Joanie de Rijke

PAKISTAN

Het gevaarlijkste land ter wereld

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Dit boek kwam tot stand met de steun van het Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek. Informatie: www.fondspascaldecroos.org

© Joanie de Rijke, 2012

Ontwerp omslag en kaarten binnenwerk Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Reuters/wfa

isbn 978 90 445 2109 2

nur 600

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

‘Muslims of Pakistan: your salvation is only through jihad.’

Ayman al-Zawahiri, de tweede man van Al-Qaida,
na de aanval van Pakistan op de Lal Masjid, de Rode Moskee in Islamabad, 2007

Inleiding

‘Wakker worden, kom als de donder uit je bed. Het nieuws van de eeuw is uit! Osama bin Laden is vannacht doodgeschoten door de Amerikanen. Op een plaats waar ze het nooit hadden verwacht, in Abbottabad, midden tussen de militairen. De oude baas had dat slim bekeken, geen mens verwachtte hem op die plek. Tijd voor actie, opschieten dus!’

Het is zeven uur. Iftikhar Firdous, journalist in Peshawar, ratelt verder. ‘Obama heeft het zojuist in een speech bekendgemaakt. En ik denk niet dat hij zich een vergissing kan permitteren. Zet je tv aan. Het is op elke zender.’

Hij heeft nog niet neergelegd of de volgende belt: Agnes, een Duitse correspondente in India. ‘Heb je het gehoord? Niet te geloven. Hoe ver is Abbottabad vanaf Islamabad? Waarom ben je nog niet vertrokken?’

Ik zet de tv aan. Alle nieuwszenders schreeuwen het uit: ‘Osama bin Laden is killed.’ Een van mijn huisgenoten, een journalist die juist uit Libië terug is en op de luchthaven van Islamabad staat, belt en brult dat we niet mogen vertrekken zonder hem. Beneden staat een andere medebewoner, een Afghaanse cameraman, te trappelen om op pad te gaan. ‘Hij zat dus toch hier’, grijnst hij. ‘Op nog geen honderd kilometer van Islamabad. In het hol van de leeuw. Als het aan Pakistan had gelegen, dan zou hij er over tien jaar nog altijd zitten. Ze zijn nooit hard genoeg naar hem op zoek geweest. Dit land is ideaal als onderduikadres voor een superterrorist.’

Twintig minuten later zijn we met vier verslaggevers onderweg naar de stad waar Bin Laden een paar uur geleden door de Amerikanen een dodelijke kogel door het hoofd werd gejaagd. Het einde van een tijdperk. Apotheose van een decenniumlange speurtocht. Het lijkt onwaarschijnlijk. We zullen er als eersten bij zijn, beseffen we. Een kwestie van louter toeval, van de juiste tijd en de juiste plaats.

In de vs dansen de mensen op straat, horen we op de radio. In Pakistan daarentegen is het muisstil. Een paar uur na de toespraak van president Obama is er nog altijd geen reactie van de regering. Niemand komt buiten om het nieuws te vieren. Pakistan is met stomheid geslagen. Ongeloof alom. Vooral in garnizoensstad Abbottabad zelf, thuisbasis van een paar duizend militairen. ‘Osama bin Laden zou hier al jaren wonen zonder dat wij, zijn buren, ervan wisten? Kán niet.’ Dat is wat ik de komende twee dagen constant te horen krijg. En ook: ‘Wij zijn helemaal niet blij dat hij dood is. Voor ons was hij een held, de man die opkwam voor de moslims zonder geld, zonder macht, zonder onderwijs, zonder stem, dus zonder hoop.’ Dat Osama bin Laden de dood van duizenden mensen op zijn geweten heeft, wordt weggewuifd met opmerkingen dat de Amerikanen in Irak, Afghanistan en Pakistan nog veel meer mensen hebben vermoord.

Tegelijkertijd is er onverschilligheid. De Pakistanen doen waar ze het beste in zijn: doorgaan met leven, wat er ook gebeurt. Om de hoek van het huis waar Bin Laden woonde, spelen de buurtbewoners op die maandag 2 mei 2011 tegen zonsondergang hun dagelijkse cricketwedstrijd. Dat hun wijk door hordes journalisten wordt platgelopen omdat er een historische gebeurtenis heeft plaatsgevonden, daar willen ze niet echt bij stilstaan. Het lijkt tenslotte te absurd om waar te zijn. De tweede avond na Bin Ladens dood is er een demonstratie in Abbottabad. Niet vanwege Osama. De mensen zijn boos omdat ze geen elektriciteit hebben, soms niet meer dan vier uur per etmaal. Alle heisa rond Bin Laden kan hun gestolen worden, ze willen aan de media duidelijk maken dat het elektriciteitstekort voor hen belangrijker is dan de dood van de Al-Qaidaleider.

Het is tekenend voor de status van de man in Pakistan. Het weinig roemrijke einde van de beruchtste terrorist ooit, wekt opvallend weinig emoties op bij de bevolking. De volgende dagen zijn er enkele demonstraties in Islamabad, Peshawar, Karachi en in Lahore. Maar de vonken spatten er niet echt af. Bin Laden was allang verworden tot een symbool, bijna vergane glorie.

Schaamte, vernedering, die zijn er wel. Negen dagen voor die tweede mei triomfeerde Pakistans machtigste man, generaal Ashfaq Parvez Kayani, op een steenworp afstand van Bin Ladens schuiloord met uitspraken dat ‘de ruggengraat van het terrorisme was gebroken en dat Pakistan zich scherp bewust was van interne en externe dreigingen’. Terwijl de kadetten van de militaire Kakulacademie in hun smetteloze uniformen de legendarische woorden van de stafchef aanhoorden, zat Osama zo dichtbij dat hij de speech van de stafchef misschien zelfs letterlijk kon verstaan.

Over de recente kritiek van de vs dat Pakistan niet genoeg deed om het terrorisme te bestrijden, werd door Kayani met geen woord gerept tijdens zijn toespraak. Negen dagen later komt dus de koude douche. Als een mokerslag treft Operatie Geronimo, zoals de aanval op Bin Laden door de vs was gedoopt, Pakistan in het gezicht. In plaats van haar incompetentie toe te geven, reageert de overheid met kritiek op Amerika’s schending van Pakistans soevereiniteit. En daarna volgt een vlucht in eindeloze complottheorieën. De twee populairste zijn dat Osama allang dood is en dat hij eigenlijk een cia-agent was. ‘Dat weet toch iedereen?’ hoor ik de bewoners van Abbottabad echoën.

In hoeverre de Pakistaanse overheid op de hoogte was van Bin Ladens verblijf in Abbottabad zal waarschijnlijk een onbeantwoorde vraag blijven. Maar dat zelfs geen kleine groep mensen van Pakistans geheime dienst ervan afwist, lijkt even ongeloofwaardig als het verhaal dat Bin Laden helemaal niet dood was, maar op een eiland onder de palmbomen zat met een nieuw gezicht. Eind februari 2012 publiceerde WikiLeaks e-mails van het Amerikaanse inlichtingenbureau Stratfor waaruit zou blijken dat minstens twaalf Pakistaanse officieren mogelijk op de hoogte waren van Bin Ladens verblijf in Abbottabad. Dat werd duidelijk na onderzoek van de in beslag genomen computer van Osama. Stratfor wilde de authenticiteit van de e-mails echter bevestigen noch ontkennen. Het Pakistaanse leger en de overheid verklaarden er helemaal niets van af te weten.

In een gefragmenteerde samenleving als in Pakistan lijkt er op niets een eenduidig antwoord te bestaan. Het leger, verreweg het meest invloedrijke en gerespecteerde instituut van het land, en de almachtige geheime dienst bestrijden het terrorisme enerzijds en beschermen bepaalde militantenorganisaties anderzijds. De Amerikaanse aanvallen met onbemande vliegtuigjes (drones) op Pakistaanse bodem worden fel bekritiseerd, tegelijk worden ze getolereerd. De regering draait zich in bochten en geeft tegenstrijdige signalen: dat Amerika bondgenoot is en dat het de vijand is. Die dubbelhartigheid versterkt de anti-Amerikaanse gevoelens in het land. Tijdens het jaar dat ik in Pakistan verbleef – juni 2010 tot juni 2011 – hoorde ik het de Pakistanen dagelijks zeggen: de vs is schuldig aan bijna alles. Op dat elan bouwen de extremisten verder. Met een nieuwe golf aanslagen om het te onderstrepen.

Dat de meest gezochte terrorist ter wereld al een hele tijd vlak onder de neus van het Pakistaanse leger verborgen zat, niet ver van de hoofdstad, heeft Pakistans reputatie als ‘het gevaarlijkste land ter wereld’ – dixit Obama in 2009 – alleen maar versterkt. De bomaanslagen in de Londense metro in 2005; Mumbai 2008, dat volgens de enige terrorist die het overleefde het Indiase equivalent van 9/11 moest worden; de verijdelde aanslag in de metro van New York in 2009 en de mislukte autobomaanslag op Times Square in New York 2010: ze leiden allemaal terug naar Pakistan. En toen bleek ook nog eens dat Osama er doodleuk zijn oude dag zat te slijten.

Feit is dat Pakistan nog altijd een veilige haven voor terroristen wereldwijd is en dat het land radicaliseert onder een regering die niet in staat blijkt het extremistisch geweld grondig aan te pakken. De dood van Bin Laden en het begin van de terugtrekking van de Amerikanen uit Afghanistan heeft weinig invloed op de militantenbewegingen in Pakistan. Die begonnen ooit met het gezamenlijke doel de vs uit Afghanistan te verdrijven, maar in de loop der tijd verschoven hun visies van anti-vs naar anti-Pakistan en naar internationale jihad. Ondanks Pakistans militaire operaties in het grensgebied met Afghanistan en de droneaanvallen van de vs, is het terrorisme bijlange niet uitgeroeid, integendeel. Het is net als in Afghanistan: de militanten duiken steeds weer op. Daarnaast breiden ze hun terrein uit. De militaire offensieven en droneaanvallen joegen heel wat talibanleiders richting Karachi, de havenstad in het zuiden. In de chaos van een metropool met de hoogste misdaadcijfers van Pakistan kunnen ze in alle anonimiteit fondsen en rekruten aanwerven. Ook Lahore, Islamabad en zusterstad Rawalpindi zijn thuisbasis geworden voor verschillende militantengroeperingen. Ze versplinteren in kleinere gezelschappen zodat het moeilijker wordt om ze te traceren, en ze zijn constant op zoek naar nieuw bloed.

De Amerikaanse droneaanvallen in Noordwest-Pakistan begonnen in 2004, onder stilzwijgend goedkeuren van de regering. Die probeerde in het begin de schijn op te houden dat ze er niets van afwist maar daar trapten de Pakistanen niet in; de mensen begrepen donders goed dat de overheid niet tegen de aanpak van de vs was en dat de inlichtingendienst isi de cia informeerde over locaties, namen en data van terroristische samenkomsten. De eerste jaren resulteerde dat in de vangst van een aantal notoire talibanopperhoofden. Sinds Obama aan het roer staat, zijn de Amerikaanse bombardementen in aantal echter flink toegenomen en jaagt de vs ook op minder belangrijke militanten. Hoewel de aanpak effectief zou zijn – volgens de cijfers van de naf (New America Foundation), zijn er tot en met augustus 2011 vijfendertig militantenleiders uitgeschakeld en tussen de 1.365 en 2.126 rebellen – is er een serieuze keerzijde: er vallen ook burgerslachtoffers. En daarover lopen de cijfers ver uiteen. De naf schat dat zes procent van de slachtoffers burgers zijn, terwijl de Human Rights Commission of Pakistan beweert dat er bijna twee keer zo veel burgers gedood worden als terroristen. Olie op het vuur van de taliban die elke droneaanval gebruiken om de anti-Amerikaanse stemming aan te wakkeren. Maar wie zijn die burgerslachtoffers? Mensen die een ruimte in hun huis verhuurden aan de lokale taliban en daardoor als sympathisanten beschouwd moeten worden? In een rapport van de Human Rights Commission of Pakistan staat ook dat het aantal slachtoffers van droneaanvallen bijna even groot is als het aantal slachtoffers van terroristische aanslagen; in 2010 zouden 1.100 mensen door aanslagen zijn gedood. Enerzijds beseft de Pakistaanse bevolking dat de drones de taliban uitschakelen en verjagen, anderzijds is ze er fel tegen gekant vanwege die burgerslachtoffers en de bemoeienis van de vs op Pakistaanse grond. Er is geen eenduidige mening over, bovendien verandert die mening om de haverklap. Een Pakistaanse vriend drukte het treffend uit: ‘Als de Pakistanen op straat komen en roepen: “Yankee, go home”, dan zeggen ze er meteen achteraan: “En neem mij mee.”’

Die ambivalentie is tekenend voor de Pakistaanse publieke opinie.

Een ander negatief effect van de Amerikaanse bombardementen is de toeloop van jonge rekruten naar de militante groeperingen. Ze sluiten zich aan om wraak te nemen voor familieleden die zijn omgekomen door drones en ze trekken andere sympathisanten met zich mee: jongens op zoek naar een ideologie, geld, avontuur of naar de heldenstatus die de jihad (heilige oorlog) met zich meebrengt, zoals hun altijd is voorgeschoteld. Baitullah Mehsud, leider van de Pakistaanse taliban die in 2009 zelf door een onbemande bommenwerper om het leven kwam, verwoordde het volgens een lokale bbc-journalist eens als volgt: ‘Elke droneaanval levert me minstens drie of vier nieuwe zelfmoordterroristen op.’

Met andere woorden: het is dweilen met de kraan open.

De zelfmoordterroristen worden niet alleen klaargestoomd voor acties en aanslagen in Pakistan, maar ook in de rest van de wereld. Voor de internationale strijd tegen het ‘verdoemde Westen’ worden radicale moslims vanuit elke hoek van de wereld opgeleid in het onherbergzame grensgebied van Pakistan. Daar leren ze met explosieven om te gaan en krijgen ze ingepeperd dat de wereld alleen maar te redden is als iedereen onderworpen is aan de politieke islam. De trainingskampen worden gerund door de Pakistaanse taliban, Al-Qaida en andere terroristische groeperingen die elkaar steunen in de lokale, nationale en internationale ‘heilige oorlog’.

Of de drones meer voor- dan nadelen hebben, blijft intussen een discussiepunt waar heel Pakistan zich bijzonder druk om maakt. Hoewel via WikiLeaks bekend werd dat de regering én het leger gevraagd hadden om een toename van de Amerikaanse bommenwerpers, klinkt er al een tijdlang een duidelijk ‘nee’ tegen de Amerikaanse inmenging. Sinds de Raymond Davis-affaire is Pakistan daar niet meer zo dubbelzinnig in: de overheid wil van de drones af. De Amerikaanse cia-agent Raymond Davis schoot in januari 2011 twee Pakistanen dood op straat in Lahore en veroorzaakte een diplomatieke rel tussen Pakistan en de vs. Volgens de versie van Davis, van wie pas later bekend werd dat hij een cia-agent was, opende hij het vuur uit zelfverdediging omdat hij werd beroofd, maar ooggetuigen beweerden dat Davis een van de twee mannen in de rug schoot toen die op zijn motor wilde wegrijden. Davis belde vervolgens om hulp, waarop al snel een geblindeerde wagen met valse kentekenplaten aan kwam stormen en in de haast een winkelier doodreed. De auto reed daarna gewoon door omdat Davis nergens meer te bekennen was. Hij werd kort nadien gearresteerd door de Pakistaanse politie. Toen de vrouw van de doodgereden winkelier uit wanhoop zelfmoord pleegde, liepen de emoties bij de Pakistanen nog hoger op. Ze noemden Davis het schoolvoorbeeld van de Amerikaanse handelwijze: arrogant en zonder een greintje respect voor de normen en waarden van Pakistan. De cia-agent moest en zou dan ook letterlijk hangen.

Na wekenlange onderhandelingen – de Pakistaanse regering stond zowel onder druk van de vs die eiste dat Davis werd uitgewezen als van de Pakistaanse bevolking – werd de geheim agent dan toch vrijgelaten. Door middel van een optie in de islamitische wetgeving, het geven van bloedgeld. Wanneer de nabestaanden van slachtoffers geld aannemen als vergoeding voor het misdrijf, kan de dader vrijuit gaan. De families van de twee omgekomen mannen zouden miljoenen euro’s hebben gekregen, hoewel niemand een specifiek bedrag kon bevestigen. De vs ontkende weliswaar dat ze ook maar een cent had betaald, maar intussen keerde Davis frank en vrij naar Amerika terug. De straatprotesten in Pakistan waren hevig maar aangezien er volgens de islamitische wet was gehandeld, verstomden ze snel. Intussen was de relatie tussen de vs en Pakistan nog meer bekoeld dan ze al was, net als die tussen beide inlichtingendiensten. Toen de dag na Davis’ vrijlating een droneaanval volgde waarbij 41 mensen omkwamen, veroordeelde stafchef Ashfaq Kayani de aanslag publiekelijk. Volgens de vs landden de raketten op een samenkomst van talibanstrijders, maar Kayani zei dat het in de eerste plaats om een stammenoverleg van dorpoudsten ging en dat er veel meer burgers waren omgekomen dan taliban. Waarop Pakistan de vs met klem verzocht om de illegale droneaanvallen – Pakistan heeft ze nooit officieel goedgekeurd – van nu af aan een stuk te verminderen.

De beter opgeleide en welgestelde Pakistanen beseffen dat Pakistan zonder Amerikaanse steun slechts verder de diepte in stort. Maar sinds de Raymond Davis-affaire, Operatie Geronimo en het onfortuinlijke navo-bombardement eind november 2011 op twee Pakistaanse controleposten bij de Afghaanse grens waarbij 24 soldaten sneuvelden, beschouwt een flink deel van de bevolking de vs als de bezetter. ‘De Amerikanen moeten zich niet langer komen bemoeien, we lossen onze problemen zelf wel op’, is een veelgehoord commentaar. Feit is dat de meeste mensen niet weten wie of wat ze moeten geloven. Het vertrouwen in de regering staat op een heel laag pitje. Het leger doet het beter, al zijn de meningen over de operaties in Waziristan eveneens verdeeld. De media kunnen het niet controleren want die worden niet of nauwelijks toegelaten op de plaatsen waar militaire acties zijn of waar Amerikaanse bommen worden gedropt.

Alsof dat allemaal niet genoeg is, hebben de Pakistanen nog met talloze andere problemen te kampen. Zoals overstromingen, de uitzichtloze kwestie Kasjmir, de corrumperende macht van de grootgrondbezitters, de belabberde positie van de vrouwen, de energiecrisis, de lage scholingsgraad en het sektarisch geweld.

Pakistan, dat ‘land der zuiveren’ betekent, is een lappendeken van bevolkingsgroepen die totaal verschillend zijn. Toen het in 1947 onafhankelijk werd, vluchtten miljoenen moslims uit India de grens over, tegelijk deden evenveel hindoes het omgekeerde. Na eerdere vruchteloze pogingen van Mohammed Ali Jinnah, de stichter van Pakistan, om hindoes en moslims vreedzaam in India te laten samenleven, leek de enige haalbare optie een aparte staat voor moslims. Als gevolg ontstond het land Pakistan. In 1956 werd Pakistan een zelfstandige republiek. De islam was de gemeenschappelijke factor van de bevolkingsgroepen maar de politieke islam kwam pas tot leven toen generaal Muhammad Zia-ul-Haq in 1977 de macht greep en zijn voorganger Ali Bhutto liet ophangen. Zia-ul-Haq voerde de Hoedoedwetten in, waarin het stenigen van overspelige vrouwen, handen afhakken bij diefstal en zweepslagen bij alcohol wettelijk werden vastgelegd. Ook de beruchte blasfemiewet werd van kracht. Na Zia’s dood in 1988 won Benazir Bhutto, dochter van Ali Bhutto, de verkiezingen. Twee jaar later werd ze ontslagen wegens corruptie maar ze keerde terug en stond van 1993 tot 1996 opnieuw met haar Pakistan People Party (ppp) aan het roer. In 2007, toen Pervez Musharraf zijn presidentschap door een verkapte staatsgreep had weten te verlengen, kwam Benazir Bhutto om door een aanslag. Sinds 2008 is haar echtgenoot Asif Zardari president van Pakistan.

De religieuze minderheden in Pakistan hebben het door de toenemende radicalisering niet makkelijk. In een overwegend soennitische bevolking zijn sjiieten (zo’n twintig procent), christenen (twee procent) en hindoes (één procent) regelmatig doelwit van aanslagen en pesterijen. In januari 2011 werd Salman Taseer, gouverneur van Punjab en prominent voorstander van de versoepeling van de blasfemiewet, vermoord door zijn eigen lijfwacht. De dader werd als een held onthaald. Toen hij uit het gerechtsgebouw naar buiten stapte, verdrongen hysterische Pakistanen zich om hem te kussen en te omhelzen. Tienduizenden mensen protesteerden op straat tegen elke wijziging van de wet en eisten de vrijlating van de lijfwacht. Tijdens de begrafenis van Taseer bleven velen weg, uit angst voor nog meer geweld van de radicalen. Twee maanden later overkwam Shabaz Bhatti, minister van Religieuze Minderheden en enige christen in de regering, hetzelfde. Op een regenachtige morgen werd hij in zijn auto, vlak voor zijn huis in Islamabad, doodgeschoten. De taliban eisten de aanslag op. Ook Bhatti had publiekelijk kritiek geuit op de blasfemiewet.

De wet kwam weer volop in het nieuws door de zaak van Asia Bibi, een Pakistaanse christen die in november 2010 ter dood veroordeeld werd wegens godslastering. Asia woonde met haar gezin in Punjab en werkte op het land, samen met de andere vrouwen van haar dorp. Toen ze op een dag water uit de bron haalde en dat aan haar collega’s aanbood, weigerden die pertinent. Ze moesten het water van een christen niet hebben want dat was onrein. Er ontstond een woordenwisseling waarbij Bibi zou hebben gezegd dat Jezus een betere profeet was dan Mohammed. Bibi eindigde in de cel, werd beschuldigd van blasfemie en veroordeeld tot de doodstraf. De moord op de twee mannen die voor haar opkwamen en de felle reacties van de bevolking daarna, geven aan hoe de verdraagzaamheid in Pakistan afbrokkelt. Toen de rechter een half jaar later de moordenaar van de minister van Religieuze Minderheden ter dood veroordeelde, gingen radicale moslims in Karachi, Lahore en Rawalpindi prompt de straat op om te protesteren tegen het vonnis. Ze noemden de dader een ‘islamitische held’ en ‘echte strijder voor de islam’.

Na de moord op de twee mannen die opkwamen voor de christenen werd het al snel stil. De persvrijheid in Pakistan is groot, de media bekritiseren (bijna) alles. Behalve als het over religie gaat. Dan is iedereen plots bang om hardop zijn mening te verkondigen. Ook politici die met de blasfemiewet in hun maag zitten, houden zich gedeisd want wie de wet bekritiseert, wordt zelf als godslasteraar bestempeld. Ondanks internationale druk om de wet te veranderen, gebeurt er dus niets. Dagelijks staan er berichtjes in de Pakistaanse kranten dat christenen of hindoes van godslastering worden beschuldigd. Terwijl iedereen weet dat het de makkelijkste manier is om een burenruzie op te lossen of van een rivaal af te komen.

De intolerantie ten opzichte van andere religies geldt ook moslims die volgens de radicalen geen goede moslims zijn, en dus niet mogen bestaan. Tijdens mijn jaar in Pakistan hoorde ik wekelijks over incidenten met moslims die niet tot de soennitische meerderheid behoorden.

In juni 2010 was ik in Lahore, vlak na een aanslag op twee moskeeën van de ahmadi’s, moslims die volgens de soennieten geen moslims zijn omdat ze Mohammed niet als laatste profeet beschouwen. Ik liep door de stad en was verbijsterd door de graffiti en spandoeken met teksten als dood aan de ahmadi’s, die op verschillende plekken waren aangebracht. Bij de aanslagen waren 95 mensen omgekomen. Maar het stadsbestuur deed niets tegen de spandoeken, die bleven gewoon hangen.

Het idee dat Pakistan alleen een land voor moslims is – moslims van het juiste soort welteverstaan – ligt aan de basis van de huidige onverdraagzaamheid, die zich ook vertaalt in een groeiend extremisme. Toch boeken radicale partijen op electoraal vlak nauwelijks succes, terwijl uit een enquête van denktank pips (Pakistan Institute for Peace Studies) blijkt dat bijna de helft van de bevolking – er wonen 180 miljoen mensen – vindt dat de religieuze partijen een kans verdienen. Het percentage radicale moslims op de hele bevolking is klein, hooguit een paar procent volgens het Pakistaans bureau voor statistiek, maar ze zijn wel heel gevaarlijk, getuige de vele aanslagen de afgelopen jaren.

Dat er niet veel van de huidige regering verwacht mag worden, is allang duidelijk. Pakistan mag dan sterk zijn in het overleven van de ene crisis na de andere maar dat levert verder geen enkele verandering, laat staan verbetering op. President Zardari is alle geloofwaardigheid kwijt, de corruptie gaat onverminderd door, de economie holt achteruit waardoor de criminaliteit toeneemt en voorlopig is er geen zicht op verbetering. Voor de militante groeperingen is het de ideale voedingsbodem om zieltjes te winnen.

De Afghaanse taliban houden zich bezig met de situatie in eigen land. De doelen van hun Pakistaanse collega’s reiken daarentegen verder. Ze willen de Amerikanen weg uit Afghanistan, ze willen van Pakistan een radicale islamitische staat maken en ze werken mee aan de training van terroristen die het op westerse doelen hebben gemunt. Zo bejubelde talibanopperhoofd Hakimullah Mehsud – van wie aangenomen wordt dat hij dood is – meermaals de verdachte van de mislukte aanslag op Times Square in 2010, de Pakistaanse Amerikaan Faisal Shahzad, die zijn kennis van explosieven zou hebben opgedaan in trainingskampen van Mehsud en confraters. Mehsud stak ook zijn bewondering voor Osama bin Laden niet onder stoelen of banken. In een video van februari 2011 zegt hij: ‘Al-Qaida heeft dezelfde doeleinden en kijk op de wereld als wij (…) Als de tijd komt dat ze ons nodig hebben, zelfs al is het midden in de nacht, dan zullen we vanuit heel ons hart met hen samenwerken.’

Toen Obama zei dat Pakistan het gevaarlijkste land ter wereld was, bedoelde hij dat vooral als kritiek op de laksheid van de overheid om het terrorisme aan te pakken. Of het tribale grensgebied van Pakistan inderdaad de gevaarlijkste plaats op deze aardbol is, probeer ik uit te zoeken in dit boek. Ik focus me vooral op de noordwestelijke grensregio en de daar aanwezige groeperingen omdat die het meest bepalend zijn voor het huidige terrorisme in Pakistan. Op de militanten in Kasjmir leg ik minder nadruk omdat die momenteel ook minder actief zijn – op Lashkar-e-Taiba na. En de milities in de provincie Baluchistan waar de Quetta Shura, de leiding van de Afghaanse taliban, is gevestigd, strijden voornamelijk om interne kwesties en hebben dus ook minder met de nationale en internationale jihad te maken.