Halldór Laxness

De gelukkige krijgers

Vertaald uit het IJslands door Marcel Otten

Met een nawoord van de vertaler

Uitgeverij De Geus

breda 2011

Deze vertaling is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van Bókmenntasjoður / het IJslands Literatuurfonds te Reykjavik, IJsland

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Gerpla, verschenen bij Forlagið Reykjavík

Oorspronkelijke tekst © Halldór Laxness, 1952

Published by agreement with Licht & Burr Literary Agency, Denmark

Nederlandse vertaling © Marcel Otten en De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp Robert Nix i.s.m. Riesenkind

Omslagillustratie © Patrick Dieudonne/Robert Harding

World Imagery/Corbis

isbn 978 90 445 2125 2

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

Eerste hoofdstuk

Van alle helden uit de Westfjorden zijn er twee het beroemdst geworden, namelijk de bloedbroeders Thorgeir Havarsson en Thormod Bessason. Het was te verwachten dat vele verhalen over hen de ronde deden in Diep waar ze opgroeiden en ook in de Gletsjerfjorden en op de Hoornstranden, want op al die plekken hebben ze roemrijke daden verricht. Het is nog niet zo lang geleden dat daar in het westen goed ingelichte mannen, en vrouwen met een goed geheugen verhalen over de twee kameraden konden vertellen die nooit zijn opgetekend, terwijl er toch vele voortreffelijke boeken over die twee uit de Westfjorden zijn geschreven. De meeste verhalen over die helden vinden wij zo bijzonder dat het vele slapeloze nachten loont om ons geheugen weer eens op te frissen. Daarom hebben we eerstens de verhalen over hun heldendaden uit vele boeken verzameld en het is onze plicht allereerst het werk te noemen dat de titel De grote saga van de bloedbroeders draagt. Verder zijn er in de IJslandse perkamenten handschriften vele interessante vertellingen te lezen die eeuwenlang in buitenlandse boekverzamelingen verborgen lagen en ten slotte zijn er de talrijke oude buitenlandse boeken die vooral voor de verdere loop van de geschiedenis belangrijk zijn met vele waarheidsgetrouwe en nauwgezette verhalen. Ten tweede hebben we vele inlichtingen gekregen van betrouwbare mensen die op de Hoornstranden woonden totdat het gewest ontvolkte en ook uit de Gletsjerfjorden in het westen waar de nederzettingen – terwijl we dit schrijven – noodgedwongen werden verlaten omdat het wrede landschap in die streek te veel vergt van het krachteloze volk van onze tijd. We hebben dus uit vele verborgen bronnen datgene over de bloedbroeders verzameld wat ons niet onwaarschijnlijker voorkomt dan hetgeen uit de vroegere boeken algemeen bekend is en naar deze helden zullen we ons boek De gelukkige krijgers noemen. Maar we heten iedereen welkom, man of vrouw, die over een grotere kennis of een beter geheugen dan wij beschikt om wat hier in dit boek wordt opgetekend in een warer licht te brengen.

Sinds oudsher is het de gewoonte van geleerden om eerst de hoofdmannen te noemen die het voor het zeggen hadden op de plekken waar de gebeurtenissen plaatsvonden en wij zullen hun voorbeeld volgen, want op die manier valt beter te begrijpen hoe de voorvallen zich ontwikkelden waar in dit boek over wordt verhaald.

In die tijd heerste Thorgils Arason over de Westfjorden in het gedeelte van Breedfjord. Hij bezat een landgoed op Rookheuvel. Op jonge leeftijd had Thorgils gevaren en handelgedreven en het van armoede tot rijkdom gebracht. Hij vond de vrede winstgevender dan oorlogvoeren, en hij had zijn landgoed en de rang van hoofdman[1] met zilver gekocht. Hij bracht niet veel offers, hetgeen gebruikelijk is bij lieden die veel hebben gereisd en vele goden hebben leren kennen, maar toen het christendom in het land werd ingesteld, haalde hij twee kostbaarheden uit zijn kist: een mooi kruis met de gekroonde Christus, de vriend der kooplieden, en ook een beeltenis van de moeder Gods, want zij is de grote ster voor zeelieden.

Vermund Thorgrimsson heerste over de noordelijke Westfjorden, de Diepte van IJsfjord, de Gletsjerfjorden en de Stranden en hij woonde in Waterfjord. Hij hing het oude geloof aan, was heiden en stamde van noordse hoofdmannen af; hij was rijk geworden doordat hij zijn pachters in levende have liet betalen en hij had een voortreffelijke boterschuur. Hij boerde goed en had veel werkvolk; hij was wijs maar behoorlijk koppig, had vele vrouwen gehad en sommige tot zijn bijzit gemaakt. Sommigen kwamen van naburige boerderijen bij hem regelmatig op bezoek en ze zouden een voortreffelijke huwelijkspartij zijn geweest, maar de beste was de vrouw waar hij daadwerkelijk mee getrouwd was, Thorbjörg de Dikke, en over haar valt meer in andere boeken te lezen, maar des te minder in dit verhaal.

De geboorte van deze twee Westfjorders valt precies samen met het begin van de heerschappij van jarl[2] Hakon Sigurdsson in Noorwegen, en Thorgeir en Thormod waren jonge knaapjes in de Westfjorden toen de Deense koning na de val van Olaf Tryggvason Noorwegen in bezit nam.

Over Havar Kleppsson, de vader van de krijger Thorgeir, weet men slechts dat hij een kleine boerderij bij het Gletsjermoeras in het Smalle Fjord bij Diep bezat, gelegen op het land van de hoofdman van Waterfjord die een stukje verderop woonde. In het begin van de heerschappij van koning Olaf de Dikke werden weer Vikingtochten van de Noormannen op de Britse eilanden ondernomen, nadat ze een paar mensenlevens lang stil hadden gelegen. Niet dat dergelijke tochten in die tijd voor de meesten iets opleverden en het verhaal wil dat Havar na een van die rooftochten berooid in IJsland belandde. Samen met zijn kompanen, ook zonder woon- of verblijfplaats, zocht hij Vermund op en vroeg hem om raad. Vermund nam de mannen op, sommige werden zijn knechten en andere pachtboeren. Behalve boer Havar zelf kon niemand over zijn heldendaden tijdens de Vikingtochten berichten en iedereen zei dat hij zijn werk als boer minderwaardig achtte vergeleken bij de daden die van dappere, onverschrokken kerels zijn vereist en hij vond het eervoller mensen af te slachten dan vis te vangen. Het enige wapen dat hij bezat toen hij van zijn krijgstochten kwam was een knots. Havars vrouw heette Thorelf, die nauw verwant was met Thorgils Arason uit Rookheuvel. Ze was wijs en flink en ze wist zo veel dat ze de meeste gedichten kon voordragen over de vroegere helden uit de noordelijke landen en de koningen die overal oorlog hadden gevoerd.

Boer Havar bleek al gauw een onruststoker voor zijn buren; hij knuppelde vee neer dat naar zijn land was afgedwaald en sneed kippen en ganzen de keel af als hij ze te pakken kreeg. Mensen die hem tegenspraken bedreigde hij met zijn knots. Om hun leven te redden maakten de meesten zich dan uit de voeten, maar velen zochten Vermund op om zich bij hem te beklagen. Als Havar buiten aan het werk was, luisterde zijn zoon Thorgeir thuis naar de gedichten van zijn moeder en onder haar beschermende vleugels zag hij alleen maar een wereld die voor helden iets betekent: gehelmde krijgers die hoog boven het volk uittorenen, die diensten verlenen aan nobele koningen, en misdadigers en tovenaars doden of een tweegevecht met huns gelijken aangaan. Hun roem bleef hetzelfde, of ze zegevierden of ze stierven. ’s Avonds als de boer thuiskwam, vertelde hij zijn zoon dat hij het in Denemarken in zijn eentje tegen twaalf berserkers had opgenomen en nu eens had hij er drie geveld voor de anderen ervandoor gingen en dan weer moesten allen door zijn zwaard in het zand bijten, de ene keer zus, de andere keer zo, en hij beschreef ook hoe hij in het oosten in het Eilandgewest in een tweegevecht de berserker Soti had gedood, dat waren lange verhalen. Verder had boer Havar in Engeland in het leger van koning Adils uit Uppsala aan achttien grote veldslagen deelgenomen, dat was ook een lang verhaal. En al gauw leek het voor Thorgeir dat zijn vader op gelijke voet stond met de krijgers die in de verhalen van zijn moeder het hoogst stonden aangeschreven.

Over de handel en wandel van Havar Kleppsson met de mensen uit Diep wordt hier in dit boek niet geschreven. Het kwam zover dat hoofdman Vermund voor de mensen uit Diep niet langer de schijn kon ophouden die klachten niet te horen. Hij besprak de zaak met Thorgils Arason en zei dat zijn aanhangers met hun kippen door zijn verwant met rust dienden te worden gelaten en hij verklaarde dat Havar een andere woonplaats moest worden toegewezen. ‘Het is een ellende’, zei hij, ‘als iemand met lege handen van het oorlogvoeren terugkomt, zich in een vreedzaam gewest vestigt en de kippen van anderen afslacht als vervanging voor de roemrijke daden die hij in andere landen niet kon volbrengen.’

Thorgils Arason stond niet onwillig tegenover deze zaak, en hij zei dat hij Havar Kleppsson alleen maar kende van horen zeggen. ‘En het is waarlijk een ramp’, zo zei hij, ‘dat zo’n verstandige vrouw als mijn nicht Thorelf zo’n slecht huwelijk is aangegaan.’

Thorgils vond het niet veilig zo’n verwant in zijn invloedsgebied van Breedfjord te hebben en op het volgende Alding[3] kocht hij van lui uit Borgfjord een klein stuk land, liet Havar daar een boerderij optrekken en vee aanschaffen. Diezelfde zomer verplaatste Havar Kleppsson zijn hebben en houden naar Borgfjord en sindsdien heet het daar Havarsplek, ten zuiden van de Havenberg.

Al gauw bleek dat de Borgfjorders niet zo blij waren met de komst van Havar Kleppsson. Borgfjord was een groot en bloeiend gewest en er woonden veel machtige lieden. Ze beraadslaagden met elkaar hoe je dergelijk minderwaardig volk, zulk uitschot dat uit andere landsdelen hierheen was gestuurd, weer weg kon jagen.

Nu moeten we vertellen dat noordelijk van de Havenberg bij Schelpenheuvel een man woonde die Jödur heette; hij was de zoon van Klæng. Over Jödur wordt verteld dat hij niet makkelijk iets over zijn kant liet gaan als er iets belangrijks in het gewest voorviel. Hij was tegenover velen weinig verdraagzaam, een goed krijger en hij betaalde zelden weergeld, maar hij genoot de steun van belangrijke hoofdmannen. Hij had een kleine boerderij die weinig opleverde en men wist niet precies hoe hij aan zijn kostje kwam. Hij bezat een prachtige hengst.

Havar Kleppsson had weinig werkvolk en niet veel vee. Hij had een bruine knol die hij uit het westen had meegebracht; het paard voelde zich beter thuis op het erf en de huisweide dan in de bergen.

Op een goede dag in de herfst gebeurde het dat boer Jödur van Schelpenheuvel met zijn halfwassen zoon en een knecht op weg ging naar Akkernes om meel te kopen. Toen ze onderweg bij Havarsplek even uitrustten zwengelde Havar op zijn erf met de paardenratel, hetgeen een ontzettend kabaal maakte. De hengst galoppeerde ervandoor de bergen in en ze konden hem niet vangen. De knol van Havar lummelde met hangende lippen bij het muurtje van de huisweide, het was kennelijk allemaal te veel voor het beest.

Jödur zei: ‘Haal die knol en bind mijn bepakking erop, ik moet in Akkernes mijn meel halen.’

Zijn zoon en knecht deden wat hij beval.

’s Avonds reden ze met hun meel langs de weg van de boerderij van Havarsplek op weg naar Schelpenheuvel. Boer Havar stond buiten. Hij herkende meteen zijn paard onder de meelzakken van de lui van Schelpenheuvel. Hij haalde zijn knuppel tevoorschijn die hij van zijn krijgstochten had meegebracht en liep over de huisweide omlaag, de mannen tegemoet. Hij zei: ‘Geef meteen dat paard terug! Wat een brutaliteit om zo openlijk zonder te vragen een boer z’n beesten af te pakken. Zulk soort grappen was ik niet gewend toen ik in de Westfjorden woonde.’

Jödur antwoordde: ‘Ik heb gehoord dat jij vanwege misdaden en kippendiefstal uit de Westfjorden bent weggejaagd en het is een rare zaak dat nieuwkomers zoals jij in Borgfjord zich zo dik maken tegenover ons inheemsen.’

Daarop sneed Havar met zijn mes het toom van zijn paard door, scheidde het van de andere lastpaarden en mende het, beladen en al, naar zijn boerderij. Jödur beval zijn metgezellen hem achterna te gaan, zei dat hij dat aanmatigende gedrag van die vent die hier aan was komen waaien de kop in zou drukken, zo eentje die dacht zomaar het meel van de Borgfjorders te kunnen roven. Ze gingen er meteen vandoor, lieten de lastdieren achter en reden allen achter Havar aan. Jödur haalde met zijn bijl uit en gaf de boer een klap op zijn achterhoofd zodat hij struikelde en tegelijkertijd stak Grim, Jödurs zoon, een speer in zijn zij. Boer Havar viel voor zijn paard op de grond. Jödur Klængsson sprong van zijn paard en gaf de man op de grond met zijn bijl naar noords gebruik snel een paar klappen, zodat bloed en hersenen eruit spoten. Havar Kleppsson was allang uitgeschakeld toen Jödur Klængsson ophield met slaan.

Toen boer Jödur vond dat hij genoeg had gedaan, beval hij zijn knecht het paard van Havar te pakken en het opnieuw achter aan de laststoet vast te binden, want voor wakkere knapen stelt een doodslag niet veel voor als er geen buit te halen valt. ‘En nu ga ik met mijn zoon de doodslag bekendmaken’, zei hij.

Thorgeir Havarsson zat op het muurtje van de huisweide en hij had gezien hoe zijn vader werd doodgeslagen. Jödur Klængsson reed na gedane arbeid naar de jongen toe en zei: ‘Ga naar huis, jongen, en vertel je moeder dat je vader nooit meer met de ratel naar de paarden van ons, Borgfjorders, zal zwengelen.’

Daarop reed Jödur Klængsson weg. Het liep tegen zonsondergang. De jongen stond op toen Jödur was weggereden, liep naar de plek waar zijn vader dwars over de weg lag en bekeek het lijk. Bloed en hersenen welden als brij uit de kapotte schedel en het hele gezicht was door de klappen onherkenbaar; een arm stuiptrekte nog in het schoudergewricht toen de man in de dood verslapte en dat was zijn laatste beweging. De jongen verwonderde zich erover dat zijn vader zo makkelijk doodging, hij had toch in Denemarken met berserkers gevochten en in Engeland geroofd en geplunderd. De jongen was er altijd van overtuigd geweest dat zijn vader een van de grootste krijgers van de noordelijke landen was. Thorgeir Havarsson stond lang buiten voor hij aanstalten maakte om het zijn moeder te vertellen. Toen ging hij naar huis. Hij was toentertijd zeven jaar oud.

[1] De rang van hoofdman (goði): een goði was in de begintijd van de kolonisatie van IJsland een hoofdman die optrad bij geschillen. Later werd er het priesterambt aan toegevoegd, wat in de praktijk niet zo veel betekende. Ze kregen de helft van de door de kerkgemeente opgelegde belasting en het ambt van goði werd zeer begerenswaardig en in de dertiende eeuw een bron van talrijke conflicten.

[2] Jarl: een Noorse benaming voor een machtig hoofdman; in rang komt een jarl onder een koning. Het Engelse woord earl stamt hiervan af.

[3] Alding: de algemene vergadering die jaarlijks op de Dingvelden (Þingvellir) wordt gehouden.

Tweede hoofdstuk

Hoofdman Vermund was verwant met een zekere Bessi, de zoon van Halldor. Hij woonde op Bronoord in de buurt van Waterfjord. Bessi kon dichten en hij was ter zake kundig op het gebied van de wet; hij was geliefd, maar niet rijk. Behalve verwanten waren hij en Vermund ook goede vrienden. Bessi ging vaak met Vermund mee op zijn reizen als opzichter en ook als hij naar het Ding[4] reed. Bessi’s vrouw was al gestorven toen dit verhaal begon, maar hij had een jonge zoon die Thormod heette en men vond die jongen vroegwijs en nogal scherp van tong. Hij leerde van zijn vader de dichtkunst en andere kennis en in zijn jonge jaren kende hij al vele verhalen over koningen en jarls, die door de slachtpartijen en andere voortreffelijke daden over deze bekwame mensen in de noordelijke landen de ronde deden, en ook over de Asen, de Völsungen, Ylfingen[5] en andere befaamde helden die met trolvrouwen hadden geworsteld. Verder wist de jongen veel van de grote liefde die mannen sinds het begin van de wereld van vrouwen kregen toen Brynhild[6] op het hoogland sliep, en hij kon ook over de zwanen vertellen die vanuit het zuiden kwamen gevlogen en op de landtong neerstreken, hun zwanenkleed aflegden en het web van het lot voor de mensen weefden. Hij kende ook de wonderlijke verhalen die over het einde van de wereld en de godenschemering[7] gingen.

Thormod Bessason vond het thuis bij zijn vader maar saai en toen hij nog jong was ging hij vaak daarheen waar het gezellig was, waar bloedworst werd gemaakt, een bruiloft aan de gang was, een lijkmaal werd gehouden of Kerst werd gevierd, maar ook op de plekken waar gevist werd of waar veel mensen samenwerkten. Men kreeg hem dan zover om de mensen te vermaken, want in de Westfjorden zijn de winters lang en donker. Thormod begon er al vroeg mee zelf te dichten als zijn gedichtenvoorraad opraakte en ondanks zijn jeugdige leeftijd kon hij zo goed dichten dat de mensen geen verschil merkten tussen zijn gedichten en die van de hofdichters.

In Waterfjord had hoofdman Vermund veel knechten en talrijke slaven; zowel bedelaars als vogelvrijverklaarden kwamen bij hem langs, en bezoekers en gasten kwamen van heinde en verre uit de fjorden hun zaak bepleiten en hem om raad vragen. Thormod was al gauw vaak te gast in Waterfjord, hij vond het daar aangenamer dan thuis in Bronoord en hij was een graag geziene gast voor veel mensen op de boerderij van Vermund, maar door de heer des huizes werd hij koel ontvangen. Men vond het leuk de gedichten te horen die de jongen ’s avonds laat in huis voordroeg.

Er was daar een vrouw op bezoek uit de Gletsjerfjorden, Kolbrun, met haar dochter Geirrid die nog een kind was. Kolbrun stamde uit Noorwegen; ze was met zeelieden naar IJsland gekomen en ze had samen met haar man, die stuurman op het schip was geweest, die winter bij Vermund onderdak gekregen. De Noor stierf die winter plotseling en men nam aan dat Kolbrun hem had omgebracht. Sindsdien was ze een tijdlang Vermunds geliefde geweest, maar toen de hoofdman op leeftijd een jongere vrouw nam, zette hij haar aan de kant en gaf haar een woning in Ravenfjord, een van de meest verlaten streken in de Gletsjerfjorden. Vermund gaf Kolbrun als gezelschap een Noorse slaaf die Harig heette, een potige, nogal stille man met lang haar, een baard en borstelige wenkbrauwen, die gewoonlijk niet opkeek, maar sommigen meenden te hebben gezien dat zijn ogen fonkelden als een slang als hij toevallig zijn blik opsloeg. Moeder en dochter gingen altijd bij het binnenhalen van het hooi naar Diep om oude bekenden op te zoeken en de slaaf Harig liep dan voor de paarden uit. Hij had een goed mes in bewaring dat van de vrouw des huizes was, maar zij nam steeds het mes van hem af als ze in luidruchtig gezelschap verkeerden. Kolbrun was een vrouw die bij krachtproeven zelden haars gelijke vond, ze was krachtig gebouwd, maar ze had een knap gezicht, prachtige ogen en donkere wenkbrauwen. Men vond haar nogal kwaadaardig als haar iets niet beviel, ruw tegen mensen die niet in haar straatje pasten, vooral tegen haar minnaars. Om die reden schertsten de meeste mannen liever met haar dan dat ze met haar vreeën en bovendien was ze niet rijk.

Eens had Thormod na het werk lang voorgedragen in de boerderij in Waterfjord, gedichten over voortreffelijke koningen, befaamde oorlogen en vele koene doodslagen. Maar zoals zo vaak op de late avond wilden de meesten liever verhalen over de liefde horen die mannen in vroeger tijden van schildmeisjes[8] hoorden.

Een man zei: ‘Het is toch wonderlijk dat we steeds horen hoe vrouwe Sigrun de helweg op ging om de dode Helgi te kussen, of dat Freyja[9] haar dijbeen over Loki[10] legde, dat Sigurd de Drakendoder[11] de maagd[12] in haar wapenrusting slapend op het hoogland vond en hoe hij haar maliënkolder tot haar schoot opensneed en haar bevoelde voor ze wakker werd, maar er wordt nooit een bruikbaar liefdesgedicht voorgedragen over de fantastische vrouwen hier uit de Westfjorden. Het lijkt me beter een gedicht te horen over iets wat hier de ronde doet, dat de vrouw des huizes van Ravenfjord twee keer per jaar de slaaf Harig in haar bed neemt, de eerste keer als de winter nog maar negen nachten lang is en de raven eieren hebben gelegd en de tweede keer tegen het einde van de zomer als men haar hooi heeft binnengehaald.’

Velen beaamden dat het inderdaad de hoogste tijd was om een gedicht te maken over de voortreffelijke vrouw des huizes, Kolbrun van Ravenfjord, maar in die tijd was een gedicht de ergste smaad die je een vrouw kon aandoen; het werd als onfatsoenlijk beschouwd om over een vrouw te dichten, en verwanten van de vrouw hadden in dat geval het recht zo’n dichter dood te slaan.

‘Ik heb niet veel verstand van liefdesgedichten,’ zei de dichter Thormod, ‘en het is zinloos om een vrouw zonder gegronde reden te schande te zetten.’

De huisgenoten zeiden dat het niet nodig was om de naam van een vrouw aan een gedicht te verbinden, je kon de toespeling toch wel begrijpen.

Kolbrun, de vrouw des huizes van Ravenfjord, snoof verachtelijk over die redenering en ze zei dat alleen maar die kerels liefdesgedichten pleegden te maken die een vrouw niet op een andere manier konden plezieren.

Thormod zei: ‘Mijn vader, Bessi Halldorsson, heeft mij verteld dat het voor een dappere vent niet eervol is liefdesgedichten over vrouwen te maken. Zulk soort gedichten wordt alleen maar gemaakt door lafaards en sukkels die in de keuken rondhangen en aan kwarkzakken lebberen.’

Daarmee was die avond in de boerderij van Waterfjord het gesprek ten einde en de mensen gingen slapen.

Maar de avond daarop toen de mannen hadden gegeten, trad Thormod naar voren en vroeg om stilte; hij zei dat hij een gedicht over de vrouw des huizes uit Ravenfjord had gemaakt waar de mensen gisteren om hadden gevraagd.

Velen waren de grappenmakerij van de avond ervoor al vergeten en ze waren er niet toe geneigd die stemming weer op te halen, ze waren laat naar bed gegaan want ze waren soezerig van de kwark. Een paar man wilde echter het gedicht horen en de naam van de dichter werd langer gemaakt en ze noemden hem Thormod de Dichter van Kolbrun. Maar de vrouwen zeiden dat hij het eerder verdiende de Dichter van Koolreet[13] genoemd te worden, want die naam zouden ze eerder onthouden als ze later iets van hem hoorden. Men weet niet meer precies hoe het gedicht klonk dat Thormod in zijn jonge jaren over deze vrouw had voorgedragen, het is uit de meeste boeken verwijderd of weggekrast, men zal het in vroeger tijden onfatsoenlijk hebben gevonden en waarschijnlijk overheerste in het gedicht een kinderlijke lichtzinnigheid in plaats van de ernst van volwassenen die dichten omdat ze tegen wil en dank van een vrouw houden. Aan de andere kant staat in de meeste boeken het verhaal dat Kolbrun van Ravenfjord het gedicht afgekeurd noch geprezen heeft, maar toen de jongen in het buitenhuis ging slapen – waar zijn verwant Vermund armelui, boosdoeners en honden onderbracht – streek hij langs de rand van het bed van moeder en dochter uit Ravenfjord. De vrouw lag vooraan, het meisje achter haar tegen de wand. De vrouw hield de jongen staande.

‘Hoe oud ben je, dichter Thormod?’ vroeg ze.

Hij zei hoe oud hij was en de een zegt dat hij toen veertien was, de ander twaalf.

Ze pakte hem vast en liet hem naast haar op bed zitten. En het heet dat de jongen tot dan toe niet had geweten dat er zulke grote vrouwen bestonden.

‘Merkwaardig,’ zei ze, ‘dat zo’n jonge knul vrouwen gedichten laat horen, iets waartegen we ons nauwelijks kunnen verweren. Het is in de wereld ongekend dat een knulletje zoals jij een vrouw met woorden voor de gek houdt; het is voor ons vrouwen al een grote schande gedichten van mannen te horen die meer dan jij vermogen. Maar dit bewijst eens te meer dat woorden machtiger zijn dan daden en vanaf nu zal je mij niet meer kunnen ontlopen. Dit is mijn dichtersloon: ik zeg je dat als je een man bent geworden, Thormod, je altijd bij mij zal terugkomen, welke reis je ook onderneemt, en toch zal je nooit dichter bij mij komen dan bij onze eerste ontmoeting.’

En toen de vrouw dit had gezegd, liet ze de dichter voor deze keer gaan.

[4] Het Ding: de regionale vergadering waarbij de hoofdmannen uit een gewest samenkomen.

[5] Asen, Völsungen, Ylfingen: de Asen zijn de belangrijkste goden in de noordse mythologie (Odin, Thor etc.). De Völsungen zijn een belangrijk geslacht waar helden als Sigurd de Drakendoder, Högni, Gunnar en Gudrun van afstammen. Het geslacht is op Odin terug te voeren. Ylfingen: Noors koningsgeslacht dat ook op Odin is terug te voeren.

[6] Brynhild: Walkure, zuster van koning Atli.

[7] Godenschemering (ragnarök): het einde van de wereld waarbij goden en reuzen elkaar bevechten en beiden ten onder gaan.

[8] Schildmeisjes: Walkuren.

[9] Freyja: Wane, godin van de liefde.

[10] Loki: Ase, een god die verantwoordelijk was voor vele kwalijke gebeurtenissen, o.a. de dood van de geliefde Ase Baldr.

[11] Sigurd de Drakendoder: held die de draak Fafnir doodde (zie De saga van de Völsungen en de Edda’s).

[12] De maagd: de Walkure Brynhild.

[13] De Dichter van Koolreet: een woordspeling op de naam van de vrouw. ‘Kolbrun’ betekent ‘met de donkere – kool – wenkbrauwen’, wat al iets zegt over haar duistere karakter.

Derde hoofdstuk

Thorelf, de moeder van Thorgeir Havarsson, stamde uit Hordaland in Noorwegen. Die streek is ruig en arm. Het was daar lange tijd gebruik dat zonen die thuis nauwelijks iets konden bereiken naar andere landen voeren om zich door middel van roof te verrijken. Sommigen gingen naar Rusland in het oosten, anderen voeren over zee naar het westen en wie nooit op Vikingtocht was geweest werd in Hordaland minderwaardig geacht. Niemand echter kende roemrijker verhalen over de ontberingen, slachtpartijen en zeetochten van de Vikingen dan degenen die thuisbleven, en de zoogvrouwen wisten het meest te vertellen. Met fraaie liederen loofden ze de roem van de Vikingen, de dapperheid, het nobele karakter en de heldenmoed die de mannen in verre landen aan de dag legden, maar zelden als er vrouwen in de buurt waren. Dergelijke tijdingen waren het proviand en de bruidsschat die de zonen van de keuterboeren in Hordaland op jonge leeftijd van hun moeders meekregen. De vrouw des huizes, Thorelf, had maar weinig liefdesgeschenken voor haar zoon, behalve verhalen over dappere daden van krijgers uit de voortijd en lofprijzingen van koningen die de eerzuchtige zonen van keuterboeren door hun vrijgevigheid tot vriend maakten en moed met zware gouden ringen beloonden.

Vrouw Thorelf bracht nooit te berde hoe Havar Kleppsson, een Viking uit Hordaland, zonder zich te verweren bij het muurtje van de huisweide viel. Ze sprak gewoonlijk over hem als de onverschrokken held die overal had gebrandschat en in de oorlogen van voortreffelijke koningen in de voorste rangen had gevochten. Thorgeir hoorde alleen maar de verhalen dat zijn vader onder het vaandel stond en de jongen twijfelde er niet aan dat de koningen in alle gevechten op zijn vader waren aangewezen en hem in het uur van hun lot tot hun vertrouweling hadden gemaakt en dat in boer Havar de man was belichaamd die je namen als ‘zwaard’ en ‘moord’ meegeeft en die in de dichtkunst ‘vreesverwekker’ wordt genoemd. Vrouw Thorelf leerde haar zoon dat leuterpraat onmondige vrouwen eigen is die van deur tot deur bedelen. Ze zei dat woorden zinloos zijn tenzij de lof van koningen, het zwaard of de oorlog wordt bezongen; de held laat zich over de meeste zaken weinig uit en je krijgt van hem lofprijzingen noch verwijten te horen, behalve de woorden waarmee hij telkenmale bereid is om ze met het wapen te bekrachtigen en bij elk geschil wordt het antwoord enkel met de ware taal van het zwaard gegeven. Het karakter van de man ligt in zijn waarde in de oorlog, zijn moed en zijn sluwheid. Of hij lang of kort leeft, in het gevecht overwint of valt, niets is belangrijker dan de glans van de roem die op zijn daden valt. Het is een even grote deugd om onbevreesd voor zijn leven tegen een overmacht te vechten als zijn nietsvermoedende zwakke tegenstander te vellen. Het getuigt van een nobele aard om van niemand een tarting te dulden, een kleinering te wreken, weten hoe je verraders tot openlijke vijanden moet maken en als eerste een klap uit moet delen. Zijn moeder zei dat een koene knaap de vrijgevigste koning trouw moet zijn, want zo’n koning brengt geluk, maar dat je trouwbreuk moet plegen als hij geen geld meer heeft. Een koene knaap moet nooit de schande op zich laden voor de vrede te kiezen als oorlog mogelijk is. Zijn moeder zei ook dat een goede Viking in het oorlogvoeren nooit vrouwen of kinderen spaart. En de naam van eenieder die deze goede raadgevingen opvolgt zal onder de mensen blijven zolang de Midgaardslang[14] geboeid blijft.

Ondanks haar armoede verzorgde Thorelf de jongen zo goed als ze kon, bediende hem als een vermoeide, hoogst welkome, voorname gast van wie het aanzien en het geluk van haar familie afhing. Ze trok hem voor met de weinige lekkernijen die op een dergelijke plek voorhanden zijn; als ze op de helling een aardbei vond nam ze die voor hem mee naar huis. Ze droeg hem geen enkel karwei op, maar leerde hem dat alleen minderwaardig volk zich op een boerderij uitsloofde en dat vissen verachtelijk was. Ze liet hem wel leren hoe je een schip moest sturen en hoe te zeilen, want dat is het begin van alle zeemanskunst.

Het deed vrouw Thorelf veel verdriet dat ze behalve de knots van boer Havar geen wapens had om aan haar zoon te geven. En toen Thorgeir vroeg waarom zijn vader, die toch zo’n held was geweest, geen goede wapens had bezeten, antwoordde zijn moeder dat zijn zwaard in zee was gezonken.

De waarheid gebiedt te zeggen dat, hoewel Frankische zwaarden nergens grotere lof werd toegezongen dan in de IJslandse dichtkunst, hier te lande waar de bloedbroeders opgroeiden zo’n armoede heerste dat behalve de rijkelui, die uit pronkzucht in het buitenland een zwaard hadden gekocht of het van de grote hoofdmannen ten geschenke hadden gekregen, niemand een fatsoenlijk wapen bezat.

Toen Thorgeir Havarsson twaalf jaar oud was, stuurde zijn moeder hem naar het westen naar haar neef Thorgils op Rookheuvel zodat de jongen de zeden van de hoofdmannen leerde kennen. Op Rookheuvel was er van vreugde niet veel te bespeuren toen de paardenhandelaren de jongen afleverden. Thorgils Arason bezat vele boerderijen en ook koopvaardijschepen en hij had geen tijd zich met zijn verwant in te laten die hier plotseling op kwam duiken en hij droeg de kokkin op de gast bij de knechten onder te brengen.

De volgende ochtend zei de voorman tegen Thorgeir dat hij met de andere jongens de varkens moest voederen. Thorgeir gaf geen antwoord, bleef stokstijf zitten en verroerde zich niet als hem een karwei werd opgedragen. Toen Thorgils hoorde hoe werkschuw zijn verwant was, liet hij hem bij zich roepen en hij zei dat zijn knechten hadden verteld dat hij niet vooruit was te branden, ‘Of wil je soms dat ik je zelf opdracht geef wat voor werk je moet doen, neef?’

Thorgeir antwoordde: ‘Mijn moeder heeft me niet verteld dat ik varkens moet voeren.’

‘Wat wil ze dan dat je moet doen?’ vroeg Thorgils.

‘Iemand met wapens doden’, zei Thorgeir Havarsson.

‘En waar wil je beginnen?’ vroeg Thorgils.

‘Daar hoef je niet naar te vragen’, zei Thorgeir.

‘Je moeder weet heel goed dat met de Borgfjorders allang een regeling is getroffen voor de doodslag op je vader. Ze hebben weergeld betaald’, zei Thorgils. ‘Het stuit me tegen de borst mensen te doden. Het is niet meer zoals vroeger, toen oorlogvoeren een middel van bestaan was.’

‘Nu weet ik dat je als hoofdman niet veel voorstelt’, zei Thorgeir Havarsson. ‘Ik ga terug naar huis naar Borgfjord.’

‘Dat is niet raadzaam’, zei Thorgils. ‘Als je niet tegen varkens kunt, ga dan kijken waar ze op zeehonden of walvissen jagen, waar moeraserts wordt gesmolten en houtskool wordt gemaakt of ga naar de smidsen, er zijn hier goede smeden. We zijn namelijk van plan een kerk voor Christus te bouwen, de Heer die in de landen waarmee wij handeldrijven met keizers wordt vergeleken. We willen niets liever dan zijn vriendschap winnen omdat zijn moeder alle kooplui goedgunstig gezind is en ze is een veel betere vrouw dan jouw moeder, mijn nicht Thorelf. Ga kijken bij de timmerlui die het hout voor de kerk bewerken en neem een zaag of een schaaf ter hand. Of wil je naar het schip om voor de kooplui te sjouwen? Er zijn hier velen, jong en oud, met nuttig werk bezig. Met wapengekletter houden we ons niet zo bezig.’

De zaken namen hun loop zoals ze begonnen waren: tussen de verwanten ontstond geen al te warme genegenheid. Desondanks waarschuwde Thorgils zijn voorman zich niet aan de jongen te ergeren of hem te tergen. Thorgeir gedroeg zich zoals eerst: hij had geen zin in wat voor werk dan ook en hij probeerde zich niet bij de mensen geliefd te maken. Maar als de smeden ijzer heet maakten en bewerkten, was hij hun behulpzaam met het pompen van de blaasbalg en soms stonden ze het hem toe de hamer in de hand te nemen. Thorgeir vond het bewerken van het ijzer prachtig en hij nam het verroeste schroot dat hij onderweg vond mee naar bed en sliep erop. Toentertijd was het gebruik dat de werklui eenmaal per week stokvis en boter kregen. Thorgeir ruilde zijn boteraandeel met de knechten voor ijzer, hij zei dat hij het echt iets voor kleine lieden vond boter te eten, ‘ik heb liever ijzer’. Zijn voorkeur ging eerder uit naar degenen die wapens droegen en hij was altijd daar waar wedstrijden werden gehouden en al gauw nam hij aan veel spelletjes deel. Het was nooit uit te maken of het hem wel of niet beviel en bij geen enkel spelonderdeel kon je aan hem zien dat hij blij was de jongelui te verslaan.

Op een dag tussen het opdrijven van de lammeren en het binnenhalen van het hooi kwam een groep mannen vanuit het noorden over de hoogvlakte. Het was Vermund Thorgrimsson, de hoofdman van Waterfjord, op weg naar het Alding. Ze bleven op Rookheuvel bij Thorgils overnachten en de beide hoofdmannen, die ieder een deel van de Westfjorden onder hun toezicht hadden, konden goed met elkaar opschieten. Zoals gewoonlijk bevond Bessi Halldorsson van Bronoord zich in het gezelschap van zijn verwant Vermund en hij was steeds aan zijn zijde. Zijn zoon Thormod was als paardenknecht mee op deze tocht. Hij werd ’s morgens op Rookheuvel in alle vroegte gewekt om op de paarden te passen als de zon nog in het noorden stond en de dauw op de weiden lag. De zee was zo glad als een spiegel en witte damp kringelde in de nachtelijke stilte omhoog boven de hete bron. Toen hij met zijn slaapogen vanuit de deuropening keek zag hij een jongeman op het erf staan met een haaienmes omgegord, een hakbijl op zijn schouder en een houten deksel voor zijn middel. Die man was net zo slecht gekleed als goed bewapend. Thormod had alleen maar een oude zweep en een breidel in zijn hand. Hij was meteen klaarwakker toen hij de jongeman van zijn leeftijd voor zich zag staan die op zo’n mooie ochtend voor de oorlog was toegerust; hij liep naar de plek waar de jongen met zijn wapens stond en keek hem onderzoekend aan. Degene die gewapend was leek niet bereid een woord met de gast te wisselen en hij deed alsof hij hem niet zag.

Thormod begroette hem en vroeg: ‘Waarom ben je midden in de nacht wakker, kameraad, als de meesten de slaap voor het beste houden?’

‘Omdat’, antwoordde de krijgsman, ‘ik niet kan slapen als ik erover nadenk waar de lui nu zouden kunnen zijn die de moeite waard zijn door mij te worden gedood.’

Thormod vroeg: ‘Ben jij degene die zijn onrecht wil wreken?’

Thorgeir antwoordde: ‘Ik weet niet zo zeker of jij die Thormod bent die bij het ouwe mens in bed kroop en niemand begrijpt waarom jij een gedicht over die heks hebt gemaakt in plaats van de Walkuren uit het zuiden te prijzen die in zwanengedaante hoog in de hemel vliegen en het lot van de mensen bestemmen.’

Thormod zei: ‘Dat gedicht zal het andere niet in de weg staan dat ik over je heldendaden zal maken als ze eenmaal bekend zijn en vanwege mijn leeftijd kon ik die vrouw geen ander plezier doen dan door het maken van een gedicht.’

Thorgeir zei: ‘Als jij hoort dat ik zulke daden heb verricht waarvan jij vindt dat ze een gedicht waard zijn, wil ik jouw vriend zijn.’

‘Mag ik jouw wapens even vasthouden, kameraad?’ vroeg Thormod.

‘Mijn wapens kunnen beter zijn’, zei Thorgeir. ‘Ik heb zelf dit bijltje gehamerd. Maar het zal gebeuren dat ik in het gevolg van een koning kom die mij een Frankisch zwaard geeft.’

‘Heb je al een koning uitgekozen?’ vroeg Thormod.

‘De koning die ik wil steunen moet de wreedste en moedigste koning zijn die rijken in de noordelijke landen verovert’, zei Thorgeir.

‘Het lijkt mij’, zei Thormod, ‘dat met jou, Thorgeir Havarsson, een grote held in de wereld is gekomen. Ik beloof je dat als jij je eerste roemrijke daad hebt volbracht die een Odinsgeschenk[15] waard is, ik van huis zal gaan om jou te ontmoeten, waar je ook bent, om jou een gedicht voor te dragen. Van dan af aan zal onze kameraadschap nooit verbroken worden en we zullen beiden op zoek gaan naar de ringbreker[16] van wie wij weten dat hij de nobelste is en hem onze diensten aanbieden.’

Er is op dit ogenblik niet meer van hun gesprek overgeleverd.

[14] Midgaardslang: het monster dat in de oceaan om de wereld ligt en bij de godenschemering losbreekt.

[15] Een Odinsgeschenk: de dichtkunst.

[16] Ringbreker: de vorst die gouden of zilveren ringen breekt als geschenk voor een hofdichter of zijn gevolg.

Vierde hoofdstuk

In Rotskreek bij Diep woonde een weduwe die Katla heette. Haar man was op zee omgekomen. Het was een welgestelde vrouw. Aan het begin van dit verhaal was haar dochter nog jong; het meisje heette Thordis en ze was naar haar moeder, Thordis Kötludottir[17], genoemd. Katla had een Noor in dienst, Skati genaamd, die zijn schip had gemist en bij de weduwe boerenknecht was geworden. Hij was eerzuchtig en al gauw was hij opzichter over haar boerderij geworden. Skati liet de anderen hard werken en hij was niet geliefd bij de knechten en slaven. Velen meenden dat hij als loon voor zijn diensten bij Katla naar niets anders streefde dan de rijkdom van de hoeve te vergroten.

Skati was welbespraakt; hij kende vele verhalen over de heervaart en hij praatte vaak over zijn heldendaden op krijgstochten. Hij had op de Vikingvaart tot het gevolg van zeekoningen behoord en ze hadden in vele oorlogen overwinningen behaald, zowel in Rusland als in Ierland.

Thordis Kötludottir luisterde met het grootste plezier naar Skati’s verhalen; hij had het meisje vaak op schoot als hij ’s avonds in de kamer van de weduwe zat met zijn armen om haar benen geslagen. Hij vertelde hoe Vikingen in vreemde landen het buitgemaakte vee op het strand slachtten, hoe ze de huizen van de mensen in de as legden en alle weerbare mannen die voor hen een gevaar waren in stukken hakten, evenals de oude mensen, bakerkinderen en andere lieden die alleen maar lastig waren. Maar geen enkele roofbuit bracht zo veel op als levende vrouwen; deze waar ruilden ze in Engeland en Denemarken voor zilver om. Skati vertelde ook over gevechten die hij op zijn gevaarlijke Vikingtochten had meegemaakt die zo lang duurden tot niemand van het gevolg nog overeind stond behalve hij en de koning. Uiteindelijk werden ze gevangengenomen en geboeid in een kerker gegooid en dan kon je alleen maar hulp verwachten die mensen van schikgodinnen krijgen of van goede vrouwen in het buitenland die prinsessen worden genoemd. Vaak viel het meisje op de schoot van de Viking in slaap voordat het zover was dat Skati en de koning uit de gevangenis werden bevrijd, maar ze vond het heerlijk te slapen tijdens de verhalen van de man die zij ongetwijfeld voor de grootste krijger van de noordelijke landen hield.

In Rotskreek was een jonge slaaf van Ierse afkomst die Koolrug heette. De man van Katla had de jongen op een van zijn reizen in het buitenland gekocht toen hij tien jaar oud was. Sindsdien waren zeven jaar verstreken. Koolrug had vuurrood haar, keek scheel, was klein van gestalte maar goedgebouwd en hij had brede schouders en smalle heupen; hij was lenig, had kleine ledematen en was niet sterk, maar het werk ging hem veel beter af dan krachtige mannen. Hij ving met de hengel de meeste vissen en in de bergen kon hij de schapen het snelst inhalen. Koolrug maakte uit zichzelf nooit grappen met anderen en hij was vrolijk en vriendelijk tegen iedereen die hem aansprak, maar als hij alleen was trok er een schaduw over zijn gezicht alsof hij over dingen nadacht waar anderen geen weet van hadden.

Sommige vrijgelatenen ergerden zich eraan dat de slaaf, die nauwelijks de kinderleeftijd was ontgroeid, sneller en beter dan zij werkte. Men kon het niet uitstaan naast een slaaf te vissen en niet beet te krijgen terwijl hij de ene na de andere vis ophaalde of hem over steile hellingen te zien rennen terwijl het hun aan uithoudingsvermogen ontbrak. Uit nijd werd hij vaak mishandeld. Vooral opzichter Skati was de Ierse knaap vijandig gezind; hij moest er vaak aan denken hoe de nobele Noorse hoofdmannen uit Ierland waren verjaagd en nu in IJsland buiten achter de koeienkonten moesten staan en dat hun rijk, dat ze met moed, kracht en kunde hadden veroverd en met recht en geweten hadden bestuurd, nu vernietigd was. En de voortreffelijke mensen die niet vermoord of weggejaagd waren moesten nu hun nek onder de voetzolen van de Ieren leggen. Skati vond het rechtvaardig dat Koolrug zelf iets aan den lijve ondervond wat de Ieren naar zijn mening de Noormannen hadden aangedaan toen ze hen uit hun land verjoegen.

Toen Thordis Kötludottir nog heel klein was vond ze het leuk dat Koolrug werd gekweld en ze lachte vrolijk zoals kinderen bij wangedrag van anderen plegen te doen. De Noor Skati vond het van zijn kant leuk om aan de wensen van het meisje te voldoen. Hij vond altijd wel iets op het werk van Koolrug aan te merken: op een droge dag hoefde alleen maar een tand van zijn hark af te breken of hij greep de slaaf beet, smeet hem tegen de grond en overlaadde hem met hoon. Het betaamde een Noorman niet voor een bewusteloze slaaf partij te trekken en de meesten deden alsof ze niets zagen. Alleen de kinderen lachten luid, verder niemand.

Maar met het verstrijken van de tijd werd het meisje volwassener en veeleisender en ze vond het nu niet meer zo leuk dat de slaaf werd afgerost en haar gedachten gingen meer uit naar dingen die vermakelijker leken.

Het deed in Diep de ronde dat in Brondal een fraaie spruit opgroeide, namelijk de dichter Thormod Bessason, die de mensen met gedichten vermaakte, met hoofdmannen bevriend was en in de gunst van vrouwen stond.

Verder werd er verteld dat de zoon van Havar Kleppsson, Thorgeir, wiens vader door de Borgfjorders was gedood, van IJsfjord naar Rookheuvel was gekomen en dat hij op jonge leeftijd al zo’n grote held was die dag en nacht volledig bewapend rondliep en met niemand praatte. Men meende dat een wedstrijd met hem zelfs van potige kerels het uiterste vergde en men geloofde dat de schikgodinnen deze jongen grote faam hadden toebedacht.

Op een dag vroeg in de zomer gebeurde het in Rotskreek dat lieden van de Hoornstranden waren gekomen om hengsten te kopen. Koolrug werd de berg op gestuurd om de paarden voor hen omlaag te drijven. En toen ze bij de kraal stonden en erop wachtten dat ze naar huis werden gedreven, brak een jonge hengst, de prachtigste uit de kudde, los en galoppeerde met luid gehinnik weg van de andere paarden in de richting van de berg. Koolrug reed een tijdje achter hem aan, maar ten slotte keerde hij om omdat je op dat gedeelte van de berg waar de hengst heen was gestormd niet kon rijden.

Bij de kraal stonden behalve de lui van de Hoornstranden ook vele inheemsen, vrouwen en kinderen, om zich te vermaken. En de paarden, net uit de rui en goed in het vlees, glansden in het zonlicht. Het meisje Thordis Kötludottir was met de andere vrouwen meegekomen.

Het was de slaaf Koolrug niet gelukt het paard te vangen en hij reed onverrichter zake langzaam terug naar huis. En toen hij bij de kraal aankwam, versperde opzichter Skati hem de weg, greep de toom van het paard, rukte de jongen uit het zadel, gaf hem een paar oorvijgen en smeet hem op de grond. Hij trok de kleren over het hoofd van de slaaf, rukte de zweep uit zijn hand en sloeg de jongen er een paar maal mee op zijn blote rug en wierp de zweep op het lijf van de knul die op de grond lag.

De Noor Skati was een rijzige, knappe man met een mannelijk gezicht, een blanke huid en mooie ogen.

Over de slaaf Koolrug valt te vertellen dat hij overeind kroop toen hij dacht dat Skati genoeg klappen had uitgedeeld. Hij trok ijlings zijn broek op en met rode wangen van jeugdig schaamtegevoel glimlachte hij verontschuldigend naar de mensen die in de buurt stonden en van het voorval getuige waren geweest. Vervolgens gingen de mannen weer aan het werk, paarden kopen.

Laat in de middag ging het meisje Thordis naar huis; ze had zich het grootste gedeelte van de dag met haar speelkameraadjes bij de paarden vermaakt en het voorval, waarover net verslag is gegeven, was al snel uit haar gedachten verdwenen. Koolrug was tegen de avond met een stokoude knecht een stukje de zee opgeroeid en ze legden op het ogenblik aan dat het meisje Thordis over de huisweide liep. Koolrug had een bundeltje vissen in zijn hand.

Het meisje bleef op de huisweide staan en sprak hem meteen aan: ‘Waarom ren je achter paarden aan of vang je vissen terwijl het je beter past een held of dichter te worden?’

‘Ik ben een slaaf’, zei hij.

‘Hoe komt het’, vroeg ze, ‘dat je een slaaf bent, zo’n knappe man, en dat anderen je naar believen kunnen slaan?’

‘Helden en dichters zijn mij thuis in Ierland op komen zoeken’, zei hij.

‘Waarom huil je niet als je geslagen wordt?’ vroeg het meisje.

‘Ik huil niet, jongedame’, zei hij; hij had de vissen in het gras gelegd terwijl hij met het meisje sprak. ‘Ik huil niet omdat helden en dichters mijn huis platbrandden, mijn vader op de akker doodsloegen en mijn grootvader, een afgetakelde oude man, met een speer doorboorden. Mijn oma lag op haar knieën en prees de goede Columcille[18], haar trouwe vriend, en een man sloeg haar met de kop van zijn bijl dood en daarom huil ik niet. Toen pakten ze mijn kleine broertje, wikkelden hem uit zijn luier en wierpen hem naakt op hun spiesen heen en weer, en mijn moeder en jongere zuster sleepten ze luidkeels schreeuwend op hun schip, en daarom, jongedame, huil ik niet.’

Het meisje keek de slaaf nog een tijdje aan, maar zei verder niets en toen liep ze weg.

[17] Kötludottir: de naam Katla wordt in de tweede naamval verbogen: Kötludóttir – de dochter van Katla.

[18] Columcille: een Ierse heilige.