Irène Némirovsky

De affaire-Koerilov

Uit het Frans vertaald door Pauline Sarkar

Uitgeverij De Geus

breda 2011

Ouvrage publié avec le concours du Ministère français chargé de la culture – Centre National du Livre. Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van het Franse ministerie van Cultuur – Centre National du Livre

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel L’affaire Courilof, verschenen bij Éditions Grasset

Oorspronkelijke tekst © Éditions Grasset & Fasquelle, 1933

Nederlandse vertaling © Pauline Sarkar en De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp Robert Nix i.s.m. Riesenkind

Omslagillustratie © Getty Images/Hulton Archive

isbn 978 90 445 2067 5

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

Inleiding

Irène Némirovsky is in Kiev geboren op 11 februari 1903. Ze werd opgevoed door een Franse gouvernante, en haar moeder sprak alleen Frans met haar. Toen in 1917 de revolutie van de bolsjewieken uitbrak, werd er een prijs gezet op het hoofd van haar vader, een belangrijke bankier. Het gezin Némirovsky dook onder in Moskou, in een klein appartement dat ooit verhuurd was aan een officier die er zijn boeken had laten staan. Tijdens de bombardementen las de toen pas veertienjarige Irène A rebours van Huysmans, de verhalen van Maupassant en The Picture of Dorian Gray van Wilde, dat haar leven lang haar lievelingsboek zou blijven.

De Némirovsky’s slaagden erin eerst Finland en vervolgens Zweden te bereiken. Na een jaar in Stockholm gingen ze per boot naar Frankrijk, waar haar vader weer een immens fortuin opbouwde.

Terwijl Irène Némirovsky in Parijs letteren studeerde, schreef ze dialogen en verhalen onder pseudoniem. Ze stuurde die op naar kranten en tijdschriften, en ze werden geplaatst. Haar eerste roman, David Golder, in 1929 bij Bernard Grasset verschenen, werd door de kritiek als een meesterwerk ontvangen. Le Bal, een korte roman die ze in één ruk tussen twee hoofdstukken van David Golder door schreef, viel ook zo’n warme ontvangst ten deel. Paul Reboux, de man die als eerste de aandacht had gevestigd op de jonge Colette, herkende in Irène Némirovsky een al even uitzonderlijk talent.

In de jaren dertig publiceerde Irène Némirovsky achter elkaar negen romans, waaronder Les Mouches d’automne en een verhalenbundel.

In de oorlog werd ze door de rassenwetten gedwongen om Parijs te verlaten met haar gezin en de wijk te nemen naar het departement Saône-et-Loire. Daar schrijft ze Les Feux de l’automne, dat na haar overlijden wordt gepubliceerd (1948), zoals dat ook het geval is met La Vie de Tchekhov (1946) en Les Biens de ce monde (1947). Ze wordt door de nazi’s aangehouden wanneer ze bezig is met het redigeren van Suite française, dat uiteindelijk in 2004 wordt uitgegeven en bekroond is met de Prix Renaudot. Irène Némirovsky werd naar Auschwitz gedeporteerd en stierf daar in 1942. Haar man volgde drie maanden later.

Léon M. heeft het bevel gekregen de kwestie-Koerilov ‘op te lossen’. Anders gezegd, het Revolutionaire Comité heeft hem de opdracht gegeven Valeriaan Aleksandrovitsj Koerilov, de minister van Onderwijs van tsaar Nikolaas ii, uit de weg te ruimen. Maar de tweeëntwintigjarige bolsjewiek zal negen lange maanden moeten wachten: zijn bazen willen dat deze moord een ongeëvenaarde weerklank vindt en daarom wordt er gewacht op het bezoek van de keizer van Pruisen. Op listige wijze slaagt Léon M. erin in de huid te kruipen van Marcel Legrand, een Zwitserse arts, en in dienst te treden van de minister. Koerilov lijdt aan leverkanker, en heeft vreselijke pijnen. Paradoxaal genoeg wordt hij uitgerekend door zijn toekomstige beul verzorgd; deze praat met hem en realiseert zich dat de minister helemaal niet de ‘wrede, vraatzuchtige potvis’ is waar men hem voor houdt. Algauw maakt zijn haat plaats voor medelijden. Zal deze terrorist de kracht hebben om zijn daad te volvoeren? Zal hij, verteerd door emotie, het lef hebben de bom te gooien? Jaren zijn voorbijgegaan, en teruggetrokken in Nice noteert Léon M. zijn herinneringen in zijn dagboek …

Bij het lezen van De affaire-Koerilov moet men onwillekeurig denken aan Les Justes van Camus. Maar terwijl Camus afdaalt in de casuïstiek, blinkt Irène Némirovsky met haar bewonderenswaardig eenvoudige stijl uit in de beschrijving van een wereld die aan het verdwijnen is. De wereld van het tsaristische Rusland van 1903, waar men van de bloedrode gebouwen in Kiev tot aan de als zilveren scherven op Sint-Petersburg neerdalende regen samenzweert en waar intriganten en verklikkers met elkaar wedijveren in laagheid.

Hieruit volgt dat het nutteloos is te trachten een sprankje hoop te vinden in deze atypische roman, de nihilistische, vlijmscherpe beschrijving van een kleine gemeenschap waarin iedereen zich waanzinnig druk maakt. ‘Elk klein menselijk insect dacht uitsluitend aan zichzelf, zijn eigen bedreigde insectenleventje, haatte en verachtte de anderen, en dat was terecht …’ schrijft de auteur. Het is zeker dat wij ronddarren als vliegen in de herfst; misschien berust ons hele bestaan slechts op een pijnlijk misverstand, lijkt Némirovsky ons toe te fluisteren. Nog nooit was een entomoloog zo lucide en zo wanhopig.

#

Voor Michel

I.N.

#

Twee mannen hadden plaatsgenomen op een verlaten caféterras in Nice, aangetrokken door de warmte van een kleine rode vuurkorf.

Het was een herfstige namiddag, die koud aanvoelde voor dit deel van de wereld. ‘Net Parijs’, zei een vrouw in het voorbijgaan en ze wees naar de vale wolken die door de wind werden voortgejaagd. Vlak daarop begon het te regenen, en daardoor werd de lege straat waar de lantaarns nog niet brandden nog donkerder; hier en daar kwamen er druppels door het van water verzadigde zeil dat boven het terras gespannen was.

De twee mannen – Léon M. en degene die hem gevolgd was en die achter hem naar binnen was gegaan en steeds heimelijk naar hem keek alsof hij diep in zijn geheugen moest graven om zich te herinneren wie hij ook weer was – bogen zich allebei met eenzelfde beweging naar de brandende vuurkorf.

Vanuit het café klonk een geroezemoes van stemmen en uitroepen; tegen elkaar tikkende biljartballen, dienbladen die met een klap op het hout van de tafels neerkwamen en stukken die verplaatst werden op schaakborden overvleugelden van tijd tot tijd de onzekere, schelle klanken van een orkestje.

Léon M. keek op en trok de grijswollen das wat strakker om zijn hals; de man tegenover hem zei halfluid: ‘Marcel Legrand?’

Op hetzelfde moment floepten de elektrische lampen aan op straat, in de etalages en op de caféterrassen. Verrast door het plotselinge licht wendde Léon M. even zijn ogen af.

De man herhaalde: ‘Marcel Legrand?’

De elektrische lampen, waar ongetwijfeld een te sterke stroomstoot doorheen gegaan was, doofden even; het licht flakkerde, als de vlam van een kaars in de vrije lucht, daarna leek het weer krachtiger te worden, het vlamde op en bescheen fel het gezicht van Léon M., zijn afhangende schouders, zijn benige handen met de dunne polsen.

‘Was u in 1903 belast met de zaak-Koerilov?’

‘In 1903?’ herhaalde M. langzaam.

Hij boog het hoofd opzij, floot een beetje, met de ironische, vermoeide uitdrukking van een kleumende oude kraai.

De man tegenover hem was vijfenzestig jaar oud en had een vermoeid, grauw gezicht; zijn bovenlip trok steeds samen in een tic, af en toe ging de grote, grijze, ooit blonde snor met een schok omhoog en ontblootte dan een bleke mond die een bittere, ongeruste grimas had. Zijn felle, doordringende, argwanende ogen schoten vuur en keken daarna meteen weer weg.

Ten slotte zei M. schouderophalend: ‘Helaas, ik herken u niet. Mijn geheugen is niet meer wat het geweest is …’

‘Herinnert u zich de politieman niet meer die belast was met het bewaken van Koerilov? Degene die u op een nacht in de Kaukasus heeft achtervolgd?’

‘Zonder succes … Ja, die herinner ik me wel’, zei M.

Hij wreef zijn handen, die weer soepel werden van de warmte, zachtjes tegen elkaar. Hij was een man van een jaar of vijftig, maar hij leek ouder, ziek. Hij had een smalle borst, een somber, ironisch gezicht, een vreemde, mooie neus, slechte, afbrokkelende tanden en een grijzende lok op het voorhoofd. In zijn zeer diep liggende ogen glansde een donkere vlam.

Hij mompelde: ‘Sigaret?’

‘Woont u in Nice, meneer Legrand?’

‘Ja.’

‘U hebt u teruggetrokken uit zaken, als ik het zo zeggen mag?’

‘Dat mag u.’

M. snoof aan de aangestoken sigaret zonder hem op te roken, keek hoe hij tussen zijn vingers opbrandde, gooide hem op de grond en drukte hem langzaam met zijn hak uit.

‘Dat is allemaal’, zei hij eindelijk met een nauwelijks merkbare glimlach, ‘lang, heel lang geleden …’

‘Ja, ik was toen belast met het onderzoek, na uw arrestatie, na de aanslag …’

‘O ja?’ mompelde M. ongeïnteresseerd.

‘Ik ben nooit achter uw werkelijke naam gekomen. Geen van onze geheim agenten kende u, in Rusland niet en ook niet in het buitenland. Weest u zo vriendelijk, het doet er nu toch niet meer toe, en geef nu maar toe, u was voor 1905 toch een van de leiders van de terroristische beweging in Zwitserland, nietwaar?’

‘Ik ben nooit een terroristenleider geweest, altijd maar een onderknuppel.’

‘Wát?’

M. boog met een vermoeid glimlachje het hoofd.

‘Zo is het, mijn waarde …’

‘Nee toch, maar later dan? In 1917, en daarna? Ik vergis me toch niet, u zat toen toch …?’

Hij leek te zoeken naar een geschikte term om zijn gedachten te verwoorden; uiteindelijk ontblootte hij in een glimlach zijn scherpe, lange tanden, die tussen de bleke lippen schitterden.

‘… midden in de kookpot,’ zei hij terwijl hij de omtrek van een grote pan in de lucht tekende, ‘ik bedoel … aan de oppervlakte?’

‘Ja, aan de oppervlakte.’

‘De Tsjeka[1]?’

‘Mijn beste man, ik heb van alles gedaan. In die moeilijke tijden pakte je alles aan.’

Hij trommelde ritmisch met zijn fijne, gekromde vingers op de tafel.

‘U wilt me niet vertellen hoe u heet?’ vroeg de man lachend. ‘Ik kan u verzekeren dat ik tegenwoordig ook kalm aan het rentenieren ben. Ik word gewoon gedreven door nieuwsgierigheid, een beroepsdeformatie, in feite.’

M. sloeg rustig met de kouwelijke beweging die hem eigen was de kraag van zijn overjas op en trok met beide handen aan de uiteinden van zijn sjaal.

‘Ik geloof u niet’, zei hij met een door een hoestbui verwrongen lachje. ‘Mensen keren altijd terug naar hun eerste liefde … En trouwens, van mijn naam zou u nu toch niets wijzer meer worden, die zegt nu niemand meer wat.’

‘Bent u getrouwd?’

‘Nee, ik hou me aan de gezonde, oude tradities van de revolutie’, zei M. Hij glimlachte weer, een werktuigelijk lachje dat diepe voren trok in zijn neergetrokken mondhoeken. Hij scheurde met zijn handen een stuk van de croissant af, at dat langzaam op en zei terwijl hij zijn wenkbrauwen optrok: ‘En u? Hoe heet u, waarde heer?’

‘O, ik … daar is niets geheims aan, ik heet Baranov, Ivan Baranov … Ik ben tien jaar lang belast geweest met de veiligheid van zijne excellentie Koerilov.’

‘O ja?’

Voor het eerst verdween het vermoeide glimlachje van M., hij keek niet meer, zoals hij tot dan toe aldoor gedaan had, naar de fel verlichte etalagepoppen, het enige wat er te zien was in de verlaten, druipnatte straat. Hij kuchte even, keek met een groot hol oog naar Baranov en zei: ‘En zijn gezin? Weet u wat daarvan is geworden?’

‘Zijn vrouw is gefusilleerd tijdens de revolutie. De kinderen leven vast nog wel. Arme Koerilov … Weet u nog? Ze noemden hem de Potvis.’

‘Vraatzuchtig en wreed’, zei M.

Hij sloeg de croissantkruimels van zijn vingers, maakte aanstalten om weg te gaan, maar de regen viel met bakken uit de hemel en spatte in glimmende druppels op van het plaveisel. Log ging hij weer zitten.

‘U hebt hem behoorlijk te pakken gehad!’ zei Baranov. ‘Hoeveel hebt u er alles bij elkaar wel niet voor uw rekening genomen?’

‘Toen? Of sindsdien?’

‘Alles bij elkaar’, herhaalde Baranov.

M. haalde zijn schouders op: ‘U lijkt op een jonge kerel die me ooit in Rusland namens een van de Amerikaanse kranten, die nu eenmaal geïnteresseerd zijn in zulke statistische hoogstandjes, vroeg hoeveel mensen ik had laten ombrengen sinds ik aan de touwtjes trok. Toen ik aarzelde, vroeg die naïeveling: ‘Kan het zijn … kan het zijn dat u dat ontschoten is?’ Het was een roze Joodje, genaamd Blumentahl, van de Chicago Tribune.’

Hij wenkte de piccolo die net over het terras liep: ‘Hou dat rijtuig eens voor me aan.’

Het rijtuig reed tot voor het caféterras.

Hij stond op en reikte Baranov de hand.

‘Grappig, dat we elkaar hier terugzien …’

‘Buitengewoon grappig …’

M. lachte plotseling en zei in het Russisch: ‘Enne … hoeveel mensen zijn er toen omgekomen? “Door onze gebeden?” Met onze hulp?’

‘Pffft’, zei Baranov schouderophalend. ‘Voor mij was het gewoon werk. Dat kan me geen donder schelen.’

‘Dat is ook maar het beste’, zei M. op vermoeide, onverschillige toon. Hij vouwde zorgvuldig zijn grote zwarte paraplu open, stak een sigaret in de vlam van de vuurkorf. Het felle schijnsel verlichtte zijn afgewende gezicht met de ingevallen, grauwe wangen en de grote donkere, onrustige ogen. Zoals zijn gewoonte was, rookte hij de sigaret niet op, snoof alleen met halfdichte ogen de geur van de rook op en gooide hem daarna weg. Hij tikte even met zijn vinger tegen zijn hoed en verdween.

[1]De geheime dienst in de Sovjet-Unie, opgericht in 1917, voorloper van de gpoe.

#

Léon M. stierf in maart 1932 in de woning in Nice

waar hij zijn laatste jaren had gesleten.

Tussen zijn boeken vond men een kleine zwartleren tas met daarin enkele tientallen getypte, aan elkaar gehechte vellen. Op het eerste vel stond met potlood:

de zaak-koerilov

I

Nice, 1931

In 1903 droeg het Revolutionaire Comité me op om de zaak-Koerilov ‘af te handelen’, zoals dat toen heette … Deze gebeurtenis is overigens slechts korte tijd met de rest van mijn leven verbonden geweest, maar nu ik op het punt sta mijn autobiografie te schrijven, keert hij terug in mijn gedachten, want hij vormt het begin van mijn leven als revolutionair, ook al ben ik sindsdien van kamp veranderd.

Tussen die datum en het moment dat ik aan de macht kwam liggen veertien jaren die ik half in de gevangenis en half in ballingschap heb doorgebracht. Daarna kwam de Oktoberrevolutie (een sturm-und-drangperiode) en vervolgens weer een verbanning.

Ik heb vijftig jaar geleefd, jaren die voorbijgevlogen zijn, ik heb wat dat betreft niets te klagen over mijn lot. Maar het einde valt me lang, het einde sleept zich voort.

Ik ben geboren in 1881, op 12 maart, in een klein dorpje midden in Siberië, aan de oever van de Lena, uit een vader en een moeder die beiden politieke ballingen waren en wier toen beroemde namen nu niemand meer kent: Viktoria Saltikov en de terrorist M., Maxime Davidovitsj M.

Ik heb mijn vader bijna niet gekend: deportatie en verbanning dragen niet bij tot het scheppen van sfeer binnen een gezin. Hij was een lange man met kleine, felle ogen, donkere pupillen en grote benige handen aan broze polsen. Hij sprak weinig en hij had een snijdend, droevig lachje. Toen hij voor de laatste keer gearresteerd werd, was ik nog een kind. Hij kuste me, keek me met een zekere ironische verbazing aan, had een kleine vermoeide plooi om zijn lippen die kon doorgaan voor een glimlach, liep de slaapkamer uit, kwam terug om de sigaretten te halen die hij vergeten was en verdween voor altijd uit mijn leven. Hij is overleden in de gevangenis, op de leeftijd die ik nu net bereikt heb, in een cel in de Petrus en Paulusvesting, waar het water van de Neva naar binnen was gelopen tijdens overstromingen in de herfst.

Na zijn arrestatie gingen mijn moeder en ik in Genève wonen. Haar herinner ik me beter, zij stierf in de lente van 1891. Ze had een broze, tengere gestalte, vlasblonde vlechten en een knijpbrilletje … Typisch een intellectuele vrouw uit de jaren tachtig. Ik herinner me haar ook nog in Siberië, op de terugtocht, na haar vrijlating. Ik was zes jaar oud. Mijn broertje was net geboren.

Ze droeg hem in haar armen, maar niet tegen haar borst, en zo verbazingwekkend onhandig alsof ze hem aan de stenen op de weg wou tonen; ze luisterde bevend hoe hij huilde van de honger. Ik zie nog hoe haar handen trilden als ze hem verschoonde, hoe ze verstrikt raakten in de luiers en de spelden. Haar handen waren zwak en lang. Op haar zestiende had ze plompverloren het hoofd van de politie van Viatka doodgeschoten, omdat die voor haar ogen een oude vrouw, een politiek gevangene, folterde door haar, zo ziek als ze was, te dwingen in de Russische zon te lopen, die hartje zomer verzengend is.

Dat vertelde ze me zelf, maar nog voordat ik oud genoeg was om het echt te kunnen begrijpen, alsof ze niet meer kon wachten.

Ik herinner me het vreemde gevoel dat ik kreeg toen ik haar verhaal hoorde. Ik herinner me haar stem, doordringend en scherp, heel anders dan de vermoeide, geduldige toon die ik van haar kende: ‘Ik verwachtte geëxecuteerd te worden. Ik beschouwde mijn dood als een laatste protest tegen een wereld vol tranen en bloed.’

Ze haperde even, zei dan zachter: ‘Snap je dat, Loyna?’

Haar gezicht en haar gebaren bleven koel en kalm, alleen haar wangen gloeiden een beetje. Ze wachtte mijn antwoord niet af. Mijn broertje schreeuwde. Ze stond zuchtend op, nam hem in haar armen, hield hem even tussen haar handen als een zwaar pakket, liet ons daarna alleen en begon weer brieven te coderen.

In Genève stond ze aan het hoofd van een van de terroristische comités van Zwitserland, dat na haar dood zorgde voor mijn opvoeding en scholing.

Wij leefden van subsidies van de partij, en van de Engelse en Italiaanse lessen die zij gaf; onze winterkleren werden zodra het lente werd naar de lommerd gebracht en onze zomerkleren in de herfst. Nou ja, het gewone recept.

Ze was heel lang en mager, op haar dertigste al zo verlept als een oude vrouw, met afhangende schouders, die haar borstkas in elkaar drukten. Ze had tuberculose en haar rechterlong was volkomen verwoest, maar ze placht te zeggen: ‘Hoe kan ik me laten verplegen als allerlei arme arbeidsters in de fabriek bloed spuwen?’ (Want zo praatten de revolutionairen van haar generatie.)

Ze stuurde ons zelfs niet ergens anders heen: arbeiderskinderen werden toch ook besmet door hun zieke moeders?

Toch herinner ik me dat ze ons nooit kuste. Wij waren trouwens sombere, koele kinderen, ik tenminste … Alleen strekte ze soms als ze erg moe was haar hand uit en woelde daarmee, langzaam, zuchtend, één keer door ons haar.

Haar lange, bleke gezicht met de gele tanden, de vermoeide ogen die knipperden achter de brilleglazen en de fijne, onhandige handen waaruit ze steeds weer allerlei huishoudelijke voorwerpen liet vallen en die almaar schreven, brieven codeerden en paspoorten vervalsten: ik dacht dat ik ze vergeten was (er zijn al zo veel jaren voorbijgegaan), maar nu duiken ze opeens weer op in mijn geheugen.

Twee of drie nachten per maand stak ze het Meer van Genève over met balen vol brochures en explosieven, van Zwitserland naar Frankrijk. Ze nam me dan mee, om me te laten wennen aan een leven vol gevaar zoals ik dat later zou leiden, vanwege een soort erfelijke revolutionaire traditie, of om de douane vertrouwen in te boezemen met mijn jeugdige leeftijd, en misschien ook wel omdat ze me nu mijn twee broertjes dood waren niet alleen in het hotel wou achterlaten, zoals gewone moeders hun kinderen meenemen naar de bioscoop. Ik viel op het dek in slaap. Het was meestal winter: het meer was verlaten, gehuld in dichte nevel en de nachten waren kil. In Frankrijk liet mijn moeder me een paar uur achter bij boeren die aan het meer woonden, de familie Baud. Ze hadden zes of zeven kinderen; ik herinner me een stoet heel gezonde, heel domme boerenkinderen met rode wangen. Ik dronk er hete koffie, at warm brood en kastanjes. Het huis van de Bauds met zijn haardvuren, geurige koffie en kindergeschreeuw vormde in mijn ogen het paradijs op aarde. Ze hadden een terras, een soort groot, houten balkon dat uitstak in de richting van het meer, en dat ’s winters beijzeld was en bedekt met een laag sneeuw.

Ik had twee jongere broers gehad, maar die waren dood, ze hadden net als ik een tijdje alleen op een hotelkamer gewoond. De een ging dood op zijn tweede, de ander op zijn derde.

Ik herinner me in het bijzonder de nacht dat de tweede stierf, hij was een mooi kind, blond en sterk.

Mijn moeder stond kaarsrecht aan het voeteneinde van het bed, een oud bed van zwart hout. Ze hield een brandende kaars in de hand en keek toe hoe haar kind stierf. Ik zat op de grond naast haar en ik zag haar uitgeputte gezicht dat van onder tot boven verlicht werd door de vlam. Er voeren een of twee lichte stuiptrekkingen door het kind heen, het draaide zijn hoofd om met een verbaasde, vermoeide uitdrukking en stierf. Mijn moeder verroerde zich niet, alleen haar hand die beschuttend om de vlam lag trilde zichtbaar. Ten slotte zag ze me, ze wilde iets zeggen (vast: ‘Loyna, de dood is iets heel natuurlijks …’), maar ze kneep haar lippen bedroefd samen en zei niets. Ze vleide het hoofd van het kind voorzichtig in de kussens, nam me bij de hand en bracht me bij een buurvrouw. Ik herinner me de stilte, het donker, haar bleke gezicht, het witte hemd en haar lange blonde, loshangende haren – alles als in een verwarde droom. Kort daarna stierf zij ook.

Ik was tien jaar oud. Ik had van haar de kiem van tuberculose geërfd. Het Revolutionaire Comité deed me in huis bij dr. Schwann. Deze genaturaliseerde Zwitser van Russische origine was een van de leiders van de partij. Hij bezat in Monts, bij Sierre, een sanatorium met twintig bedden, en daar woonde ik.

Monts is een mistroostig dorp tussen Montana en Sierre, helemaal ingesloten door donkere sparrebomen en sombere bergen, of misschien dacht ik dat alleen maar.

Jarenlang was ik gekluisterd aan een ligstoel op een balkon; ik zag van de wereld alleen maar de toppen van de sparren en aan de andere kant van het meer net zo’n glazen kooi als die van ons, waar de zonnestralen in weerspiegelden.

Later mocht ik er af en toe eens uit, ik daalde af naar het dorp, kwam op de enige begaanbare weg meer in sjaals gehulde tbc-lijders tegen en liep net als zij hevig puffend en blazend weer naar boven, terwijl ik alle bomen langs de weg telde en vol haat keek naar de kring van bergen die de horizon aan alle kanten insloot. Na zo veel jaren zie ik ze nog, zoals ik ook nog steeds de geur van het sanatorium ruik – desinfecterende middelen en kraakhelder linoleum – en zoals ik in mijn dromen het geluid weer hoor van de föhn, die droge herfstwind, in het bos.

Dr. Schwann onderwees mij in talen en in de geneeskunde, waarvoor ik een speciale voorliefde had. Zodra het beter met me ging, werden me diverse karweitjes opgedragen voor de Revolutionaire Comités van Zwitserland en Frankrijk. Alleen al door mijn geboorte behoorde ik tot de partij.