Gail Anderson-Dargatz

Meisje, moeder

Uit het Engels vertaald door Hanneke Nutbey

Uitgeverij De Geus

breda 2011

Deze uitgave is tot stand gekomen met een bijdrage van The Canada Council (Ottawa)

Oorspronkelijke titel Turtle Valley, verschenen bij Alfred A. Knopf Canada

Oorspronkelijke tekst © Gail Anderson-Dargatz 2007

Published by Alfred A. Knopf Canada

By arrangement with Westwood Creative Artists Ltd

Nederlandse vertaling © Hanneke Nutbey en De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Cultura/Corbis

isbn 978 90 445 2071 2

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

Voor Mitch en voor al mijn familie en vrienden in de Shuswap, een plek die voor mij altijd mijn thuis zal zijn.

Ga, ga, ga, zei de vogel: de mensheid

Kan niet heel veel werkelijkheid aan.

Verleden tijd en toekomende tijd

Wat had kunnen zijn en wat is geweest

Wijzen naar één doel, dat altijd heden is.

t.s. eliot

Uit Burnt Norton

1

Het vuur op de heuvel gloeide op in de nacht als een bed dovende kooltjes in een open haard. Mooi om te zien. Helemaal niet angstaanjagend. De geur van rokend hout in de lucht riep herinneringen op aan kampvuren van vroeger. Weense worstjes en zwartgeblakerde marshmallows. Waterige chocolademelk. Maar het vuur kroop over de top van onze berg en begon nu de helling af te dalen, een bedreiging voor de boerderijen en de akkers van dit dal. Enorme rookzuilen doemden op boven de Ptarmiganheuvels en kleurden de sterren zwart.

Aan de overzijde van het veld bracht Jude in het licht van de buitenlamp een doos van de pottenbakkersschuur naar zijn Toyota-bestelwagen. Als ik hém kon zien, dan kon hij mij hier in mijn moeders keuken zien staan in het T-shirt en slipje waarin ik geslapen had. Ik stak mijn hand uit naar de schakelaar om het licht uit te doen zodat hij niet zag dat ik naar hem stond te kijken, maar ik veranderde van gedachte en drukte mijn handpalm tegen het vensterglas. Zijn geur van komijn in mijn neusgaten als we dansten in de Schildpadvallei, zo veel jaren geleden. De hitte van zijn hand om mijn middel. Zijn dij tegen de mijne.

Een vogel vloog tegen het raam, en geschrokken deinsde ik achteruit. Het was een junco, waarschijnlijk uit angst voor het vuur de berg ontvlucht. Terwijl het beestje wegvloog zag ik de reflectie van een gestalte in het raam, van een oude vrouw die bij de deur van mijn ouders’ slaapkamer stond, achter me. Met een ruk draaide ik me naar haar om, maar ik was alleen in de keuken. Toen ik weer naar het raam keek, zag ik alleen mijn eigen gezicht, maar ik had de oude vrouw gezien, er was iemand bij me in de kamer geweest, dat wist ik zeker.

Ik griste mijn vaders ochtendjas van de haak in de badkamer, schoot hem aan en begon het huis te doorzoeken naar de vrouw. Eerst keek ik in de oude kamer van Val, mijn zusje, waar mijn zoon Jeremy in een van de twee eenpersoonsbedden lag te slapen, met rode wangen en klamme haren van de hitte. Toen opende ik de deur van mijn ouders’ kamer, voorzichtig, om de brandblusser die naast de deur hing niet te raken, want die had de neiging uit zijn houder te vallen als iemand er te dicht langsliep. Mijn moeder lag ineengerold aan haar kant van het bed, ze tuimelde er bijna uit; haar ogen bewogen onder hun leden in een droom. Mijn vader had zich om haar heen geplooid; zijn armen en benen tekenden zich af tegen de dekens. Vervolgens liep ik naar mijn eigen oude kamer, waar mijn man Ezra lag te snurken in het tweepersoonsbed, met één arm buitenboord. Ik deed de deur van de zitkamer open, die mijn moeder nu alleen nog maar als opslagruimte gebruikte. De piano was bedolven onder de dozen en zakken. Maar er was niemand anders in huis.

Voor de zekerheid ging ik nog een keer bij Jeremy kijken; ik boog me over hem heen, streek hem over zijn bezwete voorhoofd en liep toen terug naar de keuken. Om mezelf tot rust te brengen stak ik een gaspit aan en zette een pannetje melk op het fornuis. De Vancouver Sun, die ik die middag bij een pompstation in Golden had gekocht, lag op tafel; de voorpagina kopte over deze brand: wat neemt u mee als u tien minuten hebt om een bosbrand te ontvluchten? De hele Schildpadvallei was zojuist in staat van paraatheid gebracht en als het vuur zich verspreidde over de helling in de richting van de vallei, zouden we slechts tien minuten van tevoren een ontruimingsbevel krijgen. Veel te kort om alle dierbare bezittingen van mijn ouders in veiligheid te brengen, dus zochten we die vast bij elkaar om ze op te slaan in het huis van Val in Canoe, even buiten Salmon Arm, tot de evacuatiedreiging voorbij was.

De stapels kartonnen dozen en vuilniszakken om me heen reikten tot aan mijn middel. Maar ook vóór deze brand was het huis al tot aan de nok toe volgepropt met van alles en nog wat, alle kamers puilden uit van de tweedehands spullen die mijn moeder bij elkaar gesprokkeld had, zoals rieten manden, borden, zakken garen en stapels boeken, en bovendien nog alles wat ze gewonnen had. Mijn moeder deed aan allerlei wedstrijden mee en haar brievenbus stond dan ook bol van de reclamefolders. En zo af en toe won ze weleens wat. Zo had ze een geisha van keramiek gewonnen met een wedstrijd die uitgeschreven stond op een kist mandarijnen; een barbecue van een plaatselijke kruidenier; een hometrainer van een sportzaak. Allemaal dingen die ongebruikt in huis stof en kattenharen stonden te verzamelen maar die ze nooit weggaf, tot grote spijt van Val en mij.

Ezra, Jeremy en ik waren eerder die avond in de Schildpadvallei gearriveerd, na een volle dag rijden van onze boerderij buiten Cochrane in Alberta, om mijn ouders te helpen met het inladen van hun spullen en een oplossing te zoeken voor hun dieren. Toen we door Salmon Arm reden zagen we een menigte toeristen op de pier staan kijken hoe een Martin Mars blusvliegtuig water uit het Shuswapmeer putte om over het vuur te gooien. Bij Tim Hortons, waar we pauzeerden om ons op te frissen en een donut te eten, zaten zeker twintig brandweermannen in vol ornaat bij elkaar, groezelig van het roet. Toen de bestrating ophield en we hobbelend over de rode kiezels van de Bloedweg door de Schildpadvallei reden, zagen we buren op tuinstoelen met een glas bier in de hand zitten kijken naar het vuur, dat boven over de heuvels voortkroop. De zon, die zwak door de rookpluimen scheen, wierp een waterig geel licht over de bomen tegen de hellingen, over de bergweiden en de boerderijen onder in de smalle vallei. Op een gazon sprongen kinderen trampoline, te midden van de neerdwarrelende as.

Ik draaide het gas uit, schonk de melk in een beker en liep ermee naar het raam en sloeg Jude gade, die met de zoveelste doos naar zijn auto liep. Net als wij was hij bezig zijn bezittingen in te laden om ze ergens heen te brengen waar het vuur niet kon komen. Ik had hem al bijna zes jaar niet gesproken. Vroeger kwam hij altijd onmiddellijk op de koffie als hij onze auto zag staan. Maar de laatste keer dat hij langs was gekomen, was kort na Ezra’s beroerte geweest; Ezra was toen nog heel vaak in de war en gooide er alles uit wat in zijn hoofd opkwam. Toen het gesprek even stilviel had hij aan Jude gevraagd: ‘Jij komt hier om naar Kat te blikken, hè?’

Judes wangen werden rood. ‘Jazeker, ik ben hier om Kat te zien. En jou, en Gus en Beth.’

Ik legde mijn handen op die van Ezra. ‘Hij komt vaak bij pa en ma op bezoek. Hij komt hier niet alleen voor mij.’

‘Je wilt haar nog steeds, hè?’

Jude schoof zijn stoel naar achteren. ‘Ik moest maar eens opstappen.’

‘Toe nou, Jude’, zei ik. ‘Hij weet niet wat hij zegt. Het is zijn beroerte die spreekt.’

‘Ik moet echt gaan. Ik heb Lillian beloofd dat ik thuis zou komen lunchen. Leuk je weer eens gezien te hebben, Kat.’ En met een knikje: ‘Ezra.’ Ik keek hem na terwijl hij terugliep naar huis over het pad langs de oude put. Sinds die tijd wuifde ik naar Jude als ik hem in het stadje tegenkwam, of als ik voorbij zijn huis reed op weg naar de boerderij van mijn ouders, maar hij kwam niet meer op de koffie als ik er was, en ik bracht het domweg niet op om zelf bij hem en Lillian langs te gaan om ze te begroeten.

Het brandblusapparaat gleed uit de houder aan de muur en viel met een klap in de open doos op de grond. Geschrokken keerde ik me om in de verwachting mijn moeder te zien, want het gebeurde regelmatig dat zij dat ding van de muur stootte als ze haar kamer uit kwam. Maar er was niemand. Ik luisterde even of Jeremy wakker geworden was van het lawaai, maar het bleef stil in huis.

Toen ik de brandblusser opraapte om hem terug te hangen zag ik in de doos het hoekje van mijn grootmoeders valies onder een stapel schriften van mijn moeder uitsteken. Dat was het valies dat mijn grootmoeder in haar hand had op die laatste foto van haar, genomen door een straatfotograaf die de kost verdiende met het maken van kiekjes van voorbijgangers op het trottoir van Kamloops. Ze was er niet op voorbereid gefotografeerd te worden – ze had een diepe frons in haar voorhoofd en haar gezicht stond strak, want haar heupen en knieën waren zo versleten dat elke stap die ze zette haar pijn deed, zoals ik later van mijn moeder hoorde. Net als alle oude dames in die tijd droeg ze degelijke zwarte schoenen en een jas met grote ronde knopen; haar valies bungelde aan een gekromde arm. Die tas had ze zelf genaaid van gebloemde bekledingsstof; ze had er gebogen houten handvaten aangezet die afgelakt waren met toffeekleurige vernis. Het was wel niet precies hetzelfde valies als dat van Mary Poppins, maar als kind had ik mijn moeder eindeloos aan haar hoofd gezeurd of ik ermee mocht spelen. Ze zei altijd nee. ‘Mijn moeder was erg gesteld op haar privacy’, vertelde ze me later, toen ik al in de twintig was. ‘Niemand mocht in haar handtas snuffelen, zelfs mijn vader niet.’

‘Ze had het vast niet erg gevonden dat we aan haar spullen zaten toen zij er niet meer was’, zei ik.

‘Maar ik wel.’ En ze had de tas voor me verstopt op haar kamer.

Toen ik de tas uit de doos trok viel mijn grootmoeders portemonnee eruit, gevolgd door een regen van dode lieveheersbeestjes. Die insecten overwinterden dikwijls hier in huis, ze kwamen in de herfst door de vele kieren in de deur en de raamkozijnen naar binnen en kropen in kluitjes bij elkaar in ongebruikte ladekasten, net zoals ze dat buiten deden onder hopen bladeren en andere troep. Maar zo veel had ik er nog nooit bij elkaar gezien.

Ik raapte mijn grootmoeders portefeuille op. Hij stond bol van de papiertjes: boodschappenlijstjes en ontvangstbewijzen, in memoriams van vriendinnen, een paar berichtjes die mijn moeder had geschreven voor de krant van Promise. Een piepklein versleten fotootje – nauwelijks groter dan een flinke postzegel – was in een zorgvuldig opgevouwen krantenknipsel gestoken. Er stond een slanke man op met scherpe gelaatstrekken, gekleed in een wit overhemd met bretels en mouwophouders, leunend op een schep. Op de achterkant was geschreven, in mijn grootmoeders handschrift: Valentijn in zijn tuin, juni 1945. Valentijn Svensson, een oom van mijn vader. Ik vouwde het krantenartikel open. Mijn grootmoeder had de datum erop geschreven: 1 april 1965.

de laatste nieuwsflitsen

man uit schildpadvallei vermist

Een besloten zoektocht in de Ptarmiganheuvels leverde geen spoor op van de in de Schildpadvallei woonachtige John Weeks. Valentijn Svensson, die alom bekendstaat als een kenner van het gebied, ging vannacht samen met zijn neef Gustave Svensson te paard naar hem op zoek. Ze deden dat op verzoek van de vrouw van mijnheer Weeks, omdat haar man niet was teruggekeerd van een avondwandeling door de heuvels. Mijnheer Svensson zegt dat hij de zoektocht vandaag en zo nodig de komende nacht zal voortzetten. De afgelopen nacht en vanochtend vroeg, zo meldt hij, werden zijn pogingen bemoeilijkt door de zware regenval.

Dit artikel ging over mijn familie. John Weeks was mijn grootvader en zijn vrouw was Maud Weeks, de grootmoeder aan wie het valies had toebehoord; hun dochter Beth was mijn moeder. Gustave Svensson – Gus – was mijn vader. Ik keek uit het raam naar de Ptarmiganheuvels, waar mijn vader en mijn oudoom naar mijn grootvader hadden gezocht. Tegen de nachtelijke hemel was het vuur op de heuvelrug als de krans van de zon bij een zonsverduistering: vlammen als zonnestralen likten omhoog het zwart in. Waarom hadden mijn ouders me nooit iets verteld over de verdwijning van mijn grootvader? Het waren allebei geweldige verhalenvertellers: ik kon me niet voorstellen dat ze vergeten waren me dit verhaal te vertellen.

Ik doorzocht de rest van de inhoud van de tas in de hoop knipsels te vinden waarin stond wanneer mijn grootvader gevonden was, maar die waren er niet. Wel vond ik tot mijn verbazing een klein potje zoet geparfumeerde rouge; ik had nooit gedacht dat mijn grootmoeder zoiets zou bezitten. Het rood was nog steeds vlammend, de geur kruidig, uitbundig, geen woorden die mijn moeder ooit gebruikt had om mijn grootmoeder te beschrijven. Ik had haar niet gekend; ik was pas een paar maanden oud toen ze stierf aan een hartaanval in de kas bij het huis.

Ik deed alles weer terug in de tas en liep met mijn beker warme melk naar het raam. Hier, door dit raam, had mijn grootmoeder staan kijken hoe Valentijn op zijn erf in de weer was, net zoals ik nu keek hoe Jude een doos in zijn bestelwagen laadde. Toen Valentijn stierf, hadden mijn ouders dat stuk land van hem geërfd en zelfs nu, ruim twintig jaar nadat ze het verkocht hadden aan Jude Garibaldi, lieten ze hun schamele kudde vee er nog grazen, net als toen ze samen met Valentijn het land hadden bewerkt. Ik kon de dakranden onderscheiden van de vervallen blokhut die eens aan Valentijn had toebehoord, plus nog een boerderij van twee verdiepingen hoog, onafgebouwd en nooit bewoond. Die boerderij was al een bouwval toen ik erin speelde als mijn ouders koffie zaten te drinken met mijn oudoom. Er lagen veel losse vloerplanken in, die ik met een hamer omhoogwrikte in de hoop eronder een schat aan te treffen. Het enige wat ik er ooit gevonden heb was een oud MacDonald’s-tabaksblik van mijn oom, maar dat zat helemaal dichtgeroest en omdat ik op zoek was naar munten en knikkers, liet ik het liggen waar het lag en vergat dat het bestond.

Mijn blik werd gevangen door een beweging in mijn grootmoeders oude kas; een schaduw danste tegen de vuile glazen wanden. De oude vrouw? Haastig rommelde ik in de keukenla tot ik een zaklamp vond, schoot mijn gympen aan en liep het trapje van de veranda af. In de sering naast me hing, net als altijd, een snoer met heldere kerstkaarsjes; ik stak de stekker in het buitenstopcontact en de struik lichtte op en wierp een kring van licht om me heen. Jude liep met de zoveelste doos over het erf naar zijn auto. Toen hij de kaarsjes aan zag flitsen, bleef hij staan en zette de doos op zijn heup om te zwaaien. Ik zwaaide terug. Hij bleef even mijn kant op kijken en liep toen door naar de auto.

Het schuurtje was de ingang naar de kas. Ik baande me een weg door de spinnenwebben en scheen met de lantaarn in alle hoeken. ‘Hallo?’ riep ik. De planken met potten, het geknars van droge aarde en potscherven onder mijn voeten, de geur van stof en rook. Een spin rende over de rug van mijn hand; voordat ik hem van me afschudde gunde ik mezelf even de tijd om te genieten van de paniek en het gekriebel. Toen stapte ik over de drempel de kas binnen. Maar daar was niemand. Sinds mijn grootmoeders dood had mijn moeder de kas niet meer gebruikt; het was de plek waar Maud haar hartaanval had gehad en mijn vader had haar lichaam daar gevonden, op de lemen vloer.

Ik hoorde sleutels rammelen in een zak en voetstappen knarsen op het grindpad, en ik stapte naar buiten. ‘Jude, ben jij het?’ De voetstappen verstomden. Ik zocht de donkere oprit af – de rooknevel in de straal van de lantaarn – maar zag niemand. Toch hoorde ik voetstappen op me af komen rennen. Ik vloog de veranda op en de keuken in en deed de deur achter me op slot; hijgend luisterde ik of ik voetstappen hoorde op de veranda. Toen ik me ten slotte omdraaide om de keuken in te lopen, stond mijn grootmoeders schommelstoel uit eigen beweging te schommelen; alle pitten van het gasfornuis vlamden rood op.

2

De volgende ochtend, toen ik voor het ontbijt de keuken binnenkwam met mijn zoon op de arm, zat Beth, mijn moeder, in haar moeders schommelstoel als een bezetene te schrijven met een paarse pen met appelgeur, een kinderpen, op een blok sentimenteel postpapier met vlinders erop. Judge Judy sprak recht vanaf een flikkerende televisie op een verrijdbaar metalen tafeltje voor mijn moeders neus. Aan haar voeten zat de oude zwarte kater, die ik Harrison genoemd had; hij had een tuigje om en was vastgebonden aan een tafelpoot, als een hondje, zodat hij niet de deur uit kon. Die kater was mijn schuld. Jude had hem mij gegeven toen het nog een katje was en een jaar later, toen ik naar Vancouver verhuisde om weer naar school te gaan, liet ik Harrison bij mijn moeder op de boerderij achter omdat ik niets van Jude of uit die tijd meer om me heen wilde hebben. Het beest was nu bijna zestien jaar oud; zijn doffe vacht piekte alle kanten op en viel uit, maar mijn moeder had een maand geleden nog in een van haar dagelijkse faxen gemeld dat Harrison, vastgebonden aan de balustrade, in één weekend wel acht muizen onder de veranda gevangen had. Ik vroeg me af of dat tuigje nog wel nodig was; het oude beest zou vast niet meer ver van huis gaan. Maar mijn moeder bleef bang dat hij de deur uit zou rennen en nooit meer terug zou komen.

Ik zette Jeremy neer, die gapend met een knuistje in zijn oog wreef, pakte hem bij de hand en liep met hem naar de keukentafel. ‘Opa!’ riep hij toen hij Gus zag. Hij kroop bij mijn vader op schoot en sloeg zijn armpjes om hem heen. Vroeger was mijn vader fors en harig, met wenkbrauwen zo vol dat ze over zijn brillenglazen heen krulden, maar nu was hij vrijwel onbehaard, en broodmager. In zijn benige gezicht vielen vooral zijn ogen op, van een bovenaards blauw dat net niet echt leek, alsof hij gekleurde contactlenzen droeg. Een prachtige kleur, die Val geërfd had. Mijn ogen zijn donkerbruin; de ogen van mijn grootmoeder, zegt ma.

Mijn vader levert al twintig jaar strijd tegen prostaatkanker en het ziet ernaar uit dat hij aan de verliezende hand is. Tussen ons vorige bezoek in mei en dit bezoek, begin augustus, was hij het vermogen kwijtgeraakt om zonder hulp te lopen. Hij kon niet meer zonder onze hulp van zijn bed naar de wc, of naar de keukentafel. Zijn huid was gelig geworden en zo dun dat we de donkerblauwe aderen, die als rivieren met hun vertakkingen over de rug van zijn handen liepen, erdoorheen konden zien.

‘Krijgt oma ook een dikke knuffel van je?’ vroeg mijn moeder en ze strekte haar armen naar hem uit.

Ik liet mijn vingers door mijn zoons blonde krullen glijden. ‘Ga je oma ook een knuffel geven?’

Maar Jeremy schudde zijn hoofd en verschanste zich in mijn vaders armen, en mijn moeder liet zich achterover in haar schommelstoel zakken en boog zich weer over haar blocnote.

‘Beth, moet je dat zien’, zei mijn vader, waarschijnlijk om mijn moeder uit haar tent te lokken, en ze sloeg haar ogen op naar het enorme Martin Mars blusvliegtuig dat uit de rook boven de Ptarmiganheuvels opdoemde alsof iemand een ingewikkelde goocheltruc had uitgehaald. Ik zette Jeremy op een stoel om te kijken en deed het raam een beetje open, zodat hij het zware gedreun van het vliegtuig dat over ons heen vloog beter kon horen.

‘Ik begrijp niet hoe het vuur zo snel is aangewakkerd’, zei ma. ‘Maar het is ook zo heet en droog.’ Ze wees met haar pen naar mij. ‘Kat, jij hebt de bliksem die de brand veroorzaakt heeft toch ook gezien?’

‘We zijn gisteravond pas aangekomen, ma. We waren in Alberta toen de brand begon.’

‘Ach ja, dat is waar ook; wat klets ik nou toch?’ Haar hand fladderde naar haar mond en ze zei tegen mijn vader: ‘Wie heeft dan gezien dat de bliksem insloeg? Was het Val? Of een van de buren? Of heb ik dat uit de krant?’ Toen mijn vader geen antwoord gaf, begon ze weer te krabbelen op haar postpapier. Ik kon de woorden ‘bliksem’ en ‘vergeten’ onderscheiden.

Ik gaf Jeremy een kom cornflakes en zette hem aan tafel. ‘Volgens mij was er gisteravond iemand in huis.’

Mijn moeder keek op. ‘O ja?’

‘Ik zag iemand in het raam, een oude vrouw, ze stond achter mij in de kamer.’

‘Dat komt door het bobbelige glas’, zei mijn vader. ‘Ik heb daar al de gekste dingen in gezien. Het was vast je eigen gezicht.’

‘Nee hoor. Het was een oude vrouw en ze stond bij jullie deur. Ik dacht dat ze misschien in de war was, dat ze in paniek vanwege de brand het verkeerde huis was binnengerend.’

Val had me verteld dat veel van de oudjes voor wie zij zorgde van huis waren weggelopen omdat hun hersens zo doorzeefd waren als door houtworm aangevreten hout. Ze kwamen nooit ver, want hun geest fladderde als die van een peuter van de ene fascinatie naar de andere, van de fonkeling van micavlekken in een kei naar de gaai die de zaden uit het hart van een zonnebloem pikt. Val zei dat ze de arme stakkers altijd binnen een paar kilometer van hun huis terugvond, meestal opgerold op de grond, diep in slaap.

‘Net als mevrouw Simms’, zei mijn moeder.

‘Ja.’ Mevrouw Simms had vroeger op mij gepast en had nu zelf een oppas nodig. De afgelopen lente was ze op een middag aan komen lopen bij het huis van mijn ouders. Ma trof haar, turend door de hordeur, op de veranda aan, zwaaiend op haar benen. Je had de blik op haar gezicht moeten zien, schreef mijn moeder in de fax waarin ze verslag deed van dit bezoek, alsof ze een konijn was dat gevangenzat in het licht van de koplampen van een auto.

‘Toen ik terugrende naar huis, waren alle gaspitten aan.’

Mijn moeder legde een vinger tegen haar wang. ‘Had je het fornuis gebruikt?’

‘Ik had melk opgewarmd, ja. Maar daar steek ik niet vier pitten voor aan.’

‘Ik heb dat ook gedaan en het vergeten’, zei ma. ‘Ik moet het vergeten zijn.’

‘Heb jij dan misschien alle pitten aangestoken?’

‘Val zegt dat ik dat voortdurend doe. En soms kom ik de keuken binnen en staat de oven aan. Ik kan me dan helemaal niet herinneren dat ik die aangestoken heb. Het is raar om zo vergeetachtig te zijn. Het is net alsof er iemand anders in het huis woont, een persoon die ik nooit zie en die allerlei dingen doet die ik dan ontdek.’

‘Een spook.’

‘Boe!’ zei Jeremy.

‘Kan Jeremy die pitten niet aangestoken hebben?’ vroeg pa.

‘Ik ben meteen bij hem gaan kijken. Hij sliep als een roos. Jullie sliepen allemaal.’ Ik stopte voor mezelf een boterham in de broodrooster. ‘Misschien heeft Ezra geslaapwandeld. Dat doet hij wel vaker.’ In de weken na Ezra’s hersenbloeding, nu zes jaar geleden, was hij eens opgestaan om in de klerenkast te gaan plassen; ik neem aan dat hij dacht dat het de wc was. Ik zag hem daar staan in het halfdonker, in de erotische houding van een plassende man. ’s Ochtends boende ik de vlek uit het tapijt met Natuurwonder, een schoonmaakmiddel dat ik bij de dierenwinkel had gekocht om de vlekken te verwijderen die de hond van de vorige bewoner achtergelaten had. Ik heb Ezra daar nooit iets over verteld. Hij had al genoeg vernederingen ondergaan.

‘We kunnen de boel maar beter op slot doen ’s nachts’, zei pa. ‘Er wordt wat af geplunderd tegenwoordig.’

‘Was er iets weg?’ vroeg ma.

Ik wuifde naar de tassen en dozen die op de grond om ons heen stonden. ‘Hoe moeten we dat weten?’

Ma krabbelde overeind uit haar stoel, die heftig naschommelde; ze griste de bezem uit de hoek en begon te vegen op de plekken waar geen dozen stonden. Kattenharen dwarrelden op in de baan licht die door het raam viel. Op de televisie raasde Judge Judy voort. ‘Ik had het huis schoon willen maken voordat je kwam.’

‘Het is prima zo, ma.’

‘De werksters zijn al een paar weken niet geweest.’

‘Een paar maanden, zul je bedoelen. Het spijt me dat ik ze heb moeten afzeggen.’

‘Ach, eigenlijk is het beter dat ze niet komen. Val kan me altijd een beetje komen helpen. Je weet toch dat het haar bijna tweehonderd dollar per maand kost om Penny en Carol aan te houden?’

Ik keek mijn vader aan, die me een knikje gaf alsof hij zeggen wilde: Ik weet het wel. Ik had er geen idee van dat ma zo vergeetachtig geworden was. ‘Ik was degene die de werksters betaalde, ma’, zei ik. ‘Maar toen Ezra zijn baan kwijtraakte kon ik het me niet meer veroorloven.’

‘Toch ziet het huis er beter uit’, zei ze. ‘Vind je ook niet?’

Ik keek met haar de kamer rond, maar zei niets. Telkens als ik thuiskwam had ma de boel veranderd. Ze had er een bank uitgegooid en daar twee stoelen voor in de plaats gezet, of ze had de muren van de badkamer groen geverfd, en bij mijn volgende bezoek waren ze dan ineens weer blauw. Ditmaal had ze een sierstrip met zonnebloemen en hanen langs de bovenkant van de keukenmuur aangebracht. Het huis dat mijn grootmoeder gekend had werd laag voor laag weggestopt onder mijn moeders renovaties. Toch waren er nog steeds sporen van dat verleden te vinden: het witte damast op de tafel onder het doorzichtige plastic tafelkleed; de oude groene keukenweegschaal boven op de kast; de ronde, fraai bewerkte broodplank aan de scheidingswand tussen de keuken en Vals oude kamer. Die wand was daar neergezet door mijn grootvader, maar hij had hem niet doorgetrokken tot aan het plafond. Mijn moeder had me verteld dat de tussenwand maar een tijdelijke oplossing was geweest, toen John Weeks hem plaatste was hij van plan geweest nog een kamer aan te bouwen voor mijn moeder. Als die klaar was zou hij de scheidingswand weer afbreken om de keuken terug te brengen tot zijn oorspronkelijke formaat. Maar daar was hij nooit aan toegekomen.

Ik nam de broodplank van de wand. ‘Die moeten we vooral niet vergeten.’ Spikkeltjes opgedroogd deeg van de laatste dag dat mijn grootmoeder brood had gebakken zaten gevangen in het uitbundige, diep uitgesneden gebladerte langs de randen. Op de keren na dat ma hem van de muur haalde voor een van haar renovaties had de broodplank ongebruikt aan de muur gehangen vanaf de dag dat mijn grootmoeder gestorven was, nu al bijna veertig jaar geleden. Het oppervlak zat vol kerven en inkepingen, zoals je bij een broodplank verwachten mocht, maar de meeste sneden liepen met de nerf mee. Mijn grootmoeders gewoontes waren vastgelegd in hout.

‘Ik ben nooit een goede huisvrouw geweest’, zei mijn moeder. ‘Bij mijn moeder was het huis altijd om door een ringetje te halen. Als ik thuiskwam stond ze altijd en eeuwig op de ladder de bovenkant van die wand af te nemen, alsof iemand zou zien dat daar stof op lag. Ze had alles onder controle, net als jij, Kat.’ Ma leunde even op haar bezem en knikte me toe. ‘Jij bent op de wereld gekomen om je grootmoeder te vervangen.’ Omdat ik een paar maanden na haar dood geboren was en zo sprekend op haar leek, had mijn moeder me Mauds trouwring gegeven. Val had onze grootmoeder gekend, want zij was al vijftien toen Maud stierf en ik geboren werd, en ik weet zeker dat ze het niet leuk vond dat ik die ring kreeg. Ik droeg hem aan dezelfde vinger als mijn eigen trouwring.

‘Gisteren vond ik grootmoeders tas, in die doos daar.’ Ik wees naar de tas, die nu boven op de doos lag. ‘Hij zat vol dode lieveheersbeestjes. Ik denk dat er een zwerm in overwinterd heeft.’

‘Mijn moeder noemde mij altijd haar lieveheersbeestje’, zei ma. ‘Zelfs toen ze al in de zeventig was noemde ze me nog haar lieveheersbeestje.’

‘Lieveheersbééstje?’ zei Jeremy en hij lachte. ‘Het is toch geen beestje, het is een kévertje. Lieveheerskevertje, o, wat een pech!’ zong hij. ‘Je huis staat in brand, al je kindjes zijn weg.’

‘Een kevertje is ook een beestje’, zei mijn moeder tegen hem.

Ik wierp mijn moeder een blik toe. ‘Ik heb in haar tas gekeken.’

Ze veegde het hoopje stof in de hoek en zette de bezem daar tegen de muur. ‘Dat vind ik niet prettig. Het waren haar spulletjes, daar heb jij niets mee te maken.’

‘Ik weet het, het spijt me. Ik was gewoon nieuwsgierig.’ Ik keek hoe ze de kruimels van het aanrecht met een vaatdoek op de vloer veegde. ‘Er zat een foto van oom Valentijn in haar portefeuille, gewikkeld in een krantenartikel waarin staat dat grootvader vermist werd in de bergen en dat pa en oom Valentijn hem zijn gaan zoeken. Waarom heb je me daar nooit iets over verteld?’

Mijn vader hoestte en ik klopte hem op de rug. ‘De rook’, zei hij en hij begon weer te hoesten, met zijn handen tegen zijn borst. Ik deed het raam dicht.

‘Hoelang was hij zoek?’ Toen mijn moeder geen antwoord gaf, zei ik: ‘Ze hebben je vader gevonden, hè? Hij is toch aan een hartaanval gestorven?’

‘Ja, aan zijn hart.’

Ik kon me mijn grootvaders gezicht niet voor de geest halen. In het hele huis was geen foto van hem te bekennen, zodat ik geen flauw idee had hoe de man eruitgezien had; wel beweerde mijn moeder dat ze haar lange, magere gezicht van hem geërfd had, en daar was ze niet blij mee.

‘Waarom heb je me nooit verteld dat hij vermist werd?’

Pa boog zich over naar mijn moeder, die met de vaatdoek stond te friemelen, en pakte haar hand. ‘Er viel niks te vertellen’, zei hij.

‘Maar waarom zou grootmoeder een foto van Valentijn bij zich dragen?’

‘Valentijn en Maud waren al lang voordat je moeder en ik met elkaar trouwden goede vrienden’, zei pa. ‘Hij heeft die kas voor haar gebouwd.’

‘Jawel, maar waarom zou ze zíjn foto bij zich dragen en geen enkele andere, van haar eigen man of haar kinderen, of van haar kleinkinderen, om maar eens iets te noemen?’

Mijn moeder pakte haar pen en papier en liet zich in de schommelstoel glijden. ‘Elk voorjaar ging Valentijn de weiden in om een boeketje wilde geel-met-paarse viooltjes voor haar te plukken. Ik weet nog goed dat mijn moeder me aankeek toen ze tegen mijn vader zei dat ik die viooltjes geplukt had bij het binnenhalen van de koeien. Voorzover ik me herinneren kan is dat de enige aperte leugen die ik haar ooit heb horen vertellen.’

‘Waren zij en Valentijn meer dan vrienden?’

Mijn moeder keek naar me op. Haar blauwe ogen waren troebel van de staar, spookachtig; het was net of ze door me heen keek. ‘Mijn moeder was een erg knappe vrouw. Zelfs toen ze al in de zestig was keken de mannen haar na als ze door de straten van Kamloops liep. Ik weet nog goed dat ik een keer met haar aan het winkelen was, vlak voordat jij geboren werd, en dat ze glimlachte naar een willekeurige meneer die een deur voor haar openhield – gewoon een hoffelijke glimlach, mijn moeder was absoluut geen flirt – en die man draaide zich om en liep haar achterna en probeerde een praatje met haar aan te knopen. Ze gaf hem natuurlijk beleefd te kennen dat ze daar niet van gediend was.’

Ik stak mijn handen in de zakken van mijn spijkerbroek en keek door het raam naar Valentijns blokhut en het onafgebouwde huis, en ineens stond ik oog in oog met mijn eigen gezicht, dat flauw weerspiegeld werd op de plek waar de seringentakken het licht tegenhielden. Het bobbelige glas creëerde een beeld dat golvend was en vaag, maar ik zag duidelijk mijn lange neus en volle mond, mijn donkere haren en wenkbrauwen. Het gezicht dat ik voor me zag was dat van Maud als jonge vrouw, en toch was ik in de zes jaren na Ezra’s beroerte het vertrouwen volledig kwijtgeraakt dat ik nog passie kon opwekken in een man zoals zij dat kennelijk gedaan had.

‘Maar je moet niet vergeten in wat voor tijd zij leefden’, zei ma. ‘Ik heb Valentijn haar nooit anders horen noemen dan “mevrouw”.’

Ik draaide me om. ‘Mevrouw?’

‘Gewoon “mevrouw”, ja.’

Mijn moeder begon weer te krabbelen. Ik weet dat ze schreef over het gesprek dat we zojuist gevoerd hadden. Het was haar gewoonte zelfs het kleinste detail van haar leven neer te pennen zodra het gepasseerd was, maar ze was op die momenten net zomin aanwezig als toeristen die hun vakantie door de lens van een camcorder beleven. En hoewel ik verder weinig van mijn moeder snapte meende ik daar wel begrip voor te hebben, want schrijven was iets wat we gemeen hadden. Ik nam aan dat ze schreef om het moment te bewaren, het vast te houden, te zorgen dat het niet verloren ging. Natuurlijk waren dat slechts projecties. Ik had haar nooit gevraagd waarom ze als een bezetene schreef. Ik nam aan dat ze de drang had om de details van haar leven te noteren om dezelfde redenen waarom ik schreef: om de dingen te verklaren, de willekeurige gebeurtenissen des levens zin te geven, en om te onthouden – omdat het geheugen een grillige metgezel was waarop je je niet verlaten kon.