Tom Egeland

Het evangelie van Lucifer

Vertaald uit het Noors door Annelies de Vroom

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De citaten uit de Bijbel zijn afkomstig uit de Nieuwe Bijbelvertaling, Querido, Amsterdam 2004

Oorspronkelijke titel Lucifers evangelium, verschenen bij H. Aschehoug & Co., Oslo

Oorspronkelijke tekst © H. Aschehoug & Co. (W. Nygaard) as, Oslo, Noorwegen 2009, 2010

Nederlandse vertaling © Annelies de Vroom en De Geus bv, Breda 2011

Deze uitgave © De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Roy Bishop/Arcangel Images/hh

isbn 978 90 445 2131 3

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Afbeelding van demon Baphomet uit Dogme et Rituel de la Haute Magie (1854) van Eliphas Lévi

==

ilia sa-ba-si-su uz-za-su ul i-mah-har-su ilu ma-am”-man

ru-u-ku lib’” “-ba-su su-’i-id’” “kar-as-s”

Als hij (Marduk) woedend kijkt, bedaart hij niet (draait hij zich niet om)

Als hij buiten zinnen is, durft geen god hem tegen te spreken (zijn woede)

het babylonische scheppingsverhaal enuma elish

O morgenster, zoon van de dageraad, hoe diep ben je uit de hemel gevallen.

jesaja 14:12

Wanneer duizend jaar voorbij zijn, zal Satan uit zijn gevangenis worden losgelaten. (…) En de duivel, die hen misleidde, wordt in de poel van vuur en zwavel gegooid, bij het beest en de valse profeet. Daar zullen ze dag en nacht worden gepijnigd, tot in eeuwigheid.

openbaring 20: 5-15

==

Vorige pagina: Het Babylonische scheppingsverhaal Enuma Elish – dat in de dertiende eeuw voor Christus in het Akkadisch op zeven kleitabletten in spijkerschrift is opgeschreven – verheerlijkt de Mesopotamische god Marduk als de machtigste en hoogste van alle goden. In de boeken van Mozes, die ongeveer tweehonderdvijftig jaar later werden geschreven, wordt op vergelijkbare wijze de abrahamitische god Elohim/Jahweh van het jodendom (en later het christendom) als enige ware, almachtige God verheerlijkt.

==

Ik ben niet dood. Maar ik lig in een kist. Ik ben naakt. Om mij heen is het donker. Ik kan mijn ademhaling horen en mijn hart klopt zo hard dat het bonkt in mijn oren.

Lieve God, help me uit deze kist, alstublieft!

Ik kan mijn armen niet buigen. Zo krap is het hier.

Ik heb gehuild. Maar nu kan ik dat niet meer.

Ademhalen gaat moeilijk. Ik heb zo’n dorst. Ik denk veel na.

Zo moet het zijn, denk ik, om dood te zijn.

Proloog

Op een dag kwamen de hemelbewoners hun opwachting maken bij de Heer, en ook Satan bevond zich onder hen.

De Heer vroeg aan Satan: ‘Waar kom je vandaan?’

Hij antwoordde: ‘Ik heb rondgezworven en rondgedoold op aarde.’

job 1:1

==

Juvdal
23-28 mei 2009

Op de vlucht zijn is behalve een gemoedstoestand ook een handeling.

In het raamkozijn zoemt een vlieg. Heen en weer, heen en weer. Misschien weet hij dat de vrijheid zich uitstrekt achter de ruit waar hij steeds tegen aanbotst. Door het vervormde glas van het keukenraam kan ik in de verte de berghellingen en het donkere bos zien, doorsneden door bergtoppen en ravijnen. Vaag zie ik de daken van de huizen van het dorp beneden. Bosarbeid. Zilversmeden. Boerderijen in het landschap. De staafkerk. De zilveren sluier van de waterval.

Wat heb ik gedaan, vraag je je misschien af.

Het gezoem van de vlieg boeit me. Heen en weer, heen en weer. Opgesloten. In paniek. Je kunt heel gemakkelijk medelijden met hem hebben. Iedere vleugelslag is er een van wanhoop. Ik doe het raam open en laat de vlieg naar buiten. Op hetzelfde moment is hij weg. Een vlieg. Het zegt wel wat dat ik me in hem herken. Ik identificeer me met van alles.

Op de vlucht zijn is verdwijnen, je onzichtbaar maken. In de mensenmassa. In de chaos van de grote stad. Vluchten is je bestaan achter je laten.

Ik ben de natuur in gevlucht.

Buiten, onder het huiskamerraam, ligt een omgevallen slijpsteen, helemaal overwoekerd door onkruid. Aan de voorkant van de boerderij, onder het keukenraam, staat een gammele bank. Ik zit daar graag in de geur van opgewarmd teer en de verkoelende bries van de bergen. De zon is zwak genoeg voor mijn gevoelige huid. Op een steenworp afstand kabbelt een beek, waaruit ik ’s morgens vers water haal. Juvdal is een vredige plek op aarde en ligt in een vergeten dal in het berggebied tussen Telemark en Aust-Agder. Hier op de zomerboerderij, ver weg van de mensen, op de vlucht voor mijn achtervolgers, omgeven door dwergberken en heidevelden, donkere bossen en besneeuwde bergtoppen, probeer ik het mysterie tot op de bodem uit te zoeken.

Een perfecte plaats om je te verstoppen. Een perfecte plaats om te verdwijnen.

Voor wie ben ik op de vlucht, vraag je je misschien af.

Ik was twaalf jaar toen papa overleed. Hij viel van een berg en sloeg te pletter op een steenhelling. Ik was er niet ver vandaan toen het gebeurde. Ik hoorde hem schreeuwen.

Toen al vroeg ik me af of het kwaad in de wereld bestond – een destructieve kracht van dood en verderf die je je hele leven achtervolgt en die de zon kan verduisteren als hij daar aanleiding toe ziet. Of misschien verwar ik het kwaad wel met de grillen van het lot.

Ik ben als een verwend prinsje opgegroeid in een bouwval tussen moderne nieuwbouwwoningen waarvan de bewoners keurig gekleed rondliepen, entrecote grilden in hun tuin, hun auto wasten, het grasveld en hun eenjarige perkplantjes sproeiden als de hitte te erg werd. Mama dronk. De buren sloegen haar excessen gade met een milde en begripvolle discretie terwijl ze mij over mijn bol aaiden en tegen me zeiden dat ik een grote jongen was. Ik geloof niet dat papa de langzame aftakeling van mama zag. Toen hij doodging en mama met zijn beste vriend trouwde, lieten ze mij aan mijn lot over. Ik kreeg een broertje dat ik nooit goed heb leren kennen en een stiefvader die ik nooit heb gemogen. Hij werd mijn baas op het instituut.

Pas toen ik volwassen was, hoorde ik dat de dodelijke val van mijn vader geen ongeluk was. Hij werd het slachtoffer van zijn eigen plan om zijn klimkameraad te vermoorden. Omdat die kameraad, zoals ze dat zeiden, iets had met mijn moeder. Toen papa in een wirwar van touw naar beneden stortte, liet hij een gebroken lichaam, een aan alcohol verslaafde weduwe en een stakker van een zoon na die zijn hele leven de doodskreet van zijn vader zou blijven horen. Er zijn bijna dertig jaar verstreken. Waar blijft de tijd?

Mama noemde me altijd Lillebjørn – Beertje. Ze is overleden. Voor haar was die koosnaam een uitdrukking van tedere, moederlijke liefde. Voor zolang het duurde. De jongens op school noemden me Isbjørn – IJsbeer – omdat ik een albino ben.

De tijd gaat langzaam in Juvdal. Uur na uur, dag na dag zit ik met mijn laptop aan de keukentafel en zoek op internet naar informatie die me kan helpen het beter te begrijpen. Ik noteer namen van vaklui, publicaties en websites waar ik wat aan zou kunnen hebben. Ik log anoniem in op wetenschappelijke fora, op religieuze chatsites en merkwaardige homepages voor mensen met een hang naar het occulte en mystieke. Ik schrijf vertrouwelijke mails naar collega’s. Ik vraag om hulp en discretie. Ik heb al heel wat antwoorden gehad. Maar het wordt me allemaal nog niet duidelijker.

Waar ben ik naar op zoek, vraag je je misschien af.

’s Avonds voel ik me niet op mijn gemak in de zomerboerderij. Alleen, onder de sterrenhemel, voel ik me klein en bang. Alsof er buiten in het donker iemand is. Iemand die me in de gaten houdt. Iemand die ik zelf niet kan zien.

Iemand. Of iets …

Ik durf het licht niet aan te doen. Ik steek alleen een paar kaarsen aan en doe de gordijnen dicht. In het schemerdonker denk ik na over de moord op Christian Keiser en alles wat me in Kiev overkomen is.

Wat is er gebeurd, vraag je je misschien af.

eerste deel
==
==

EERSTE DEEL - De dienaren van Satan

Minder walgelijk maar net zo gruwelijk, ja, misschien nog wel erger is de sekte met zijn offers aan de hemel. Het belangrijkste dogma in hun leer is de mystieke opvatting dat je slechts over kunt gaan tot de zaligheid als je boete hebt gedaan voor je zonden door een pijnlijke dood, of die dood nu vrijwillig geschiedt of door een helpende hand van een ander.

leopold von sacher-masoch

russische sekten (1890)

Caedite eos! Novit enim Dominus qui sunt eius.

Dood hen allen! De Heer zal de zijnen herkennen.

arnaud amalric (1209)

==

Vorige pagina: Vóór het bloedbad van Béziers, op 12 juli 1209, kreeg de pauselijk legaat, Arnaud Amalric, van een kruisvaarder de vraag hoe hij de katharen van de katholieken moest onderscheiden. Volgens de kenner van de orde van de cisterciënzers, de historicus Caesar van Heisterbach, zou Amalric hebben geantwoord: ‘Dood hen allen! De Heer zal de zijnen herkennen.’ In zijn verslag aan de paus schepte Amalric op dat hij twintigduizend mensen had vermoord – jonge en oude, mannen, vrouwen, kinderen, katharen, heidenen en ook katholieken. Arnaud Amalric werd enkele jaren later benoemd tot aartsbisschop van Narbonne.

I: De mummie

Kiev
9 mei 2009

1

De mummie grijnsde als een gedrocht naar me.

De eeuwen hadden de hoofdhuid naar achteren getrokken en het gebit, dat eruitzag als een reeks slagtanden, blootgelegd. Het tandvlees en de neus waren verdroogd. De strakke lippen en de ingevallen oogkassen – ovaalvormig, katachtig, niet echt menselijk – gaven het gezicht een grimmig, beestachtig uiterlijk.

‘Wie was hij?’ fluisterde ik.

‘Een monnik? Een pelgrim?’

‘Hij ziet eruit als een vampier.’

Conservator Taras Koroljov sloeg een kruis. ‘Sommige lijken verdrogen op deze manier. Door de natuurlijke balseming blijft er een angstaanjagend monster over.’

Uit de hoofdtunnel, van achter de rood-witte linten en de houten afzettingen, klonk het gemompel van de toeristen. Om de verborgen grafkamer te bereiken, was de conservator me voorgegaan door honderden meters smalle, stenen tunnels. Koroljov was een klein, dik mannetje met kogelronde ogen en een blik die je de indruk gaf dat hij voortdurend op het punt stond een fenomenale ontdekking te doen. Als conservator van het Pechersk Lavramuseum in Oekraïne was hij het gewend omgeven te zijn door doden. In de diepe catacomben, de witgekalkte monnikencellen en grafkamers van het holenklooster sliepen monniken en heidenen hun eeuwige slaap. De lijken in het stelsel van gangen en grotten waren door de eeuwen heen gemummificeerd door de koude, droge lucht.

Niemand, noch van het klooster, noch van het museum, kende deze monnik. Vier studenten die bezig waren met het gebruikelijke onderhoudswerk, hadden de grafkamer ontdekt achter een stenen muur die zich achter een altaar bevond aan het eind van een doodlopende tunnel.

Een gemummificeerd lijk. Een monnik.

In zijn handen, die zo brandmager waren dat ze op de klauwen van een reptiel leken, hield de monnik een opgerold manuscript vast.

2

Een bagatel is nooit onbeduidend. De vleugelslag van een vlinder kan een orkaan veroorzaken. Een sneeuwvlok uit balans kan het begin zijn van een lawine. Zo leggen wiskundigen het merkwaardige feit uit dat zelfs piepkleine variaties in de startwaarden van dynamische systemen een enorm effect kunnen hebben.

Ik was zelf zo’n variatie in de startwaarden.

Toen conservator Koroljov een week geleden met de telefoon in zijn hand in zijn kamer stond, stond hij op het punt een serie gebeurtenissen in gang te zetten waarvan hij de reikwijdte uiteraard nooit kon vermoeden. Er was een half uur verstreken sinds hij het manuscript voorzichtig tussen de beenderen van de mummie had weggehaald. De hoorn was klam geworden in zijn hand. Wie moest hij bellen? Zijn chef, de alcoholist? De politie? Als het lijk het slachtoffer was geweest van een misdrijf – en was ingemetseld om die misdaad te verbergen – dan was de moord eeuwen geleden gepleegd. De archeologische dienst? Wie zou deze zaak met de gepaste aandacht onderzoeken? Wie moest hij beslist waarschuwen? Wie kon hij vertrouwen?

Hij belde mij. Een bagatel, een bleke, onbeduidende sneeuwvlok, een piepkleine variatie in de startwaarden. Een onaantrekkelijke archeoloog in een klein kamertje op de universiteit van Oslo.

Ik herinner me dat ik beleefd luisterde toen Taras Koroljov zich voorstelde en vertelde over zijn vondst. Hij had een prettige bariton: ‘Kunt u naar Kiev komen, mister Beltø?’

‘Ik ben archeoloog, geen paleograaf.’

‘Uw ervaring met oude manuscripten zegt genoeg.’

‘U moet contact opnemen met een expert. Ik heb op IJsland een vriend, ik kan u zijn nummer geven, hij is een voortreffelijke …’

‘Bjørn Beltø, u was toch degene die het handgeschreven manuscript over Jezus Christus heeft gevonden?’

‘Dat is tien jaar geleden. En strikt genomen heb ik het niet gevónden. Ik heb er alleen op gepast.’

‘En hebt u niet het papyrusmanuscript van het onbekende zesde boek van Mozes ontdekt?’

‘Puur geluk!’

‘… en de mummie van Mozes?’

‘Nou, de persoon die mij …’

‘U bent veel te bescheiden, mister Beltø. Ik heb over u gelezen. In de kranten. In de internationale archeologische tijdschriften. Over die andere manuscripten die u hebt gevonden. Over hoe vasthoudend u bent.’

‘Vasthoudend? De meeste mensen zullen zeggen dat ik onuitstaanbaar koppig ben.’

‘Wilt u mij helpen?’

‘Het spijt me. U moet iemand anders zoeken!’

Ik heb nooit streng vastgehouden aan mijn principes.

3

Achter een altaar, dat de grafkamer verborgen had gehouden, lag de mummie naakt op een stenen bank. Pas na de val van het communisme was men begonnen om de lijken te bedekken.

‘Wil de overheid echt dat ik me ontferm over het manuscript?’ vroeg ik.

‘Men is alleen geïnteresseerd in de mummie, niet in het manuscript.’ De conservator grijnsde op een manier die deed denken aan de grimas van de mummie. ‘Mijn chefs zijn al aan het ruziemaken wie formeel de verantwoordelijkheid krijgt over de mummie en de financiering van het onderzoek. Uitgaande van de plek van de grafkamer en de ouderdom van het altaar, denken we dat deze monnik nog ouder is dan Sint-Nestor de chroniqueur, die hier in 1114 te ruste is gelegd. Mijn chefs zullen de manuscriptrol in een archiefkast stoppen bij alle andere teksten die nog steeds niet zijn bestudeerd.’

Hij gebaarde naar het opgerolde manuscript dat de dode tegen zijn borst gedrukt hield. ‘Ik heb het vervangen door een tekst uit dezelfde eeuw. Een manuscript dat ik uit het archief heb gehaald.’

4

De originele perkamenten lagen op een lichtbak in de kamer van de conservator. Iedere bladzijde was symmetrisch verdeeld in twee kaarsrechte kolommen die langs onzichtbare lijnen liepen.

‘Dit deel van het perkament’, conservator Koroljov wees naar de rechterkolom, ‘is beschreven met tekens die ik nog nooit heb gezien. De linkerkolom is geschreven in spijkerschrift. Dat handschrift is vijfduizend jaar geleden ontwikkeld in Mesopotamië, naar men aanneemt vanuit het beeldschrift dat in Sumerië en Babylonië werd gebruikt om kleitabletten te schrijven. Laten we er even van uitgaan dat dit een kopie is van een kleitablet. Voordat het manuscript tekstueel – filologisch, semantisch, paleografisch en linguïstisch – is onderzocht, blijft het allemaal puur giswerk. Als de tekst gekopieerd is van een kleitablet, weten we nog steeds niet hoe oud het origineel is. Als het leer is gedateerd door middel van de C14-methode weten we in elk geval hoe oud het perkament zelf is.’

Ik tilde een hoek op en betastte die voorzichtig met mijn vingertoppen. ‘Wat voor soort perkament is dit?’

‘Onmogelijk te zeggen na al die jaren.’

‘Voel eens! Het leer voelt zo zacht aan, het lijkt wel nieuw. Het zou stijf en droog moeten zijn. Het is honderden jaren opgerold geweest en toch rolt het soepel uit tot een glad vel, bijna zonder vouw of scheur.’

‘Ik weet helemaal niets over de manier waarop men in zuidelijke landen dierenvellen prepareerde.’

‘Die onbekende tekens in de rechterkolom, uit welke taal komen die?’

‘Geen idee.’

‘Uit het Arabisch?’

‘Nee, Arabisch zou ik herkennen. Die symbolen zouden wiskundige formules kunnen zijn. De Babyloniërs hebben een paar eeuwen voor Christus geavanceerde mathematische principes ontwikkeld. Maar de decoratie brengt me in verwarring.’

‘Waarom?’

‘Dit triquetrateken bijvoorbeeld,’ met een vingertop tikte hij op een symbool boven aan het perkament, ‘wordt niet in verband gebracht met het oude Mesopotamië. En dit’, hij wees op een decoratie van een pauw, ‘is niet zomaar een vogel.’

Ik bestudeerde de tekening van de vogel met om hem heen een halve cirkel van staartveren.

‘De pauw’, zei conservator Koroljov, ‘is een oud symbool dat meestal in verband wordt gebracht met de Koerdische sekte van de Yezidi’s. Zij aanbidden nog steeds de pauw. Ze zien hem als een gevallen engel. In hun religie symboliseert hij een demiurg, een lagergeplaatste god die de kosmos heeft geschapen. De vogel heet Melek Tawus. Die naam heeft verschillende betekenissen. Engel van God is daar een van. Pauwengel. Maar de sekte is omstreden. Christenen en moslims hebben een heel andere opvatting over de religie van de Yezidi’s. Zij leggen het pauwsymbool en het ontstaan van Melek Tawus op een andere manier uit. Ze hebben Melek Tawus ook andere namen gegeven.’

‘Zoals?’

‘Shaitan. Klinkt dat bekend?’ Hij knipperde even met zijn ogen en knikte nadenkend alsof hij antwoord gaf op een vraag die ik niet had gesteld. ‘Shaitan is de Arabische naam voor Satan.’

5

Kijkend uit het raam van Koroljovs kamer zag ik het goud van de spitsen, de torens en de uivormige koepels blinken. Ieder jaar gaan duizenden orthodoxe pelgrims op pelgrimage naar Pechersk Lavra in de hoop de ademtocht van Gods nabijheid te voelen. Terwijl Koroljov koffie inschonk, staarde ik naar de kathedraal en de klokkentoren en naar de myriade van kerken en monumenten. Ik zie de mummie in de grafkamer voor me, de catacomben met de kapellen en onderaardse kerken. In korte bewoordingen schetst Koroljov wat er zal gebeuren als hij de voorgeschreven procedures strikt volgt: niets, er zal helemaal niets gebeuren.

Behalve veel bureaucratische rompslomp en formaliteiten. Voor conservator Koroljov was het bijna een obsessie geworden om te voorkomen dat er rond de mummie een vruchteloze bureaucratische strijd tussen musea, kerkelijke instituties en de overheid zou losbarsten. Eeuwenlang hadden monniken in Pechersk Lavra talrijke religieuze teksten verzameld en gekopieerd. Maar met welk resultaat? Ze lagen nog steeds opgeslagen in de archieven van het museum. Na de revolutie in 1917 werd de verzameling doodgezwegen. Gedoemd tot de vergetelheid. De communistische overheid was niet geïnteresseerd in wetenschappelijk onderzoek naar christelijke geschriften. Later kampte het onderzoek met gebrek aan geld, machtsstrijd en bureaucratie.

‘Om het manuscript recht te doen,’ zei hij, ‘dient het onderzocht te worden. Gedateerd te worden door middel van de C14-methode. Te worden vertaald, geïnterpreteerd en in een grotere context geplaatst. We hebben daar de middelen niet voor.’

‘Ik begrijp nog steeds niet wat mijn rol daarin is.’

‘Ik wil dat jij het manuscript meeneemt naar het Westen! Ik wil dat je het onderzoekt met de middelen en kennis die jij en je collega’s hebben.’

‘Maar wat vindt de Oekraïense overheid ervan dat een buitenlandse wetenschapper een dergelijk manuscript mee het land uit neemt?’

Hij keek me lang aan.

‘Nee!’ riep ik uit.

‘Begrijp je nu waarom ik je heb gebeld, Bjørn Beltø? Jou en niet iemand anders?’

‘Je kunt me dat niet vragen!’

‘Een manuscript als dit verdient het om onderzocht te worden. Op een vakkundige manier.’

‘Je wilt dat ik het Oekraïne uit smokkel?’

‘Je bent niet zoals de meeste andere mensen. Je bent een pragmaticus. Je bent geen formalist en bureaucraat. Je bent een echte wetenschapper, Beltø. Je bent nieuwsgierig. Je wilt alles weten.’

‘Je kunt me niet vragen een manuscript het land uit te smokkelen.’

Maar dat kon hij wel.

En ik heb het gedaan.

Het lot is een web van draden – zichtbare en onzichtbare – die elkaar kruisen in een patroon dat we meestal pas zien als het te laat is. Toen ik op het vliegveld afscheid nam van Taras Koroljov was dat de laatste keer dat ik hem zag.

Net als anderen die onverwacht werden meegetrokken in de maalstroom van het manuscript, werd hij een paar weken later vermoord.

II: De flat

Oslo
22 mei 2009

1

Je bent er nooit op voorbereid een lijk te zien. Geloof me, ik heb de nodige ervaring.

Het imposante gebouw leek een onneembare burcht op een rots. Met zijn torens, spitsen en gestileerde borstwering zou het appartementencomplex prima een decor kunnen zijn uit een verdwenen tijd. De muren van rood graniet en baksteen waren bedekt met overjarige wilde wingerd en weerbarstige klimop. Pollen gras en verlepte tulpen snakten naar een beetje lucht in het smalle perkje tussen de jugendstilgevel en het smeedijzeren hek dat het gewone volk op een veilige afstand op het trottoir hield.

De trappen lieten, als een fluistering uit het verleden, nog iets van de vergane glorie zien met hun panelen van prachtig oud hout, art-nouveautrapleuningen en een plafond beschilderd met mollige cherubijntjes en vliegende engeltjes. Tree voor tree, als een oude man, liep ik moeizaam de trap op. Ik was doodop van de vliegreis. Ik sjouwde met mijn koffer. Mijn stappen weerklonken stuk voor stuk in de hal. Net als in een film. Mijn gezicht werd spierwit weerspiegeld in de glimmende tegels. Buiten adem stond ik boven aan de trap voor de dubbele toegangsdeur van mahonie en matglas. Ik belde aan. De bel had een hese klank, alsof hij niet lekker was en een sjaal en een keelpastille nodig had. Hoewel ik een sleutel had en mezelf binnen kon laten, belde ik altijd aan bij Christian. Dat vond ik prettiger. Je wilt je niet graag opdringen.

In de achttien jaar die ik Christian Keiser nu ken, heb ik hem nooit laatdunkend over iemand horen praten. Een aimabel persoon. Zijn humor – droog en Brits – is charmant en hij heeft veel gevoel voor understatement. Je kent het type wel. Hij herinnert zich altijd je naam en die van je ex-vrouw en je kinderen en van de airedaleterriër die vorig jaar in de bergen is verdwenen. Hij heeft een uiterlijk dat je niet snel vergeet. Broodmager. Spits en knokig als een geest. Voordat het ongeluk hem veroordeelde tot een rolstoel, waaraan hij nooit heeft kunnen wennen, leek hij veel langer dan hij in werkelijkheid was. Hij draagt altijd een pak met een stropdas. In de lente heeft hij vaak een verse bloem in een knoopsgat. De borstelige en overdadige wenkbrauwen lijken op snorren die op de verkeerde plaats zitten. Hij glimlacht constant, het lijkt haast een tic. Zijn grijze haar is achterovergekamd en door zijn hele voorkomen doet hij je denken aan een zachtaardige priester in een boerengehucht.

Ik bleef staan wachten. Hij riep me altijd binnen met: Gebruik je sleutel! Waarom denk je dat ik je een sleutel heb gegeven? Maar vandaag hoorde ik niets.

De rolstoellift stond op de eerste verdieping dus hij moest thuis zijn. Na het ongeluk (ongelukkig combinatie: halsstarrige trambestuurder, schrijver onder invloed, zebrapad) was de lift geïnstalleerd, wat had geleid tot protesten en een buitengewone vergadering van de bewonerscommissie. Sommige bewoners vonden dat Christian Keiser maar moest verhuizen.

Christian was historicus en schrijver van populair-wetenschappelijke boeken. De laatste jaren waren van elk van zijn boeken minstens vijftigduizend exemplaren verkocht. Boeken als Vikingtochten met Odin, Vikingen op de Nijl en De Noorse erfenis van de tempelridders hadden tot wetenschappelijke debatten geleid waardoor hij – samen met zijn welbespraaktheid, zijn humor en aparte uiterlijk – een graag geziene gast was in de talkshows op televisie. Toen decaan Trygve Arntzen met zijn gebruikelijke koppigheid weigerde mijn onderzoek naar het Kiev-manuscript te financieren, besloot ik me te wenden tot Christian Keiser. We hadden het er al jaren over om samen een boek te schrijven. Eindelijk hadden we een onderwerp – een mysterieus manuscript dat ik Oekraïne uit had gesmokkeld – dat als uitgangspunt voor onze samenwerking kon dienen. Hoewel we niet veel wisten over het manuscript slaagde Christian erin een uitgever te interesseren met: Een mummie! Satanische symbolen! Raadselachtige tekens! De uitgever schonk ons een genereus voorschot en de decaan was meer dan bereid me onbetaald verlof te geven. Dan hoefde hij niet tegen me aan te kijken.

Ik belde opnieuw aan. Christian moest toch al uit bed zijn. Hij was een ochtendmens. Had hij de bel niet gehoord?

Gisteravond, toen Christian me in Reykjavik belde, vroeg hij me direct vanaf het vliegveld naar hem toe te komen. ‘We moeten even bijpraten’, zei hij een beetje aangeschoten. Hij had een vrouw in Parijs opgespoord die een stel in Amsterdam kende dat onderzoek had gedaan naar de triquetra en Melek Tawus in middeleeuwse manuscripten. Een veelbelovend spoor. Ik had zelf een paar dagen doorgebracht bij de grootste IJslandse onderzoeker op het gebied van oude manuscripten. Professor Thrainn Sigurdsson was niet alleen hoofd van het IJslandse instituut voor handschriften, Árni Magnússon in Reykjavik, maar hij was vooral mijn vriend en ik vertrouwde hem.

Waar bleef Christian? Zou er iets met hem zijn gebeurd? Als reddende engel stelde ik bedroevend weinig voor. Ik voelde me nog steeds vermoeid na de vliegreis. Niet in staat veel te doen. Ik kan niet goed tegen reizen. Mijn zintuigen verdragen het niet. Mijn ziel blijft ergens hoog in de lucht hangen.

Ten slotte draaide ik zelf de deur van het slot. Onzeker en voorzichtig als een indringer.

2

De flat is enorm. Je kunt er hele schoolklassen naar binnen sturen zonder ooit nog iets van hen te zien. Een universum van kamers, slaapkamers, dienstbodekamers en gangen die naar de eeuwigheid leiden. De ochtendkrant lag in de hal op de grond. Christian pakte die altijd met een grijptang van de mat.

Ik schopte mijn schoenen uit. ‘Christian?’

Zijn zwarte kat, Sir Francis, gaf aarzelend antwoord. Een Perzische kater, een echte snob. Hoewel ik hier door de jaren heen vele keren ben geweest, herkent hij me nooit.

Het parket was pas geboend. Je kon jezelf erin spiegelen. Twee keer per jaar huurde Christian een bedrijf in dat zijn vloer in de was kwam zetten. Vaag rook ik een vreemde geur van iets zoets en kruidigs. Wierook? Merkwaardig. De enige geuren waarmee Christian zich omringde waren Martell, Alejandro Robainasigaren en Dior Homme.

‘Christian?’

Ik keek in de grote keuken. Leeg. Brandschoon. Als in een wooncatalogus. Terracottategels. Kast van roodgevlamd beuken. Door het raam wierp de zon licht op de gootsteen. Geen bord, geen koffiekopje. De broodtrommel was corrrect gesloten.

In de kamer met de pluchen gordijnen zat Sir Francis op de sofa. Hij keek me aan. Ik keek hem aan. Ik zei ‘miauw’. Hij zei niets. Zijn blik was somber, zwaar en ongelooflijk geel. Het enige wat hij nog nodig had, zo leek het, was een gin-tonic.

Ik klopte op de slaapkamerdeur. ‘Christian?’

De stilte en de wierookgeur begonnen me op mijn zenuwen te werken.

‘Ben je wakker?’

Aarzelend bleef ik staan. Een slaapkamer, de slaap, de geur van een lichaam, de dromen die in de muren trekken; ze zijn allemaal erg privé.

Ik klopte harder. ‘Christian?’

Als hij jonger en vitaler was geweest, dan had ik me kunnen voorstellen dat hij in bed lag met een stel enthousiaste vrouwen van een of andere leesclub. Maar die tijd was allang voorbij.

Ik snoof het vage aroma van wierook op en op dat moment, onder invloed van die walgelijke geur, besefte ik dat er iets vreselijks was gebeurd. Ik kan dat voorgevoel niet verklaren. Ik ben niet helderziend. Toen ik jonger was, dacht ik dat ik wat van de krachten van mijn grootmoeder had geërfd. Ze zeiden dat zij met de doden kon praten. Maar ik heb al die onzin achter me gelaten. En toch, als ik terugdenk aan die seconden voordat ik de slaapkamerdeur opende, dan wist ik toen al zeker dat Christian Keiser dood was. Ik dacht aan de onbekende man die me de laatste week meerdere keren had gebeld. Iemand die op de hoogte was van het manuscript. Iemand die Engels sprak met een accent. Ik had Christian over hem verteld. We hadden beiden geen idee wie dat kon zijn. Een politieman uit Oekraïne? Een onderzoeker uit Pechersk Lavra, een collega van Koroljov? Een illegale verzamelaar?

Met mijn vuist bonkte ik zo hard als ik kon op de deur en ik riep: ‘Christian!’ Toen legde ik mijn hand op de klink, duwde de deur iets open en gluurde naar binnen.

III: Rituele moord (1)

Christian Keiser lag naakt op bed, op een strakgespannen, zijden laken, zijn armen gekruist over zijn borst. Zijn ogen lagen diep. Zijn kaak was naar beneden gezakt in een dodemansgrijns. Het lichaam was krijtwit en ingevallen. Zijn geslacht was verschrompeld tot een leren lapje in een nestje van grijze staalwol.

Overal in de slaapkamer, op de grond, op de tafels, op de vensterbank, waren waskaarsen aangestoken. Heel veel kaarsen. Ongelooflijk veel.

De tijd stond stil. Ik snakte naar adem en bleef staan. Verlamd. IJskoud. Mijn hart dreunde in mijn borst en oren, in mijn hele bevende netwerk van aderen, slagaders en haarvaten. Mijn knieën en handen begonnen te trillen. Zweetdruppels parelden op mijn voorhoofd, in mijn oksels en op mijn rug. Mijn hersenen zagen geen kans te communiceren met mijn lichaam. Mijn ogen registreerden – afstandelijk, zonder emotie en observerend – alle mogelijke details. Het zonlicht dat door een kier in het gordijn naar binnen viel. De pantoffels aan het voeteneind van het bed. Het halflege glas water op het nachtkastje. Zijn medicijnen. Het boek. De kleren die keurig opgevouwen op de rolstoel lagen. Zijn pyjama die daar bovenop lag. De waskaarsen. Het lijk.

Er ontsnapte een snik uit mijn keel.

Mijn god, Christian … Wat is er met je gebeurd?

Sir Francis kwam aangesjokt. En draaide zich snel weer om.

Onzeker kwam ik naderbij. Mijn knieën konden me haast niet dragen. Het koude zweet brak me uit. Ik zette me schrap voor de geur. Zijn huid was glas- en wasachtig. Maar ik rook niets. Nog niet. Hij kon nog niet zo lang dood zijn. Door de zoetige stank van wierook en de waskaarsen heen rook ik nog iets anders. Een scherpe, metalen geur. Ik kon niet thuisbrengen wat dat was.

Hij was zo wit. De dood had alle kleur aan hem onttrokken. Hij was nog witter dan ik. Hoe kan de dood je zo onvoorstelbaar bleek maken?

Iemand had hem vermoord. Dat was duidelijk. Zo ga je niet dood. Niet vanzelf. Je sterft niet naakt, in een bed zonder deken, met je armen gekruist over je borst en de vuisten gebald, omringd door flakkerende waskaarsen. Er was iets … ik moest zoeken naar het woord … ritueels aan de manier waarop hij gestorven was. Alsof de begrafenisondernemer en de priester al geweest waren en even waren weggegaan om een lijkwade en wijwater te halen.

Een minuut lang bleef ik naar het ontzielde lichaam van mijn vriend staan kijken. Ten slotte verdween hij achter een waas van tranen. Ik sloot zijn ogen en belde de politie.

IV: De kroongetuige

Curt Henrichsen – Curt met een C, Henrichsen met ch – was een rechercheur met een fors postuur, met een hoornen leesbril in zijn haar, notitieboekje in zijn borstzak en een blik in zijn ogen die de meest brute crimineel op de knieën dwingt om zijn misdaden op te biechten.

Rechercheurs in uniform en burger krioelden rond in het appartement. Witgeklede technisch rechercheurs waggelden als pinguïns van kamer naar kamer. Zelf zat ik in een stoel in de kamer en het leek wel of de politie me vergeten was. Een van de pinguïns was zo onhandig om op mijn voet te gaan staan en bood me afwezig zijn excuses aan. Curt Henrichsen dwaalde in zijn eentje rond, hij keek naar de boekenplanken, opende kastdeuren, checkte op welke radiozender de radio was ingesteld. Hij was later gearriveerd dan de andere politiemensen. Misschien had hij geen sirene op zijn auto. ‘De meeste mensen zien de kleine dingen niet eens’, zei hij ineens. ‘Maar we kunnen veel leren van alles wat betekenisloos lijkt.’ Hij stak zijn hand uit. ‘Curt Henrichsen. Politie-inspecteur. Politiedistrict Oslo, afdeling twee. Curt met een C. Henrichsen met ch. Zo is het ook bij deze zaak. Hebt u de dode gevonden?’

‘Ja, helaas. Mijn naam is Bjørn Beltø.’

‘Dat dacht ik al. Ik wist dat ik u ergens van kende. Ik heb over u gelezen.’

Hij doelde op een paar archeologische vondsten waar ik een paar jaar geleden bij betrokken was. Daarover is het een en ander in de kranten verschenen. Ik word nog steeds op straat herkend.

Om de voeten en de onderbrekingen van de pinguïns te ontlopen, trokken we ons terug in de keuken. Henrichsen noteerde mijn personalia in zijn notitieboekje en vroeg me waarom ik een sleutel had van Christian Keisers appartement. Ik legde uit dat we samen werkten aan een boek. Dat leek hem niet te interesseren. Hij vroeg me daarentegen wel waar ik tussen vijf en zeven uur die ochtend was geweest.

‘Is dat het tijdstip waarop hij is vermoord?’

‘Puur een routinevraag, ik vraag het even voor de goede orde.’

‘Ik sliep. Aan boord van een vliegtuig tussen Keflavik en Gardermoen.’

‘Geweldig alibi’, zei hij grijnzend op een toon alsof we beiden wisten dat ik de moordenaar was en dat het slechts een kwestie van tijd was voor hij al mijn slimme uitvluchten doorhad en me in het cachot kon gooien. ‘Dus het is uw koffer die in de hal staat?’

‘U zult het ver schoppen bij de politie, inspecteur!’

‘Wat hebt u gedaan op IJsland?’

‘Ik heb Stofnun Árna Magnússonar bezocht.’

‘Ik spreek geen IJslands.’

‘In het Árni Magnússoninstituut, dat verbonden is aan de universiteit van Reykjavik, worden oude handschriften bewaard en onderzocht. Men heeft me daar geholpen met technische analyses van een manuscript.’

Henrichsen keek op van zijn notitieboekje. Een goede politieman moet vaak vertrouwen op zijn intuïtie. Hij staarde me een poosje ongegeneerd aan. Ik ben albino. Ik ben gewend aan starende blikken.

‘Een boek. Een manuscript. Vertel me eens, ziet u een verband tussen het boekproject, het manuscript en de moord op Christian Keiser?’

De verlossende vraag.

Ik haalde diep adem. En vertelde wat ik wist. Ik vertelde over de mummie en het manuscript. Ik repte niet over het feit dat ik het manuscript Oekraïne uit had gesmokkeld, maar deed alsof ik collega’s aan de universiteit in Kiev hielp met het conserveren ervan. Ten slotte, als een grande finale, vertelde ik over de vervelende telefoontjes.

‘Van wie?’ vroeg Henrichsen.

‘Onbekend nummer. Hij zegt nooit zijn naam. Een week geleden belde hij voor het eerst. Sindsdien heeft hij zich bijna iedere dag gemeld. Maar vandaag nog niet.’

‘Hoe bedreigt hij u?’

‘Dat kunt u zelf horen.’ Ik pakte mijn mobieltje.

‘Hebt u die gesprekken opgenomen?’

‘Alleen de eerste. Ik heb op “opnemen” gedrukt toen ik begreep dat hij wist van het Kievmanuscript. De inhoud van de andere gesprekken is steeds hetzelfde gezeur.’

Ik vond de opname. Eerst was er een krakend geluid te horen voordat de vreemde stem zei:

‘… gemeenschappelijke interesse dat we afspreken voor een gesprek. Ik kan naar Oslo komen. Wanneer dan ook.’

‘Het spijt me …’

‘Beltø, het is van het allergrootste belang!’

‘Ik zie geen noodzaak.’

‘U hebt geen idee wat u hebt gevonden!’

‘U hebt niet eens uw naam gezegd.’

‘Ik ben uw vriend, ik kan u helpen.’

‘Wie zegt dat ik hulp nodig heb?’

‘Geloof me, u hebt hulp nodig!’

‘Luister eens, ik kan niet …’

‘Bjørn Beltø! U loopt gevaar!’

‘Doe niet zo belachelijk.’

‘U verkeert in levensgevaar.’

‘Wie bent u?’

‘Ik vertegenwoordig een organisatie die u kan helpen.’

‘Wanneer dit gesprek voorbij is, bel ik de politie!’

‘Ik sta aan uw kant.’

‘Dat wil ik helemaal niet.’

‘Ik kan het uitleggen.’

‘U kunt me niet bedreigen.’

‘Ik bedreig u niet, ik …’

‘Ik heb al eerder te maken gehad met mensen zoals u.’

‘U begrijpt het niet. Ik probeer u alleen te laten luisteren.’

‘Denkt u dat u me bang kunt maken?’

‘Het is niet mijn bedoeling u bang te maken. Hoort u niet wat ik zeg? Kunnen we niet afspreken?’

De opname kraakt als ik ophang.

Ik keek inspecteur Henrichsen schuldbewust aan. ‘Ik heb de politie niet gewaarschuwd. Ik weet dat ik dat had moeten doen.’

‘Om heel eerlijk te zijn, Beltø, hij heeft u niet bedreigd. Hij heeft u gewaarschuwd en hulp aangeboden. Maar begrijp me niet verkeerd. Een veelbelovend spoor.’

Het resultaat van deze nieuwe inlichtingen was een zeker engagement in de ogen van Henrichsen. Een enthousiaste blik. Helaas nam hij meteen mijn mobieltje in beslag zodat de technische recherche het onbekende nummer kon proberen te traceren en de opname kon analyseren. ‘We hebben iets om mee te beginnen.’

Vervolgens wilde hij meer weten over het manuscript. Hij zei dat de politie het manuscript als bewijsmateriaal in beslag zou kunnen nemen. Gelukkig kon ik dat idee uit zijn hoofd praten. Het manuscript lag in een kelder van het handschriftinstituut op IJsland. Maar dat vertelde ik niet. Ik wilde liever niet zeggen waar het manuscript was. Niet tegen Henrichsen, tegen niemand. Geduldig legde ik hem uit dat het om een kwetsbaar historisch document ging dat alleen door vakmensen kon worden aangeraakt. Ik zei dat de tekst sowieso onleesbaar was tenzij de politie van Oslo beschikte over experts op het gebied van spijkerschrift en de oudste vormen van tekenleer. Zelfs voor ons wetenschappers, verklaarde ik, is het eeuwenoude manuscript een raadsel. Ik verzekerde hem dat de identiteit van de moordenaar nauwelijks tussen de rijen onbegrijpelijke tekens kon opduiken.

Hij zei dat we terug moesten naar de zaak.

Een van de pinguïns kwam de keuken in en gebaarde naar Henrichsen. Ze bleven enkele minuten weg. Henrichsen kwam terug met een klein voorwerp, dat in een verzegelde, doorzichtige zak zat.

‘Het slachtoffer had dit in zijn hand geklemd.’ Hij reikte me de zak aan. ‘Weet u iets over deze symbolen?’

Een bronzen amulet.

Ik draaide het om. Als een schelp in een kinderhand. Bestudeerde het. Op beide kanten stond een teken.

‘Het ene teken is een pentagram’, zei ik. ‘Het andere wordt een “triquetra” genoemd.’

‘U lijkt wel verbaasd.’

Ik gaf geen antwoord. Als ik vertelde dat de triquetra ook in het manuscript voorkwam, zou hij het beslist in beslag nemen. Mijn mobieltje was genoeg.

‘Weet u of Christian Keiser in het bezit was van zo’n amulet?’

‘Dat kan ik me niet voorstellen.’

‘In dat geval moet iemand het in zijn hand hebben gedrukt vlak voor of na dat hij stierf.’

‘Waarom zou iemand dat doen?’

‘Hebben deze tekens een speciale betekenis?’

‘Alle tekens symboliseren iets. Daarom bestaan ze. Het pentagram is een heilig teken dat in verband wordt gebracht met van alles, van de boeken van Mozes tot zwarte magie, occultisme en satanisme. Het draagt vele namen – drudevoet en Salomonszegel zijn er slechts twee van – en het heeft een hele reeks aan symbolische en religieuze betekenissen.’

‘Hoe zit het met dat andere teken? Hoe noemde u dat?’

‘Triquetra. Valknut, Hrungirs hart. Een magisch en religieus symbool, bekend uit de Germaanse mythologie, de Keltische kunst en de runenstenen uit het Noorden. In het christendom symboliseert het de heilige Drie-eenheid. In Noorwegen wordt het geassocieerd met de munten van de Vikingkoning Harald Hardråde.’

Toen Henrichsen klaar was met het maken van aantekeningen keek hij op zijn horloge. Kennelijk viel het hem tegen wat hij zag. ‘U en ik moeten later verder praten.’

‘Ik heb een vraag.’

‘Ja?’

‘Wie zorgt er nu voor Sir Francis?’

In de stilte die volgde zag ik Henrichsen in sneltreinvaart het databestand van de Britse aristocratie doornemen en gelijktijdig evalueren of er sprake was van acuut psychisch lijden bij kroongetuige Bjørn Beltø. Politiehersenen werken op die manier.

‘Sir Francis?’

‘De kat!’

‘O, de kat. Daar zegt u me wat. Wij zullen zorgen voor de kat.’

Hij gaf me zijn visitekaartje en liet me uit. Het zonlicht in.

V: Achtervolgd

Ze stonden me op te wachten toen ik het gebouw uit wankelde. Ze vielen me niet op. Maar ze waren er. Ze moeten achter het afzetlint van de politie hebben gestaan. Wachtend. Op mij. Pas toen ik bij de universiteit uit de taxi wilde stappen, trokken ze mijn aandacht. Ik wilde daar een paar boeken halen. Terwijl de taxichauffeur de auto aan de kant zette en ik mijn portemonnee pakte om te betalen, vroeg de chauffeur: ‘Hebt u problemen?’

Hij was jong, licht getint, met blauwzwarte baardstoppels en een accent dat zijn Pakistaanse afkomst verraadde.

‘Altijd. Waarom vraagt u dat?’

‘Ziet u die Lexus daar?’

Ik wierp een blik in de zijspiegel. Vijftig meter achter ons stond een auto stil.

‘Niet goed’, zei hij. ‘Ze volgen ons al vanaf het centrum. Smerissen?’

‘Integendeel.’

‘Een kerel met wie u een conflict hebt?’

‘Rijden! Vooruit!’

Hij schakelde en reed weg.

‘Schuldeiser?’

‘Van het ergste soort.’

‘Ik kan mijn neef bellen.’

‘Liever niet. Zou ik uw mobieltje mogen lenen?’

Ik zocht het visitekaartje van Henrichsen op en belde zijn nummer. Hij nam direct op. Toen ik klaar was met mijn gejammer stelde hij een paar vragen, schijnbaar opnieuw om mijn psychische gesteldheid te onderzoeken. Hij beloofde een surveillanceauto te sturen. Vooral om me te kalmeren, had ik het idee. Ik was immers zijn kroongetuige.

Ik vroeg de chauffeur rond het universiteitscomplex te rijden terwijl we op de politie wachtten. De Lexus volgde. De taxichauffeur deed een paar heldhaftige pogingen – over het trottoir, een stukje tegen het verkeer in – maar het lukte ons niet de achtervolgers af te schudden. Nadat ze begrepen hadden dat ze waren ontdekt, kwamen ze steeds dichterbij. Ik trachtte te zien wie het waren, maar de reflectie van het zonlicht maakte het onmogelijk meer te zien dan diffuse silhouetten.

De weg in de villawijk was smal en aan weerszijden stonden geparkeerde auto’s. De kilometerteller stond op vijfentachtig kilometer per uur. De Lexus zat slechts een paar meter achter ons.

Ik belde Henrichsen opnieuw. Hij verzekerde me dat de surveillancewagen onderweg was. Toen ik het raampje naar beneden draaide, hoorde ik de sirene.

Vlak voordat de politieauto ons bereikte en de taxi in een knipperend blauw licht zette, verdween de Lexus in een van de zijstraten.

#

Van:

Primus Pilus

Verzonden: 22-05-2009 15:36

Aan:

Legatus Legionis

Cc:

Grootmeester

Onderwerp:

Rapport: Oslo

Codering: S/MIME PKCS7===

==

Dominus!

Meester, tot mijn grote spijt moet ik Uwe Heiligheid, de Raad van de Oudsten en de ingewijden in de drăculsânguinische gemeenschap mededelen dat het manuscript niet in Oslo is aangetroffen. Christian Keiser heeft het Sânguinische Ritueel ondergaan – in overeenstemming met de voorschriften voor de ceremonie, de geboden uit de oude schrifturen en de instructies van de Raad van de Oudsten – maar hij heeft niets losgelaten. Zonder resultaat hebben we de flat van Bjørn Beltø en zijn kamer op de universiteit, Christian Keisers appartement inclusief zijn studeerkamer, twee wetenschappelijke laboratoria en drie archieven doorzocht. Terwijl we in het appartement van Keiser waren, ging de telefoon. Ik stuur een rapport mee over het bericht dat is ingesproken op het antwoordapparaat en adviseer dat er onmiddellijk een nieuw contubernium naar Parijs wordt gestuurd. Als Bjørn Beltø naar huis terugkeert zullen we hem bij het ochtendgloren bezoeken en onderwerpen aan het Sânguinische Ritueel.

Ave, Satanas!

Primus Pilus: Broeder Hărăguş