Anne B. Ragde

Het droomhuis

Vertaald uit het Noors door Marianne Molenaar

Uitgeverij De Geus

breda 2011

Deze uitgave is mede tot stand gekomen dankzij een bijdrage van norla, Oslo

Oorspronkelijke titel Ligge i grønne enger, verschenen bij Forlaget Oktober A/S

Oorspronkelijke tekst © 2007, Forlaget Oktober A/S

Nederlandse vertaling © Marianne Molenaar en De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp Riesenkind

Omslagillustraties © plainpicture/Thomas Callsen & plainpicture/Folio Images

isbn 978 90 445 2082 8

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

==

Voor Bingo, mijn vriend in nood

==

De trilogie over de familie Neshov is in zijn geheel opgedragen aan Stein Ketil

==

Ze stond midden op het erf toen hij kwam aanrijden. Haar armen hingen slap langs haar lichaam en ze zag hem parkeren waar hij dat altijd deed, tussen de hooizolder en de houtschuur. Nog terwijl hij uitstapte riep hij: ‘Sorry, ik ben wat laat! Bedankt voor gisteravond, trouwens.’

Ze luisterde naar zijn woorden, zag de contouren van zijn lichaam, zijn bewegingen in het vaalgrijze ochtendlicht. Maar ze zag in de eerste plaats dat hij op haar afkwam, en dat moest hij ook, vóór ze viel, het was een kwestie van seconden.

‘Kai …’

‘Ik kom’, riep hij.

‘Kai Roger.’

Plotseling had hij iets in haar stem gehoord, een snik misschien, de manier waarop ze ademhaalde, ze wist het niet, maar heel even verstijfde zijn lichaam en toen was hij bij haar, in één sprong.

‘Wat is er?’

‘Mijn vader. Hij … Ik heb hem naar de middengang weten te trekken, weg bij Siri, en het hok dichtgedaan.’

‘Maar wat heeft …’

‘Hij heeft het zelf gedaan. Zijn pillenflesje lag daar. Die hij voor zijn been had. En een paar bierflesjes, geloof ik. Ik kon het niet goed … Hij is in elk geval dood. En Siri heeft … ik weet het niet … zijn neus en een paar vingers …’

Hij sloeg zijn armen om haar heen. ‘Mijn god, Torunn.’

Ze voelde het gewicht van zijn armen, deed haar ogen dicht en dacht aan het gewicht van haar vaders enkels in haar handen, de ene laars die uitgleed toen ze hem wilde wegtrekken, Siri’s opgewonden blikken, het gestolde bloed rond haar bek, het gegil van de andere varkens.

‘Het is mijn schuld’, zei ze.

‘Torunn.’

‘Hij heeft het opgegeven en dat is mijn schuld.’

Kai Roger liet haar los, maar pakte haar onmiddellijk bij haar schouders, duwde haar een eindje van zich af.

‘Kijk me aan.’

‘Nee.’

‘Luister dan in elk geval. Ik ga naar de stal en breng hem naar het washok.’

Huilde ze? Torunn dacht het niet. Ze bleef staan en probeerde of ze haar eigen tranen kon ruiken, maar ze rook niets. Je eigen tranen hadden een heel speciale geur. Het enige wat ze duidelijk waarnam, waren beelden. Donker bloed op enorme flaporen, de versleten kraag van zijn flanellen overhemd met de losse pluizige draadjes, de hiel in die grijswollen sok, die op het van urine doordrenkte stro viel omdat de laars van zijn voet gleed toen zij eraan trok, zijn oogholtes vol bloed van de neus. Het gat dat daar zat.

‘Ga jij naar de keuken en bel Margido, dan neem ik de stal voor mijn rekening.’

‘Dat kan ik niet.’

‘Je moet. Jij belt Margido. En ik doe de stal.’

‘Doe de stal?’ vroeg ze. Die woorden klonken zo raar.

‘Ja. Het werk in de stal moet toch gedaan worden. Hoe dan ook. De varkens moeten eten, ze snappen er niets van. Ze moeten hoe dan ook verzorgd worden.’

‘Dit kan ik niet aan’, fluisterde ze.

Hij sloeg zijn armen weer om haar heen, trok haar stevig tegen zich aan en ademde warm in haar haar.

‘Dit kan ik niet aan.’

‘Jawel,’ zei hij, ‘ik zal je helpen. Ik zal je helpen, Torunn.’

Over zijn schouder heen keek ze naar het keukenraam. De keuken op Neshov. Hier stond zij, en hij was dood.

‘Ga naar binnen. Bel. En zet koffie. Dat zal ik wel nodig hebben, dat zullen we allebei wel nodig hebben.’

‘Siri moet worden geslacht. Vandaag nog’, zei ze.

‘Het is niet de schuld van de zeug. Varkens zijn …’

‘Ze wordt geslacht. EN HET IS MIJN SCHULD!’

Kai Roger duwde haar met gestrekte armen van zich af terwijl hij hard in haar schouders kneep.

‘Zo mag je niet denken, Torunn!’

‘MAAR HET IS ZO!’

En ze voelde hoe alles binnen in haar instortte, ze voelde een huilen zo enorm dat ze dacht dat ze moest overgeven, een huilen dat een eindeloos lang inademen werd en toen een ijl gekerm. Ze legde haar hoofd in haar nek, zijn handen hielden haar vast, maar slechts een paar seconden, toen zakte ze in elkaar op de grond met Kai Roger op zijn hurken naast haar. Het lukte haar niet op te houden met kermen, ze hoorde zelf dat het klonk als van een klein dier, ze luisterde naar zichzelf en naar Kai Rogers stem, die van heel ver weg klonk, maar ze hoorde niet wat hij zei, niet tot hij haar hoofd stevig vastpakte en brulde: ‘TORUNN, KIJK ME AAN!’

Ze zweeg, rook de geur van tranen.

‘Lieve, fijne Torunn van me … kijk me aan.’

‘Nee.’

‘Het is niet jouw schuld.’

‘Jawel. En ze moet worden geslacht.’

‘Oké. Sta op. Kom. Ga naar binnen en zet koffie. Ik zal me haasten. Ik regel de rest hier. Dan kom ik ook binnen.’

Ze bleef een hele tijd met de kruk van de deur in haar hand staan voor ze hem naar beneden drukte. Het was koud. Dat was het aldoor geweest, naar haar gevoel. In elk geval al ontzettend lang, dacht ze. De hand van haar vader had deze deurkruk elke dag naar beneden gedrukt, dag in, dag uit. Zij was hier toch eigenlijk alleen maar op bezoek.

Deel I

==

Ze vond een parkeerplaats bijna helemaal aan het eind van de Søndre-gate, draaide de auto erin en zette de motor af, bleef voor zich uit zitten staren. In haar blikveld dook een oude man op. Zijn jas hing open en hortend en stotend duwde hij moeizaam een rollator over het trottoir. Hij liep langs de etalages van een bank. Op een reusachtige reclameposter stonden een man en een vrouw voor een aftandse caravan met een piepklein, roestig autootje ervoor. De man en de vrouw keken wanhopig en hulpeloos recht in de camera en onder de foto stond: Waarom wachten op de lotto? Wij geven u graag een kickstart!

De man met de rollator ademde zwaar en snel met zijn mond open, de reclame voor het raam keurde hij geen blik waardig. Elke stap achter zijn rollator eiste zijn volle aandacht op terwijl zijn schoenen, die net pantoffels leken, over het stoffige trottoir sloften.

Het deed haar goed zo te blijven zitten. Ze legde haar onderarmen op het stuur en liet haar voorhoofd er langzaam op zakken, sloot haar ogen. Ze rook vast naar varkensmest, ze hadden de hele week het land bemest. En hoewel ze net had gedoucht, zou dat hoogstwaarschijnlijk het eerste zijn wat haar moeder had aan te merken, de geur drong door alle andere geuren heen. Ze richtte zich op en hield haar handen voor zich, bekeek onderzoekend haar nagels. Ze waren afgebroken en langs de nagelriemen zaten vage bruine randjes. Ze draaide haar handen om en keek naar haar handpalmen: de levenslijn, de lotslijn en de hartlijn of hoe ze ook heetten, de lijnen waarvan sommige mensen dachten dat ze je persoonlijkheid en toekomst onthulden. Ze waren lichtbruin gekleurd, dat zou in astrologische kringen vast als een slecht voorteken worden gezien. Ze nam bijna nooit meer de moeite handschoenen aan te trekken bij het werk, of ze moesten toevallig vlak voor haar neus liggen als ze ze nodig had.

Ze legde haar onderarmen weer op het stuur, leunde er met haar voorhoofd op, deed haar ogen dicht en luisterde naar de auto’s die langsreden. De oude man zou intussen wel weg zijn, maar ze kon het niet opbrengen haar ogen open te doen om te kijken. Hij woonde vast alleen, trok hoogstens één keer per week een schone onderbroek aan en at elke dag oud brood met makreel in tomatensaus erop in plaats van warm eten, terwijl hij loog tegen zijn dochter, aan de telefoon ergens ver weg in een ander deel van het land, en haar verzekerde dat hij minstens vier keer per week goed voor zichzelf kookte, met aardappelen.

De auto achter haar startte, met haar ogen dicht luisterde ze hoe er verschillende malen geschakeld werd, in de voor- en weer in de achteruit, tot het toerental opliep en het geluid van de motor verdween. Slechts een paar seconden later herhaalden de geluiden zich, maar deze keer omdat een andere auto zich op de lege plek manoeuvreerde. Als ze wilde kon ze zich omdraaien en kijken: vlak achter haar zat iemand in een auto, een mens met een heel leven, gegarandeerd een leven dat niet op het hare leek, gegarandeerd iemand die de dag niet begon door om zeven uur met een lege maag een stal met hongerig gillende varkens binnen te gaan. Hoewel, dat kon ze natuurlijk niet weten. Wie weet wemelde het toevallig net vandaag in de hele Søndre-gate van de auto’s met boeren. Uit Fosen en Skaun en Byneset en Ranheim. Ze hoorde een portier dichtslaan. Het leek op het geluid van een deksel dat hard en onverwachts op een open blik werd geslagen.

‘Hallo! Hállo!’

‘Ja …?’

Ze schrok op en ging rechtop zitten. Buiten voor het raampje hing een gezicht. Een vrouw met een rare uniformpet. Haar rechterwijsvinger was gekromd, hing in de lucht, klaar om op het raampje te tikken. Nu liet ze haar arm zakken. Torunn draaide het raampje naar beneden: haar ogen brandden alsof iemand er zout in had gestrooid. Ze moest haar oogleden met geweld openslaan en wist slechts met moeite op het gezicht van de vrouw te focussen.

De vrouw keek met haar neus snuffelend de auto rond: ‘Neem me niet kwalijk, maar … zit u hier te slapen?’

‘Ik geloof het wel, ja.’

‘Nou ja, dat gaat mij natuurlijk niets aan, maar …’

‘Ik heb niets gedronken, als u dat soms denkt.’

‘U moet parkeergeld betalen. Dat wilde ik alleen maar even zeggen.’

‘Ben in slaap gevallen voor ik zover was.’

‘Juist. Maar dan moet u het nu doen. Dan kunt u daarna gewoon weer verder slapen, als dat de bedoeling is.’

‘Nee, dat is het niet. Ik heb een afspraak met mijn moeder in de Palm.’

‘Betaalt u nu eerst maar. De dichtstbijzijnde automaat staat daar verderop. En als u geen kleingeld heeft, pinnen kan ook.’

Ze zag haar moeder niet meteen. En in de luchtstroom van de draaideur rook ze duidelijk haar eigen varkensmestaroma. Toen ontdekte ze haar aan een van de tafeltjes rechts en Torunn had een paar seconden tijd om haar gade te slaan, tot ze haar ogen opsloeg en ze elkaar aankeken. Haar moeder paste perfect in deze entourage, in een elegante witwollen trui met boothals, met goud in haar oren, een kunstig gestyled kapsel en een tas van gepatineerd bourgondisch rood leer tegen de stoelpoot geleund. Ze zette net het theezeefje netjes op zijn plaats op een witporseleinen schaaltje, ze had een vermoeide indruk gemaakt gedurende de paar seconden dat ze zich ongezien had gewaand.

‘Hallo mam.’

‘Daar ben je dan! Maar … Torunn, wat zie je eruit?’

‘Hoezo? Nee, dat …’

‘Kom, dan krijg je een zoen! Kalm maar, ik weet toch dat je nooit om kleren hebt gegeven. O, Torunn, schat, wat heb ik je gemist …’

Ze liet zich omhelzen, drukte haar moeder plichtsgetrouw tegen zich aan terwijl ze de geuren opsnoof die getuigden van geld, alle tijd in de badkamer en veel aandacht voor het eigen uiterlijk. Toen ze elkaar loslieten, zag ze de neusgaten van haar moeder groter worden en snel van links naar rechts bewegen, net een konijn, maar ze zei niets, ze ging gewoon weer zitten, trok haar trui recht in haar taille, schikte de wijde boothals symmetrisch langs haar sleutelbeenderen en glimlachte overdadig en moederlijk.

‘Torunn …’

‘Ik begrijp eigenlijk niet wat je hier doet. Aan de telefoon zei je dat je me wilde zien?’

‘Laten we eerst maar eens wat van het lunchbuffet genieten, dan praten we verder, mijn kind.’

‘Heb niet zo’n honger.’

‘Wat een onzin. Moet je die sandwiches zien! Ik neem er een met tartaar en een heleboel kappertjes, gesnipperde ui en bietjes. Wat een geluk dat je weer rauwe eidooiers kunt eten, god, wat was ik dat gezeur over die salmonella zat. Maar nu hoor je daar niets meer van, dus het gevaar is blijkbaar geweken. Wat wil je drinken, dan bestel ik dat eerst.’

‘Geef mij ook maar een kopje thee.’

‘Kom, dan nemen we het ervan. Maar kon je nu geen rok vinden die nog een beetje kleur had, hè?’

Ze pakte een sandwich van de eerste de beste schaal. Rosbief, in plooien boven op een berg remouladesaus gedrapeerd. Haar moeder stond nog steeds bij het buffet en schikte met snelle, precieze bewegingen alles wat ze op haar bord had. Er ging een man aan de vleugel zitten, die opgewekte tafelmuziek begon te spelen.

Het restaurant was halfvol, bijna uitsluitend vrouwen die al een beetje op leeftijd waren, allemaal iets meer dan gemiddeld opgedirkt. Aan één tafeltje zat een man alleen met een stapel kranten voor zich, hij had iets bekends, hij leek op een van die twee schilders met dezelfde voornaam. Maar ze volgde het niet zo, ze kocht geen kranten meer, wat erin stond zei haar niets, het stond allemaal zo ver van haar eigen dagelijkse leven af, en ze kon zich niet lang genoeg concentreren om geïnteresseerd te raken. Dus de namen van beroemde kunstenaars kende ze niet. Haar grootvader beklaagde zich er dagelijks over dat de Nationen niet meer in de bus kwam. En zelfs dat ging langs haar heen. Er waren twee vensterenveloppen van de Nationen gekomen. In de eerste zat waarschijnlijk de rekening voor het abonnement en in de tweede het bericht dat de bezorging gestaakt werd als de rekening niet onmiddellijk werd betaald.

‘Het is zo enig om hier te zijn!’ zei haar moeder enthousiast toen ze aan tafel kwam zitten en haar servet openvouwde op haar schoot. ‘Ik heb nog nooit in het Britannia overnacht en in de Palm gegeten, heb er alleen over gelezen en er foto’s van gezien. Dit is voor Trondheim wat het Grand Hotel voor Oslo is, weet je. Wenche Foss, die toneelspeelster, is weg van de Palm en daar verderop zit Håkon Bleken, de schilder. Vroeger was er een goudvissenvijver in het midden, waar nu het buffet staat, maar mensen gooiden hun sigaret in het water, dus daar moesten ze mee ophouden. Misselijk. Sigaretten in een goudvissenvijver gooien, zoiets zou in Oslo niet voorkomen. Eet, Torunn. Je bent dunner geworden en dat staat je niet. Vertel eens, ben je helemaal opgehouden met make-up? Deed je vroeger niet ten minste wat mascara op?’

‘Ik ga even naar buiten, een sigaretje roken. Mijn thee is er toch nog niet.’

‘Maar … moet je vóór het eten al roken? Is het zo erg? Nou ja …’

Toen ze buitenkwam en haar pakje sigaretten openmaakte, werd een hysterisch huilend kind net aan één arm over het trottoir gesleurd. De moeder trok bij elke stap die ze deed hard aan het kinderarmpje, haar andere hand had ze vol propvolle plastic tassen. Overal waren auto’s en mensen, luchtig geklede mensen in het warme meiweer. Voor de bloemenwinkel een stukje verderop stond het trottoir vol stijlvolle decoraties en op een lange tafel lagen kaarsen en servetten in bijpassende kleuren. Ze inhaleerde diep en moest steun zoeken bij de muur toen ze opeens duizelig werd: wat had ze vandaag eigenlijk gegeten? Niet veel in elk geval. Maar ze kon toch gewoon naar de auto gaan, instappen en terugrijden naar Neshov, kijken hoe ver Kai Roger intussen met eggen was? Voor komende zondag moest de mest goed diep in de aarde zitten, er was een confirmatie in de kerk van Byneset en dan kon niet alles en iedereen in de geur van varkensmest gehuld zijn. Haar moeder had de avond ervoor onverwachts gebeld om Torunn uit te nodigen voor de lunch. Kai Roger zei dat hij het prima vond. Maar hoe kon dat nou? Het was toch niet zijn boerderij. Niet zijn verantwoordelijkheid. En er was net zo veel te doen. Ze moesten vandaag ook de slachtvarkens nog merken, die moesten over twee weken geleverd worden.

‘Hier is je thee. Die tartaar is gewoonweg verrukkelijk, zeg.’

‘Wat doe je zo opeens in Trondheim, mam?’

‘Ik ben hier om met je te praten.’

‘We hebben toch allebei telefoon.’

Haar moeder hield haar hoofd schuin en glimlachte flauwtjes, een glimlach die Torunn kende: die toegeeflijke glimlach vol zelfmedelijden die zei dat zij, en zij alleen, zowel de vraag als het antwoord kende.

‘Onze telefoongesprekken waren nu niet direct informatief, Torunn. Jij hebt altijd een excuus om neer te leggen voor we tot een gesprek komen, iets wat je moet doen, wat ontzettende haast heeft. Ik begrijp intussen dat je me op afstand wilt houden. Daarom besloot ik te komen, om je in levenden lijve te zien.’

‘Je komt puur en alleen van Oslo naar Trondheim om mij in levenden lijve te zien?’

‘Ja. Je bent mijn enige kind, mijn schat. Dan ben ik uiteraard bereid een uurtje in het vliegtuig te zitten om je te zien als het belangrijk is.’

‘Dat gold niet voor de begrafenis. Toen was je er niet.’

‘Toen dacht ik dat het niet lang zou duren of ik had je weer terug in Oslo, natuurlijk. En zo weinig contact als jij met je vader had, dan kan het verdriet omdat hij is gestorven toch niet zo groot zijn …? Ik wil niet harteloos overkomen, maar wees eens eerlijk.’

‘Hij is niet gestorven. Hij heeft zelfmoord gepleegd.’

‘Eet nu. Je moet wat eten, Torunn.’

‘En dat was mijn schuld.’

‘Wat zeg je nou? Zoiets onzinnigs heb ik nog nooit gehoord!’

Haar moeder ademde luid door haar neus terwijl ze thee voor hen inschonk. Zo te zien waren haar oorbellen veel te zwaar, de gaatjes in haar oorlelletjes werden tot dunne spleetjes getrokken.

‘Hij dacht dat ik het niet wilde overnemen. Daarom heeft hij er een eind aan gemaakt. Dan was het nergens voor, zei hij.’

‘Maar Torunn!’ Haar moeder boog naar voren en sprak zachtjes, met fluisterende stem, er vloog een kruimeltje uit haar mond dat op het tafelkleed belandde: ‘Natuurlijk hoef jij helemaal niets over te nemen. Dat is niet jouw verantwoordelijkheid. En nu moet er eens een eind komen aan die onzin! Dat is wat ik je duidelijk moet maken. Het is zes weken geleden dat hij is gestorven en jij zit nog steeds vast op die oude rotboerderij. Ik heb met Margido gesproken …’

‘Jíj hebt met Margido gesproken? Waarover dan?’ Ze leunde zo ver mogelijk achteruit op haar stoel.

‘Over … Nou ja, waarom jij nog hier bent. Het verbaasde hem ook. Maar hij heeft je geholpen, naar ik heb begrepen.’

‘Waar heeft Margido mij mee geholpen? Ik heb hem nu niet bepaald veel gezien sinds mijn vader …’

‘Met die invaller voorzover ik begreep. Met de juiste instanties gepraat zodat je hem kon houden tot je wist wat je wilde.’

‘Daar heeft Kai Roger niets over gezegd.’

‘Nee, ze willen je waarschijnlijk allemaal sparen. Alsof ze je daarmee een dienst bewijzen. Maar ik heb Margido in duidelijke taal te verstaan gegeven wat jij wilt.’

‘En wat wil ik dan, mam?’

‘Die varkens laten slachten of ze verkopen en naar huis komen, naar je leven in Oslo.’

‘En wat zei Margido daarop?’

‘Dat hij dat van jou zelf wilde horen. En dat moet nu snel gebeuren!’

‘Er wonen daar nog meer mensen. Mijn grootvader, bijvoorbeeld. Hij redt zich niet alleen.’

‘Hij is je grootvader niet. Hij is je oom, net als Margido. En sinds wanneer is een nichtje verantwoordelijk voor een oom van tachtig die ze pas leerde kennen toen ze zevenendertig was, als ik vragen mag?’

‘Het is zielig voor hem.’

‘Ik ga een stukje taart halen als dessert, dan kun jij even nadenken.’

Ze sneed een hapje van haar sandwich en stopte het in haar mond, concentreerde zich erop langzaam aan beide kanten van haar mond te kauwen, zo weinig mogelijk na te denken, niet in huilen uit te barsten hier te midden van al die opgedirkte dames en beroemde schilders. Ze moest zich aan haar woede en irritatie vastklampen, dat bood de beste bescherming. De witte trui van haar moeder werd een bewegende vlek aan de rand van haar blikveld, ze strooide drie scheppen suiker in haar thee, toen ze het kopje naar haar mond bracht, voelde ze hoe haar lichaam trilde.

‘Jij hoort in Oslo thuis’, zei haar moeder nog voordat ze weer op haar stoel zat. Voor haar op een enorm wit bord lag een overdadig gegarneerde punt taart. Het tartaarbordje was al weggehaald.

‘Ik heb je nodig. Je bent mijn enige kind. Ik heb je meer nodig dan die oude man op Byneset.’

‘Hij is zielig. Dat ben jij niet, mam.’

‘Gunnar wordt vader’, zei haar moeder zachtjes en ze liet haar taartvorkje slap op de rand van haar bord rusten.

‘Nou en? Leuk voor hem, toch. Ben jij daarom zielig?’

‘Word nu niet hatelijk. Natuurlijk betekent dat een enorme belasting voor me. We waren verdorie drieëndertig jaar getrouwd, of ben je dat vergeten?’

‘Maar dat zijn jullie niet meer. En het huis is verkocht …’

‘Hè, nee, herinner me daar nu niet aan, alsjeblieft. Dan begin ik alleen maar te huilen. God, wat mis ik dat huis … Weet je, ik kom voor geen goud meer in de buurt van Røa, ik moet er niet aan denken een bekende straat te zien, een bekende winkel.’

‘Dacht dat je het naar je zin had in je nieuwe woning?’

‘Ja, dat is ook wel zo. Maar tachtig vierkante meter op de derde verdieping in Sandvika is nu niet direct hetzelfde als een villa in Røa. Ik wilde niet het risico aangaan alles in een huis te stoppen, ik heb ook nog iets nodig om van te leven. Zo langzamerhand kom ik wat op orde, maar een villa in Røa is het niet.’

‘Tachtig vierkante meter met lift en dakterras. Niet slecht, al met al.’

Haar moeder leunde achteruit op haar stoel, slaakte een diepe, theatrale zucht en keek daarbij naar de schilder om te zien of hij naar haar keek.

‘Weet je, Torunn, ik heb geen zin om ruzie met je te maken. Helemaal naar Trondheim vliegen alleen om ruzie te maken.’

‘Ik heb je niet gevraagd te komen.’

‘En al die oude spullen van jou van zolder. Ik heb een kelderbox kunnen lenen van een van de woningen die nog niet klaar zijn, daar staat alles nu. Maar daar kan het natuurlijk niet eeuwig blijven, er zal binnenkort wel iemand intrekken. En ik heb niet eens een sleutel van jouw flat! Vertel eens, heb je geen planten die water nodig hebben? Iets wat ligt te rotten in de koelkast? Zomaar alles achter te laten! Je krijgt je post toch wel doorgestuurd?’

Torunn knikte. Haar moeder slaakte weer een zucht, toen glimlachte ze als naar een ziek kind en zei: ‘Zal ik een fles wijn voor ons bestellen? Wat zeg je daarvan? Hè …? Mijn schat?’

‘Ik moet nog rijden. Dat weet je toch wel, mam.’

‘Maar ik had gedacht … Nou ja, ik heb eigenlijk al een kamer voor je geboekt. Hier in het Britannia! Een zalige kamer met een enorm bad. Als een verrassing, een cadeautje! Klinkt dat niet heerlijk? Ik dacht dat we samen ergens konden eten en …’

Torunn smeet haar bestek op tafel en vouwde met besliste gebaren het witte, stoffen servet op.

‘Dat gaat natuurlijk niet! Mijn god, hoe is het mogelijk! Ik heb de verantwoordelijkheid voor levende dieren, ben je dat vergéten?’

‘Zachtjes, de mensen kijken. Maar je hebt toch een invaller, Torunn! Ik dacht dat dat de bedoeling was? Dat die voor je inviel?’

‘Niet zomaar op stel en sprong. Moet ik hem ook nog vragen voor mijn grootvader te koken, soms? Nadat hij de hele dag de akkers heeft geëgd? Hè? Jij hebt geen flauw benul. En nu moet ik ervandoor. Bedankt voor het eten.’

‘Je blijft zítten’, zei haar moeder beslist, toen barstte ze zachtjes in huilen uit in haar servet. De tafelmuziek begon weer, de pianist speelde een nieuwe melodie, iets langzaams en slepend romantisch.

‘Kunnen we niet gewoon een beetje gezellig doen, het een tijdje over iets anders hebben?’ vroeg haar moeder en ze haalde een papieren zakdoekje uit haar tas waarmee ze voorzichtig haar neus afveegde. Torunn kreeg zin om luid te lachen, hoewel ze het nauwelijks kon opbrengen te glimlachen: nooit van haar leven zou haar moeder erop worden betrapt haar neus met een servet af te vegen, je had toch beschaving, ook al kwam je oorspronkelijk uit een dorpje ergens buiten Tromsø en had je een stamboom vol vissers en keuterboertjes.

‘En, hoe gaat het met het stel in Kopenhagen, mijn schat?’

‘Ik ben degene die het erfrecht bezit, mam. Een boerderij verkopen doe je niet zomaar. Neshov moet een boerenbedrijf blijven volgens het bestemmingsplan.’

‘Jasses, die boerentermen waar jij me mee om de oren slaat … Natuurlijk wordt hij verkocht als degene die het erfrecht heeft hem niet wil hebben.’

‘Maar dat weet ik nog niet! Het is mijn schuld dat mijn vader een eind aan zijn leven heeft gemaakt en ik heb het gevoel dat ik hem iets verschuldigd ben. Hem en zijn varkens.’

‘Maar in hemelsnaam, Torunn, hoe kun je varkens nou iets verschuldigd zijn?’

Haar moeder begon luid en onnatuurlijk te lachen, Torunn wachtte tot ze uitgelachen was en zei toen: ‘Hij hield van ze. Ze waren zijn leven. En ik hou ook van ze.’

Haar moeder had haar papieren zakdoekje tot een prop gefrommeld, nu boog ze haar hoofd en staarde ernaar, zonder iets te zeggen. Torunn bedacht hoelang geleden het moest zijn dat ze iets dergelijks tegen haar moeder had gezegd, dat ze van haar hield, en hier zat ze en had het over haar gevoelens voor varkens. Langs de scheiding in haar moeders haar was een paar millimeter lichtgrijs te zien in het verdere kunstblond.

‘Mama’, zei ze en ze strekte haar hand over tafel uit, maar haar moeder zag hem niet. Ze trok hem snel weer terug en zei: ‘Met Krumme en Erlend gaat het prima, trouwens. Jytte en Lizzi zijn intussen in de tiende week en alles is normaal. Erlend stuurt onophoudelijk sms’jes.’

‘Je wílt het blijkbaar niet begrijpen, Torunn! Dat je moet …’

‘Erlend telt de dagen tot de echo begin juli.’

Torunn doopte haar vork in de remouladesaus en bekeek de fijngehakte stukjes augurk die in de gele massa kleefden. Het bloed van de rosbief was in het witte brood eronder getrokken en op het witporseleinen bordje gelekt. Het brood was roze geworden en leek net schuimrubber.

‘Nou ja, als we het daar dan over moeten hebben, dan moet ik zeggen dat ik het zo grappig vind, je hebt geen idee! En dat vinden al mijn vriendinnen ook. Stel je voor, hoe komen ze erop! En met twee vrouwen tegelijk nog wel’, zei haar moeder en ze sneed met haar vork een groot stuk taart af, een chocoladeroosje werd zonder pardon in tweeën gekliefd. Torunn wilde niets loslaten over Erlends en Krummes grootse plannen om Neshov te renoveren, de silo’s om te bouwen, er een zomerhuis van te maken. Voorwaarde voor die plannen was natuurlijk dat Torunn bleef, en dat zou nog meer koren op haar moeders molen zijn.

‘Ik krijg trek in koffie bij de taart. En een glas cognac. Ze hebben hier toch wel Bache xo? Weet je zeker dat je geen cognacje wilt, mijn schat? Of een wijntje?’

Torunn bedacht opeens dat het maar goed was dat haar moeder niet naar de begrafenis was gekomen. Dan had ze alles over Erlends plannen te horen gekregen en het een bij het ander opgeteld. Tijdens een telefoongesprek had Krumme het onderwerp even aangesneden en haar rechttoe rechtaan gevraagd of zij het een goed idee vond. Hij begreep dat het een keus voor haar inhield, hij begreep blijkbaar de reikwijdte van het bestemmingsplan, terwijl Erlend er gewoon van uitging dat ze bleef.

Erlend, die er voor Tors dood niet bij kon hoe ze het vrijwillig op Neshov uithield. Keer op keer had ze uitgelegd dat ze haar vader niet in de steek kon laten, dat hij haar nodig had. En nu ze niet eens meer een vader had die als reden kon dienen, was hij radicaal van gedachte veranderd omdat hij plotseling zelf de mogelijkheden had gezien die de plek bood. Dat gaf blijk van een egoïsme waarvoor ze haar ogen niet kon sluiten, ook al was ze nog zo gek op haar pas verworven oom.

‘Een hele boerderij gratis in de schoot geworpen, nichtje, plus Deense miljoenen op een zilveren presenteerblaadje geserveerd! Holy shit, wat zal het hier mooi worden. Wacht maar af tot je Neufeldt ontmoet, de architect! Hij komt mee, mét zijn tekenblok, hij moet alleen eerst alles klaar hebben voor de bouw van een luxehotel in Thailand, minstens een twintigsterrenhotel, maar dan heeft hij tijd en kan hij zich voor de volle honderd procent aan een vervallen Noorse boerderij wijden! Wel een contrast, hè? Maar Krumme kent hem en hij heeft meteen toegezegd. Hij krijgt dan ook vet betaald, godsamme, zeg … En dan hebben we het over uurloon! Voor dat geld zou je een heel Engels voetbalteam kunnen huren. Maar who gives a shit about voetbal, toch? Nou ja, Elton John misschien … Hij heeft toch een club gekocht? En David Beckham is natuurlijk om op te vreten, tot hij zijn mond opendoet en je erachter komt dat hij een castraat moet zijn. Hoe die twee kinderen hebben verwekt, dat vergt werkelijk wat van je fantasie. Mevrouwtje Bosch, zoals ik haar noem naar mijn elektrische tandenborstel, ze heeft net zo’n figuurtje …’

‘Torunn? Nu was je ver weg, mijn schat. Moe …?’

‘Nogal. Moet ’s morgens vroeg op, weet je. Veel zwaar lichamelijk werk.’

‘Jakkes. Dat is toch niet gezond.’

‘O, jawel, ik geloof warempel dat er in de medische wereld op brede schaal eensgezindheid over bestaat dat lichamelijk werk gezond is.’

‘Niet zo’n toon, toe. Ik heb alleen het beste met je voor, dat weet je heel goed.’

Ze liet de bediening haar bord met het broodje rosbief weghalen voordat haar moeder de tijd kreeg te bekritiseren dat ze zo weinig had gegeten. De koffie en de cognac werden gebracht, haar moeder dronk het glas in één teug halfleeg.

‘Wanneer ga je weer naar huis?’

‘Morgen. Kan me voorstellen wat te gaan shoppen nu ik hier toch ben. Ken jij een paar leuke winkels?’

‘Ik kom bijna nooit in de stad. Vind het nog steeds belachelijk dat je die hele reis hebt gemaakt alleen om met me te praten.’

‘Om je tot rede te brengen, mijn kind. Maar eigenlijk ben ik nog bezorgder geworden. Om eerlijk te zijn’, zei haar moeder en ze slaakte weer een theatrale zucht terwijl ze nog een blik in de richting van de schilder wierp. Torunn volgde haar blik, de schilder was weg. Ze voelde even een vonkje tederheid voor haar moeder in zich opvlammen.

‘Heb je soms zin om mee te komen naar de boerderij? Het is er ontzettend mooi nu. De appelbomen staan in bloei. En je hebt het zelf over het fantastische uitzicht gehad.’

‘Zijn jullie niet net aan het mesten, zei je?’

‘Ja, dat wel.’

‘Nee, dank je. Ik mag dan goed in de slappe was zitten nu het huis is verkocht, maar om een hele garderobe in de vuilnisbak te gooien … dat gaat me iets te ver. Die geur krijg je er nooit meer uit. Denk je dat ik hem zelfs over tafel heen niet ruik? En je handen, Torunn … wat zien die eruit! O, ik neem aan dat ze schoon zijn. Als het erop aankomt. Handen worden zo als je … Maar hoe sta je er financieel voor? Je bent toch niet langer ziek gemeld?’

‘Nee. Onbetaald verlof.’

‘Die ouwe op de boerderij krijgt toch wel pensioen?’

‘Ja, hoor. En er was een soort verzekering voor mijn vader, via de boerenbond. Daar teer ik nu op.’

‘Lieve hemel, nu moet je toch je verstand eens gaan gebruiken.’

‘Ik moet weg.’

Ze stond op.

‘Dus ik zie je niet meer? Maar Torunn … denk aan die heerlijke kamer waar je lekker kunt ontspannen. Eén nachtje maar.’

‘Nee, dankjewel. En bedankt voor de lunch.’

‘Kun je dan vanavond niet naar de stad komen om samen ergens iets te eten? Dat is toch het minste …’

‘Ik eet om drie uur, ben ’s avonds in de stal bezig en ga om half tien naar bed.’

‘Nu overdrijf je. Nu overdrijf je bewust. Zo leven Noorse boeren niet. Ze kunnen heus wel een keer in de stad uit eten.’

‘Ik ben de Noorse boeren niet. Ik ben ik. En zoiets moet van tevoren worden geregeld. Bovendien hebben we het ontzettend druk op het moment. Ik kan niet … En nu moet ik weg.’

Ze liet zich door haar moeder omhelzen en legde haar eigen handen om de zachte wollen trui, was op hetzelfde moment bang dat ze er vlekken op zou maken. Ze voelde hoe haar moeders rug begon te beven, alsof die zich schrap zette voor een nieuwe huilbui.

‘Niet doen, mama. Niet huilen. Ik kom er wel uit. Kalm nu maar. Ik ben volwassen, ik red me wel.’

‘Het was in elk geval jouw schuld niet, mijn lieverd. Beloof me dat je dat inziet’, fluisterde haar moeder terwijl ze haar nog steeds innig tegen zich aangedrukt hield.

Torunn knikte.

‘Tot ziens, mam. Goede reis naar huis. Doe je vriendinnen de groeten.’

Ze moest zich dwingen om in een normaal tempo naar de draaideur te lopen. Toen holde ze door de receptie, maar op het trottoir bleef ze gauw staan om geen opzien te baren. Ze stak een sigaret op, moest de aansteker met beide handen vasthouden. Ze pakte haar mobieltje en belde Kai Roger. Hij nam meteen op.

‘Ik kom eraan, hoe gaat het?’

Zijn stem klonk als altijd, alles was normaal: daarbinnen zat haar moeder en hierbuiten stond zij. Hij had koffiepauze en was op schema met het eggen, hij had aan het eind van een van de akkers een paar kuilen ontdekt, daar moesten ze wat grind in storten. En hij had bedacht dat ze een nieuw stempel nodig hadden om de varkens mee te merken, het oude was zo versleten dat de cijfers onduidelijk waren, kon zij bij Eidsmo, de slachterij, langsgaan om een nieuwe te halen?

‘Uiteraard. Is er nog iets wat we nodig hebben nu ik toch in de stad ben …?’

Ze hoefde zich in elk geval niet te haasten, het was zeker heerlijk een paar uur weg van de boerderij te zijn? En wat was de reden van haar moeders komst? Kwam ze mee naar Neshov?

‘Nee, ze heeft met een paar vrouwen afgesproken die ze onderweg heeft leren kennen. Gaat shoppen. Ze rook meteen wat voor geur ik meebracht, dus een bezoek aan de boerderij zag ze niet zitten …’

Dan was ze heel anders dan haar dochter.

‘Dat kun je wel zeggen. Maar het was mooi in de Palm. Zeg, ik had geen idee dat Margido en jij hadden geregeld dat jij kon blijven? Dat dat een probleem was … zeg maar? Ik heb er gewoon … helemaal niet bij nagedacht.’

Dat hoefde ze ook niet. Er bestonden verschillende speciale regelingen in verband met dood en dergelijke. Overgangsregelingen.

Overgangsregelingen? Van wat naar wat? Ze had geen bon hoewel ze negen minuten te laat was. Ze begon al te huilen voordat ze Ila voorbij was en hield voorbij Rye pas op, toen Byneslandet zich voor haar uitstrekte, lentegroen en glanzend, de akkers scherp van elkaar gescheiden door verschillende tinten bruin al naar gelang hoe ver de betreffende boerderij gevorderd was met mesten en ploegen en zaaien. Ze rook nog steeds haar moeders kostbare geuren, vermengd met een zweem cognac, die ze had opgesnoven toen zij haar had toegefluisterd dat het niet haar schuld was.

Natuurlijk was het haar schuld. Haar vader kon niet weten dat ze werkelijk had overwogen het over te nemen op den duur. Hij wilde onmiddellijk antwoord en dat kon ze hem niet geven die vrijdag die ermee eindigde dat hij insliep in het hok van Siri, zijn lievelingszeug, met bier, aquavit en 96 paralgin forte in zijn maag.

Haar neus liep, ze veegde hem schoon met de mouw van haar bloes.

Haar vader moest het toch hebben geweten.

Hij had het talloze malen zelf gezegd, dat varkens eigenlijk roofdieren waren, had het met een zekere trots gezegd als om te bewijzen dat hij ze onder controle had, dat het om wederzijds respect ging. Hij moest het hebben geweten. Dat juist zij hem zo zou vinden. Had hij dat als een soort straf bedoeld? Luid haalde ze haar neus op, ze wilde Kai Roger niet met een behuild gezicht onder ogen komen, dan kreeg hij nog meer medelijden met haar. Ze moest eerst maar naar de supermarkt in Spongdal om boodschappen te doen, eraan denken energiek op te treden alsof ze alles onder controle had. Middageten. Een nieuwe afwasborstel. Deodorant en Fun Light. Melk. Ze hadden bijna geen melk meer. Ze kon Kai Roger vragen of hij wilde blijven eten. Pannenkoeken misschien, met blauwebessenjam en bacon.