dat intuïtie het belangrijkste en meest onderschatte hulpmiddel van een rechercheur was. En naarmate Stefan steeds meer ervaring kreeg, begon hij in te zien dat hij gelijk had.

Herbert Molin was erg op zichzelf geweest. Stefan kende niemand die ooit bij Herbert thuis in zijn vrijstaande huis tegenover het gerechtsgebouw op Brämhultsvägen was geweest. Een paar jaar nadat hij met pensioen was gegaan, had Stefan toevallig gehoord dat hij de stad uit was gegaan. Maar niemand wist waarheen.

Stefan legde de krant opzij.

Herbert Molin was dus naar Härjedalen verhuisd. Volgens de krant woonde hij in een afgelegen huis, diep in het bos. En daar was hij op brute wijze vermoord. Een duidelijk motief was er niet. Ook geen spoor van de dader. De moord had een paar dagen geleden plaatsgevonden, maar door zijn nervositeit voor het bezoek aan de dokter had Stefan zich afgeschermd van de buitenwereld. Hij las het nieuws nu voor het eerst, in deze beduimelde avondkrant.

Snel stond hij op van de tafel. Hij had genoeg van zijn eigen sterfelijkheid. Hij verliet het ziekenhuis. Nog steeds sijpelde de motregen naar beneden. Hij trok zijn jas dichter om zich heen en liep naar het centrum. Herbert Molin was dood. En zelf had hij net te horen gekregen dat hij tot de categorie mensen behoorde voor wie de dagen misschien ook al waren geteld. Hij was zevenendertig jaar oud en had zelden stilgestaan bij zijn leeftijd. Nu had hij het gevoel dat hij beroofd was van alle perspectief. Alsof hij op een boot op open zee had gezeten en ineens een smalle inham in werd geslingerd, waar hij omringd werd door hoge rotswanden. Hij bleef op de stoep staan en haalde snel adem. Hij was niet alleen bang, hij had ook het gevoel dat er een loopje met hem werd genomen. Door iets wat ongezien en ongemerkt zijn lichaam binnen was geslopen en nu bezig was om hem te vernietigen.

Verder vond hij het belachelijk dat hij mensen zou moeten vertellen dat hij kanker in zijn tong had.

Mensen kregen kanker, dat hoorde je wel vaker. Maar in je tong?

Hij liep verder. Om zichzelf wat tijd te geven, besloot hij zijn hoofd helemaal leeg te houden tot hij bij de middelbare school was. Dan zou hij besluiten wat hij ging doen. Hij had een afspraak met de dokter voor de volgende dag voor wat extra tests. Ze had hem nog een maand ziekteverlof gegeven. Over ruim drie weken zou hij met de behandeling beginnen.

Voor de ingang van de schouwburg stonden een paar acteurs met kostuums aan en pruiken op. Ze werden gefotografeerd. Ze waren jong en lachten heel hard. Stefan Lindman was nog nooit in de schouwburg van Borås geweest. Hij had überhaupt nog nooit een theater bezocht. Toen hij de acteurs hoorde lachen, versnelde hij zijn pas.

Hij liep de stadsbibliotheek in en ging in de tijdschriftenhoek zitten. Een oude man zat in een tijdschrift met Russische letters te bladeren. Voor hij was gaan zitten, had Stefan lukraak een blad over speedway gepakt. Hij gebruikte het om er zich achter te verschuilen. Terwijl hij naar een foto van een motorfiets staarde, probeerde hij een beslissing te nemen.

De dokter had gezegd dat hij niet dood zou gaan. Althans, niet meteen.

Tegelijkertijd wist hij dat de kans bestond dat zijn tumor aan het groeien was en dat de kanker bezig was uit te zaaien. Het zou een tweestrijd worden. Hij zou óf winnen, óf verliezen. Het kon onmogelijk onbeslist blijven.

Hij staarde naar de motorfiets en dacht bij zichzelf dat hij voor het eerst in jaren zijn moeder miste. Met haar had hij kunnen praten. Nu had hij niemand. De gedachte om Elena in vertrouwen te nemen, kwam hem opeens vreemd voor. Waarom? Hij begreep het niet. Als er iemand was met wie hij zou moeten praten en die hem de steun kon geven die hij nodig had, was zij het wel. Toch kon hij er zich niet toe zetten om haar te bellen. Het was alsof hij bang was om te vertellen dat hij kanker had. Hij had haar niet eens verteld dat hij naar het ziekenhuis ging.

Hij bladerde langzaam door het tijdschrift met foto’s van motorfietsen. Hij bladerde net zo lang tot hij een besluit had genomen.

Na een half uur wist hij het. Hij zou met zijn baas gaan praten, commissaris Olausson, die net terug was van een weekje elanden jagen. Hij zou zeggen dat hij ziek was, zonder de reden op te geven. Hij zou alleen zeggen dat hij een uitgebreid onderzoek moest ondergaan omdat hij pijn in zijn keel had. Vast niets ernstigs. De doktersverklaring zou hij zelf naar Personeelszaken kunnen sturen. Dan zou het minstens nog een week duren voordat Olausson achter de reden van zijn ziekteverlof kwam.

Daarna zou hij naar huis gaan, Elena bellen en zeggen dat hij een paar dagen weg zou gaan. Misschien naar Helsinki om zijn zus te bezoeken. Dat had hij wel eens eerder gedaan. Dat zou geen verbazing bij haar wekken. Vervolgens zou hij naar de slijterij gaan om een paar flessen wijn te kopen. ’s Avonds en ’s nachts zou hij alle andere beslissingen nemen. Allereerst of hij dacht dat hij in staat was een kanker te overwinnen die levensbedreigend bleek te zijn. Of dat hij het op zou geven.

Hij legde het motortijdschrift terug, liep de leeszaal door en bleef bij een plank staan met medische naslagwerken. Hij trok er een boek uit dat over kanker ging, maar zette het terug zonder het open te slaan.

Commissaris Olausson van de politie van Borås was een man die lachend door het leven ging. Zijn deur stond altijd open. Het was twaalf uur toen Stefan zijn kamer binnenkwam. Olausson was net bezig een telefoongesprek af te ronden. Stefan wachtte. Olausson gooide de hoorn erop, pakte een zakdoek en snoot zijn neus.

‘Ze willen dat ik een lezing geef’, zei hij lachend. ‘Voor de rotary. Ze vroegen of ik iets over de Russische maffia wilde vertellen. Maar we hebben geen Russische maffia in Borås. We hebben helemaal geen maffia. Dus ik heb nee gezegd.’

Hij knikte dat Stefan mocht gaan zitten.

‘Ik kwam alleen maar vertellen dat ik nog steeds ziek ben.’

Olausson keek hem verbaasd aan.

‘Jij bent toch nooit ziek?’

‘Nu wel. Ik heb pijn in mijn keel. Ik ben een maand uit de roulatie. Op zijn minst.’

Olausson leunde achterover in zijn stoel en vouwde zijn handen over zijn buik.

‘Is een maand niet een beetje lang voor keelpijn?’

‘De dokter heeft de verklaring geschreven. Ik niet.’

Olausson knikte.

‘Politiemannen worden in de herfst verkouden’, zei hij peinzend. ‘Maar ik heb het idee dat boeven nooit griep hebben. Hoe kan dat, denk je?’

‘Misschien hebben ze een beter afweersysteem?’

‘Zou heel goed kunnen. Misschien moeten we dat aan de hoofdcommissaris rapporteren.’

Olausson mocht de hoofdcommissaris niet. De minister van Justitie mocht hij ook niet. Hij hield helemaal niet van superieuren. Bij de politie van Borås moesten ze nog steeds lachen om het verhaal over een sociaal-democratische minister van Justitie die jaren geleden de stad had bezocht om het nieuwe gerechtsgebouw officieel te openen. Maar hij was die middag zo dronken geworden dat Olausson hem naar zijn hotelkamer had moeten dragen.

Stefan stond op, maar bleef in de deuropening staan.

‘Ik las vanmorgen dat Herbert Molin een paar dagen geleden is vermoord.’

Olausson keek hem vragend aan.

‘Molin? Vermoord?’

‘In Härjedalen. Daar woonde hij kennelijk. Ik las het in een van de avondkranten.’

‘Welke?’

‘Dat weet ik niet meer.’

Olausson stond op en liep met hem mee de gang op. Bij de receptie lagen de avondkranten. Olausson bladerde erdoorheen en las wat er stond.

‘Ik vraag me af wat er is gebeurd’, zei Stefan.

‘Ik ga erachteraan. Ik bel mijn collega’s in Östersund wel.’

Stefan verliet het politiebureau. Aan de motregen leek geen einde te komen. Bij de slijterij stond hij in de rij voor twee flessen dure Italiaanse wijn, waarna hij naar huis liep. Voor hij zijn jas uitdeed, trok hij een van de flessen open en schonk een glas vol, dat hij in één teug leegdronk. Hij schopte zijn schoenen uit en gooide zijn jas over een van de keukenstoelen. Zijn antwoordapparaat in de hal knipperde. Het was Elena, die wilde weten of hij bij haar kwam eten. Hij nam het glas en de fles wijn mee de slaapkamer in. Het verkeer van de straat klonk als een zwak geruis. Hij strekte zich uit op zijn bed met de fles wijn in zijn hand. Op het plafond zat een vieze vlek. Hij had er de nacht ervoor naar liggen kijken. Bij daglicht zag hij er anders uit. Na nog een glas wijn draaide hij zich op zijn zij en viel vrijwel onmiddellijk in slaap.

Toen hij wakker werd, was het tegen middernacht. Hij had bijna elf uur geslapen. Zijn overhemd was doornat van het zweet. Hij staarde de duisternis in. De gordijnen lieten geen licht van de straat binnen.

Zijn eerste gedachte was dat hij dood zou gaan.

Toen besloot hij ertegen te vechten. Na de tests kon hij drie weken lang doen waar hij zin in had. Die tijd zou hij gebruiken om zo veel mogelijk over kanker te weten te komen. En hij zou zorgen dat hij klaar was om ertegen te vechten.

Hij stond op, trok zijn overhemd uit en gooide het in de mand in de badkamer. Toen ging hij voor het raam staan dat uitkeek op Allégatan. Voor de parkeergarage van Hotel Vävaren stonden een paar dronken mannen te ruziën. De straat glansde van de regen.

Ineens moest hij weer aan Herbert Molin denken. Sinds hij de krant in het ziekenhuis had gelezen, had er de hele tijd een vage gedachte door zijn hoofd gespeeld. Nu werd die duidelijk.

Ze hadden ooit in de bossen ten noorden van Borås achter een ontsnapte moordenaar aan gezeten. Het was herfst, net als nu. Stefan was samen met Herbert Molin geweest, maar ze waren elkaar kwijtgeraakt in het bos. Toen Stefan hem uiteindelijk had gevonden, was hij onbedoeld zo stil geweest dat hij Molin had laten schrikken. Hij had hem met een heel angstige blik aangekeken.

‘Ik wilde je niet laten schrikken’, had Stefan gezegd.

Molin had geknikt en zijn schouders opgehaald.

‘Ik dacht dat het iemand anders was’, zei hij.

Meer niet. Dat was het. Ik dacht dat het iemand anders was.

Stefan bleef bij het raam staan. De dronken mannen waren verdwenen. Hij gleed met zijn tong langs de tanden in zijn bovenkaak. In zijn tong zat de dood. Maar Herbert Molin zat ook ergens. Ik dacht dat het iemand anders was.

Stefan realiseerde zich nu iets wat hij eigenlijk altijd had geweten. Herbert Molin was bang geweest. Al die jaren dat ze hadden samengewerkt, was die angst altijd aanwezig geweest. Meestal was Molin erin geslaagd om hem te verbergen. Maar niet altijd.

Stefan fronste zijn voorhoofd.

Herbert Molin was vermoord, diep in de afgelegen bossen in Norrland, na altijd bang te zijn geweest.

De vraag was alleen: voor wie?

3

Giuseppe Larsson was een man die uit ervaring wist dat je nergens blindelings op kon vertrouwen. Op de ochtend van 26 oktober werd hij wakker doordat zijn reservewekker afging. Toen hij naar zijn gewone wekker keek, die op het nachtkastje naast zijn bed stond, zag hij dat hij op vier minuten over drie stil was blijven staan. Zelfs op een wekker kon je niet vertrouwen. Daarom had hij er ook altijd twee. Hij stond op uit bed en liet zijn rolgordijn met een klap omhoogkomen. De avond ervoor had de weerman op televisie gewaarschuwd voor lichte sneeuwval in Jämtland. Maar Giuseppe zag geen sneeuw. De hemel was donker, maar helder.

Giuseppe at een snel ontbijt, dat zijn vrouw voor hem had klaargezet. Zijn negentienjarige dochter, die nog thuis woonde, lag te slapen. Ze had een bijbaantje in het ziekenhuis en zou vanaf die avond een week lang nachtdiensten draaien. Vlak na zevenen stapte Giuseppe in een paar laarzen, trok zijn muts ver over zijn voorhoofd, streek zijn vrouw over haar wang en verliet zijn huis.

Hij had een autorit van honderdnegentig kilometer voor de boeg. De afgelopen week was hij verschillende keren op en neer gereden, op één keer na, toen hij zo moe was dat hij besloten had om in een hotel in Sveg te overnachten.

Nu reed hij er weer naartoe. Hij moest oppassen voor elanden op de weg en tegelijkertijd het moordonderzoek waarmee hij bezig was voor zichzelf recapituleren. Hij verliet Östersund, reed richting het naburige Svenstavik en stelde de cruise control in op vijfentachtig kilometer per uur. Hij vertrouwde er niet op dat hij uit zichzelf onder de negentig kilometer per uur zou blijven. Met vijfentachtig kilometer per uur zou hij ruimschoots op tijd zijn voor de bijeenkomst met de technisch rechercheurs, die om tien uur gepland stond.

De duisternis buiten de auto was compact. De diepe Norrlandse winter kwam eraan. Giuseppe, die drieënveertig jaar geleden in Östersund was geboren, begreep de mensen die over het donker en de kou klaagden niet. Voor hem was het winterhalf jaar de tijd dat er een enorme rust over zijn bestaan kwam. Natuurlijk werd er af en toe wel eens iemand door de winter tot wanhoop gedreven. Die pleegde dan zelfmoord of sloeg een familielid dood. Maar zo was het altijd al geweest. Daar kon zelfs de politie niets tegen doen.

Maar wat er bij Sveg was gebeurd, behoorde niet tot de normale gang van zaken. Giuseppe nam in gedachten de gebeurtenissen nog een keer door.

De melding kwam op 19 oktober aan het eind van de middag bij de politie van Östersund binnen. Dat was nu zeven dagen geleden. Giuseppe stond op het punt het politiebureau te verlaten om zijn haar te laten knippen, toen iemand een telefoonhoorn in zijn hand drukte. De vrouw aan de telefoon had gegild. Om te kunnen verstaan wat ze zei, was hij gedwongen geweest de hoorn een eindje van zijn oor te houden. Twee dingen had hij onmiddellijk begrepen: dat de vrouw overstuur was en dat ze nuchter was. Hij was aan zijn bureau gaan zitten en had naar een notitieblok gezocht. Na enkele minuten was het hem gelukt wat aantekeningen te verzamelen die hem een beeld gaven van wat ze hem probeerde duidelijk te maken. De naam van de vrouw was Hanna Tunberg. Twee keer per maand maakte ze schoon bij een man die Herbert Molin heette en die een paar kilometer buiten Sveg woonde in een huis dat Rätmyren heette. Toen ze daar die dag kwam, had ze de hond dood in de kennel aangetroffen en gezien dat alle ramen van het huis kapot waren. Ze had niet durven blijven, omdat ze dacht dat de man die er woonde gek was geworden. Ze was weer naar haar huis in Sveg gereden, waar ze haar man had opgehaald, die arbeidsongeschikt was. Samen waren ze teruggegaan naar het huis. Dat was om ongeveer vier uur ’s middags. Op dat moment hadden ze al overwogen om de politie te bellen, maar ze hadden toch besloten om daarmee te wachten tot ze zeker wisten wat er gebeurd was. Een besluit waarvan ze allebei achteraf veel spijt hadden. De man was het huis in gegaan en onmiddellijk weer naar buiten gekomen. Hij had naar zijn vrouw, die bij de auto stond te wachten, geroepen dat het hele huis onder het bloed zat. Vervolgens hadden ze aan de bosrand vaag iets tussen de bomen zien schemeren. Hij was ernaartoe gelopen, teruggedeinsd van schrik en weer naar de auto gerend, waar hij vreselijk had moeten overgeven. Toen hij gekalmeerd was, waren ze linea recta teruggereden naar Sveg. De man, die een slecht hart had, was op de bank gaan liggen terwijl zij de politie van Sveg had gebeld, waar de telefoon stond doorgeschakeld naar Östersund. Giuseppe had de naam en het telefoonnummer van de vrouw genoteerd. Nadat ze had opgehangen, had hij teruggebeld om na te gaan of het nummer klopte. Hij had gecontroleerd of hij de naam van de dode goed had gehoord: Herbert Molin. Toen hij voor de tweede keer de hoorn op de haak had gelegd, had hij de gedachte aan een kappersbezoek helemaal laten varen.

Hij was onmiddellijk naar chef van dienst Rundström gegaan om de situatie uiteen te zetten. Twintig minuten later was hij in een politieauto met zwaailichten op weg naar Sveg. Tegelijkertijd maakte de technische recherche zich klaar om hem te volgen.

Even over half zeven waren ze bij het huis aangekomen. Hanna Tunberg zat bij de afslag in haar auto te wachten, samen met inspecteur Erik Johansson, die in Sveg was gestationeerd en net terug was gekomen van een ander incident, een gekantelde vrachtauto met boomstammen bij Ytterhogdal. Inmiddels was het donker. Giuseppe had aan de blik in haar ogen gezien dat de vindplaats geen fraaie aanblik zou bieden. Eerst waren ze naar de plek aan de bosrand gegaan die Hanna Tunberg had beschreven. Hun ademhaling versnelde toen ze met hun zaklantaarns op het dode lichaam schenen. Giuseppe begreep haar. Hij dacht dat hij het meeste wel gezien had. Hij had meer dan eens meegemaakt dat zelfmoordenaars zichzelf met hun jachtgeweer in het gezicht hadden geschoten. Maar de man die op de grond lag, overtrof alles wat hij tot nu toe had moeten zien. Eigenlijk was het geen mens meer, maar een bloederige hoop. Zijn gezicht was opengeschaafd, zijn voeten waren bloederige hompen en zijn rug was zodanig kapotgeslagen dat je de botten kon zien.

Daarna waren ze met zaklantaarns en getrokken wapens op het huis afgelopen. Ze hadden inmiddels al gezien dat er inderdaad een dode grijze hond in de kennel lag. Eenmaal in het huis, zagen ze dat Hanna’s verslag van wat haar man had gezien niet overdreven was. De vloer was bedekt met bloedsporen en glasscherven. Om geen sporen uit te wissen voor de technische recherche waren ze in de deuropening blijven staan.

Hanna was al die tijd in haar auto blijven zitten met haar handen krampachtig om het stuur geklemd. Giuseppe had medelijden met haar. Hij wist dat deze dag haar altijd bij zou blijven, in de vorm van angst of een steeds terugkerende nachtmerrie.

Giuseppe had Erik op pad gestuurd om de technische recherche bij de afslag op te wachten. Ook had hij hem de opdracht gegeven zorgvuldig te noteren wat Hanna Tunberg vertelde. Met name de tijdstippen waren belangrijk.

Toen was Giuseppe alleen geweest. Hij had bij zichzelf gedacht dat hij voor een taak stond waar hij eigenlijk niet tegen opgewassen was. Maar hij wist ook dat niemand in Jämtland het onderzoek beter kon leiden dan hij. Hij besloot om dezelfde dag nog met de hoofdcommissaris te gaan praten om te zeggen dat de rijksrecherche erbij betrokken moest worden.

Hij naderde Svenstavik. De oktoberochtend was nog steeds donker. Het onderzoek naar de moord op de man in het bos was het afgelopen etmaal niets opgeschoten.

Er was nog een ander groot probleem.

Het was gebleken dat de dode man een gepensioneerde politieman was, die na een lang beroepsleven als rechercheur in Borås naar Härjedalen was verhuisd. De avond ervoor had Giuseppe thuis op de bank gezeten en de papieren doorgenomen die hij per fax uit Borås had gekregen. Door de essentiële gegevens die tezamen een signalement vormden, had hij nu een duidelijk beeld. Toch keek hij als het ware een lege ruimte in. Er was geen motief, er waren geen sporen en geen getuigen. Het was alsof een mysterieus kwaad zich los had gemaakt uit het bos, Herbert Molin met volle kracht had getroffen en vervolgens spoorloos was verdwenen.

Hij liet Svenstavik achter zich en reed verder naar Sveg. Het begon licht te worden, hij werd omringd door een blauwe gloed boven de bosheuvels. Hij dacht aan het voorlopig sectierapport dat hij gekregen had van de schouwartsen in Umeå, die het lichaam hadden onderzocht. Het had weliswaar inzicht verschaft in de manier waarop de verwondingen waren toegebracht, maar het had Giuseppe geen duidelijkheid gegeven over door wie of waarom deze uitzinnige daad was gepleegd. De lijkschouwer had de wreedheden die Molin had ondergaan uitvoerig beschreven. De verwondingen op zijn rug leken veroorzaakt te zijn door zweepslagen. Omdat de huid van zijn rug volledig opengereten was, kwamen ze er pas achter wat er gebeurd was toen ze een stukje van de zweep hadden gevonden. De lijkschouwer had door middel van een microscooponderzoek kunnen vaststellen dat de zweep van dierenhuid was gemaakt. Wat voor soort huid het was, kon hij echter nog niet zeggen, want het was afkomstig van een dier dat niet in Zweden voorkwam. De verwondingen onder de voetzolen van Molin waren naar alle waarschijnlijkheid met hetzelfde werktuig toegebracht. Maar hij was niet in zijn gezicht geslagen. De schrammen in zijn gezicht waren volgens de schouwartsen veroorzaakt doordat hij over de grond was gesleept. De wonden zaten vol aarde. Op zijn hals had de arts ten slotte ernstige blauwe plekken aangetroffen, die erop wezen dat iemand getracht had Molin te wurgen. Letterlijk getrácht, had de schouwarts in zijn sectierapport opgemerkt. Molin was namelijk niet omgekomen door verstikking. Ook niet door de resten traangas die in zijn ogen, keel en longen waren gevonden. Molin was gestorven door uitputting. Het leven was letterlijk uit zijn lichaam geslagen.

Giuseppe reed naar de kant van de weg en stopte. Hij stapte uit, zette de motor af en wachtte tot een vrachtwagen in noordelijke richting was gepasseerd. Toen maakte hij zijn gulp open om te plassen. Van de dingen die het leven de moeite waard maakten, was langs de kant van de weg piesen een van de beste. Maar toen hij weer achter het stuur zat, startte hij niet meteen de motor. Hij probeerde dat wat hij nu over de dood van Molin wist van een afstand te beschouwen. Langzaam liet hij alles wat hij had gezien en in de verschillende rapporten had gelezen de revue passeren en probeerde de zaak van verschillende kanten te bekijken.

Er was misschien een mogelijkheid.

Ze hadden geen aanwijzing voor een motief gevonden. Tegelijkertijd was het duidelijk dat Molin was blootgesteld aan langdurig en bruut geweld.

Razernij, dacht Giuseppe. Daar draait het om. De mogelijkheid bestond dat razernij het eigenlijke motief was.

Razernij en wraakzucht.

Er was nog iets wat erop wees dat hij in de goede richting dacht. Alles gaf de indruk goed voorbereid te zijn. De dader had de waakhond gedood door zijn hals door te snijden. Hij was uitgerust met een zweep en een traangasgeweer. Dat duidde niet op toeval. Alles was goed gepland. De razernij was ingebed in een weldoordacht plan.

Razernij, dacht Giuseppe. Razernij en wraakzucht. Een plan. Dat betekent dat degene die Molin heeft vermoord hoogstwaarschijnlijk eerder in de buurt van het huis is geweest, wellicht vaker dan één keer. Het zou toch iemand opgevallen moeten zijn als onbekende mensen zich bij het huis hadden opgehouden? Of juist niet, dat niemand iets heeft gezien. Dat zou betekenen dat de moordenaar, of moordenaars, in de kennissenkring van Molin gezocht moeten worden.

Maar Molin had geen kennissenkring. Dat had Hanna Tunberg nadrukkelijk gezegd. Herbert Molin had geen sociale contacten. Hij was erg op zichzelf geweest.

Nogmaals nam hij de gebeurtenissen in gedachten door. Op de een of andere manier kreeg hij het gevoel dat de dader alleen was geweest. Iemand was naar het afgelegen huis gekomen, uitgerust met een zweep van een onbekende dierenhuid en een traangasgeweer. Met geraffineerde en weldoordachte wreedheid was Herbert Molin gedood en naakt aan de bosrand achtergelaten.

De vraag was of Herbert Molin simpelweg was vermoord. Of dat het misschien om een regelrechte afrekening ging.

Het was belangrijk dat de rijksrecherche werd ingelicht en de hulp van experts ingeroepen werd. Dit was niet zomaar een moord. Giuseppe raakte er steeds meer van overtuigd dat hij te maken had met een goed geplande afrekening.

Het was twintig voor tien toen Giuseppe het erf van Herbert Molins huis op reed. Het afzettingslint hing er nog steeds, maar er was geen politieauto ter plaatse. Giuseppe stapte uit de auto. Het was begonnen te waaien. Het ruisen van het bos lag als een doffe toon over de herfstochtend. Giuseppe stond roerloos stil en keek langzaam om zich heen. De technisch rechercheurs hadden precies op de plek waar hij was gestopt een autospoor gevonden, bandensporen die niet afkomstig waren van de oude Volvo van Molin. Iedere keer dat Giuseppe op de plaats van de moord kwam, probeerde hij zich voor te stellen wat er was voorgevallen. Wie was er uit de onbekende auto gestapt? En wanneer? Het moet ’s nachts zijn geweest. Maar de lijkschouwer was er nog steeds niet in geslaagd om het exacte tijdstip van Molins dood vast te stellen. Wel had hij in zijn voorlopig sectierapport in voorzichtige bewoordingen aangegeven dat de mishandeling langdurig kon zijn geweest. De vraag hoeveel zweepslagen Molin had gekregen, kon niet beantwoord worden. Maar het was mogelijk dat ze met tussenpozen urenlang waren toegebracht.

Hij liep de gedachten die hij tijdens de autorit vanaf Östersund had gehad opnieuw door.

De razernij en de wraakzucht.

De solistische dader.

Alles goed voorbereid. Geen doodslag.

Zijn telefoon ging. Hij schrok op. Hij was nog steeds niet helemaal gewend aan het idee dat hij ook diep in het bos bereikbaar was. Hij haalde zijn telefoon uit zijn jaszak en nam op.

‘Giuseppe.’

Meer dan eens had hij zijn moeder verwenst, die hem zijn voornaam had gegeven nadat ze een keer als jong meisje een Italiaanse smartlappenzanger had zien optreden in Folkets Park in Östersund. Zijn hele schooltijd was hij gepest en iedere keer als iemand hem belde en hij zijn naam noemde, hoorde hij de persoon aan de andere kant van de lijn even aarzelen.

‘Giuseppe Larsson?’

‘Daar spreek je mee.’

Hij luisterde. De man die belde, zei dat hij Stefan Lindman heette en dat hij politieman was. Hij belde vanuit Borås. Stefan Lindman vertelde dat hij met Molin had samengewerkt en hij vroeg zich af wat er precies was gebeurd. Giuseppe vroeg of hij terug mocht bellen. Het gebeurde wel eens dat een journalist zich uitgaf voor politieman. Dat risico wilde hij niet nemen. Stefan Lindman begreep het. Omdat Giuseppe geen pen in zijn jaszak kon vinden, tekende hij het nummer met zijn teen in het grind. Hij draaide het nummer en Lindman nam op. Natuurlijk kon hij nu nog steeds een journalist zijn. Eigenlijk had hij het politiebureau in Borås moeten bellen om te vragen of daar een politieman werkte die Stefan Lindman heette. Maar zijn woordkeuze en de manier waarop hij sprak, hadden Giuseppe overtuigd en hij probeerde Lindmans vragen te beantwoorden. Maar dat was lastig door de telefoon. Bovendien was de ontvangst slecht. Hij hoorde in de verte de wagen van de technische recherche aankomen.

‘Ik heb je telefoonnummer’, zei Giuseppe. ‘En je kunt me later op dit nummer of op het politiebureau van Östersund bereiken. Maar kun je me één ding vertellen? Heeft Herbert Molin zich ooit bedreigd gevoeld? Alles kan van belang zijn. We hebben weinig aanknopingspunten. Geen getuigen, geen motief. Niks wezenlijks waar we verder mee kunnen. We zijn volkomen richtingloos.’

Hij luisterde zwijgend. De auto van de technische recherche draaide het erf op. Giuseppe beëindigde het gesprek en maakte met de punt van zijn teen het telefoonnummer in het grind duidelijker.

De politieman uit Borås had iets belangrijks gezegd. Herbert Molin was bang geweest. Hij had nooit een verklaring gegeven voor zijn angst. Maar Lindman was heel zeker van zijn zaak. Molin was gebukt gegaan onder een constante angst.

De technisch rechercheurs waren met zijn tweeën. Allebei jong. Giuseppe werkte graag met hen samen. Ze hadden veel energie en werkten efficiënt en secuur. Ze liepen gezamenlijk het huis in, waar ze verdergingen met het onderzoek. Giuseppe stapte voorzichtig naar binnen en inspecteerde het bloed dat nog op de vloer en de muren zat. Terwijl de technisch rechercheurs een overall aantrokken, probeerde Giuseppe zich opnieuw voor te stellen wat er precies was gebeurd.

Wat er globaal was gebeurd, was hem duidelijk. Eerst was de hond afgemaakt. Vervolgens had de dader alle ramen kapotgeschoten en traangas afgevuurd. Het waren niet de traangaspatronen geweest die de ramen hadden verbrijzeld. Op het erf hadden ze een aantal patroonhulzen van een jachtgeweer gevonden. De man buiten was systematisch te werk gegaan. Toen het allemaal begon, had Herbert Molin geslapen. Hij had in ieder geval in bed gelegen. Hij lag naakt aan de bosrand. Maar zijn bebloede trui en broek waren in het grind onder aan de trap gevonden. Uit de grote hoeveelheid traangaspatroonhulzen bleek dat de bijtende rook het hele huis moest hebben gevuld. Molin was het erf op gevlucht met zijn jachtgeweer in zijn hand. Hij had ook nog diverse schoten weten te lossen. Daarna was hij niet verder gekomen. Het geweer had op de grond gelegen. Giuseppe wist dat Herbert Molin vrijwel blind moest zijn geweest toen hij het erf op kwam. Bovendien moest hij veel moeite hebben gehad om adem te halen.

Herbert Molin was zijn huis uit gejaagd en weerloos geweest toen de dader hem de deur uit had zien wankelen.

Giuseppe liep voorzichtig naar de kamer die naast de woonkamer lag. Daar bevond zich het grootste raadsel. Een bed met een bloederige pop, zo groot als een mens. Eerst hadden ze gedacht dat het een soort seksspeeltje was voor de eenzame Molin. Maar de pop had geen lichaamsopeningen. Aan de beugels onder aan de voeten konden ze zien dat het om een danspop ging. De belangrijkste vraag die beantwoord moest worden, was echter waarom deze met bloed was besmeurd. Was Molin de kamer in gegaan voordat het traangas het hem onmogelijk had gemaakt om te blijven? Maar waarom zat de pop dan onder het bloed? Giuseppe en de andere rechercheurs die de eerste zes dagen de plaats van het misdrijf hadden onderzocht, waren nog niet tot een aannemelijke conclusie gekomen. Giuseppe had besloten om vandaag serieus te proberen om te achterhalen waarom de pop bebloed was. Er was iets met de pop wat hem verontrustte. Ze verborg iets waar hij nog niet de vinger op had weten te leggen.

Hij liep naar buiten het erf op om lucht te krijgen. Zijn telefoon ging. Het was de hoofdcommissaris uit Östersund. Giuseppe vertelde hoe het zat, dat ze nog steeds aan het werk waren, maar dat de plaats van het misdrijf geen nieuwe informatie had opgeleverd. Hanna Tunberg was in Östersund, waar ze met Artur Nyman sprak, rechercheassistent en naaste medewerker van Giuseppe. De hoofdcommissaris wist te vertellen dat Molins dochter, die in Duitsland zat, op weg was naar Zweden. Met zijn zoon, die als steward op een cruiseschip in het Caribisch gebied werkte, hadden ze ook contact gehad.

‘En zijn tweede vrouw?’ vroeg Giuseppe.

Zijn eerste vrouw, de moeder van zijn twee kinderen, was een paar jaar geleden overleden. Giuseppe had een paar uur besteed aan het controleren van het sterfgeval. Maar ze was een natuurlijke dood gestorven. Bovendien waren Molin en zijn eerste vrouw al negentien jaar gescheiden. Zijn tweede vrouw, met wie Molin de laatste jaren in Borås getrouwd was geweest, bleek moeilijker te lokaliseren.

Giuseppe liep het huis weer in. Hij ging vlak voor de deuropening staan en bekeek de sporen van het ingedroogde bloed op de vloer. Hij zette voorzichtig een paar stappen opzij en bekeek ze opnieuw. Hij fronste zijn voorhoofd. Er was iets met de bloedsporen waar hij geen vat op kon krijgen. Hij pakte zijn notitieblok, leende een pen van een van de technisch rechercheurs en maakte een schets. Alles bij elkaar waren het negentien voetafdrukken, tien van de rechtervoet, negen van de linkervoet. Hij liep het erf weer op. Een kraai fladderde weg. Giuseppe bekeek zijn schets. Toen haalde hij een hark op, waarvan hij wist dat die in het schuurtje stond. Hij maakte de grond voor het huis glad. Bekeek wat hij gedaan had en drukte zijn voeten vervolgens hard in het grind, op dezelfde manier als hij de bloedsporen had getekend. Hij ging ernaast staan en keek. Liep eromheen en bekeek de sporen van alle kanten. Daarna zette hij voorzichtig zijn voeten in de sporen en bewoog zich langzaam. Hij herhaalde de bewegingen, nu sneller, met licht gebogen knieën.

Toen begreep hij wat het was.

Een van de technisch rechercheurs liep naar buiten en stak op de trap een sigaret op. Hij bekeek de sporen in het grind.

‘Wat ben jij aan het doen?’

‘Een theorie onderzoeken. Wat zie je?’

‘Voetsporen in het grind. Dezelfde als binnen.’

‘Verder niks?’

‘Nee.’

Giuseppe knikte. De andere rechercheur kwam naar buiten. Hij had een thermoskan in zijn hand.

‘Zat er niet een cd in de cd-speler?’ vroeg Giuseppe.

‘Dat klopt’, antwoordde de rechercheur met de thermoskan.

‘Met wat voor muziek?’

De rechercheur gaf de thermoskan aan zijn collega en ging het huis in. Hij was snel terug.

‘Argentijnse muziek. Een orkest. Ik kan de naam niet uitspreken.’

Giuseppe liep nog een rondje om de voetafdrukken in het grind. De twee rechercheurs rookten en dronken koffie terwijl ze hem gadesloegen.

‘Danst iemand van jullie de tango?’ vroeg hij.

‘Liever niet. Hoezo?’

Het was de man met de thermoskan die antwoord gaf.

‘Omdat dit tangopassen zijn. Toen je vroeger als kind naar de dansschool ging, plakte de dansjuf voetstappen op de vloer die je moest volgen. Dit is een tango.’

Om zijn stelling te bewijzen begon Giuseppe een tango te neuriën waarvan hij de naam niet wist. Tegelijkertijd bewoog hij zich over het grind. De passen klopten.

‘Het zijn tangopassen die op de vloer zitten. Iemand heeft Molin rondgezeuld en zijn bloederige voeten op de vloer neergezet alsof het een dansles was.’

De rechercheurs keken hem ongelovig aan, maar beseften dat hij gelijk had. Samen gingen ze het huis weer in.

‘Tango’, zei Giuseppe. ‘Dat is het. De moordenaar van Molin heeft de tango met hem gedanst.’

Zwijgend bekeken ze de bloedsporen op de vloer.

‘De vraag is alleen wie’, zei Giuseppe, toen hij het woord weer nam. ‘Wie vraagt een dode man ten dans?’