Ilija Trojanow

Smeltend ijs

Vertaald uit het Duits door José Rijnaarts

Uitgeverij De Geus

breda 2011

De vertaling van dit boek is mede tot stand gekomen dankzij een subsidie van het Goethe-Institut, dat wordt gefinancierd door het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Eistau, verschenen bij Carl Hanser Verlag

Oorspronkelijke tekst © Carl Hanser Verlag, München 2011

Nederlandse vertaling © José Rijnaarts en De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Getty Images/Dan Shugar

isbn 978 90 445 2137 5

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

voor S.

mijn woordgezellin

At each slow ebb hope slowly dawns that it is dying.

samuel beckett, Company

I

S54˚49’1”W68˚19’5”

De ergste nachtmerrie van ieder mens is dat je niet meer kunt ontsnappen door wakker te worden.

Zoals altijd op de dag voor we uitvaren, komen we ’s avonds bij elkaar in een van de kroegen van Ushuaia, tegen de helling op, weg van de doorloopstraten, op het uur waarop een laatste lichtstreep aan de verre hemel vergloeit. In een plechtige stemming – tenslotte hebben we elkaar een half jaar niet gezien – zitten we dicht naast elkaar aan een van de lange, houten tafels, waar we worden bediend door een oude man, op het eerste gezicht geen waaghals, maar ooit heeft hij me bij het afscheid toevertrouwd dat het al goed met hem gaat als hij niet de behoefte heeft met een mes in zijn hand te steken. Het aanbod is beperkt, maar de oude baas schenkt voor een habbekrats in, en voor mij is het genoeg om daar met een glas in mijn hand te zitten, omringd door de brede weerziensglimlach van de Filippino’s, die het nijvere gros van de bemanning vormen. Aan boord zijn ze altijd bezig, met elke soldijdag die verstrijkt, verhuiselijkt hun omgang met elkaar tot ze in de beschuttende schaduw van één grote familie leven, en het gemak waarmee ze hun werk doen, is verbazingwekkend. Ze zullen een raadsel voor me blijven. Ushuaia heeft geen vat op hen, ze hebben geen last van bonzende herinneringen of de echo van slachtpartijen, op die frequentie zijn ze doof, dat maakt deel uit van het Europese erfgoed, het zijn littekens van de blanke man. Ze dwarrelen even onbevangen door dit stadje als door alle andere geschonden oorden op onze expeditie (een protserig woord uit de liturgie van de reclamefolders), ze lijken de grond amper te raken, voorzover ze al aan land gaan. Dat scheidt ons, we hebben geen gemeenschappelijk verleden; datgene wat mij verlamt, schijnt hen met leven te vervullen. Voor het overige zijn ze goed te handlen, zoals de hotelmanager aan boord tot vervelens toe roept (en hij bedoelt: veel beter dan die weerbarstige Chinezen), alsof hij ze persoonlijk heeft afgericht, zo vlijtig zo geduldig zo mak. Mij zou die gedienstigheid op de zenuwen werken als ik Paulina niet had, die wellicht op ditzelfde moment onze gezamenlijke hut een persoonlijk tintje aan het geven is met een kunstbloem en een flink aantal foto’s, een hele menagerie van familieleden, vooraan de vele grootmoeders op stoelen die de tuin in zijn gesleept en waarvan het rieten vlechtwerk op verschillende plaatsen kapot is, daarachter, staande, de dochters en zonen, stuk voor stuk trouwe zonen op die ene na, die is ervandoor, er wordt gesmiespeld dat hij in een restaurant in New York groenten fijnhakt. Ik klink met Paulina’s landgenoten: mecaniciens, koks, stuurlui en de gerant van het restaurant, Ricardo, even onooglijk als een gesealde koffer, maar pas op, zijn macht zal in de loop van de reis uitdijen, elke passagier zal hem leren kennen en menigeen zal hem hoogachten (Howzit Mr. Iceberger, hij steekt zijn duim op, altijd erop bedacht misverstanden profylactisch uit de weg te ruimen). Het is een kostelijk gezicht om die miljonairs uit het noordelijk halfrond bij zijn lessenaar in de rij te zien staan, gewillig zijn hielen likkend en hem onder couvert bedankend voor de begeerde tafel aan bakboord, met magnifiek uitzicht op ijsschots en zeeluipaard. De rijken zijn bereid, zo heb ik de afgelopen jaren op zee begrepen, aanzienlijke bedragen neer te tellen voor kleine privileges; daarmee verheffen zij zich boven de massa, en Ricardo wordt er zelfverzekerder van en financiert er de verbouwing van zijn pension in Romblon mee. Zeeluipaarden, pelsrobben en pinguïns interesseren hem net zomin als gletsjers of ijsbergen, hij grijpt elk passend uitzicht aan om te roepen: what a view, fantastic, fantastic, take your seats, hij grijnst breed en paradeert met zijn tanden, hij zou er evenveel fantastics tegenaan gooien als hij klanten zou weten te werven voor een plekje op de tribune bij een vuilstortplaats, onze restaurantbaas stemt zijn smaak af op het criterium van de verkoopbaarheid. Telkens wanneer we met een grote groep bij elkaar zitten, flirt hij met de blonde walvisvrouw links van hem en polijst hij zijn running gags als vingernagels, one of these days kom ik naar je lezing, echt waar, ik wil die beesten begrijpen sinds ik ze vanuit het restaurant water heb zien spugen, ze zijn echt prachtig, maar hoe het komt dat beautiful Beate meer van walvissen dan van mensen houdt, dat zou hij weleens willen weten, en daarom gaat hij bij een van haar volgende lezingen op de eerste rij zitten en zal hij elk woord van haar opschrijven, aan onze lange houten tafel vol met vrijblijvende inkervingen belooft hij dat elke keer voor we uitvaren, this time, swear to heaven, de walvisvrouw knijpt in zijn arm, ze spreekt Engels met een Duits accent, Duits met een spoortje Spaans en Spaans met een Chileens tintje. Toch zal er weinig terechtkomen van zijn education cetacean. Wat vaststaat, is dat hij aan het eind van deze reis met een koksmuts rond zal gaan om fooien op te halen voor het keukenpersoneel, dat zich ondertussen in een rij voor de gebogen bar opstelt om samen in het Tagalog een lied aan te heffen. Het klinkt als de hymne aan de onbekende bediende en wordt steevast met donderend applaus beloond.

Rond onze houten tafel zitten ook de lectoren van de ms hansen, anders gezegd de schoolmeesters voor vakantiegangers, zoals ikzelf drie jaar ben geweest, tot de kapitein me gisteren meteen na mijn aankomst bij zich liet komen om me mede te delen dat de expeditieleider onverwachts in Buenos Aires in het ziekenhuis was opgenomen op verdenking van varkensgriep, hij zou zich onder geen beding op deze etappe bij ons kunnen voegen, in het gunstigste geval zouden we hem op de terugweg weer kunnen oppikken bij het Beaglekanaal, tot die tijd moest hij worden vervangen en de kapitein vond mij daar wel geschikt voor, ik was geëngageerd en deskundig, bezat levenswijsheid (die af en toe haar doel voorbijschoot, voegde zijn blik eraan toe) en beschikte bovendien over voldoende ervaring aan boord. Ik wilde ja noch nee zeggen, dus pakte ik de map met instructies aan. Van nu af zal ik veel vaker dan me lief is achter het zendontvangapparaat en het pa-systeem zitten om de passagiers op de hoogte te stellen van het weer, de route of de volgende bestemming. Iedere lector uit ons groepje beschikt over uiterst specialistische kennis op het gebied van oceanografie, biologie, klimatologie of geologie, ieder van ons verstaat de kunst om vermakelijk en leerzaam over dieren wolken rotsen te vertellen, ieder van ons is op zijn eigen merkwaardige manier een vluchteling, we’re nowhere people, die uitspraak is gemunt door El Albatros, onze ornitholoog uit Uruguay. Mr. Iceberger, hij knikt me toe, ook hij noemt me zo, sommigen hebben mijn voornaam Zeno nog nooit gebruikt of weten niet hoe je die uitspreekt, of het Zenno of Zeeno is, of Seijno, zoals Jeremy zegt, ons jonkie uit Californië wiens grootvader ik bijna zou kunnen zijn. Het zijn bijzaken waar ik geen belang aan hecht, maar soms bekruipt me de verdenking dat achter die bijnaam die mijn collega’s me geven de overtuiging schuilgaat dat ik een zonderling ben. Het is vreemd om in een gezelschap van gepassioneerden voor al te hartstochtelijk door te gaan.

Beate is vandaag met een groep passagiers naar het nationaal park geweest, waar de paden langs de baaien slingeren en schuin vallende zonnestralen als vlinders op de bladeren landen, ieder van ons heeft de gemakkelijke wandeling door het Patagonische woud al weleens gemaakt, maar dit jaar is er een nieuw voetpad geopend en de consciëntieuze Beate wil niet in verlegenheid worden gebracht door een toerist die over meer kennis beschikt dan zij, al is het maar over een stippelpaadje naar een baai verderop. Daarom is ze, zoals ze uitvoerig vertelt, meegereden in een van de vijf bussen (doorgenummerd van 1 tot en met 5) die langs het zuidelijkst gelegen golfterrein ter wereld rijden, voorbij het einde van de Carretera Panamericana tot aan een enorme parkeerplaats, twee exercitievelden groot, waar aliens in de natuur landen en waar je langs een trapje van gelakt hout naar het pad afdaalt. Hoeveel walvissen heb je gezien? vraagt Ricardo voor de grap. Eentje, antwoordt Beate. Eén walvis, hoe kan dat? Een eenling? Een jong dier? Een gestrande walvis, antwoordt Beate, van steen, hij ligt op het land, er groeit mos op en kinderen mogen erop rijden. Ze pauzeert even. Hij ligt daar als een memento mori. Ze pauzeert wat langer. Zo massief alsof hijzelf eeuwen mee kan. Langs het nieuwe pad staat om de tweehonderd meter een vuilnisbak en om de tweehonderd meter een bank. Vuilnisbak bank vuilnisbak bank, zo sluip je door het woud. Onze gids, zegt Beate, was een hufter op hoge laarzen, een Porteño die zijn zomers in het koele zuiden doorbrengt, hij compenseerde zijn gebrek aan kennis met zijn falsetstem, over de oorspronkelijke bewoners praatte hij alsof het wilde beesten waren, hij noemde ze niet eens bij hun naam maar schold ze uit voor ‘grasvreters’ en maakte stomme grappen, we weten weinig van ze, zei hij, ze waren zo schuw, ze verdwenen zodra ze iemand zagen, als je bij ze in de buurt probeerde te komen, namen ze de benen en verstopten zich in de struiken, net stekelvarkens, of ze kropen onder de grond, net stinkdieren. Ik moest hem ten overstaan van de passagiers wel terechtwijzen, ik kon het niet laten, en ik zei dat de mensen die vroeger in dat woud leefden Yahgan heetten. ‘Yahgan’, hij herhaalde het woord alsof hij het moest kraken, wat een naam voor een natuurvolk, hij vond het exotisch klinken, net een zeldzame spinnensoort. Heb ik het al over zijn laarzen gehad? Die lieten een diepe afdruk achter, een of andere naam, de naam van de fabrikant, vermoed ik, die hij met elke stap in de vochtige aarde drukte. Kan iemand me uitleggen waar dat merkwaardige woord ‘natuurvolk’ vandaan komt? Beate valt stil en opeens zwijgt iedereen om haar heen, alsof er een geheim teken is gegeven. De vraag heeft niet iedereen gehoord, het antwoord zal langs de hele tafel gaan. Dat gebruiken wij omdat we ze hebben geëlimineerd, zeg ik met harde stem. Omdat wij alles vernielen wat de kant van de natuur kiest. We vereren de uitgestorvenen, we stellen hun maskers tentoon, hun portretten in sepia, vol toewijding bekommeren we ons om degenen die we hebben uitgeroeid. Er gaat een gekreun op onder de lectoren, here he goes again, ze verwachten een van mijn uitbarstingen, ze hebben van mij al vaker een lawine van woede over zich heen gekregen, ze weten uit ervaring dat het apocalyptisch afloopt als Mr. Iceberger apodictisch begint. Het is onze eerste avond samen, ik bijt op mijn tong en hou mijn mond, terwijl om me heen het gemurmel van nieuwe gesprekken begint.

Als enige blijf ik achter bij de oude baas, die ons de hele avond zwijgend heeft bediend. Het is een gewoonte geworden sinds die eerste keer dat ik hem bezocht. Ik had mijn camera op een van de houten banken in zijn kroeg laten liggen en moest terug door de kou, tegen de straffe wind in, verkleumd kwam ik binnen, hij moest me nog een opwarmertje offreren, een gesprek voor lief nemen, we waren vreemden voor elkaar en dat werd aanvankelijk alleen maar erger, maar van lieverlee, zin voor zin, glaasje voor glaasje, legden we ons harnas af, tot onze wonden zichtbaar werden. Daarna bleven we in elkaars gedachten. Rustig veegt hij de houten tafels af, met draaiende bewegingen, de aderen op de rug van zijn handen zijn ijsribbels, de huid is op veel plaatsen leverbruin. Met onverzoenlijke toorn vervloekt hij zijn lot geboren opgegroeid vergrijsd te zijn in dit van meet af aan provisorisch in elkaar geflanste Ushuaia, waar elke winkel Finisterre heet en op elk schort pinguïns prijken, een oord dat zich nog nooit over iemand heeft ontfermd, noch over de rondzwervenden die ooit blootsvoets over doornen liepen tot ze door gelukszoekers en gedwongen immigranten werden doodgeslagen, noch over de ballingen met hun zware ketenen, wier verlangen om te ontsnappen steeds dieper in hun vlees sneed, noch over hun nakomelingen, die op hun knieën vallen voor de toeristen, alsof ze de opgedroogde modder van hun zolen willen krabben, alsof de grond van Tierra del Fuego nog altijd goudstof bevat. Verandert een plaats ten goede als mensen er vrijwillig naartoe gaan? Geeft met bloed doordrenkte turf warmte als hij thuis in de kachel wordt verstookt? De oude baas verdwijnt even en komt terug met twee buikige glaasjes. De inhoud ruikt naar vanille en brandt lekker in je keel. De oude blijft rondlopen, van toog naar tafels, van tafel naar tafel, alsof er overal nog iets moet worden vastgemeerd. Ik volg hem naar het raam, het licht van de schaarse straatlantaarns vervaagt in de motregen tot wazige sleuven. We geven ons over aan de geluiden in de verte. Opeens begint hij weer te praten.

‘Toen ik nog klein was, zat ik ’s middags voor ons huis naar beneden te staren, naar de stad, dit huis hier was toen een barak. Als de wolken laag hingen, leek het net alsof de nevel er met de stad vandoor was. Ik rende vol verwachting de straat uit, de helling af; elke keer belandde ik in het vuil van de haven.’

We gaan eindelijk zitten, tot nu toe hebben we onze gesprekken tussen tafel en deur gevoerd, nu schenkt hij bij alsof we niet op een fles hoeven te kijken. Zijn uitlatingen zijn telkens de punt achter een lange zin van zwijgen.

‘Wie bij ons tijdens zijn leven in opstand komt, krijgt een nekschot.’

‘Mijn vermoorde grootvader herdachten we in angstig stilzwijgen.’

‘Mijn moeder waarschuwde me voor mannen in uniform zoals andere moeders hun kinderen waarschuwen voor bijtende honden.’

Hij kijkt me opeens aan en praat tegen me terwijl hij mijn blik vasthoudt.

‘Jij vaart weer mee en laat het allemaal gebeuren. Je onteert je eigen heiligdom.’

Hij wrijft met zijn hand over zijn gezicht, over zijn baard.

‘Ik heb je gadegeslagen. Jij bestaat uit praatjes. Je verontwaardiging is een scheet die je oplucht. Je laat je stinkscheet, je loopt tegen iedereen te kankeren, maar los daarvan ben je net als de rest, nee, erger, want jij weet wat er aan de hand is en je maakt je kennis te gelde.’

Ik spreek hem niet tegen en dat wakkert zijn woede nog meer aan.

‘Iedereen die zich neerlegt bij iets wat kan worden voorkomen, is een schoft.’ Hij schreeuwt bijna. En dan wijst hij me de zware deur.

Alsof ik met een morene ben vergroeid, zo nachtmerrie ik door de nachten.

De passagiers komen morgen aan boord. Dag 1 – inscheping. Een dag als alle andere. We zijn nog niet uitgevaren. Het naderende vertrek maakt me ongedurig, ik ben geen zeeman van huis uit, integendeel, ik was juist thuis in de bergen, voor ik werd verjaagd. De zee zag ik voor het eerst aan het einde van een gletsjertong waarvan de punt bijna aan het strand likte, de gletsjerbeek stroomde voor me uit, ik was begin twintig en zo vol vertrouwen dat ik opzettelijk was verdwaald in het regenwoud tussen strand en gletsjer. Nu word ik bespot door een fantoomtong, een gesmolten uiteinde, en heb ik geen verweer tegen de onderdanen van mijn nachtmerrie. Paulina slaapt al, ze valt snel in slaap, als we de liefde hebben bedreven nog sneller. Morgen vertrekken we. De zoveelste tocht. Mijn vierde jaar. Het staat geschreven.

We laten ons door dat soort vernederende zinnen troosten. Niets staat geschreven; het wordt geschreven. Door ieder van ons. Zoals ook iedereen zijn scherfje bijdraagt aan al die vergiftigde ruïnes op aarde. Vandaar dit notitieboek, vandaar mijn besluit om op te schrijven wat er is gebeurd, wat er zal gebeuren. Ik word de woordhouder van mijn eigen geweten. Er moet iets gebeuren. Het is hoog tijd.

==

1

Dat zijn ideale maten, daar kraait geen haan naar, dat kun je op je buik schrijven, tast toe zolang de voorraad strekt. Sir, noodsignaal op 406 MHz. Raap uw moed bijeen, echt ideale maten, je likt er je lippen bij af, dertien maanden zon, welkom in het paradijs, en elke dag regen. EPIRB? Ja, sir. Welk schip? Weten we niet, sir. Ze zijn al een week bezig met de restauratie van de fresco’s, de kapel blijft de hele zomer dicht, het spijt me dat u de lange reis naar hier voor niets hebt gemaakt, we mogen ons niet onder druk laten zetten, een vraag aan uw gast, moord en droom, dat zijn dezelfde letters, hè, alleen omgedraaid, wat betekent dat, er blijft iets hangen, er blijft altijd iets hangen. Ik heb een positiebepaling, sir: S43˚22’W64˚33’. In het donker, ik ben het beu, zijn alle katten, de gevoelstemperatuur lag hoger, grauw, wat een figuurtje, in de luwte gaat het varen gemakkelijker, je moet meer boter bij de vis doen, dat is al in kannen en kruiken. Er klopt iets niet, sir, we hebben geen radioverbinding meer met de HANSEN, wat is er met de radio-officier aan de hand? Die meldt zich niet, sir. Mijn beurt, afblijven, die beha is voor mij, hou je mond, Charly, bij één, bij twee, hij wil niet, ik krijg die haakjes niet los, er komen betere tijden. Radar? Het schip beweegt zich in noordwest-noordelijke richting. Heb je het op alle frequenties geprobeerd? Ja, sir. Blijf proberen, ik neem contact op met de Argentijnse kustwacht. Ik heb een vraagje, als ik het goed begrijp, komen we allemaal in de hemel of in de hel, we gaan dus allemaal ergens naartoe, betekent dat dan ook dat we allemaal onsterfelijk zijn? Prefectura Naval Argentina? Si … si … de laatst doorgegeven positie was S54˚49’W68˚19’, sindsdien hebben we geen contact meer gehad met de HANSEN. Die worden nummer 1, dat betwijfelt niemand, trek het je niet zo aan, blijf ademen, diep in- en uitademen, wat een figuurtje, we doen wat we kunnen, we kunnen iets doen BREAKING NEWS ALWEER AVERIJ OP ANTARCTICA? BREAKING NEWS ALWEER AVERIJ OP ANTARCTICA? maar toch

II

S55˚05’0”W66˚39’5”

Voor we afvaren, moeten alle passagiers aantonen dat ze gezond zijn (niet kerngezond, gezond genoeg), ze lopen de trappen op of af, de niet zo gezonden gebruiken de lift, op dek 4 staan ze in de rij voor de strak in het uniform gestoken dokter uit Brazilië met zijn prachtige, volmaakt gestileerde lokken, elke vrije minuut brengt hij door in een fitnesshok met de afmetingen van een doodskist, Heavy Metal uit São Paulo in zijn oren, zijn blik stug op de nooduitgang gericht. Ik heb nog nooit kans gezien een praatje met hem te maken. De ingeklaarden houden hun medische exculpatie vol trots voor zich uit, als een concertkaartje dat moeilijk te bemachtigen was, ze maken kennis met elkaar, wisselen van gedachten, daar zijn ze al geweest en daar ook, ze zijn overal voor in, alleen die hitte, alleen die rebellen, er is ook zo veel, hè, je weet gewoon niet wat je nu weer moet kiezen, maar goed, eerst maar eens zorgen dat ze dit avontuur overleven. Om actuele redenen is iedereen gezond, ook al zouden ze maar een paar hartslagen van een infarct verwijderd zijn.

Bij het laatste daglicht vertrekken we. Er wordt niet gezwaaid, op de kade noch aan dek. Het is een terloops afscheid. We laten in Ushuaia weinig of geen mensen achter die we zullen missen. Ik geniet ervan op het bovendek te staan en de silhouetten in me op te nemen. Zonsondergangen vind ik afschuwelijk, ze reduceren een veelheid vol afwisseling tot één effect. Niemand knoopt een praatje met me aan, de gasten kennen me nog niet, het voorstellen van de lectoren en de expeditieleider vindt pas morgen na het ontbijt plaats. We zijn zonder enige fanfare weggegaan en varen door het Beaglekanaal naar het oosten met een snelheid van ongeveer zeven knopen, schat ik, na een paar seizoenen aan boord schat ik vrij nauwkeurig. Moet je zien, roept een passagier, die rots daar, net een berg met een sixpack! De groep roffelt zijn gelach de schemering in. Daar heb je het weer, het kleineren van de natuur bij draaiende videocamera’s. Ik trek me terug naar bakboord. Halt, niet weglopen! De pianist komt recht op me af met in zijn kielzog een hoofd dat zich langzaam losmaakt uit het donker, een lekgeslagen gezicht onder strengen gekleurde lampen. Mag ik even voorstellen, Mrs. Morgenthau, dit is onze nieuwe expeditieleider, op-en-top een gentleman (de pianist is een Brit), hij kan uw vraag vast tot uw tevredenheid beantwoorden, de expeditieleider kan elke vraag tot ieders tevredenheid beantwoorden (de pianist staat bekend als een great wit).

‘Dat is aardig van u, heel aardig, ik vroeg me namelijk af hoe die berg heet die daar zo dramatisch oprijst, zo’n berg heeft vast een naam.’

‘Mount Misery’, antwoord ik naar waarheid, want zo heet hij echt, maar de Amerikaanse kijkt me aan alsof ze nog iets verwacht: de bekentenis dat ik sta te liegen. De pianist grinnikt, zijn grap is geslaagd.

‘Aarzelt u niet de expeditieleider tijdens de reis te vragen wat u maar wilt weten, wanneer u maar wilt, ik ben verantwoordelijk voor het verzoekprogramma ’s avonds, de rest van de tijd zit ik maar zo’n beetje te tjingelen, dat hoort u nog wel.’

‘De mensen die hier vroeger hebben gewoond,’ vervolg ik, ‘waren waternomaden, ze hadden veel namen voor de bergen, de rivieren, de bossen, ze beschikten over een rijke woordenschat om alles om zich heen te benoemen zonder het in bezit te willen nemen. Deze zeestraat noemden ze bijvoorbeeld “het water dat door de schemering steekt”.’

‘En het eiland waar we dadelijk langs varen, je weet wat ik bedoel, dat heeft toch een heel exquise naam?’

De pianist vraagt naar de bekende weg en doet alleen maar alsof zijn geheugen hem in de steek laat. Ik zal hem het genoegen doen.

‘Het heet Fury Island.’

Wederom een ongelovige blik.

‘Juist ja, Fury Island, dat had ik mooi verdrongen. Kom, mevrouw, laten we onze nieuwe expeditieleider niet langer ophouden, al moet ik u nog wel iets vertellen, anders hoort u het straks uit onbetrouwbare bron, midden in de nacht als we allemaal liggen te slapen, hopelijk heel vast, glijdt ons schip langs de Last Hope Bay.’

Het gelach van de pianist stijgt op en vervliegt als uitlaatgas.