Aad van den Heuvel

DE VUILE BOM

Uitgeverij De Geus

breda 2011

© Aad van den Heuvel, 2011

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Roy Bishop/Arcangel Images/Hollandse Hoogte

isbn 978 90 445 2108 5

nur 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

De weg van Troje naar Ithaca was lang en vol ontberingen.

uruzgan
==
==
==

URUZGAN 1

April 2008

Overal langs de smalle weg werd gevochten en geschreeuwd. Felgele, naar cordiet stinkende vlammetjes spoten uit geweerlopen, er ontploften granaten, scherven en lood gierden in het aardedonker langs hem heen. In een flits bedacht luitenant Leo Vos dat hun ontwikkelingstaak in de Afghaanse provincie Uruzgan weer eens helemaal uit de hand was gelopen. Opbouw en hulpverlening werden voor de zoveelste maal doorkruist door de rauwe werkelijkheid van een oorlog waar politici in zijn land liever niet over spraken.

Ze hadden de hele dag door het zanderige land en talloze droge dorpjes gereden, langs kleine huisjes, hoge lemen muren en primitieve winkeltjes. Zo nu en dan waren ze een klein, bruin geschilderd schooltje gepasseerd waar sinds kort ook een paar meisjes onderwijs kregen. De inwoners in de gehuchten hadden de onbewogen gezichten die pasten bij de argwaan van een jarenlange overlevingsstrategie. Omdat het een routine-inspectie betrof, reden ze niet in de veilige, gepantserde Bushmaster, maar in kwetsbare jeeps en terreinwagens. Laten zien dat ze er waren, om het vertrouwen van de bevolking te winnen. Niet schieten óp maar schieten mét de inwoners, zo luidde in militair jargon hun opdracht. Uren hadden ze gereden en het stof, het poederachtige zand van de onafzienbare, rotsachtige vlakten, was overal in doorgedrongen, in hun neuzen en oren, in hun kleding en wapens en onder hun beschermende brillen. Een dagelijks terugkerende marteling.

Aan het eind van de dag sloeg het noodlot toe. Op de doorgaande weg, niet ver van hun eindbestemming, gaf een van de jeeps er de brui aan. Luitenant Vos wist dat ze al te laat waren en dat ze zich dit oponthoud niet konden veroorloven; de nacht was de grootste vriend van de taliban. Ze hadden nog maar dertig kilometer te gaan tot aan de Nederlandse basis. De soldaten stonden rond de voertuigen terwijl de chauffeur probeerde de motor weer op gang te krijgen. Maar het duurde te lang, het was nu helemaal donker. Plotseling zag Leo Vos door de nachtkijker op zijn helm een man met een kalasjnikov op de rots naast de weg. Zijn ogen bleven in de groene schijn van de kijker onzichtbaar. De Nederlandse luitenant was in het voordeel, de tegenstander beschikte niet over dit moderne hulpmiddel. Het zou vele kostbare seconden duren eer de man hem zou kunnen zien en die tijd gunde Vos hem niet. Hij richtte zijn Diemaco en schoot een kort salvo af. Het was of de talibanstrijder door een Trojaans zwaard in zijn borststreek werd getroffen; hij sloeg dubbel en tuimelde achterover van de rots. Toen zagen de militairen nog veel meer mannen op zich afkomen. Het peloton groepeerde zich in een cirkel achter de stilstaande voertuigen en opende gericht het vuur. Aanvankelijk was er geen paniek, iedereen dacht aan een toevallige ontmoeting met een handjevol geschrokken tegenstanders. Maar dat bleek een verkeerde inschatting te zijn, ze ontdekten al snel dat ze in een goed voorbereide hinderlaag waren gelopen. De vijand had op de hoge rots naast de weg op hen gewacht. En alleen het feit dat het kleine konvooi zo onverwachts was gestopt had hen verrast. De vuurkracht van de taliban dreef de Nederlanders uit elkaar en een moment lang was er sprake van een onprofessionele verwarring, waarin seconden uren leken te duren. Terwijl luitenant Vos en zijn sergeant een smal pad op slopen dat naar de top van de nauwelijks begroeide rots leidde, bleef de rest van het peloton achter tussen de dichte struiken aan de andere kant van de weg. Nog steeds werd er hevig geschoten. Met sergeant Rob Leen in zijn kielzog holde Vos vloekend het pad op. Achter hen verschenen nu ook een paar talibanstrijders, voorzichtig omdat ze wisten dat ze zonder nachtkijkers in het nadeel waren. Maar die aarzeling zou niet lang duren. Leo Vos knikte en een paar salvo’s van de sergeant waren voldoende om de vijand voorlopig terug in hun dekking te jagen. Net onder de top lagen een paar enorme rotsblokken, die bescherming zouden kunnen bieden. Leo liep door tot er beneden weer geschoten werd. Toen hij omkeek lag zijn sergeant midden op het pad, Leo zag dat hij bewoog en naar boven probeerde te kruipen. De luitenant wilde teruggaan, maar opnieuw werden er salvo’s afgevuurd. Om te overleven moest hij zo snel mogelijk de rotsblokken zien te bereiken. Hijgend als een postpaard bereikte hij de schuilplaats. Achter de rotsen liep het pad naar beneden over een glooiende helling bezaaid met duizenden keien. Doordat het pad een scherpe bocht maakte, kon hij het lichaam van Rob Leen niet meer zien. Hij zat hier nu tamelijk veilig, maar tegen een vijandelijke overmacht zou hij het niet lang volhouden.

Toen werd er geheel onverwachts vanaf de top van de rots op hem geschoten. Naast hem sloeg het lood in het harde steen en splinters spatten in het rond. Hij draaide zich met een ruk om; boven op de top stond een kleine, stokoude landrover. Vlak bij de motorkap richtte een donkere schim een kalasjnikov op hem. Voor Vos in actie kon komen werd er vanaf de weg geschoten en hij zag hoe de vijand boven hem werd geraakt. De taliban hadden een eigen man neergeschoten. Leo rende door naar de top. Eén tegenstander was uitgeschakeld, maar hoeveel zaten er nog? Vos nam geen enkel risico en wierp een flashbang-granaat naar boven. Het explosief veroorzaakte een geweldige schokgolf en zou de tegenstander voor een paar minuten verblinden. Hij hoorde geschreeuw en sloop de laatste dertig meter naar boven. Daar zag hij twee jonge mannen, Leo schatte ze niet ouder dan zestien, zeventien jaar. De een lag met een gapende wond in zijn been op de grond en huilde, de ander zat zacht jammerend met de handen voor de ogen tegen de landrover geleund. De kalasjnikov lag naast zijn neergeschoten eigenaar op de grond. Twee veel te jeugdige meelopers van de taliban, die zo te zien volledig in paniek waren geraakt. Terwijl hij het pad zo goed mogelijk in de gaten hield, liep Vos naar de landrover. In de bak lagen wat voedsel, een paar reservebanden en twee kisten met munitie. De taliban moesten hier op de top op de Nederlandse patrouille hebben gewacht. Toen het donker werd, waren ze naar beneden gegaan om de weg in de gaten te houden. Vos keek aandachtig naar de twee jongens, ze zouden geen problemen meer veroorzaken. Hij dacht aan de gewonde sergeant, hij moest hier weg. Als de dageraad aanbrak en de opkomende zon het dorre Afghaanse maanlandschap zou verlichten, zou hij volledig kansloos zijn. Beneden hem werd nog steeds geschoten; de vijand had zich tussen de voertuigen op de weg verzameld, ze hoefden geen risico’s te nemen door zich in het donker tussen de struiken te wagen of het rotspad op te lopen. De Hollanders konden toch geen kant op. De wolf hoefde slechts te wachten, om de schapen vervolgens bij daglicht af te maken. De twee jongens boven op de rots hielden zich stil en Leo Vos sloop rond de landrover. Hij pakte zijn kleine zender en probeerde contact te krijgen met de leden van zijn peloton. Met veel zacht gekraak en geruis lukte het ten slotte en hij gaf de manschappen het bevel om zich nog verder tussen de struiken terug te trekken. Zo ver mogelijk bij de weg vandaan. Het plan van Vos was een gok, maar het proberen waard. Hij pakte de niet-gewonde jongen bij zijn kraag. Dodelijk verschrikt vroeg de angsthaas in opvallend goed Engels om zijn leven te sparen. Zijn ogen traanden en hij kon nog steeds niet veel zien, maar Leo had alleen zijn spierkracht nodig. Kortaf zei hij wat de jongen moest doen. Terwijl hij met de nachtkijker het pad naar beneden in de gaten hield, duwden ze de oude landrover naar de rand van de rots. Via de zender gaf Leo een laatste waarschuwing. Toen gooide hij in een impuls de kalasjnikov in de laadbak en samen gaven ze de auto een laatste zet. Rammelend zette het voertuig zich in beweging, langzaam, met horten en stoten, maar allengs steeds sneller. Halverwege de rots viel de auto meer naar beneden dan dat hij reed. Eerst langs het pad en daarna via de rotsachtige, brede baan ernaast. Het regende stenen en rotsblokken, die met veel geweld op de voertuigen en de weg daaronder terechtkwamen. De talibanstrijders keken omhoog en zagen een groot voorwerp naar beneden denderen. Veel gevaar liepen ze niet, ze hoefden zich maar een paar meter te verplaatsen om de rotsblokken en de metalen massa te ontwijken. Het onheil school echter in de laadbak van de landrover. Leo Vos richtte de kleine granaatwerper onder zijn geweer op de achterkant van het naar beneden tuimelende voertuig. En op het moment dat de auto vlak bij de weg was, vuurde hij. Hij had twee kansen, maar de oorlogsgoden waren hem welgezind, al bij het eerste schot had hij succes. De granaat raakte de munitiekisten in de laadbak en veroorzaakte een geweldige explosie. Scherven, staal en rotsblokken maaiden ieder levend wezen van de smalle weg. Overal lagen kermende gewonden en verminkte doden, de ontploffing had een enorme krater geslagen. De Nederlandse soldaten stormden uit de struiken en schoten op iedereen die ze in de oplaaiende vlammen nog overeind zagen staan. Niemand wilde risico lopen.

Boven op de rots nam Vos de gewonde jongen in de brandweergreep en legde hem op zijn rug. Met zijn pistool gebaarde hij dat de ander voor hem uit naar beneden moest. De dreiging met een wapen was echter niet nodig; de jongen hielp Leo en zijn gewonde vriend gewillig bij de moeizame tocht omlaag. Tot zijn grote schrik trof hij zijn gewonde sergeant nergens aan. Waar was die gebleven? Had Rob kans gezien om op eigen houtje naar beneden te kruipen en zich verscholen te houden? Op de weg aangekomen verborg de duisternis het grootste deel van de ellende. De explosie had een ware ravage aangericht en ook van hun eigen auto’s was niet veel overgebleven. Zijn mannen hadden bij de eerste paniek de radioapparatuur voor de communicatie met Kamp Holland achtergelaten en ook daarvan waren nog maar een paar brokstukken over. Alleen de jeep die het verst van de explosie had gestaan was nog te gebruiken. De soldaten kwamen vloekend en joelend tevoorschijn, alle angst en emotie werd uitgeschreeuwd. Ze schudden de luitenant de hand, ze wisten dat de actie met de landrover hun het leven had gered. De hospik probeerde zo veel mogelijk slachtoffers te helpen en hij begon met twee gewonde Nederlanders die op het laatste moment door een paar moedige collega’s tussen de struiken waren getrokken. Op het eerste gezicht leken hun kwetsuren mee te vallen. Leo liet hen in de jeep leggen en stuurde ze met drie bewapende collega’s terug naar de thuisbasis. Ze moesten zo snel mogelijk transport voor de achterblijvers regelen. Daarna telden hij en zijn mannen in het donker de doden en gewonden. In en rond de krater lagen vijftien lijken en er waren drie talibanstrijders gewond. Iedereen hoopte vurig dat de vijand geen hulptroepen in de buurt had. Leo gaf het bevel om overal tussen de struiken en langs het rotspad op zoek te gaan naar de verdwenen sergeant. Maar Rob Leen was en bleef onvindbaar. Voor die raadselachtige verdwijning was eigenlijk maar één verklaring: de sergeant moest door vluchtende taliban gevangen zijn genomen. En dat betekende dat hij nog in leven was, want lijken werden geschonden of gebruikt als boobytraps, maar nooit meegenomen.

Toen na een uur twee vrachtauto’s en een Fennekpantserwagen arriveerden, werden de gewonde taliban voorzichtig in de laadbakken gelegd en verder verzorgd. De leider van het transport vroeg Leo wie de twee jongelui waren die hij op de rots had gevonden. Hoorden ze ook bij het kamp van de vijand? Leo schudde zijn hoofd. Nee, ze waren daar boven waarschijnlijk met hun geiten op de verkeerde tijd en op de verkeerde plaats geweest. Het gebeurde wel meer dat burgers kansloos tussen de vechtende partijen terechtkwamen. Iets hield Vos tegen om het werkelijke verhaal te vertellen. Dan zouden de jongens zeker aan een ongemakkelijk en streng verhoor worden onderworpen en hij vond dat hij vandaag al genoeg dood en verderf had gezaaid. De twee bange jongens leken hem geen toekomstige steunpilaren voor de vijand en een van hen had hem uitstekend geholpen. Uitgeput viel hij in de cabine van een van de vrachtauto’s in slaap. Nog geen vierentwintig uur later had zijn list met de ontploffende landrover al schier mythische proporties aangenomen in Kamp Holland.

2

De zon verscheen boven de bergrug en het rode licht stroomde over de steile hellingen het dal in. Het dagelijkse rumoer in Kamp Holland had de relatieve rust van de ijskoude nacht verdreven. De eerste patrouilles vertrokken. Mannen en vrouwen haastten zich naar allerlei bestemmingen in het uitgestrekte kamp. Terwijl de eerste helikoptergeluiden over de containercity daverden, verzamelden tientallen militairen zich op dit vroege uur al in een van de vergaderzaaltjes. Omdat er regelmatig een raket op het kamp werd afgeschoten, waren al heel snel de meeste tenten vervangen door grote, gepantserde en geschakelde zeecontainers. De raketten van Chinese makelij waren 84 centimeter lang en hadden, met een lading van zo’n twee kilogram tnt, een bereik van bijna tien kilometer. Meestal werden ze door de taliban vanaf een hoopje stenen en op hoop van zegen afgeschoten. Ze richtten met een klein handkompasje en rekenden erop dat van de tien afgeschoten projectielen er wel één het doel zou raken. De schutters bevonden zich in het beruchte Dorafsjangebied, dat weliswaar vlakbij lag, maar het terrein dat de Nederlanders werkelijk controleerden was nu eenmaal niet veel groter dan het eigen Kamp Holland. De Squireradar op de basis hield de omgeving in de gaten en bij het eerste alarm werd iedereen geacht plat voorover op de grond te gaan liggen om de explosie af te wachten. De Nederlanders scholden op die stomme, zwabberende vuurpijlen en wachtten op dat ene ongemakkelijke moment dat er bij toeval een heuse voltreffer zou worden geplaatst. Want iedereen wist dat dit ooit zou gebeuren.

De ruime, rumoerige eetzaal in het kamp bood driemaal per dag plaats aan meer dan duizend militairen. Op het moment dat luitenant Leo Vos binnenkwam, was er nauwelijks iemand aanwezig en er klonk een bescheiden applaus. Ongemakkelijk ging hij naast luitenant Bert Walraven aan tafel zitten. Een grote, stevig gebouwde dertiger met donker haar en bruine, uitdrukkingsloze ogen die alles leken te zien.

‘Je hebt je mooi in de kijker gespeeld’, zei Walraven.

‘Ik probeer te overleven en ik maak me grote zorgen over Rob.’

De vreugde over de ontsnapping van het peloton werd overschaduwd door de verdwijning van sergeant Leen. Niemand twijfelde er meer aan dat hij gevangen was genomen en de vrees over het lot dat hem te wachten stond was de nachtmerrie van alle militairen. Vroeg in de morgen waren een paar patrouilles de poort uit gereden voor een grote zoekactie en binnen een paar minuten zouden ook twee helikopters opstijgen voor een survey vanuit de lucht. Leo Vos had mee gewild, maar de commandant had hem de opdracht gegeven om in het kamp te blijven.

‘Ik vrees dat de lijkbezorger zich gereed kan houden om de botten van de sergeant te verzamelen’, zei Walraven.

‘Shakespeare?’

‘Nee, iemand anders.’

Bert zat al veel langer in Uruzgan dan Vos, die hier pas twee maanden geleden was aangekomen.

‘Rob was gewond, als hij nog leeft moeten we hem snel zien te vinden. Hij heeft verzorging nodig.’

Bert Walraven had er weinig vertrouwen in, maar hij wist wat het betekende om een lid van je eenheid te verliezen. Daarom ging hij er verder niet op in.

‘Het is goddomme toch niet te geloven, hij zou bijna met verlof gaan. Hij had het er voortdurend over dat hij naar New York wilde.’

Leo had veel van de kleine, rossige sergeant geleerd en ze hadden het samen goed kunnen vinden.

‘Wat wilde hij in die grote stad?’

‘Daar was plotseling een broer van zijn vader opgedoken. De man was ooit naar de States vertrokken en na twintig jaar liet hij weer eens iets van zich horen. Hij was geen miljonair geworden, maar runde wel een goedlopend café in de Bronx. Hij had Rob uitgenodigd. Hij las de laatste tijd alles wat hij kon vinden over New York en hij was vooral gefascineerd door de oude Nederlandse banden met die stad. Hij viel iedereen lastig met weetjes als dat Flushing vroeger Vlissingen heette, Harlem Haarlem, Coney Island Konijneneiland en Wall Street Waalstraat, “Holland in die grote stad”, zoals hij zei. Rob was een goeie vent, ik heb veel aan hem te danken.’

Walraven onderbrak hem niet, zijn vriend moest even stoom afblazen.

Leo Vos was die ochtend al uitgebreid over de gebeurtenissen gehoord door luitenant-kolonel Brouwer, de commandant van Kamp Holland. Er waren ook twee mannen van de marechaussee en een medewerker van de inlichtingendienst bij geweest. Unaniem waren ze van mening dat de luitenant, een groentje nog, zich in het hoogste geweldsspectrum voorbeeldig had gedragen. De twee gewonde militairen zouden er geen blijvend letsel aan overhouden, maar wat helaas als een inktzwarte schaduw boven het gesprek bleef hangen, was het lot van de verdwenen sergeant.

‘Hoelang ben je hem uit het zicht verloren?’ vroeg de inlichtingenman, die zich niet had voorgesteld.

Vos dacht na: ‘Toen hij werd neergeschoten, stond ook ik in de vuurlinie, dus ben ik verder naar boven gerend. Op het hoogste punt aangekomen kon ik hem niet meer zien. Alles bij elkaar misschien zo’n twintig seconden.’

‘Lang genoeg voor de taliban om hem naar beneden te slepen en gevangen te nemen’, zei de man van de inlichtingendienst. ‘Wie heeft de jongen boven op die rots geraakt, een van ons?’

‘Nee, de taliban, vanaf de weg.’

‘Wat deden ze daar, zouden de talibs op hun eigen mensen schieten?’

‘Volgens mij waren het geitenhoeders.’

‘Hadden ze geiten bij zich?’

‘Nee, misschien waren die gevlucht.’

Leo wilde vragen waar de twee jongen nu waren, maar hij besloot dit onderwerp verder te laten rusten.

‘Ik maak me zorgen om mijn sergeant.’

‘Heeft iemand van je peloton iets kunnen waarnemen?’ vroeg de wachtmeester van de marechaussee.

‘Die hadden zich op mijn bevel wat verder teruggetrokken om niet geraakt te worden door de explosie.’

Aan het eind van de bijeenkomst hadden ze hem nogmaals gecomplimenteerd, waarna de luitenant-kolonel contact had opgenomen met Kandahar, waar de commandant van de Nederlandse troepen in Afghanistan zich bevond. Beiden waren ongerust over de storm aan naargeestige publiciteit die in Nederland zou losbarsten als het nieuws van de gevangen sergeant bekend zou worden. Nadat het gesprek was beëindigd ging al na een paar minuten opnieuw de telefoon. Kolonel Brouwer luisterde even en kwakte toen de hoorn op de haak.

‘Wat is er verdomme mis met het ziekenhuis in Tarin Kowt?’ vroeg hij aan niemand in het bijzonder.

Er was nu bijna niemand meer in de eetzaal, iedereen was ergens in Kamp Holland aan het werk gegaan. Vos en Walraven hadden geen haast. Reserveofficier Bert Walraven had twee jaar geleden een baan gevonden bij het ministerie van Buitenlandse Zaken en was op eigen verzoek uitgezonden naar Uruzgan. Daar werkte hij als een van de verbindingsmensen tussen de militaire en de civiele hulpverleners. Dit provinciale reconstructieteam moest, zoals dat in het vakjargon heette, quick and visible projects realiseren. Niet dat ze dat allemaal zelf hoefden te doen, want veel van het werk werd uitbesteed aan de Duitse organisatie Gesellschaft für Zusammenarbeit. De leiding daarvan zat in Kaboel en zij op hun beurt lieten het praktische werk in de dorpen weer uitvoeren door plaatselijke Afghanen. Zo deed iedereen zijn best, maar ook Walraven wist dat dit niet voldoende was. Omdat hij veel vrijheid genoot, en dat vooral zo wilde houden, bewaarde hij zijn meest kritische observaties voor aan de borreltafel. Hij was voortdurend op reis naar Kaboel, Kandahar en al die andere plaatsen waar de geallieerden vochten en hulp verleenden, en dat bood hem talloze mogelijkheden om kennis te nemen van de vele culturen in dit onherbergzame en achtergebleven land. En al gauw had hij ontdekt dat een buitenlander in heel veel regio’s die nooit in het nieuws kwamen, zeker als hij gekleed ging in het burgertenue van de ontwikkelingswerker, meestal zeer welkom was.

‘Waarom zouden ze Rob gevangen hebben genomen, gaat het ze om losgeld?’ vroeg Leo.

‘Ik hoop het.’

Leo wist wat hij bedoelde, het was ook mogelijk dat de taliban als sinistere waarschuwing het hoofd en de afgehakte ledematen van de ongelukkige sergeant ergens midden op een weg zouden leggen.

‘Moest je eigenlijk niet meezoeken vanmorgen?’

‘Nee, de kolonel vond dat ik hier moest blijven.’

‘Dan heeft hij je ergens voor nodig’, zei Walraven.

De meeste officieren in Kamp Holland mochten hem niet, hij was weliswaar een vakman en solidair met het militaire bedrijf, maar ze vonden hem te cynisch, te weinig begaan met hun missie in dit land. Walraven was ervan overtuigd dat de oorlog nooit te winnen zou zijn. Het schieten op de taliban veroorzaakte alleen maar een verdieping van duistere, religieuze denkbeelden. Zo dacht hij erover, en het schiep een band met Leo Vos, want dit was ook zijn oorlog niet. Afghanistan was voor Leo niet meer dan het beklemmende decor voor zijn onbezonnen poging om Eva te ontvluchten. Iedereen in Kamp Holland had een buddy nodig, een vriend met wie je kon praten, een kameraad bij wie je je kon afreageren. Voor Leo was dat Bert Walraven.

‘De commandant zal blij met je zijn’, zei Bert. ‘Onze fameuze Dutch approach vermijdt zo veel mogelijk de confrontatie. Bij veel Afghanen staan we bekend als watjes. Eindelijk neemt iemand de taliban eens te grazen.’

‘Ik zoek geen blije commandanten, ik word liever met rust gelaten.’

‘En die rust zouden we moeten gebruiken om eens wat meer van dit land te leren begrijpen’, zei Bert.

Hij hield van de rijke historie van Afghanistan. De ligging van het land op handelsroutes die al eeuwen geleden door Romeinen, Grieken, Chinezen en Indiërs waren gebruikt, had in de loop der jaren voor een unieke culturele kruisbestuiving gezorgd. Walraven, die een kunstliefhebber was, had zich verdiept in de vele culturele schatten die in dit grensgebied van beschavingen waren achtergebleven. Een hobby die helaas voor de nodige onaangename roddels had gezorgd, en één keer was hij zelfs beschuldigd van handel in kunstvoorwerpen die in de talibanperiode overal in het land waren vernietigd en gestolen. De verhalen over de verboden handelspraktijken waren van vóór Leo’s komst in Afghanistan. Hij had er weleens naar gevist, maar Bert had kortaf geantwoord dat hij in Kaboel alleen wat souvenirs had gekocht. Dat later was gebleken dat een van de voorwerpen wellicht uit het museum van Kaboel was geroofd, had hem ook verbaasd. Natuurlijk had hij het object direct teruggegeven en daarmee was de kou uit de lucht geweest.

‘Je hebt gelijk, het is jammer dat we niet wat rond kunnen reizen, maar jij bent nu eenmaal een van de weinige gelukkigen’, zei Leo.

‘Dat is het voordeel van mijn vak.’

‘Waar zouden we als eerste naartoe moeten?’

‘De Bamjanvallei, waar ze twee enorme Boeddhabeelden hebben opgeblazen. Een culturele misdaad die in de moderne geschiedenis zijn weerga niet kent.’

‘Hoe kan ik iets bezoeken dat niet meer bestaat?’

‘Omdat er iets anders is. In de paar maal dat ik die vallei bezocht, ben ik een groot, nog steeds onopgelost raadsel op het spoor gekomen.’

‘Dat klinkt al beter, vertel.’

‘Ik ga geen lang verhaal afsteken als het je toch niet interesseert.’

‘Ik hang aan je lippen.’

‘Goed dan, al in het jaar 630 heeft een Chinese pelgrim, Xuan Zang, de Bamjanvallei met al zijn culturele schatten nauwkeurig beschreven. Alle grotten, kloosters, schilderingen en beelden, niets heeft hij overgeslagen. Eeuwen later heeft men kunnen controleren dat wat hij heeft genoteerd voor honderd procent klopte. Alles waarover hij berichtte werd teruggevonden, behalve een van de grootste schatten: een kolossale liggende Boeddha met een lengte van wel driehonderd meter.’

‘We zullen niet de enigen zijn die dat wereldwonder willen ontdekken’, zei Leo.

‘Nee, maar ik heb wel een voorsprong. Kan ik je vertrouwen?’

‘Een graf is spraakzamer.’

‘In Kaboel heb ik een reliëfsteen in handen gehad die een antwoord op het mysterie zou kunnen geven.’

Leo keek zijn vriend aan, dit was wat hem werkelijk interesseerde, een wereld die de moeite waard was en waarin hij echt wilde leven.

‘Een reliëfsteen?’

‘Een platte, grijze steen met een inscriptie.’

‘Uit Afghanistan?’

‘Ja, uit Soerch Kotal, dat is een streek hier niet zo ver vandaan.’

‘En wat stond erop?’

‘Ik kon het niet lezen, de teksten waren in het Bactrisch, een oude Iraanse taal die gebruikmaakte van het Griekse alfabet. En ik ben zo stom geweest die tekst niet te fotograferen.’

‘En op die steen staat informatie over dat Boeddhabeeld?’

‘Dat vermoedde een deskundige.’

‘En waar is die kostbare steen nu?’

‘Ergens in het ministerie van Cultuur in Kaboel. Ik heb hem terug moeten geven omdat dit het object was dat waarschijnlijk uit het museum was gestolen.’

‘Dus er zijn nog meer mensen op de hoogte van de tekst.’

‘Niet van de inhoud. Het Bactrisch is een moeilijke taal, die in de eerste eeuw van het christendom ergens in Centraal-Azië werd gesproken. Iemand van het museum vermoedt dat er een verband bestaat met die liggende Boeddha’s. Maar ze zullen een expert te hulp moeten roepen om de tekst te vertalen. Op dit ogenblik hebben ze wel wat anders aan hun hoofd.’

‘Maar voorlopig is die steen onbereikbaar?’

‘Ik denk het niet.’

‘Hoe bedoel je?’

Bert haalde zijn schouders op. ‘We hebben het daar later nog weleens over. Zeg, wat waren dat voor jongens daar boven op die rots?’

‘Twee bange wezels.’

‘Bange wezels met geiten?’

‘Wie heeft het over geiten?’

‘Hoorden ze bij de talibanstrijders?’

‘Het waren nette jongens van wie ik me niet kan voorstellen dat ze bij de strijders van de heilige oorlog hoorden.’

‘Hoezo nette jongens?’

‘Ze spraken Engels, wat in Uruzgan nogal ongewoon is en bovendien is een van hen door de taliban neergeschoten. Ook nogal ongebruikelijk als het om een eigen man gaat.’

‘Misschien was dat een vergissing en zijn die jongelui inmiddels alweer bezig met het ingraven van bermbommen.’

Leo schudde zijn hoofd: ‘Ze zullen nog wel in ons voortreffelijke hospitaal liggen.’

Hij stond op, hij moest voorkomen dat de herinneringen aan de verschrikkingen van de afgelopen nacht hem als een zwerm zwarte raven zouden overvallen. Misschien konden die twee jongens hem helpen bij de zoektocht naar sergeant Leen. Daar boven op de rots had hij in een flits gehandeld. Precies zoals hij dat van zijn autoritaire vader had geleerd.

Niet twijfelen, durf beslissingen te nemen.

Leo hoorde de barse stem van de man die zijn militaire carrière als kolonel in een Drentse kazerne had afgesloten. ‘Hak zo snel mogelijk knopen door, wat je op de lange baan schuift zal als een zwaard van Damocles boven je hoofd blijven hangen.’

Alle problemen dienden onverwijld te worden opgelost, zo was het hem met de paplepel ingegoten. Het was dan ook geheel in lijn met die kortaangebonden opvoeding dat hij jaren later op dezelfde abrupte wijze afscheid genomen had van zijn vader. Toen deze zijn gezin verliet om een nieuw leven te beginnen met de eigenaresse van een modezaak, wilde Leo niets meer met hem te maken hebben. Ook na de dood van zijn moeder had hij nooit meer contact met de toen al gepensioneerde kolonel gezocht. Ondanks de smeekbeden van zijn zuster Agnes, van wie hij zielsveel hield, dacht hij er niet aan om de eerder genomen beslissing te herroepen. Dat mocht hij zichzelf en zijn te vroeg gestorven moeder niet aandoen. Het kon echter niet voorkomen dat zijn vader vaker dan hem lief was een rol in zijn dromen speelde. De oude kolonel aan het werk in de grote tuin rond zijn Drentse huis. Agnes had verteld dat de oude kolonel zich grote zorgen maakte over de missie van zijn zoon in Afghanistan.

Leo liep door het stoffige kamp naar het hospitaal en groette links en rechts wat mensen. Jeeps claxonneerden en een Diemaco ging in een joviaal gebaar omhoog. Binnen vierentwintig uur was hij in het kamp een bekende figuur geworden. Het verontrustte hem dat hij die nacht toch nog een paar uur goed had geslapen. Het was logischer geweest als hij na alle dood en vernietiging van de laatste uren de rest van de nacht klaarwakker voor zich uit had liggen staren. Hij bleef even staan bij de drieduizend kubieke meter gestort beton van de landingsstrip, die de Rotary Wings Site werd genoemd. Daar werden vlak voor de start de Hellfireraketten van een Apachehelikopter gecontroleerd. Een kwaadaardig zwart-groen insect, symbool voor alles wat oorlog betekende: arrogantie, bruut geweld, wrede vernietiging en verfijnde techniek. In de verte lagen de zanderige vlakten die zich uitstrekten tot aan het twaalf kilometer verder gelegen stadje Tarin Kowt, en de bergen waarachter de Baloesjivallei verborgen lag.

Leo was al op jonge leeftijd in de voetsporen van zijn vader getreden, direct na de middelbare school had hij een korte officiersopleiding aan de kma in Breda gevolgd. Toen zijn moeder stierf en hij gebrouilleerd raakte met zijn vader, verliet hij de militaire dienst en stortte zich in een eindeloze reeks mistige Amsterdamse uitzendbaantjes. Eén moment overwoog hij om rechten te gaan studeren, maar voor hij wat meer definitieve plannen voor zijn toekomst kon ontwikkelen ontmoette hij Eva Doorman. Mooi, intelligent en doortastend. Zij voerde hem het Doormanimperium binnen, waar hij, tot het misging, twee jaar lang gelukkig en ambitieus had gewerkt.

Stof dwarrelde over het kamp toen een kleine colonne het terrein af reed met voorop een vijftien ton zware, in Australië gebouwde Bushmaster. Leo niesde in de zware stofwolken die werden opgeworpen en vroeg zich af wat hij hier in godsnaam deed. Aanvankelijk was dat duidelijk geweest. Afghanistan was ver weg en in dat middeleeuwse land zou alles wat met Eva te maken had worden uitgewist als voetstappen in het zand van de woestijn. In het land van sneeuwpanters, lammergieren en Marco Poloschapen zou hij het verleden achter zich kunnen laten. Waar Pasjtoen, Tadzjieken en Hazara’s elkaar eeuwenlang hadden gewantrouwd en bestreden en Perzen, Turken en Russen roemloos het onderspit hadden gedolven, zou hij alles wat was misgegaan kunnen vergeten. Helaas golden op de dag dat hij uit Nederland was vertrokken alle argumenten om op de vlucht te slaan niet meer. Voor één keer had zijn harde kop het verloren van zijn gevoelens, maar alle pogingen om op het laatste moment onder het contract uit te komen waren tevergeefs geweest. Onverbiddelijk was hij ingelijfd bij de isaf-troepen die sinds 2002 in dit land de hearts and minds moesten zien te winnen van stammen die geen enkel centraal gezag erkenden en die van het verzet tegen buitenlanders hun handelsmerk hadden gemaakt. Harde koppen besmet met het virus van een geloof dat vele eeuwen geleden was opgetekend door een onverzoenlijke man in een Arabische woestijn. Toch, ondanks zijn zinloze vlucht, vond hij Afghanistan en zijn tijdelijke verblijf in de Middeleeuwen fascinerend. Bert Walraven had gelijk, ze zouden veel meer van dit land moeten kunnen zien. De in bloed gedrenkte stenen van de hooggelegen, strategische Khyberpas, die als een zwaard door de bergen sneed, en de Band-e Amirvallei met zijn blauwe meren, watervallen en ongenaakbaar hoge rotsen. Hij had bij het ruige Boezkasji willen zijn, het levensgevaarlijke ruiterspel waarbij het karkas van een kalf als bal fungeerde. Maar helaas was de bewegingsvrijheid van de Nederlanders in Uruzgan beperkt, overal loerde het gevaar en zelfs de meeste Afghanen die Leo bij zijn dagelijkse, routineuze werkzaamheden ontmoette, waren weinig toeschietelijk.

Hij slenterde door het kamp met zijn honderden Hesco-barriers, de grote met steengruis gevulde vlechtwerken, en langs de onafzienbare rij pantsercontainers. Bij het hospitaal stond een van de artsen buiten een sigaret te roken. Het was Harry Willems, idealist en vaste debatingpartner van Bert Walraven als het om de opbouw van Uruzgan ging. Hij wenkte dat Leo met hem mee moest komen en in zijn steriele kantoortje, waar nauwelijks twee mensen in pasten, bood hij hem koffie aan.

‘Dat is toch het minste wat ik voor de held met zijn Trojaans paard kan doen’, zei hij.

‘Het was geen paard maar een onbemande landrover.’

‘Toch een krijgslist met moderne middelen’, antwoordde de arts opgewekt. ‘Hier is de koffie en wat kunnen we voor je doen?’

‘Er zijn hier vannacht twee Afghaanse jongens binnengebracht, waarvan er één gewond was. Ik wil even kijken hoe het met ze gaat.’

‘Dat is een probleem,’ zei Willems, ‘de verwonding van die jongen viel alles mee.’

‘En wat is dan het probleem?’

‘Dat we ze vanmorgen allebei op hun eigen verzoek naar het ziekenhuis in Tarin Kowt hebben gebracht.’

‘Op hun eigen verzoek?’

‘Ja, en luitenant-kolonel Brouwer moet zich op dit moment in alle bochten wringen om zich hieruit te lullen.’

‘Waaruit?’

‘De gewonde jongen blijkt de oudste zoon van Farhad Abdel Khan te zijn, een belangrijke man in het Afghaanse parlement.’

‘Die opiumhandelaar die hier ooit gouverneur was?’

‘Nee, een neef van hem. Beiden zijn van de Popalzaistam. Gevaarlijke, machtige mensen en vrienden van de president. Op de een of andere manier is de vader er in Kaboel achter gekomen wat er is gebeurd. En hij is uitermate ontevreden over het feit dat we zoonlief niet een dag of twee, drie in dit veilige kamp hebben gehouden.’

‘Waarom hebben we dat eigenlijk niet gedaan?’

‘Dat zal overste Brouwer wel weten.’

‘De informatie heeft de vader wel heel snel bereikt.’

‘De grote jongens van de Pasjtoen hebben overal ogen en oren en zijn zoon zal wel worden bewaakt.’

‘Dan hebben ze flink zitten slapen,’ zei Leo, ‘want hoe komen die jongens in de buurt van een zooitje ongeregeld dat een hinderlaag legt voor een Hollandse patrouille?’

De arts haalde zijn schouders op: ‘Daar kan ik je geen antwoord op geven, behalve dat iedereen die in dit land iets betekent wel op de een of andere manier contacten met de taliban heeft. Dus ook de familie Khan. Weet jij niet wat die jongens daar deden?’

‘Nee.’

Ook nu vertelde hij niets over de kalasjnikov waarmee een van de jongens geschoten had. De zoon van Khan en zijn vriend zouden hun mond wel houden en Leo had geen zin om alsnog in moeilijkheden te komen.

Harry Willems wreef zich in de handen alsof hij het koud had. ‘De commandant heeft nog wat uit te leggen, want hoewel de naam Khan hier meer voorkomt dan Jansen bij ons, had er toch een lichtje moeten gaan branden.’

‘Waarom al die drukte? Die jongens hebben in Tarin Kowt niks te vrezen en het ziekenhuis is helemaal niet zo slecht.’

‘Dat zal onze overste die mijnheer Khan ongetwijfeld vertellen en ook jouw heldhaftige reddingspoging zal hij wel in de strijd werpen.’

Voor Leo kon reageren rinkelde de telefoon, de arts luisterde even en zei toen alleen maar: ‘Ik zal het hem zeggen.’

Harry Willems legde de telefoon neer en keek Leo tevreden aan. ‘De commandant wil je onmiddellijk spreken en ik heb zo’n idee dat je een kleinigheidje voor hem moet oplossen.’

Binnen tien minuten zat Vos bij de commandant in een kantoor dat aanmerkelijk groter was dan de bezemkast waarin de arts huisde. Luitenant-kolonel Brouwer was een magere, lange man met een grijze borstelkuif en felle, blauwe ogen. En het werd Leo al snel duidelijk dat hij niet van plan was om er een lang en amicaal gesprek van te maken.

‘De jongens die je daar boven op die rots hebt gevonden waren geen geitenhoeders, luitenant.’

‘Het enige wat ik zeker wist was dat ze niet bij de vechtende taliban hoorden.’

‘Hoe kon je daar zo zeker van zijn?’

‘Ze waren ongewapend en doodsbang. En nadat die ene jongen was neergeschoten, heeft de ander me vervolgens uitstekend geholpen.’

‘Er lagen geen wapens in die landrover?’

‘Alleen wat voedsel en kisten met munitie.’

De officier keek hem even aan. ‘Goed, heb je inmiddels gehoord wie die ene jongen is?’

‘Harry Willems heeft het me verteld.’

‘Willems is behalve een goede arts ook een oud wijf.’

Vos grijnsde. ‘Dat ga ik niet tegenspreken, overste.’

‘Luitenant Vos, je kunt iets voor me doen. De heer Khan, de vader van die jongen, is een niet onbelangrijke man in dit onrustige land. En hij vraagt zich af of wij zijn zoon wel op de juiste manier hebben behandeld. Toen vanmorgen bleek dat hij niet ernstig gekwetst was en omdat hij met zijn vriend mee wilde, hebben we ze allebei naar Tarin Kowt gebracht. Het is een uitstekend ziekenhuis.’

‘Omdat we het zelf hebben gebouwd’, zei Leo.

‘Samen met de Australiërs.’

‘Waarom wilden ze eigenlijk naar Tarin Kowt?’

‘De jongen die niet gewond is woont daar en de zoon van Khan logeerde bij hem. Je zou me een groot plezier doen als je een binnenbrandje voor me wilt blussen.’

‘Hem overtuigen van onze goede wil.’

‘Heel goed, luitenant, jij gaat vandaag nog bij die jongeman op bezoek. Vertel hem dat hij dankzij ons nog leeft en dat ook onze verdere bedoelingen alleen maar in zijn belang waren. Via hem sijpelt dat dan wel door naar zijn familie.’

Binnen een half uur stonden twee jeeps en zes militairen gereed om luitenant Vos naar het nabijgelegen Tarin Kowt te brengen. Ze passeerden de buitenste ring van Kamp Holland en reden over de grijze weg met in de verte de okerkleurige bergkammen en zandduinen. Een kaal en hard land. Zo nu en dan passeerden ze wat verdwaalde mensen, ze kwamen in het helgele zonlicht en verdwenen in dichte, roodbruine stofwolken. Op dat moment was er aandacht en concentratie. De militairen hielden de wapens op de passanten gericht, zo weinig mogelijk risico’s nemen was een tweede natuur geworden. Al heel snel zagen ze in de verte het in grijs- en bruintinten gekleurde stadje aan de voet van het Hindoe Koesjgebergte. Een klein riviertje, wat groen, een paar kamelen en een kerkhof. De vlaggetjes op sommige graven gaven nog wat kleur aan de zanderige omgeving. In de meeste dorpen werden militairen nauwelijks door de bevolking begroet; vreemdelingen werden zo veel mogelijk genegeerd omdat de ogen van de taliban overal waren. Maar in Tarin Kowt lag dat anders, hier had zich het grootste deel van hun hulpverlening afgespeeld. Het stoffige grindpad in het stadje was met asfalt bedekt, in de rotsachtige velden waren irrigatiekanaaltjes gegraven, ze hadden schooltjes gebouwd en op vele plaatsen waren waterputten geslagen. Veel hulp op een paar vierkante kilometers.

Toen ze bij het ziekenhuis stopten, waren er overal kinderen die handen schudden of namen wilden horen van die imposante, in scherfvesten gehulde soldaten. Mannen sleutelden in de straat aan hun motoren en voor een aantal krakkemikkige hutjes lagen watermeloenen hoog opgestapeld. Voor het winkeltje van de slager hing, als een gehavend reclamebord, het karkas van een gevild schaap. Aan de overkant passeerde een collega van Bert Walraven, een lid van het Nederlandse reconstructieteam. Vos vond hem nogal onvoorzichtig, hulpverleners waren kwetsbaar. De vijand beschouwde ze als soft spots, ongewapende en gemakkelijk te doden vijanden, die de taliban veel publiciteit opleverden. In het midden van de straat liep een trage ezel en de bestuurder van een Japanse pick-up claxonneerde hartstochtelijk. De soldaten bleven bij de voertuigen toen Vos het ziekenhuis binnenging. De zoon van Farhad Abdel Khan lag alleen in een kamer en hij herkende Leo meteen.

‘Hallo’, zei hij en hij trok de deken omlaag. Er zat een flink verband om zijn bovenbeen.

‘Pijn?’ vroeg Leo.

De jongen schudde zijn hoofd. ‘Nee, gelukkig is het niet ernstig. Mijn naam is Rashid.’

‘Je vader is boos omdat we je te snel naar dit ziekenhuis hebben gebracht.’

Rashid krabbelde overeind en Leo legde een kussen onder zijn schouders.

‘Ik weet het, ik heb hem aan de telefoon gehad. Ik heb hem uitgelegd wat er gebeurd is. U hebt ons leven gered.’

‘Wat deden jullie daar?’

‘Achmed is een vriend van me, we hebben samen op school gezeten in Kaboel, maar tegenwoordig woont hij hier. Een oom van hem, Zalmai Alam, de schurftige hond, zei dat ze die dag op een missie voor het geloof zouden gaan, maar we hadden geen idee wat er zou gebeuren. Die avond hebben ze ons bij de landrover op die rots achtergelaten.’

‘Je hebt wel op ons geschoten.’

‘Het wapen lag in de auto en we dachten dat het met ons gedaan was.’

‘Waarna je door je eigen vrienden bent neergeschoten.’

‘Ze zullen branden in het vagevuur’, zei Rashid.

‘Heeft de islam ook al een vagevuur?’

‘Zondaars zullen in het vuur vertoeven, soera elf.’

De jongen lag alleen en veilig in een ruime kamer en Leo bedacht dat het woord ‘voorkeursbehandeling’ hier volkomen op zijn plaats was. Op het moment dat Rashid het gesprek wilde vervolgen, kwam Achmed binnen. Ook hij herkende Leo direct en de begroeting was allerhartelijkst. Er werd donkere, zoete thee gebracht en ze spraken, soms zoekend naar woorden, over de problemen van het land, die niet alleen werden veroorzaakt door de taliban of de vele ruziënde stammen. Volgens Rashid speelden ook buitenlandse extremisten een kwalijke rol. Veel acties hadden niets met Mohammed of Allah te maken, maar alles met de miljoenen dollars die er omgingen in de opium- en heroïneproductie.

‘Uit deze provincie komt heel veel opium’, zei Achmed.

‘Meer dan tienduizend hectare landbouwgrond wordt voor de papaverteelt gebruikt’, bevestigde Rashid. ‘Dat is vijfmaal meer dan toen de taliban hier de dienst uitmaakten, zij hadden die handel verboden.’

Leo informeerde hoe het met de oom was afgelopen die hen had meegenomen. De jongens keken elkaar aan, ze wilden duidelijk van het onderwerp af.

‘Hij is omgekomen bij de explosie’, zei Achmed.

De jongen in het bed knikte. ‘En anders had mijn vader hem wel de keel laten afsnijden.’

‘Jullie families hebben nu ruzie?’

Leo wist hoe de hazen in dit etnisch verscheurde land liepen. Maar de jongens ontkenden het met klem. Nee, die oom was aangetrouwd, dus zijn dood kon de relatie tussen de families niet beïnvloeden.

‘Jullie hebben een groot risico genomen, maar gelukkig is het goed afgelopen’, zei Leo. ‘Ik hoop dat je vader niet boos meer is omdat we je hierheen hebben gebracht.’

‘Ik heb hem gezegd dat wij daar zelf om hebben gevraagd.’

Leo voelde zich als de jongste bediende die voor zijn chef een familieruzietje moest sussen.

‘We zijn u dankbaar dat u ons leven hebt gered en dat u ons niet gevangen hebt genomen. Daarom hebben we besloten iets terug te doen’, zei Rashid.

‘Dat is niet nodig; als je vader in Kaboel gerustgesteld is, is alles weer in orde.’

Rashid schudde zijn hoofd. ‘Het leven is meer dan een klein misverstand. We hebben de dood in de ogen gekeken, daarom willen we u vele levens teruggeven.’

Leo keek hem niet-begrijpend aan, het waren grote woorden voor zo’n jongen.

Achmed stond op en zei: ‘Misschien wilt u even met me meegaan. Ik wil u wat vertellen en officieel mag Rashid daar niet bij zijn.’

Leo keek naar het smalle, onverstoorbare gezicht op het kussen. De wegen van de Afghaanse diplomatie waren kronkelig en mysterieus.

Achmed ging hem voor door een smalle gang, die naar de achterzijde van het ziekenhuis leidde. In een klein kantoor dat grensde aan een haveloos binnentuintje zat een pokdalige, kleine man achter een bureau, die haastig opstond toen ze binnenkwamen. Hij zei dat ze meer dan welkom waren en verdween vervolgens naar een belendend vertrek. De arm van Farhad Abdel Khan was lang en invloedrijk. Achmed ging achter het bureau zitten en gebaarde dat ook Leo een stoel moest nemen. Hij zette zijn ellebogen op het bureaublad en keek Vos doordringend aan: ‘U hoeft mij niet serieus te nemen, maar dat zou onverstandig zijn. Rashid en ik hebben besloten dat we een schuld moeten inlossen. Onze levens voor vele van uw landgenoten.’

Leo wilde interrumperen, maar met een handgebaar hield de jongen hem tegen. ‘Ik heb weinig tijd en u moet heel snel het belang van mijn boodschap proberen te begrijpen. U komt uit Nederland en daar in dar al kufr, het land van ongelovigen, zal het gebeuren.

Uw land is uitgekozen omdat u in Irak hebt gevochten en velen van uw landgenoten misleidende en boosaardige verhalen over de islam verspreiden. Door uw vriendschap met Israël en de Amerikanen hebt u een pact met de duivel gesloten. Op een tragische dag voor uw land zullen onze strijders op een plein bij een historisch gebouw een bom laten ontploffen. Een bom die vlak over onze grenzen werd gemaakt en in de hel is bedacht. De explosie zal eerst honderden en daarna duizenden slachtoffers maken. En het zal spoedig gebeuren. Dat is wat wij hebben gehoord en mijn vriend en ik hopen dat u die bom tijdig zult kunnen vinden. De enige naam die ik u kan geven is die van een man die in Kaboel woont en “de Spons” wordt genoemd. Dit is alles wat ik u …’

Op dat moment klonk er buiten op straat een geweldige klap, die alle ruiten van het kantoor waar ze zaten versplinterde.