Rose Tremain

De onafwendbare dag

Vertaald uit het Engels door Eugène Dabekaussen en Tilly Maters

Uitgeverij De Geus

breda 2011

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Trespass, verschenen bij Chatto & Windus

Oorspronkelijke tekst © Rose Tremain 2010

First published in Great Britain in 2010 by Chatto & Windus,

Random House, London

Nederlandse vertaling © Eugène Dabekaussen, Tilly Maters en

De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Omslagillustratie © Gary Isaacs/Trevillion Images

isbn 978 90 445 2099 6

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Voor Richard, in liefde

==

#

De naam van het kind is Mélodie.

Langgeleden, voordat Mélodie was geboren, had haar mooie moeder een poging gedaan om muziek te componeren.

Mélodie is tien jaar oud en probeert een broodje te eten. Ze haalt de twee helften van het broodje uit elkaar en staart naar de vochtige, roze ham ertussen en naar de walgelijke grijsgroene glinstering erop. Overal om haar heen, in het dorre gras en in de verdroogde bomen, maken krekels en sprinkhanen het geluid dat ze maken, niet met hun stem (Mélodie is verteld dat ze geen stem hebben) maar met hun lichaam, waarbij ze één deel laten trillen tegen een ander deel. Op deze plek, denkt Mélodie, leeft en beeft alles en gaat van de ene plek naar de andere, en ze is bang dat een van deze insecten plotseling op haar broodje of op haar been gaat zitten of met zijn poten aan haar haar klitten.

Mélodie heeft donker en zacht haar. Terwijl ze naar de slijmerige ham kijkt, voelt ze het zweet uit haar hoofd sijpelen. Zweet, denkt ze, is een koude hand die je probeert te strelen. Zweet is iets vreemds binnen in je dat van de ene plek naar de andere probeert te kruipen …

Mélodie legt het broodje neer in het stoffige gras. Binnen de kortste keren, zo weet ze, zwermen de mieren eromheen en proberen ermee aan de haal te gaan. Waar ze vroeger woonde, in Parijs, waren geen mieren, maar hier, waar haar nieuwe thuis is, zijn meer mieren dan je ooit kan tellen. Ze komen uit de grond en gaan er weer in. Als je graaft, vind je ze: een compacte kluwen, zwart en rood. Je schep zou er dwars doorheen knarsen. Misschien hoefde je niet eens diep te spitten.

Mélodie heft haar hoofd op en tuurt naar de bladeren van de eikenboom boven haar.

Deze bladeren zijn aan het vergelen, alsof het al herfst was. De wind, mistral genaamd, blijft door de boom waaien, de zon blijft bewegen en door de schaduw heen prikken en niets op deze plek is ooit voorbij of stil.

‘Mélodie’, zegt een stem. ‘Gaat het wel met je? Lust je je broodje niet?’

Mélodie keert zich naar haar juf, mademoiselle Jeanne Viala, die enkele passen van haar af op een deken in het gras zit met pal naast haar een paar van de jongste kinderen, die om haar heen hurken en allemaal gehoorzaam op hun baguettes kauwen.

‘Ik heb geen trek’, zegt Mélodie.

‘Het was een lange ochtend’, zegt mademoiselle Viala. ‘Probeer een paar hapjes te eten.’

Mélodie schudt haar hoofd. Soms is het moeilijk om te praten. Soms ben je net een insect zonder stem, dat alleen maar een beweging hoeft te maken met een of ander onderdeel van zijn lijf. En overal om je heen blijft de mistral waaien en blijven de herfstbladeren vallen, al is het een dag midden in de zomer.

‘Kom hier eens zitten’, zegt mademoiselle Viala. ‘Dan drinken we allemaal wat water.’

De juf vraagt een van de jongens, Jo-Jo (een van de kinderen die Mélodie plagen en pesten en haar deftige Parijse accent nabauwen), haar de picknicktas te brengen. Mélodie staat op en loopt weg van het stokbroodje in het gras, en mademoiselle Viala strekt haar hand uit en Mélodie gaat daar zitten, dicht bij de onderwijzeres, die ze graag mag maar die haar die ochtend heeft verraden … jawel, dat heeft ze … door haar te laten kijken naar dingen die ze niet wilde zien …

Mademoiselle Viala draagt een witte linnen blouse, een spijkerbroek en witte canvas schoenen. Haar armen zijn zacht en gebruind en ze heeft een felle, opvallende rode lipstick op. Ze had uit Parijs afkomstig kunnen zijn. Ze pakt een flesje Evian-water uit de zware tas en geeft het aan Mélodie.

‘Hier’, zegt ze. ‘Alsjeblieft.’

Mélodie drukt de koele fles tegen haar wang. Ze ziet Jo-Jo naar haar kijken. De gezichten van pestkoppen kunnen wezenloos zijn, volkomen wezenloos, alsof ze nooit hebben geleerd hun eigen naam te zeggen.

‘Zo,’ zegt Jeanne Viala met haar onderwijzeressenstem, ‘wie kan mij nu, na wat we gezien hebben in het museum, vertellen hoe zijde wordt gemaakt?’

Mélodie kijkt weg, omhoog, zijwaarts, ver weg naar het springende licht, naar de onzichtbare wind … Overal om haar heen steken de kinderen hun vinger op, popelend om mademoiselle Viala te vertellen wat ze weten, of wat ze, zo vermoedt Mélodie, altíjd al wisten, omdat ze deel zijn van dit landschap en uit deze aarde zijn voortgekomen.

Jo-Jo zegt het: ‘Zijde wordt gemaakt door rupsen.’

Net als de anderen had hij dit altijd al geweten. Iedereen had erover gehoord van zijn grootouders of zijn overgrootouders en alleen zij, Mélodie Hartmann uit Parijs, had er nog nooit over nagedacht tot vandaag, tot Jeanne Viala met de kinderen naar het Museum van Cevense Zijdeproductie in Ruasse ging …

‘Goed’, zegt mademoiselle Viala. ‘Niet allemaal tegelijk. Zeg jij het eens, Mélodie. Stel, je wilt een gezonde voorraad zijderupsen kweken, wat is dan het eerste wat je doet als je de eitjes hebt gekocht?’

Het eerste. Ze kijkt neer op haar handen, die vuil zijn van het zweet en de stof – van menselijke modder.

‘Ze warm houden …’ Ze fluistert het. Haar stem zachter dan de stem van een of ander minuscuul beestje dat tussen twee maisstengels of onder een boomwortel woont.

‘Inderdaad’, zegt Jeanne Viala. ‘Mooi. En hoe doe je dat dan?’

Mélodie wil zeggen: ik heb al een antwoord gegeven. Ik heb het gezegd. Ik wil er verder niets over zeggen. Maar ze blijft gewoon neerstaren op haar modderige handen die de Evian-fles omklemmen.

‘Ik weet het!’ zegt Jo-Jo.

‘Wij weten het!’ zeggen twee meisjes, twee onafscheidelijke vriendinnetjes, Stéphanie en Magali.

‘Vertel jij het dan maar, Magali’, zegt Jeanne Viala.

Magali’s gezicht is vuurrood, opgeblazen van trots en verlegenheid. ‘Mijn oma heeft het me verteld!’ barst ze los. ‘Je doet ze in een zakje en stopt het zakje in je onderbroek!’

Terwijl er om haar heen gelach uitbreekt, staat Mélodie op. Haar benen voelen trillerig, maar ze loopt zo snel mogelijk bij het groepje kinderen vandaan.

Roodgerugde krekels springen op en schieten over haar pad. Ze breekt een stengel met een brosse zaadbol aan het uiteinde en probeert de insecten van zich af te houden. Ze hoort de juf naar haar roepen, maar ze keert zich niet om. Jeanne Viala weet toch zeker wel … moet toch zeker weten … dat als je je hele leven in Parijs hebt gewoond – tien jaar – je heimwee hebt naar de stad, naar een mooie, schone kamer met vloerbedekking in een mooi appartement en dat je dan niet wilt praten over rupsen die in een zakje onder je rok kronkelen. Want het is niet alsof Parijs uit je geheugen is gewist. Het zit daar nog steeds. Je straat is er. Je appartement. De kamer die ooit de jouwe was. Alleen jij gaat nooit meer terug. Nooit meer. Omdat papa een ‘geweldig aanbod’ heeft gekregen. Papa heeft promotie gemaakt. Hij is hoofd geworden van het Laboratorium voor Medisch Onderzoek in Ruasse. Hóófd. ‘Het is fantastisch’, zegt maman. ‘Je moet begrijpen dat het een prachtkans is.’ En het betekent alleen maar dat … Parijs er niet meer is. Nu is er een huis van natuursteen, ver weg in de eenzaamheid van een overschaduwde vallei. Muggen drenzen in de donkere, warme nachten. Het huis wordt een mas genoemd. In de spleten tussen de stenen, waar de mortel is geschilferd of verdwenen, schuilen de schorpioenen voor de zon. En soms zit er een, zwart en dodelijk, op de muur van je slaapkamer en moet papa komen en …

… komt hij met een houten of ijzeren hamer. Het bloed stijgt hem naar het gezicht.

De klap van de hamer laat een indruk achter in het pleister op de muur.

‘Ziezo,’ zegt hij, ‘dat is weer gepiept. Die leeft niet meer.’

Niet meer.

Niet meer de wandelingen uit school, langs de opticien en de bloemenwinkel en de patisserie op de hoek. Niet meer de winteravonden als de Parijse lucht staalblauw afsteekt tussen de gebouwen.

Niet meer naar balletles, zwemmen, vioolles. Niet meer.

Met haar zaadbolstengel baant Mélodie zich een weg door de sprinkhanen.

Ze opent een roestig ijzeren hek en loopt een weiland vol pollen in, naar schaduw, naar vergelende jonge essen, een plek waar ze alleen zal zijn en haar water kan drinken. De juf roept haar niet meer. Misschien is ze verder gelopen dan ze zich realiseerde? De lucht is stil en roerloos, alsof de mistral is gaan liggen.

Mélodie maakt het waterflesje open. Niet meer koud, maar vuil door haar modderige handen en ruikend naar plastic. Niet bedoeld om naar plastic te ruiken, maar alleen hier, waar de natuur zo … absoluut is … zo … overál, naar kunstmatig plastic ruikend. Alleen hier, waar de natuur de grond en de lucht en de hemel vult. Waar ze je ogen vult. Waar je de natuur in je mond kunt proeven …

Als ze het water naar binnen klokt hoort Mélodie een nieuw geluid.

Pratende mensen op de radio? Een van die discussies, ver weg, over politiek of over het leven van een beroemdheid? Een gesprek waarvan ze dachten dat je het nog niet helemaal begreep.

Ze houdt op met drinken om te luisteren. Nee. Niet mensen. Iets wat zachtjes kwebbelt als mensen, maar het zijn geen mensen … tenzij ze spreken in een taal die Mélodie nog nooit eerder heeft gehoord …

Ze kijkt naar waar het weiland lijkt te eindigen in een strook netels, onkruid met veerachtige bladeren. Het onkruid groeit in bosjes die zo dicht op elkaar staan dat het haast onmogelijk lijkt je er een weg door te banen. Maar Mélodie is vastbesloten de bron van dit nieuwe geluid te vinden, dus loopt ze ernaartoe. Ze heeft nog steeds haar stengel. Ze begint het onkruid neer te slaan. Ze denkt: zo moet je deze plek aanpakken, dit land van de Cevennen, je moet het slaan! Maar dan slaat het terug. De stengel breekt. Dus begint Mélodie zich een weg door het onkruid te trappen en stampen met haar in Parijs gekochte witte gympen, die niet langer wit zijn. Ze neemt grote passen. Ze voelt dat de grond onder haar naar beneden begint te hellen. Een van de essen staat te trillen tussen haar en de zon, als een flinterdun gordijn dat boven haar hoofd is dichtgetrokken.

Ze is nu onzichtbaar. De onderwijzeres noch de andere kinderen kunnen haar meer zien. Zij, de anderen – stuk voor stuk – wisten van de oude vrouwen die de rupsen uitbroedden onder hun zware rokken, witte rupsen tegen de witte huid van hun buik, hun dijen, maar die kwamen hier niet, durfden niet te komen om het onkruid neer te slaan en plat te trappen en een weg te banen naar …

… een ronde oever van grijze stenen en zanderige kiezel. En daar, voorbij de kiezel, kronkelend tussen enorme rotsen, een smal, kabbelend stroompje. Geen rivier. Maar dat wel dóét alsof het een rivier is, wel tegen zichzelf práát in de taal van een rivier, maar door de hitte is geslonken tot een stroompje. Libelles die over de hoge stenen scheren. Esbladeren dwarrelen weg en drijven mee op het wateroppervlak.

Mélodie steekt de kiezel over naar de oever van de stroom. Ze bukt en dompelt haar hand onder om de modder weg te wassen, geniet van de koelte, de kou, het bijna ijzige. Een opwindend gevoel plotseling. En hier is ze dan, onzichtbaar in de heerlijke schaduw van de boom, onzichtbaar en veilig, alsof het donkergroene onkruid achter haar weer was opgeveerd en de terugweg voor haar afsneed.

Bijna gelukkig wandelt ze langs het strandje, langs de stroom naar de plek waar die een bocht maakt. En ze loopt de bocht om en ziet het water onverwachts in een diepe, zeegroene poel stromen. Ze staart naar de poel. Een stroompje dat weer probeert rivier te worden! Dus zelfs de natuur kon een herinnering hebben – kon dat? – net als zij een herinnering heeft, aan wat zij dacht wat ze moest worden en waar. Want zo voelt ze het, dat het stroompje verlángde naar de poel. Het schaamde zich ervoor dat het een beekje was, een geultje. Misschien was het zelfs wel verdrietig, droevig, zoals zij, ‘zwaar te moede’ zoals maman het noemt. Maar nu het zich heeft vermengd met de grote diepe poel, weet het dat het is thuisgekomen.

Lange tijd staat Mélodie stil en observeert. Dan wordt ze overvallen door het verlangen haar jeukende, zonverbrande lichaam in het water te dompelen. Ze kijkt achter zich, half in de verwachting haar juf te zien verschijnen door het gordijn van boompjes. Maar er komt niemand.

Schoenen. Spijkerbroek. T-shirt. Ze gooit alles van zich af behalve een klein rood-met-wit onderbroekje gekocht bij de Monoprix op de Champs-Elysées. Dan begint ze over de eerste rotsen te klimmen die haar scheiden van de poel. Nu gaat ze behendig van kei tot kei naar de hoogste, midden in de stroom, en ze herinnert zich hoe haar zweminstructeur tegen de andere kinderen zei: ‘Kijk naar Mélodie. Zo moeten jullie allemaal zijn wanneer je duikt: als een vogel, gracieus en licht.’

Dus ze gaat nu duiken. Ze plaatst haar blote voeten op de rand van de witte kei. Ze staat op het punt een keurig uitgevoerde duik te nemen, op het punt zich onder te dompelen in de verkwikkende kou van de poel als ze … in haar ooghoek iets ziet wat daar niet hoort te zijn. Eerst herkent ze niet wat het is. Ze moet nog eens kijken. Ze moet turen.

Dan begint ze te gillen.

#

Het tapijt (‘Frans, idyllisch tafereel, late Louis xv, van Aubusson’), vertoonde een verzameling elegant geklede aristocraten gezeten op het gras in de schaduw van een paar loofbomen. Twee bedienden liepen op de groep toe, een oudere man en jonge vrouw, met vlees, brood, wijn en fruit.

Een hond lag te slapen in de zonneschijn. In de verte (‘hier en daar enigszins verbleekt, weefselstructuur licht verhard’) was een weiland vol bloemen. De rand was complex (‘formeel lijstpatroon, wapenschilden, rozen en eikenbladeren’) en de kleuren (‘schakeringen rood, blauw en groen op een neutrale achtergrond’) waren zacht en aangenaam.

Op een koude lenteochtend in Londen stond Anthony Verey in zijn winkel, Anthony Verey Antiques, zijn handen warmend aan een beker koffie, naar dit tapijt te kijken. Het was nu al enige tijd in zijn bezit. Vier jaar? Vijf? Hij had erop geboden bij een particuliere veiling in Suffolk. Hij had het zo graag willen hebben dat hij er meer dan duizend pond boven de ophoudprijs van zesduizend pond voor had betaald, en toen het werd afgeleverd bij de winkel, had hij het opgehangen aan de wand helemaal achterin, tegenover het bureau waar hij tegenwoordig altijd zat, pretenderend te werken, maar in werkelijkheid in een licht soort dagdromerij verkerend, de wacht houdend over zijn prachtige bezittingen – zijn geliefden zoals hij ze noemde – en soms erlangs turend om de voorbijgangers op de Pimlico Road gade te slaan.

Toen het tapijt eenmaal op zijn plaats hing, merkte Anthony dat het idee het te verkopen hem tegenstond. De prijs die hij ervoor vroeg – veertienduizend pond – was bedoeld om kopers af te schrikken, maar in feite bestond deze prijs alleen in Anthony’s hoofd en was hij nergens opgeschreven. Als mensen hem iets vroegen over het tapijt, zei hij soms dat het niet van hem was, maar dat hij er alleen op paste. Soms zei hij dat de verkoopprijs ‘om en nabij de negentienduizend pond’ lag, in de verwachting dat handelaars hun wenkbrauwen zouden ophalen. Soms zei hij gewoonweg dat het tapijt niet te koop was. Het was van hem: zijn eigen Louis xv-Aubusson. In zijn hart wist hij dat hij er nooit afstand van zou doen.

Anthony was een vierenzestigjarige man van gemiddelde lengte met welig grijs krulhaar. Vandaag droeg hij een rode kasjmieren coltrui onder een zachtbruin tweedjasje. Het was nooit zo warm in de winkel, want de geliefden hadden bij een temperatuur boven de zestien graden de neiging te barsten, bobbelen, vergelen of splijten. Maar Anthony zelf was mager en bang voor de kou. Bij zijn bureau stond een zware, oude oliekachel die op winteravonden gezellig knarste. Hij dronk grote hoeveelheden hete koffie, af en toe met wat cognac. Hij droeg thermische sokken. Soms zelfs sjaals en wollen handschoenen.

Hij wist dat dit gedoe voor de geliefden excentriek was, maar dat kon hem niet schelen. Anthony Verey had vrouw, minnares, minnaar, kind, hond noch poes. In de loop van zijn leven had hij al deze zaken weleens gehad, in verschillende combinaties en samenstellingen – allemaal, behalve het kind. Maar nu was hij alleen. Hij was een man die van mooie dingen was gaan houden en van niets anders.

Anthony nam een slokje van zijn koffie. Zijn blik bleef rusten op het tapijt, waarop rechts de aristocraten zaten met achter zich de bomen en de bedienden van links naderden. De slapende hond en de verheugde gezichten van de mensen suggereerden een moment van ongestoord, hedonistisch genieten. Het middageten kwam eraan. De zon scheen stralend neer.

Maar er was nog iets. Helemaal aan de rand van het tafereel, uiterst rechts, bijna verborgen tussen het gebladerte, bevond zich een onguur gezicht, het gezicht van een oude vrouw. Op haar hoofd had ze een zwarte muts. Ze keek uiterst kwaadaardig naar de mensen. Maar niemand lette op haar. Het was alsof ze haar niet hadden gezien.

Anthony kon lang achtereen naar het gezicht van deze oude vrouw kijken. Maakte ze deel uit van het oorspronkelijke ontwerp? Ze leek onwerkelijk: een gezicht zonder lichaam, een knoestige hand op haar kin, de rest van haar verborgen achter de bomen. Hadden de tapijtwevers (‘vermoedelijk uit het atelier van Pierre Dumonteil, 1732-1787’) de eentonigheid van hun werk verlicht door dit kleine maar veelzeggende zelfbedachte detail toe te voegen?

Anthony dronk het restant van de koffie en wilde net naar zijn bureau lopen om een halfhartig begin te maken met zijn wekelijkse boekhouding, toen zijn oog werd getroffen door iets anders. Het was een losse draad in het tapijt.

Hij werd van dichtbij verlicht door een halogeenlamp. Deze zwarte draad hing over het voorhoofd van de oude vrouw, als was het een lok haar van het mens. Anthony zette zijn beker neer. Hij strekte zijn hand uit en nam het minuscule zijden vezeltje tussen duim en wijsvinger.

Het vezeltje was nog geen centimeter lang. Het voelde heel zacht aan en Anthony hield het in zijn hand, wreef het draadje een korte tijdspanne, die een minuut geduurd kon hebben of drie minuten of vier of zelfs zeven, maar die in ieder geval lang genoeg was om zich ten volle bewust te worden van het schokkende en onomstotelijke feit over zijn leven dat het draadje hem plotseling had geopenbaard: als hij doodging zou hij nog geen scherfje of splintertje van een van zijn geliefden kunnen meenemen. Zelfs als er een leven na de dood bleek te bestaan, wat hij betwijfelde, dan zou hij níéts bij zich hebben om hem te troosten, zelfs niet deze zwarte zijden draad van nog geen centimeter lang.

De deurzoemer klonk en wekte Anthony uit een trance waaraan hij in alle dagen en weken die nog zouden komen grote betekenis zou hechten. Een man in een streepjespak met een roze stropdas kwam de winkel binnen. Hij keek om zich heen. Geen handelaar, concludeerde Anthony snel, zelfs geen amateurverzamelaar, gewoon een van de Onbenullige Rijken, die eerst naar het ene ding en dan naar het andere keek, zonder te weten wat hij zag …

Anthony liet het stuk onbenul in de richting van het duurste voorwerp in de winkel bewegen, een wandtafel van verguld hout met marmeren blad (‘het blad bestaande uit allerlei exquise marmersoorten met een rand gebeeldhouwd uit verde antico, eerste kwart van de negentiende eeuw, Italiaans. De vergulde lijsten en schragende staande Atlasfiguren, derde kwart van de achttiende eeuw. Eveneens Italiaans’), en liep toen langzaam in zijn richting.

‘Kan ik u helpen, meneer?’

‘Ja,’ zei de man, ‘waarschijnlijk wel. Ben op zoek naar een huwelijkscadeau voor mijn zus. Ze zijn een huis aan het kopen in Fulham. Ik wilde ze graag iets geven … Ik weet het niet … voor de hal, dacht ik. Iets wat iedereen zal … hm … opmerken.’

‘Juist’, zei Anthony. ‘Voor de hal. Tja …’

Hij zag de ogen van de man uitpuilen van bewondering en ontzag voor de vergulde Atlasfiguren, dus liep hij direct op de wandtafel af en streelde over het marmeren blad. ‘Dit is een schoonheid’, zei Anthony met een stem die nog steeds de onmodieuze Engelse lijzigheid had die hij niet langer wenste te onderdrukken. ‘Een droom. Maar hij heeft ruimte nodig om tot zijn recht te komen. Hoe groot is de hal van uw zuster?’

‘Geen idee’, zei de man. ‘Heb ’m nog niet gezien. Maar ik vind die gouden cherubijnen of wat het ook moge wezen, prachtig. Een blits ding! Wat is de … hm … prijs?’

Anthony zette zijn bril op en bukte, op zoek naar een minuscuul etiketje geplakt op de marmeren sokkel waar de Atlasfiguren op stonden. Hij kwam weer overeind en zei zonder glimlach: ‘Achtentwintigduizend.’

‘Oké’, zei de man, terwijl hij met een vlezige hand aan zijn roze zijden stropdas frummelde. ‘Dan kijk ik nog even verder. Ik was eigenlijk op zoek naar een koopje.’

‘Een kóópje?’ zei Anthony. ‘Vergeet niet dat dit Pimlico is.’

Pimlico.

Nee, niet Pimlico zelf. Nog steeds Chelsea. Het westelijke deel van de Pimlico Road, in Londen sw3, Anthony’s thuis, zijn broodwinning, zijn leven de laatste veertig jaar, de plek waar zijn kennis, intelligentie en charme hem ooit rijk hadden gemaakt. Niet alleen rijk. Hier was hij een grootheid geworden in de antiekwereld. Handelaren spraken zijn naam vol ontzag uit: Anthony Verey, de Anthony Verey. Geen belangrijke veiling, geen particuliere verkoping, geen voorbezichtiging of hij was uitgenodigd. Hij kende iedereen: hun plaats in de hiërarchie van handelaren en eigenaren, hun zwakke plekken, hun mislukkingen, hun gekmakende triomfen. Hij was als een verwende vorst in een klein, maar weelderig rijk, op zoek naar invidia.

Op het hoogtepunt van zijn roem had hij zichzelf in slaap kunnen brengen met het opsommen van de mensen – de een na de verrukkelijke ander – die hem benijdden.

En nu, op deze koude voorjaarsochtend, zag hij plotseling … tja, wat zag hij plotseling? Hij zag hoe éénzaam alles was. Niet alleen de man die ooit een vorst was geweest, ooit de Anthony Verey was geweest. Maar ook alle geliefden, al die wonderen, vervaardigd met zo veel zorg, met zo veel toewijding … deze dingen die al zo lang hadden bestaan en overleefd … zelfs deze dingen waren treurig in hun isolement en eenzaamheid. Goed, hij wist wel dat dit een sentimentele gedachte was. Meubels hadden geen gevoel. Maar jij kon wel voor ze voelen. Je kon je zorgen maken over de dag dat je ze achter moest laten, moest overlaten aan de genade van de onachtzaamheid en onwetendheid van andere mensen. Vooral nu, in deze tijd waarin dit soort objecten alom werd afgestoten, omdat men dacht dat ze hoorden bij een oude wereld die had afgedaan. Wat stond ze te wachten? Wat wachtte ze?

Anthony zat nu aan zijn bureau, op een harde windsorstoel, maar met zijn nog strakke kont zorgvuldig neergevlijd op een groen zijden kussen. Dit kussen, gekocht bij Peter Jones, was zo volmaakt gemodelleerd naar de vorm van zijn achterste dat hij het maar zelden durfde op te schudden of te kloppen. Er kwam niemand anders de winkel binnen. Buiten was de dag zonder licht.

Anthony pakte zijn kasboek, zette zijn bril op en begon naar de kolommen met cijfers te staren. Het kasboek was oud, dik en versleten, een van de zeven kasboeken met alles wat hij aan geschreven geschiedenis had: elke aankoop, elke verkoop, elke belastingbetaling, elke uitgave. De kasboeken 2 tot en met 5 bevatten alle schitterende cijfers. In kasboek 6 begonnen de prijzen te dalen en de omzet te verminderen in een akelige neergaande curve. En nu, in kasboek 7 … tja, eerlijk gezegd kon hij een blik op de onderste cijfers maar beter vermijden.

Hij keek naar de posten Verkoop voor de maand maart: een onbeduidend portret (‘Engelse school, vroegachttiende eeuw. Sir Comus Delapole, Queen’s Counsel, en lady Delapole. Pastel met toetsen in aquarel’), een majolicakruik (‘eivormig, Italiaans zeventiende eeuw, versierd met grote slingers van bladergroepen’), een zilveren George iii-theepot (‘de ronde buik gegraveerd met een band van bloemmotieven en wriemelwerk’) en – het enige van echte waarde – een mahoniehouten regencytafel waarvan hij eigenlijk geen afstand had willen doen. Deze dingen hadden hem iets minder dan vierduizend pond opgeleverd, nauwelijks genoeg om de huur voor de winkel te betalen.

Miserabel.

Anthony wenste nu vagelijk dat hij beter zijn best had gedaan om de perzikkleurige Italiaanse wandtafel te verkopen aan de man met de roze stropdas, die uiteindelijk niets had gekocht en die hij linea recta naar de winkel van David Linley aan de overkant van de straat had zien lopen. Hij wist dat niet alleen de prijs van de tafel, maar ook zijn onverholen minachting deze persoon had verjaagd, en nog heel wat andere klanten. Maar daar was niets aan te doen. Anthony schepte namelijk plezier in zijn minachting. Minachting – geboren uit specialistische kennis, of wat hij zag als geheime kennis – was een houding die hij in meer dan veertig jaar had verfijnd en die nu een van de weinige geneugten was die hem nog restten.

Anthony nam zijn hoofd in zijn handen. Hij klampte zich vast aan strengen van zijn haar. Dat had hij tenminste nog: haar had hij wel. Hij was dan misschien vierenzestig, maar zijn haar was geweldig. En het mooiste ervan vond hij natuurlijk de afgunst die het wekte onder zijn vrienden – de weinige die hij had – met al die rozehoofdschaamte waaronder ze dag in dag uit leden. En hij moest zichzelf toegeven, zoals hij langgeleden al had kunnen doen, dat de afgunst van anderen – de zalige invidia waarmee de mens zo rampzalig behept is – hem wis en drie op de been had gehouden. Dit was een schandelijk besef, maar wel waar. Minnaars van beide seksen en zelfs één kortstondige echtgenote, Caroline, waren gekomen en gegaan, maar de bewondering en afgunst van anderen hadden hem nooit verlaten, hadden hem begeleid in zijn werk en zijn vrije tijd, hem gevoed en gestimuleerd, hem het gevoel gegeven dat zijn leven zin en betekenis had. En nu was ook dat verdwenen.

Er was medelijden voor in de plaats gekomen. Iedereen wist dat hij het moeilijk had, dat hij zelfs op de fles kon gaan. Het was ongetwijfeld onderwerp van gesprek aan hun eettafels: ‘Niemand wil nog antiek meubilair. Interieurs zien er tegenwoordig heel anders uit. Anthony Verey zal het wel zwaar hebben …’ En natuurlijk zagen velen hem graag failliet gaan. Honderden. Als de winkel dicht moest, zouden bepaalde mensen zich beslist verkneukelen.

Bittere gedachten. Anthony wist dat hij zich op de een of andere manier moest verzetten, moest voortploeteren. Maar wie of wat kon hem helpen? Waar was nog betekenis te vinden? Het kwam hem voor dat buiten de beschutting van zijn winkel, waar de geliefden zich om hem heen schaarden en hem beschermden, nu een meedogenloze woestenij was.

Zijn telefoon ging.

‘Anthony,’ zei een stroeve, maar vriendelijke en vertrouwde stem, ‘met V.’

Onmiddellijk stroomde er een gevoel van opluchting en dankbaarheid door Anthony’s bloed, als een scheut adrenaline. Zijn zuster, Veronica, was de enige levende persoon voor wie Anthony Verey iets als echte genegenheid voelde.

#

In datzelfde koele voorjaar liep Audrun Lunel, een vrouw die in vierenzestig jaar nog nooit haar dorp La Callune in de Cevennen had verlaten, in haar eentje door een bos van eiken en kastanjes.

Dat bos, een zacht suizend en prachtig iets, was geheel en al van haar, overeenkomstig het testament van haar overleden vader (‘Aan mijn dochter, LUNEL Audrun Bernadette, vermaak ik in zijn geheel het perceel bebost land bekend als Salvis 547 …’), en Audrun kwam hier vaak in haar eentje, om onder haar rubberlaarzen de oneffenheden van de grond met zijn tapijt van bladeren, eikels en kastanjebolsters te voelen, om de bomen aan te raken, om door hun takken naar de hemel te kijken, om zichzelf eraan te herinneren dat dit land ‘in zijn geheel’ van haar was. Ze had aan dit bos herinneringen die verder leken terug te gaan dan de tijd, of boven de tijd leken uit te stijgen, of boven wat de mensen ‘tijd’ noemden, met zijn rechtlijnigheid, zijn jaren op een rij, zijn noodzakelijkheden. In het bewustzijn van Audrun waren deze herinneringen er altijd geweest.

Ze wist dat ze vaak in de war was. Mensen zeiden het tegen haar. Bekenden, dokters, zelfs de pastoor, allemaal zeiden ze het tegen haar. ‘Je bent soms in de war, Audrun.’ En gelijk hadden ze. Er waren momenten dat het bewustzijn of het bestaan of hoe je het leven ook moest noemen, er waren momenten dat het … haperde. Soms viel ze in zwijm, net als vroeger haar moeder Bernadette, wanneer de wind uit het noorden blies. Soms ook zag en hoorde ze de dingen die er waren nog wel, maar was het alsof ze die zag en hoorde door glas, op een vreemde angstaanjagende afstand, en even later wist ze dan niet meer wat ze ervoor precies had gezien of gehoord. Dan was er het gevoel alsof haar iets was ontgaan.

Episodes, noemde de dokter het. Korte episodes van de hersenen. En de dokter – of dokters, want het was niet altijd dezelfde – gaf haar pillen en zij nam ze in. Ze lag dan in haar bed pillen te slikken. Ze legde ze op haar tong, als een hostie. Ze probeerde zich in te denken dat ze erdoor werd getransfigureerd. Ze lag in de Cevense nacht te luisteren naar de dwergooruil, naar het ademen van het land, en probeerde zich de chemische rivier in haar bloed voor te stellen. Ze zag deze rivier als een gemarmerde maalstroom van paars, rood en wit; de kleuren dreven in strengen, dijden uit tot haast herkenbare vormen, als wolken. Soms vroeg ze zich af of deze voorstellingen niet onfatsoenlijk waren. Ze had ook te horen gekregen dat haar geest de neiging had ‘onfatsoenlijke gedachten’ te verzinnen. Die geest kon zich verschrikkelijke dingen indenken. Die kon zich bijvoorbeeld marteling indenken. Die kon in de oude, verlaten putten van La Callune de ondersteboven hangende lijken van haar vijanden ontdekken, hun enkels vastgebonden met metaaldraad. Die draad sneed in hun vlees. Bloed sijpelde uit hun ogen. Het water in de putten bleef maar stijgen …

‘Víjanden, Audrun? Je hebt geen vijanden’, zeiden de mensen van La Callune.

Maar die had ze wel. Haar beste vriendin, Marianne Viala, wist wie dat waren. Dat een van deze vijanden dood was en op het kerkhof lag, had zijn gehate gedaante nog niet ontdaan van de mantel der vijandschap. Vaak leek het Audrun Lunel dat de doden, die vormeloos werden, ook beweeglijk werden en niet alleen je dromen konden binnendringen, maar zelfs de lucht die je inademde. Je kon ze proeven en ruiken. Soms kon je ook hun walgelijke warmte voelen.

Audrun liep door. Haar ogen waren helder en nooit dof, behalve wanneer een episode naderde en voorwerpen en gezichten leken te rekken en verschuiven. Vandaag kon ze de tekenen van de lente opvangen, duidelijk, scherp en lichtovergoten: lichtgroene bladeren aan de kastanjes, hondstandviolen aan hun voet, katjes aan een hazelaar. Ook had ze een zuiver gehoor. Ze kon de zang van de fitis herkennen, zich storen aan het gepiep van haar rubberlaarzen. En nu, midden in het bos, bleef ze staan en keek naar de grond.

Over de grond vergiste ze zich niet, dat wist ze. Over de grond van haar geliefde Cevennen kwamen nooit onfatsoenlijke gedachten bij haar op. Er zat een patroon in hoe de dingen wérden, en zij – Audrun Lunel van het dorp La Callune – begreep dat perfect. Vuur of vloed kon komen (en kwam vaak) om alles weg te vagen. Maar nog steeds viel de regen en waaide de wind. Op het onbegroeide moedergesteente hechtten zich in spleten en glooiingen minuscule materiedeeltjes: flintertjes dorre bladeren, slierten verkoolde brem. En in de lucht, bijna onzichtbaar, waren stofspikkeltjes, zandkorreltjes, en die nestelden zich tussen het puin, waar ze een bed vormden voor de sporen van mos en korstmos.

In één seizoen kon de verbrande of schoongespoelde kalksteen weer groen worden. Dan vielen in de najaarsstormen, in de stortbuien aan de voet van Mont Aigoual, bessen en zaden op het korstmos en schoten wortel. Daar begonnen buxussen en varens te groeien en mettertijd wilde peren, meidoorns, dennen en beuken. En zo ging het maar door: van naakte steen tot bos in één enkele generatie. Almaar door.

Wel was inbreuk mogelijk.

‘Er kunnen mensen van je komen stelen, Audrun’, fluisterde haar moeder, Bernadette, langgeleden. ‘Er kunnen vreemden komen. En anderen die misschien geen vreemden zijn. Alles wat bestaat kan gestolen of vernield worden. Dus je moet waakzaam zijn.’

Ze probeerde altijd waakzaam te blijven. Sinds haar vijftiende, toen Bernadette was gestorven, had Audrun Lunel zich gehouden aan haar moeders instructie. Zelfs in haar slaap voelde ze de eeuwige uitputting van de waker. Maar het had haar niet kunnen redden.

De zon was warm. Dit was als een lentedag in haar kindertijd, toen ze op de treden zat die naar de zware voordeur leidden, wachtend op de bestelwagen met brood.

Honger.

Ze herinnerde zich dat de honger haar wil beheerste. Ze was vier of vijf jaar. Ze bracht de twee broden van de bestelwagen naar de keuken, waar het koel en stil was. Maar ze kon niet van het brood weglopen. Ze probeerde het wel, maar het lukte niet. Ze brak een van de broden en begon het knapperige witte brood in haar mond te proppen.

Wat een heerlijk brood! Maar toen had haar oudere broer, Aramon, haar betrapt en tegen haar gezegd dat zijn vader, Serge, haar ervanlangs zou geven met zijn riem. Ze duwde het gebroken brood van zich af. Wenste dat het weer heel zou worden. Doodsbang omdat het haar in verzoeking had gebracht. En toen moest ze gaan zitten van Aramon en had hij haar iets verschrikkelijks verteld: dat ze niet echt bij deze familie hoorde en zelfs geen recht had op een deel van het brood dat ze zo duur moesten betalen. Omdat zij een kind van iemand anders was.

In 1945, zei hij, was ze, nog maar een paar dagen oud – ‘een stinkende baby’ – in vodden gewikkeld achtergelaten op de trap van het karmelietessenklooster in Ruasse door haar moeder, die een collaboratrice was geweest. Maar de nonnen wilden haar niet. Ze was een kind van zonde. De nonnen waren van dorp tot dorp gegaan met de vraag: wilde iemand een baby, een meisje? Wilde iemand de zorg op zich nemen voor een lelijke baby met een navel als een varkensstaart? Maar niemand wilde haar. Niemand die goed bij zijn hoofd was wilde het kind van een collaboratrice met een navel als een varkensstaart – behalve Bernadette.

Bernadette was een engel, vertelde Aramon trots, zijn engel van een moeder. En ze had Serge overgehaald haar de baby te laten adopteren. Adopteren. Dat was het woord dat Aramon gebruikte toen hij dit verhaal vertelde. Volgens hem betekende het dat je medelijden had met iets wat niet van jou was. Hij zei dat Serge had geschreeuwd en geroepen dat nee, hij had al een kind – zijn zoon, Aramon – en dat hij alleen om hem gaf en wat moest hij in godsnaam met een krijsend meisje?

Maar Bernadette had hem dag en nacht aan het hoofd gezeurd – God weet waarom – om haar de op de stoep van de karmelietessen achtergelaten baby te gunnen. En uiteindelijk had ze haar zin gekregen. God weet hoe. En dus togen ze met zijn allen naar Ruasse, gingen het ijskoude klooster in, waar ze de kreten van de baby langs de ijskoude muren hoorden galmen, en namen haar mee naar huis, en ze kreeg de naam van de abdis van het karmelietessenklooster: Audrun.

‘En dat was jij’, besloot Aramon. ‘Geadopteerd. Snap je? En nu krijg je van mijn vader op je billen omdat je ons brood hebt gegeten. Want hij heeft nooit medelijden met dingen die niet van hem zijn.’

Lange tijd had Audrun geloof gehecht aan dit verhaal, dat haar broer, Aramon, steeds weer oprakelde.

‘Je zult je wel hebben afgevraagd wie je vader is, Audrun. Hè?’

Ja, inderdaad. Ze wist dat baby’s twee ouders moesten hebben, niet één. Iedereen in La Callune had twee ouders, behalve degenen die hun dappere ouders hadden ‘verloren’ in de oorlog. Daarom vroeg ze Aramon: ‘Was mijn vader een van die “verloren” mannen?’

‘Nou,’ zei hij lachend, ‘verloren aan het kwaad! En nu verloren in de hel! Hij was een Duitser. Een ss’er. En je moeder was een putain de collabo. Daarom heb je een navel als een varkensstaart.’

Ze begreep niets van dit alles, behalve dat ze zich moest schamen. Aramon vertelde haar dat de mensen van Ruasse haar moeder hadden kaalgeschoren (niet haar moeder Bernadette, maar die andere moeder, die ze nooit had gekend, de collaboratrice), haar lange blonde haar hadden afgeschoren en haar naakt over de markt hadden gedreven en de markthandelaren hadden handen vol visingewanden naar haar borsten gegooid, want dat hoorde je te doen met vrouwen die met Duitse soldaten ‘gingen’, dat was hun straf, dat en de geboorte van misvormde kinderen met varkensstaarten die uit hun buik groeiden.

Honger.

Naar het brood die dag. Naar dicht bij iets zijn.

Kleine Audrun zat in het stof in de ren waar de bantammers rondpikten. Ze probeerde het kleinste kippetje in haar magere armen te sluiten. Ze voelde het doodsbange bonzen van het hartje, zag de knokige pootjes, als kolfjes babymais, klauwend in de lucht. Zelfs de bantammer wilde niet dicht bij haar zijn. Ze was de dochter van een putain de collabo en een Duitse ss-soldaat. In het nabijgelegen Pont Perdu waren negenentwintig mensen door de Duitse infanterie vermoord in een ‘vergeldingsactie’ en hun namen waren in een natuurstenen monument gebeiteld, in een gedenksteen langs de kant van de weg boven de rivier, en daar waren bloemen gelegd, bloemen die niet echt waren en nooit verwelkten.

Audrun trok haar oude, versleten vest om haar lijf en liep verder door het bos, haar gezicht opgeheven naar de warmte van de zon. Over een maand zouden er zwaluwen zijn. In het uur voor de schemering zouden ze rondcirkelen, niet boven haar huisje met zijn lage, golfplaten dak, maar boven de Mas Lunel, waar Aramon nog steeds woonde. Daar zochten ze dan naar nestplaatsen onder de pannen, tegen de gebarsten stenen muren, en stond zij voor het raam van haar krakkemikkige huis of bonen schoffelend in haar kleine potager naar ze te kijken, naar de zonsondergang op weer een dag te kijken.

Ze zou de tl-buis in de keuken van de mas zien flikkeren – die oude, groenige lichtstaaf – en zich voorstellen hoe haar broer heen en weer naar het elektrische fornuis strompelde, lardons probeerde te bakken, zijn glas rode wijn achteroversloeg, as van zijn sigaret in het vet van de koekenpan liet vallen, de fles oppakte en daaruit dronk, met de wezenloze grijns die op zijn stoppeltjesgezicht verscheen als de wijn zijn zintuigen prikkelde. Dan zou hij met een trillende hand de aangebrande lardons en een aangebrand ei proberen te eten, alles naar binnen lepelend, met de zoveelste sigaret smeulend op een schoteltje en buiten in het duister de honden jankend in hun ren van draadgaas omdat hij vergeten was ze te voeren …

Boven huisde hij in het vuil. Droeg zijn kleren tot ze stonken, hing ze dan in het raam zodat ze zichzelf konden wassen in de regen en drogen in de zon. En hij was daar trots op. Trots op zijn ‘vernuft’. Trots op de raarste dingen. Trots dat zijn vader, Serge, hem naar een druivensoort had genoemd.

Je zult maar zo’n broer hebben!

Wie was je moeder, Audrun?

Putain de collabo.

Wie was je vader?

SS-lul.

Ze ging naar haar andere moeder, Bernadette. Ze pakte een schaar en vroeg Bernadette de varkensstaart af te knippen. En de moeder drukte haar tegen zich aan, gaf haar een zoen op haar voorhoofd en zei: ja, dat zou worden geregeld. Ze zouden naar het ziekenhuis in Ruasse gaan en de dokters zouden alles ‘normaal en netjes’ maken. Maar dokters waren duur en het leven was zwaar, hier in La Callune, en ze zou geduld moeten oefenen.

Dus vroeg Audrun geduldig: ‘Wie was mijn andere moeder, de collabo? Is ze gestorven? Is ze ondersteboven in een put opgehangen aan haar enkels vastgebonden met ijzerdraad?’

Bernadette begon te lachen en te huilen tegelijk, nam Audrun op haar schoot en legde haar hoofd tegen haar schouder. Toen trok ze haar armen uit haar schort, knoopte haar blouse los en liet Audrun haar blanke borst met de bruinige tepel zien. ‘Ik ben je moeder’, zei ze. ‘Ik heb je hier gezoogd, aan mijn borst. Wat is dat voor onzin over collabo’s? Die waren er helemaal niet in La Callune en je moet dat woord niet gebruiken. Ik ben je moeder en hier heb ik je de borst gegeven. Voel maar.’

Audrun legde haar handje op de boezem, die zacht en warm aanvoelde. Ze wilde de woorden van deze moeder geloven, vertroostend als een brood, maar Aramon had haar gewaarschuwd: ‘Bernadette zal tegen je liegen. Alle vrouwen liegen. Ze stammen af van heksen. Zelfs nonnen hebben een heks als moeder. Nonnen liegen over zichzelf, over hun kuisheid …’

Ze trok haar hand terug, klom van Bernadettes schoot en rende van haar weg.

Maar dat maakte Bernadette van streek, en ze liep achter haar aan, tilde haar op en zei: ‘Je bent van mij, Audrun. Mijn kleine meisje, mijn schat. Ik zweer het op mijn leven. Je bent ’s morgens vroeg geboren en ik hield je in mijn armen en de zon scheen door het raam van de slaapkamer in mijn ogen.’