Tina Uebel

De manipulator

Vertaald uit het Duits door Annemarie Vlaming

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Die Wahrheit über Frankie, verschenen bij C.H. Beck

Oorspronkelijke tekst © Tina Uebel 2009

Nederlandse vertaling © Annemarie Vlaming en De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Stephen Carroll/Arcangel Images/HH

isbn 978 90 445 2140 5

nur 330

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

==

Christoph I / opname 32’46”

U zult me wel een complete idioot vinden. Nu ik erover vertel, vind ik mezelf ook een complete idioot. Het is moeilijk uit te leggen, maar toen, vanuit die situatie, leek het me plausibel. Leek het ons allemaal plausibel. U moet niet vergeten dat ik niet alleen was, ik denk dat ik, als ik alleen was geweest, veel eerder was gaan twijfelen. Niet dat ik niet getwijfeld heb, soms, maar dan waren de anderen er nog, en Frankie was er natuurlijk ook. Ook dat kunt u zich misschien niet voorstellen als u de foto’s ziet, van het proces, hoe hij was, hoe hij in het echt was, misschien vindt u hem lachwekkend, u vindt hem vast en zeker lachwekkend, dat kan ik me goed voorstellen, ik heb precies hetzelfde, nu, ik kan het zelf inmiddels amper meer geloven. Dat ik dat geweest ben, al die jaren.

Sorry, ik weet het, we moeten bij het begin beginnen. De foto? Ja, natuurlijk weet ik dat nog. Dat was op het feestje nadat we ons tussentijdse examen hadden gehaald. Judith en ik waren toen bijna een jaar samen. Haar cijfers waren trouwens beter dan die van mij, maar dat zal u wel niet interesseren. Mij eigenlijk ook niet, ik weet ook niet hoe ik erop kom, op dat moment interesseerde mijn hele studie me al niet meer zo. Toch lagen mijn cijfers mooi rond het gemiddelde, het was ook niet zo dat ik me zorgen maakte om de toekomst ofzo, ik ging er altijd van uit dat ik wel werk zou vinden, zorgen maken om de toekomst was meer Judiths ding, ze werkte hard voor haar studie, ik bedoel, ze was natuurlijk ook echt wel heel erg intelligent, maar ze maakte zich altijd zorgen en nooit voelde ze zich goed genoeg, mijn god, wat is dat allemaal langgeleden. Maar u zult wel meer geïnteresseerd zijn in Frankie. Hij staat daar links van ons tweeën. Wat gek dat hij zo klein is, ik zweer het u, als je met hem optrok leek hij veel groter. Pas tijdens het proces viel me weer op dat hij een halve kop kleiner is dan ik. Hij is zelfs kleiner dan zijn advocate. Op de achtergrond staan een paar studiegenoten, die daar, Sven, was een maat van me, geen idee wat er van hem geworden is. Van de rest kan ik me de namen niet herinneren. Emma staat niet op de foto, ik weet niet meer waar ze was die dag. Ze ging toen al een paar maanden met ons om, dat wil zeggen, met Judith. Verder had ze weinig vrienden voor zover ik weet. Maar ik kende haar eigenlijk niet zo goed. Emma was Judiths beste vriendin. Ze had een eigen huisje, in een oud pand, een souterrain met een tuintje. Judith vond het geweldig, logisch, wie had er nou zoiets op onze leeftijd? Onze leeftijd van toen. Ik woonde in Ottensen, samen met twee andere jongens, de een studeerde informatica, de ander bedrijfseconomie, net als ik. We woonden vooral om economische redenen samen. Judith woonde samen met een vriendin die ze nog van de middelbare school kende, in Barmbek, de wijk waar alle straten de naam van een componist hebben, ik weet niet meer of het de Brahmsstrasse was of de Bachstrasse, in elk geval iets met een B. We dachten er op dat moment juist over na om samen een huis te zoeken, Judith en ik, maar daar is het natuurlijk niet meer van gekomen.

Hoelang we Frankie toen al kenden, kan ik niet precies zeggen. Een maand, twee maanden. Hij was barman in Blue Lou’s, dat was bij mij om de hoek, daarom gingen we er weleens naartoe. Ik vond er niet zoveel aan daar, iets te chic naar mijn smaak, maar Judith kwam er graag, zoiets paste wel bij haar, ze was zelf ook een beetje chic, ze had niet veel geld maar toch liep ze er altijd tot in de puntjes verzorgd bij. Dat wil zeggen, niet overdreven, gewoon goed, op de foto krijgt u daar misschien een beetje een indruk van. Wat zien we er jong uit, vindt u niet? Terwijl we onszelf al heel volwassen vonden. Dat was iets wat ik heel erg aan Frankie waardeerde, hoewel hij bijna tien jaar ouder was dan wij heeft hij me altijd serieus genomen, van het begin af aan.

Het eigenlijke begin van onze vriendschap, even nadenken, ik zou zeggen, dat was die nacht dat ik alleen in Blue Lou’s zat. Ik had ruzie met Judith, geen idee waarover, ik weet ook niet meer waarom ik uitgerekend in Blue Lou’s was beland, waarschijnlijk alleen maar omdat het zo dichtbij was en ik gewoon geen zin had gehad om ver te lopen, in ieder geval hebben we de halve nacht met elkaar zitten praten, Frankie en ik, we kenden elkaar natuurlijk al wel, maar alleen in zoverre dat we weleens een paar woorden met elkaar wisselden aan de bar. Hoe dan ook, ik denk dat ik hem na die nacht als een vriend ben gaan beschouwen. Misschien zelfs wel als een soort oudere broer. Hij was erg intelligent, weet u. Maar niet op een betweterige manier, hij kon heel goed luisteren en hij was ontzettend charmant, je zou het niet zeggen als je hem ziet, maar de vrouwen kwamen als vliegen op de stroop op hem af. Ik begreep dat wel. Zelfs van Judith heb ik het altijd op de een of andere manier begrepen, al klinkt dat misschien een beetje raar.

Die dag herinner ik me nog heel goed. De zomervakantie was net begonnen, we zouden eigenlijk alleen maar een dagje naar zee gaan maar zijn de hele nacht gebleven. De Mini was van Emma. Frankie heeft de foto gemaakt, daarom staat hij er niet op. Waarom hij eigenlijk mee was weet ik niet meer precies, of ik hem had uitgenodigd of Judith, misschien dat we de avond daarvoor samen in Blue Lou’s waren geweest en het tochtje spontaan hadden gepland, vanwege het mooie weer. Het was nogal heet, we hebben gezwommen. Emma niet, dat weet ik nog, ik verbaasde me erover dat ze niet eens een badpak aanhad of een bikini, ze droeg zo’n slobberjurk en dan ook nog een jas erover, ondanks de hitte. Later speelden we een potje beachvolleybal, zonder net, gewoon voor de lol, Frankie had een bal van iemand geleend, we wisselden steeds van team. Frankie en ik wonnen met gemak van de meisjes, daar maakten we nog machograppen over. Op de Oostzee kruisten ontelbare zeilboten, het leek wel een snelweg in de spits. Ook het strand was bomvol. Judith was geïrriteerd vanwege alle kinderen en hun geschreeuw, ze had het niet zo op kinderen. Maar tegen de avond werd het snel leger, volpensionners noemde Judith de vakantievierende gezinnen, we zaten met elkaar in het zand, dat nog ongewoon warm was, we dronken witte wijn, volgens mij had Frankie die meegebracht. Wij gingen altijd op vakantie naar St. Peter-Ording, zei ze, altijd, iedere zomer, altijd naar hetzelfde pension, Huis Duin, bij de familie Eilers, altijd volpension. Frankie wees naar de laatste zeilboten en vroeg ons of we weleens hadden gezeild. Op de Alster, zei Emma, in mijn tienerjaren zat ik bij een zeilclub, maar echt leuk vond ik het niet. Zelf had ik nog nooit gezeild. De Alster, dat noem je toch geen zeilen, zei Frankie. Ik heb een paar jaar een boot aan de Adriatische kust gehad, dat had je leuk gevonden, Emma. Dat hadden jullie allemaal leuk gevonden, neem van mij aan dat je je nergens zo vrij voelt als op een zeilboot, met windkracht vijf, zes richting de horizon, geen land meer in zicht, alleen de zee en de zon. Ik heb ook een keer meegedaan aan een regatta op de Noord-Atlantische Oceaan, puur uit nieuwsgierigheid, zonder grote ambities, maar het levensgevoel aan de Middellandse Zee, dat mis ik eerlijk gezegd nog steeds. Heb je daar gewoond? vroeg Judith. O ja, een paar jaar, zei Frankie. Waarom ben je teruggekomen? vroeg ik hem. Werk, zei hij. Dat herinner ik me zo goed omdat ik me tot dan toe nooit echt had afgevraagd wat Frankie op het gebied van werk allemaal had gedaan in zijn leven. Voor mij was hij altijd gewoon de barman van Blue Lou’s geweest. Ik had hem nooit gevraagd wat hij nog meer had gedaan. Dat zal u misschien wat vreemd in de oren klinken, maar u moet niet vergeten dat we allemaal begin twintig waren, we studeerden, werk speelde in ons leven en dat van onze leeftijdsgenoten nog geen grote rol. Natuurlijk kende ik ook wel een paar mensen die voortdurend met het een of andere tijdelijke baantje het hoofd boven water moesten houden; mijn huisgenoot zat meer op de taxi dan dat hij zijn gezicht op de universiteit liet zien, en mijn ex was helemaal gestopt met haar studie pedagogiek en werkte nu in een kroeg aan het Schulterblatt. Misschien komt het wel doordat ik zelf nooit erg ambitieus ben geweest, dat de vraag wat Frankie vroeger voor werk kon hebben gedaan nooit eerder bij me was opgekomen. Wat voor werk deed je toen? vroeg ik. O, niks bijzonders, zei Frankie en hij vroeg of er nog iemand anders honger had. Ik niet, antwoordde Emma. Emma at toch al bijna niet in die tijd, ze was broodmager, al zie je dat op de foto niet zo, door die jurk. Hij zou proberen iets te eten te regelen, wie wil er mee? vroeg Frankie, hij stond op en klopte uiterst zorgvuldig het zand van zijn broek. Zijn uiterlijk was altijd nogal belangrijk voor hem. Ik, zei Judith, ik moet nog sigaretten hebben. Neem er een paar voor mij mee, zei Emma, die in die tijd rookte als een schoorsteen. Verder nog iemand bepaalde wensen? vroeg Frankie aan mij. Een biertje of twee zou niet verkeerd zijn, zei ik. Staat genoteerd, zei Frankie, en is volgens mij een uitstekend idee. Hij verdween met Judith in de richting van de boulevard, ik bleef met Emma achter in het zand. We zullen wel wat gebabbeld hebben neem ik aan, we kenden elkaar eigenlijk nog maar nauwelijks in die tijd. Ik weet niet meer waar we het over hadden. Misschien over onze studie, zoiets. Ik herinner me dat de zon al laag stond en op het punt stond een ansichtkaartwaardige zonsondergang ten beste te geven, en ik hoopte dat Judith op tijd terug zou zijn, met het oog op de romantiek. Ik was nog steeds heel erg verliefd op haar, al hadden we weleens ruzie. Zo rustig en bijna verlegen als Judith normaal was, zo kon ze ook enorm explosief zijn, de helft van de tijd had ik niet eens door waar het precies om ging. Inmiddels vraag ik me weleens af hoe goed ik haar eigenlijk kende. Maar toen, die zomer, was ik gewoon alleen maar verliefd. Ik denk dat we die herfst wel samen zouden zijn gaan wonen, dat denk ik nog steeds. Soms vraag ik me af hoe mijn leven zou zijn verlopen. Of Judith en ik nog altijd samen zouden zijn, of we getrouwd waren bijvoorbeeld. Niet dat ik zo graag had willen trouwen, maar ik zou het denk ik ook niet hebben uitgesloten. Als zij het bijvoorbeeld per se had gewild. Of we ooit kinderen zouden hebben gekregen. Nu, rond deze tijd, op dit moment, misschien. Als ik over het stichten van een gezin nadacht, stelde ik me dat waarschijnlijk op z’n vroegst voor als ik begin, midden dertig zou zijn. Als ik me er al iets bij voorstelde. Niet eerder, je wilt toch ook eerst nog wat van het leven zien. Jong zijn, dingen beleven, uitproberen, u weet wel. Maar iets plannen deed ik in die tijd niet. Je hebt het gevoel dat het leven net begint en de wereld aan je voeten ligt. Dat kan zomaar een beangstigend idee zijn. Zo veel mogelijkheden, en vooral te allen tijde de mogelijkheid om ze allemaal mis te lopen. Is het niet gek dat je de belangrijkste beslissingen uitgerekend op het moment moet nemen dat je nog helemaal niet precies weet wie je bent of wie je zou kunnen zijn? Of misschien voelt dat alleen maar achteraf zo. Nu, nu ik me weleens afvraag wie en waar ik vandaag de dag zou zijn als we toen een andere weg waren ingeslagen. Van mijn huisgenoot Jan, de informaticus, leende ik toen ik daar nog maar net woonde een boek, iets met Schrödingers kat in de titel, waarvan ik, eerlijk gezegd, het meeste niet begreep, maar ik herinner me wel een bepaalde gedachtegang, namelijk dat alles als waarschijnlijkheid existeert totdat door toedoen van de toeschouwer de waarschijnlijkheidsgolven instorten en slechts een van de mogelijkheden zich als reëel manifesteert. En dat die overweging om de een of andere reden zelfs serieuze wetenschappers ertoe bracht om daadwerkelijk in oneindig veel parallelle universums te geloven waar steeds een andere beslissing is genomen, een andere afslag op een kruising, u weet wel, een parallel universum waarin Hitler de oorlog heeft gewonnen, of één waarin hij toch kunstschilder is geworden, van dat soort sciencefictiongeleuter. Op de een of andere manier hield dat verband met Schrödingers kat, hoe, dat weet ik niet meer, maar als het u interesseert kunt u het vast wel ergens opzoeken, zoals ik al zei, de kat kwam in de titel voor, dat weet ik zeker. In ieder geval heb ik er de laatste tijd veel over nagedacht of ik, in een andere versie van mezelf, in een parallel universum zou kunnen bestaan en wat voor een Christoph dat dan zou zijn. Wat voor leven ik geleid zou hebben als ik destijds, bijvoorbeeld die avond na die ruzie met Judith, niet naar Blue Lou’s was gegaan maar naar de Ente een paar straten verderop, waar mijn huisgenoten en ik ook weleens rondhingen. Misschien was het omdat het die avond regende en ik geen zin had om naar de Ente te lopen, dat ik in mijn eentje bij Frankie aan de bar belandde. Maar misschien was het een half uur later opgehouden met regenen en was ik naar de Ente gegaan als ik dat halve uur later van huis was gegaan. Als er nog een biertje in de koelkast had gestaan had ik, nadat Judith pislink het huis uit was gestormd, dat misschien eerst opgedronken, en dan had het niet meer geregend en was ik in de Ente verder gaan drinken. Misschien bestaan er duizend universums met duizend redenen waarom ik nooit met Frankie in gesprek zou zijn geraakt, een universum waarin een van mijn huisgenoten om de een of andere reden de avond daarvoor een biertje minder had gedronken, dat dan die avond nog in de koelkast zou hebben gestaan, een universum waarin Jan een paar minuten eerder thuis was gekomen en ik met hem in plaats van met Frankie in gesprek was geraakt, waarin ik geen ruzie met Judith had gemaakt, waarin ik haar nooit had leren kennen. Maar als je zo begint te denken word je waarschijnlijk helemaal kierewiet. Misschien bestaat er echt zoiets als het lot, wie weet, gelooft u in het lot? Maar ik dwaal af, mijn excuses.

Voor mijn gevoel duurde het uren voordat Frankie en Judith terugkwamen, maar misschien leek dat alleen maar zo omdat Emma en ik elkaar weinig te vertellen hadden. Ondanks de vlammende zonsondergang geloof ik niet dat het tussen mij en Judith nog erg romantisch had kunnen worden. Zij droeg de bakjes met friet, in aluminiumfolie verpakt, en Frankie een plastic tasje met blikjes bier, dat zo dun was dat de hengsels waren gescheurd, hij droeg het in zijn armen als een baby. Ik hoorde Judith lachen om iets wat hij zei, ze lachte harder dan normaal. Waarschijnlijk was ik een beetje jaloers, vanwege de verpeste zonsondergang misschien, maar het kan ook zijn dat mijn geheugen me bedriegt. Nu ik erover nadenk is dat redelijk zeker het geval, ik had toen immers geen enkele reden om jaloers te zijn, ik weet hoe verliefd Judith op me was, hoe verliefd we op elkaar waren, en ik kan me niet voorstellen dat ik jaloers kan zijn geweest op Frankie, die er niet bepaald uitzag als Brad Pitt ofzo, hij was maar ietsje groter dan zij, ze zagen er eigenlijk best wel een beetje belachelijk uit zoals ze daar naast elkaar door het zand sloften, ja, zeker weten dat ze er belachelijk uitzagen. Dat klinkt nu misschien stom of ijdel, maar ik vond mezelf heel wat die zomer, vindt u niet, ik bedoel, als u naar die foto kijkt? Natuurlijk, ik ben ook geen Brad Pitt, ik vond toen al dat ik meer aan sport moest doen, maar ik bedoel, ik zie er toch minstens gemiddeld goed uit, of niet dan?

In elk geval kwamen die twee weer bij ons zitten, ze liepen allebei op blote voeten, we aten koude friet, behalve Emma, die rookte en alleen een paar frietjes van Frankie pikte. Daarna dronken we bier. Het was windstil geworden, ik herinner me nog hoe de zee er vrijwel onbewogen bij lag. Het bier smaakte goed, ik was niet zo’n wijndrinker, dat ben ik nog altijd niet. Toen het langzaam donkerder werd en de sterren aan de hemel verschenen, wees Frankie ons een paar sterrenbeelden aan en zei dat je op zee op de sterren kon navigeren, dat wil zeggen, globaal. Ik lag op mijn rug, mijn hoofd op iemands rugzak, die van mij waarschijnlijk, ik weet niet meer waar ik aan dacht, aan niets bepaalds denk ik.

Later liepen Judith en Emma samen over het strand, ik neem aan dat ze het over vrouwendingen hadden, over mannen, over mij hoogstwaarschijnlijk, je vraagt je weleens af wat je eigen vriendin over je zegt, toch? In elk geval gaf Frankie me nog een biertje en vroeg me of het tussen mij en Judith weer beter ging. Ik zal wel ja hebben gezegd, het ging tenslotte niet slecht tussen ons. Wees geduldig met haar, zei Frankie, ze is gewoon onzeker, weet je, ze voelt zich vaak minderwaardig, waarover en waarom dat ook mag zijn. Haar vader moet nogal een klootzak zijn, toch? Ik vroeg me af hoe hij dat wist, maar vond dat hij gelijk had. Ik vond toen vaak dat Frankie gelijk had, u moet niet vergeten dat hij tien jaar ouder was dan wij. Hij gaf me nog een biertje aan en we praatten over van alles en nog wat. Ik hou niet zo van de Oostzee, zei hij op een gegeven moment, met zijn blikje bier gebaarde hij in de richting van de minuscule golfjes die met zachte geluidjes tegen het rotsachtige strand sloegen, ze is me te braaf. Ik vind dat een zee een fatsoenlijke branding moet hebben. En anders op z’n minst in een hete, tropische omgeving moet liggen. Mijn ouders zijn een paar keer in de Dominicaanse Republiek geweest, zei ik, om maar iets te zeggen, volgens hen zijn er daar ook echt prachtige plekjes, niet alleen maar van die betonkolossen voor toeristen. O ja, zeker, zei Frankie, weet je, ik vind, dat is het goede aan de mens, het merendeel doet altijd alleen maar dat wat anderen ook doen en gaat alleen naar plaatsen waar alle anderen ook zijn, en doet alles om maar nergens over na te hoeven denken of zelf iets te moeten beslissen. Dat direct naast hun mooie Dominicaanse Republiek een land wegzakt in chaos weten ze helemaal niet of willen ze helemaal niet weten. Ze willen helemaal niet weten hoe het is om in een stad te wonen waar je nooit weet of ze je midden in de nacht komen halen of dat ze, als je ’s morgens opstaat, een paar uur eerder misschien wel je beste vriend met een kogel door z’n hoofd als een zak vuil ergens in een greppel hebben gedumpt. Heb je weleens van de Chimaera’s gehoord, de brigade spéciale, de erfgenamen van de Tontons Macoutes? Nou ja, de meeste mensen hebben absoluut geen zin om zich ook maar ergens druk om te maken, behalve om die ligstoel het dichtst bij het zwembad. Maar het is natuurlijk ook hartstikke praktisch zo, te veel kennis zou je maar belasten, en het fraaie neveneffect ervan is dat er in de wereld genoeg plek overblijft voor mensen zoals wij.

Ik wist niet precies waar hij het over had, nou ja, over Haïti dus, zover kon ik het nog volgen, maar wat daarachter zat bleef me een raadsel. Ik wachtte, maar hij zei niets meer, ik vroeg niet door, ik had waarschijnlijk het gevoel dat hij het er verder niet over wilde hebben. Maar ik nam aan dat hij met mensen zoals wij ook mij bedoelde, daar moet ik me wel gevleid door hebben gevoeld. Ik had mezelf nooit als iets bijzonders beschouwd. Ik ben altijd nogal doorsnee geweest, zou je kunnen zeggen. Natuurlijk vond ik het vleiend dat iemand die blijkbaar heel wat van het leven had gezien, wat me toen steeds duidelijker werd, die veel ouder was dan ik, het over ons had. Terwijl ik bijna was meegegaan naar de Dominicaanse Republiek, zonder daar direct een mening over te hebben, ik had het alleen niet gedaan omdat het op mijn leeftijd niet cool was om nog met je ouders op vakantie te gaan. Misschien vroeg ik niet door omdat ik niet wilde laten merken hoe weinig ik zelf wist, hoezeer ik zelf eigenlijk ook bij het merendeel hoorde. Misschien begon ik te vermoeden dat ik dan wel niet bij het merendeel wilde horen, maar dat dat nou eigenlijk juist wel het geval was. Frankie veranderde van onderwerp en begon over zeilboten, het klonk alsof hij er verstand van had, we zouden een keer samen moeten gaan, zei hij, wij viertjes, jullie zouden het vast leuk vinden, we zouden een goed team zijn. Misschien dat hij mij op dat moment vroeg wat ik wilde bereiken in mijn leven en dat ik daar geen antwoord op had, maar dat kan ook later zijn geweest.

Vervolgens waren we nog vrij lang op zoek naar een pension of een hotel, in het hoogseizoen zat bijna alles vol. Frankie reed, wij maakten ons zorgen om het bier en onze rijbewijzen. In een klein hotel, ik weet niet meer hoe het heette, was nog een tweepersoonskamer vrij, alleen wilde de bazin, een dikke dragonder, er geen vier mensen in. Ik zou hebben opgegeven, maar Frankie bleef haar net zo lang paaien en op haar inpraten tot ze om was, ik kon het nauwelijks geloven. Hij maakte niet eens een dronken indruk, terwijl ik volgens mij een flink stuk in de kraag had. We sliepen die nacht met z’n drieën in het tweepersoonsbed, Judith, Emma en ik, en Frankie had van de dikzak een stretcher gekregen die maar net in de kamer paste. Hij betaalde, hij betaalde in die tijd vaak voor ons, hoewel in elk geval Emma en ik best veel geld van onze ouders kregen. De volgende ochtend maakte hij ons vroeg wakker en in het wazige ochtendlicht gingen we zwemmen, we hadden het hele strand voor onszelf. We ontbeten in een vreselijk wegrestaurant, waar we de boel op stelten zetten en erg veel lol hadden, toen vroeg Frankie of ik wilde rijden. We waren op tijd terug in de stad, Judith moest ’s middags werken, ze werkte in die tijd in een callcenter maar was op zoek naar iets anders, iets met minder stress. Maar daar is het niet meer van gekomen.

We zijn nog vaker zo met elkaar op stap geweest, het was echt cool. We waren, zoals Frankie zei, een goed team. Eén keer reed hij de hele nacht door om ons Krakau te laten zien, geen van ons drieën was ooit eerder in Krakau geweest, hij had daar vrienden maar die waren niet thuis. Ook reden we een keer naar Brugge. Emma vond het klooster geweldig. Ze heeft er uren zitten tekenen. Frankie had haar overgehaald om meer te gaan tekenen. Hij hield van haar tekeningen, en volgens mij waren ze ook echt niet slecht. Hij kocht een klein aquarelsetje voor haar, zo klein dat het in je hand paste. Ik weet nog dat ze het net zo lang met zich meesleepte tot alle bakjes leeg waren. Naarmate er meer kleuren opraakten werden haar aquarellen steeds monochromer. We hadden eigenlijk nieuwe kleuren voor haar willen kopen, maar daar is het nooit van gekomen.

In het weekend dat we op Amrum doorbrachten was het setje nog nieuw, Emma schilderde en Frankie vertelde haar over een of andere William Turner, hij moest haar echt een keer een fotoboek van hem laten zien. Ik weet nog dat ik er niet voor uit wilde komen dat ik nog nooit van hem had gehoord. Toch was het niet zo dat je je dom voelde als je bij Frankie was, dat niet. We waren zo hecht met elkaar, het was oké en niet meer dan natuurlijk als je iets niet wist. Als hij ons iets uitlegde of liet zien deed hij ook nooit kleinerend, dat moet je hem nageven. Toch vroeg ik niet wie William Turner was. Dat was eerder iets tussen hem en Emma. Ook wij voerden gesprekken met elkaar die tussen ons bleven, mannengesprekken, gesprekken over de zin van het leven, dat soort dingen, u weet wel. Hij leende me boeken, Thoreau, T.E. Lawrence, die kent u vast wel, die van Arabië, De kunst van het oorlogvoeren, Het Transgalactisch Liftershandboek, Alle mensen zijn sterfelijk en ook een paar van Sartre. Ik vond ze allemaal hartstikke goed, ik ken niemand die zo veel coole boeken kende als hij, ik moet toegeven dat dat indruk op me maakte, voorheen las ik ook niet echt met tegenzin, maar nooit eerder met zo veel enthousiasme. Hij kon je het gevoel geven dat in ieder boek, in ieder voorwerp een geheim verstopt zit dat alleen voor jou bestemd is, als u begrijpt wat ik bedoel. Of hij Emma deze William Turner ooit nog heeft laten zien, dat weet ik niet. Ik weet eerlijk gezegd niet eens waar hij in die tijd woonde. Gek, ik bedenk nu pas dat we nooit bij hem thuis zijn geweest. Dat zal u misschien vreemd in de oren klinken, maar dat was het niet, toen niet, voor ons.

Op Amrum, ik weet niet of u Amrum kent, het strand daar is enorm breed, kilometers breed, het duurt een eeuwigheid voor je bij de vloedlijn bent, zaten we op het strand. Judith ging het water niet in, ze is bang voor kwallen, vanwege de ongewone hitte waren er die zomer heel veel kwallen, ik pakte er een uit het zand en deed voor de grap alsof ik hem naar Judith wilde gooien, wat ik niet echt van plan was, maar u wilt niet weten hoe Judith flipte vanwege die kwal, dat wist ik niet, hoe totaal fobisch ze op zo’n arme kwal reageert, het duurde zeker twintig minuten voor Frankie haar weer gekalmeerd had, ze had me wel kunnen vermoorden en zei dat ze meteen naar huis zou gaan, terwijl ik toch alleen maar een grapje had willen maken, dat was een van die momenten dat ze zomaar flipte terwijl je het helemaal niet kwaad bedoelde, om u maar een voorbeeld te geven. Maar uiteindelijk werd ze weer rustig en werd het toch nog heel gezellig. Judith droeg een groot, gebroken slakkenhuis aan haar vinger, als een ring, ze noemde het een meerminnenring. Frankie vertelde ons over de mythische stad Rungholt, die honderden jaren geleden in de Noordzee was gezonken, daar, een stukje verderop, met iedereen erin, zei hij en hij wees naar de loodgrijze zee. Het licht, dat herinner ik me nog, was bleek en melkachtig, we dachten dat het zou gaan onweren maar dat was niet zo. Heute bin ich über Rungholt gefahren / die Stadt ging unter vor sechshundert Jahren, zei Emma, ik weet nog dat mijn moeder het uit haar hoofd kende, alleen luisterde ik nooit, een principekwestie. Jammer, zei Frankie, het is een mooie ballade. Ja, misschien wel, zei Emma. Ook die dag ging ze niet zwemmen. Het strand, of het zand, zoals ze het daar noemen, was zo groot en uitgestrekt dat de vakantiegangers, de volpensionners, zich zodanig verspreidden dat je haast het idee had dat je alleen was.

Wij gaan vaak naar Sylt, zei Emma, of eigenlijk gingen. Sylt is oké, zei Frankie, maar wat ik aan Amrum leuk vind is de overtocht met de veerboot, juist dat het lang duurt maakt het voor mij iets speciaals, een echte reis. Ik vind Amrum veel en veel toffer, zei Emma, de mensen op Sylt zijn eikels. Frankie lachte en zei: Overal zijn de mensen eikels. A-men, zei Emma, ze sprak het bijna op z’n Amerikaans uit, haar Amerikaans was vrijwel perfect, ze had daar een uitwisselingsjaar gedaan, waar precies weet ik niet meer. Ik had niet zo’n jaar gedaan, hoewel mijn ouders het hadden aangemoedigd, maar eerlijk gezegd denk ik dat ik te laf was. Ik wilde mijn vrienden geen jaar missen, denk ik. Hoewel ik mijn vrienden vervolgens snel uit het oog ben verloren, dat wel. Veel van hen zijn naar Berlijn vertrokken. Ik niet, geen idee waarom. Misschien vond ik Hamburg gewoon prettig. Of was ik te lui. Ik vond mezelf in die tijd weleens te lui voor mijn leeftijd. Soms maakte ik me daar zorgen over. Toen, althans. In die zomer, toen we gewoon maar wat rondtoerden en ik coole boeken las en het bijna de hele tijd snikheet was. En ik verliefd was, niet te vergeten. Wij aan de van kwallen vergeven zee zaten, op dat belachelijk uitgestrekte zand. Ik uiteindelijk met Frankie ging zwemmen, omdat de meisjes geen zin hadden, en we een wedstrijdje deden, een heel eind de zee op. Een heel eind. Ik zwom beter dan hij, toch was ik uiteindelijk degene die zei dat we beter terug konden gaan. Mijn ouders waarschuwden ons toen we klein waren altijd voor de verraderlijke stromingen van de Noordzee. Blijkbaar zit zoiets diep.

Terug aan de kant kuste Judith me lang, ze was vergeten dat ze boos op me was vanwege de kwal, droeg haar meerminnenring en zei dat ik zilt smaakte. Later dronken de meisjes witte wijn en wij bier, Frankie en ik liepen een stuk langs de zee, de maan had een ring en het water was spiegelglad, Frankie liet er een steen een paar keer op stuiteren, en op dat moment zei hij dat hij me iets heel belangrijks wilde vertellen waar ik tegen niemand iets over mocht zeggen, onder wat voor omstandigheden dan ook, of hij daarop kon vertrouwen, het was van levensbelang dat ik dat nooit zou doen, hij liet het me zweren. Ik moet enigszins verbluft geweest zijn, zo had ik hem nog nooit meegemaakt, maar ik zwoer. Niemand had mij ooit iets van levensbelang toevertrouwd. Ik was nieuwsgierig. Ik was trots. Ik zwoer, en zo kreeg ik de waarheid over Frankie te horen.

Judith I / opname 07’18”

Ik weet niet wat u van me wilt horen. Dat hij een ellendeling is? Hij is een ellendeling, een monster, een smeerlap, natuurlijk is hij dat. Hij heeft mijn jeugd gestolen, hij heeft mijn leven verwoest, ons leven verwoest. Ik had een fijn leven voor ik hem ontmoette, ik had net mijn tussentijdse examen gehaald, met uitstekende cijfers, daar was ik trots op. Daar kunt u om lachen, maar ik wilde iets van mijn leven maken, en ik had het niet altijd makkelijk, in elk geval niet zo makkelijk als veel anderen. Maar goed, ik zit hier absoluut niet om medelijden van u of uw publiek te krijgen, dat interesseert me helemaal niet, neemt u dat maar van me aan. Ik wil alleen vertellen hoe het echt was. Ik weet natuurlijk niet wat de anderen u allemaal vertellen, maar nu, nu er vanwege het begin van het proces zo veel over in de media verschijnt, wil ik niet dat er een verkeerd beeld ontstaat. Ik wil dat de mensen de waarheid horen, de waarheid over Frankie. De wereld moet weten wat hij ons heeft aangedaan. Ik ben sterk genoeg om erover te praten. Weet u, ik heb besloten om me er niet door kapot te laten maken, want dan zou Frankie echt hebben gewonnen, en dat plezier wil en zal ik hem niet gunnen. Ik heb het verhaal achter me en de ervaring heeft mij alleen maar sterker gemaakt, niet kapot. Ik zal tijdens het proces tegenover hem staan en hem recht in de ogen kijken, al heeft mijn advocaat me dat afgeraden. Het gaat bovendien niet alleen om wat mij is overkomen, het gaat toch ook om al het geld. Voor de ouders van Christoph en Emma is dat misschien niet zo belangrijk, maar mijn ouders hebben zich diep in de schulden gestoken, hebben leningen moeten afsluiten, Frankie heeft ook hun leven verwoest. Zij zijn net zozeer slachtoffer als wij. Natuurlijk, ik weet dat het grote publiek ons een stelletje sukkels vindt, ik lees ook weleens een krant. Dat is de reden dat ik heb besloten om met u te praten. Om een reëler beeld neer te zetten. Voor een buitenstaander klinkt dat misschien absurd, maar u moet bedenken dat ik nog maar net twintig was. Wat wist ik nou helemaal. En alles klonk, toen dus, in die context, behoorlijk geloofwaardig, het klonk in elk geval niet ongeloofwaardig. En ik was bang, begrijpt u dat, ik was een jong meisje, ik was bang, ik moest iemand vertrouwen, dus vertrouwde ik Frankie. Frankie was ouder dan wij en hij maakte op ons altijd de indruk dat hij wist wat hij deed. Hij zou voor ons zorgen. Hij gaf ons veiligheid, dachten wij. En Christoph, die mag u niet vergeten, Christoph was mijn vriend, ik hield van hem, ik vertrouwde hem. Op die leeftijd wil je toch iemand vertrouwen, dat is heel natuurlijk, en wie kun je beter vertrouwen dan je eigen vriend? Ik hield van Christoph, ik stelde me voor dat ik mijn leven met hem zou delen. En als dank heeft hij me meegesleept. Frankie en Christoph, samen waren ze zo overtuigend. Het was onmogelijk om je daaraan te onttrekken. U moet me geen lafaard vinden, het ging toen niet alleen om mij, het ging ook om mijn familie. Als u in mijn schoenen had gestaan had u in die situatie niet anders gehandeld. Wie zet er nou moedwillig het leven van zijn familie en vrienden op het spel? En op een gegeven moment was er nu eenmaal geen ander perspectief meer dan dat van Frankie en Christoph. Als Christoph er niet was geweest had ik Frankie niet eens ontmoet. Alleen vanwege Christoph ben ik die keer mee naar Blue Lou’s gegaan, omdat het bij hem om de hoek lag en hij meestal te lui was om ergens anders heen te gaan. Ik had het niet op die tent. Ik had het niet op Frankie. Maar Christoph begon hem overal mee naartoe te slepen, die twee waren onafscheidelijk, en op een gegeven moment raakten we aan hem gewend, aan Frankie. Op de een of andere manier was hij er die zomer altijd bij, en natuurlijk, hij had ook leuke kanten, in het begin, dat kan ik niet ontkennen. Ik bedoel, als hij alleen maar een stomme klootzak was geweest, dan was het allemaal nooit zo ver gekomen, toch?

Natuurlijk, even denken. Ja, deze foto, dat weet ik nog wel, dat was op mijn verjaardagsfeestje. Toen was Frankie al bijzonder aanwezig, hij staat daar tussen mij en Christoph in. We hadden net ons tussentijdse examen gehaald, bij Christoph ging dat nogal moeizaam, weet u, natuurlijk hield ik van hem, maar ik ergerde me aan zijn gebrek aan ambitie. Nou ja, misschien heb je dat ook wel niet nodig als je ouders je ondersteunen. Wist u dat ik de enige van ons drieën was die naast z’n studie moest werken? Emma natuurlijk al helemaal niet, weet u, als Emma er niet was geweest was er misschien veel eerder een eind aan het hele verhaal gekomen, het meeste geld kwam immers van haar ouders. Als Emma niet zo bereidwillig had meegedaan waren we die hel misschien al jaren eerder ontvlucht. Waarom ze niet op de foto staat, dat zou ik niet meer kunnen zeggen, misschien dat zij hem heeft gemaakt? Is het niet typisch dat we er niet als stelletje op staan maar dat Frankie zich tussen ons in heeft gewurmd? Precies zo heeft hij zich destijds in ons hele leven gewurmd. Ik zei weleens tegen Christoph dat het me stoorde dat Frankie er altijd bij was, maar daar wilde hij niets van horen. En ik was te jong en onzeker om door te zetten. Natuurlijk, nu zou me dat niet meer gebeuren. Maar toen was ik nu eenmaal jong. Zien we er niet allemaal hartstikke jong uit op die foto?

Wanneer dat was, weet ik niet zeker. Ergens tijdens die eerste zomer. We waren vaak op pad. Dat viel niet mee, ik had dat baantje, en bovendien studeerde ik in tegenstelling tot de anderen ook in de vakanties. Maar op die leeftijd ben je nu eenmaal overal vatbaar voor, beïnvloedbaar, en meestal ging ik dus toch maar mee. We gingen best vaak naar zee, soms naar de Oostzee, soms naar de Noordzee. Natuurlijk was dat leuk, ik was me tenslotte van geen kwaad bewust, hoe had ik dat ook moeten zijn? We reden gewoon in Emma’s piepkleine Mini met elkaar door het land en hadden lol, wat is daar nou verkeerd aan? Dat ik mijn werk niet zou verwaarlozen, daar heb ik wel op gestaan, dat moet u van me aannemen.

Ik moet trouwens wel zeggen dat Frankie op foto’s heel anders overkomt dan hij in het echt was. Dat zeg ik alleen voor het geval u het allemaal een beetje ongeloofwaardig vindt, omdat hij op foto’s altijd een nogal onopvallende indruk maakt, maar ik verzeker u, als je tegenover hem staat is hij heel anders. Hij heeft iets, dat is helaas echt zo, je zou het misschien charisma kunnen noemen, maar dat kunt u vast en zeker zelf ook wel bedenken, anders was het waarschijnlijk nooit zo ver gekomen, en u weet natuurlijk dat het niet alleen om ons drieën ging maar ook om die andere vrouwen, wat duidelijk aantoont dat het niet aan ons lag, dat we niet bijzonder achterlijk waren of zoiets. Daar lag het zeker niet aan, het lag niet aan ons. Het lag aan Frankie.

Emma? Nee, sindsdien hebben we geen contact meer gehad. Ik heb geen idee. Ook Christoph heb ik pas bij het proces weer gezien. In het voorbijgaan, we hebben elkaar niet gesproken. Ik denk helaas niet dat ik hem kan vergeven. Hij was tenslotte degene die me in deze zaak heeft meegesleept, het was zijn invloed op mij, in feite treft hem evenveel blaam als Frankie, dat kan ik niet vergeten, nooit. Ik geloof niet dat iemand mij iets kan verwijten. Ik ben ook maar een mens. Weet u, heel eerlijk, het enige wat ik wil is dat het achter de rug is en dat ik het verhaal dan af kan sluiten en eindelijk kan beginnen mijn leven te leven.

Emma I / opname 00’57”

Ik ga niet met u praten. Ik hoor u helemaal niet. U vindt me vast dom, ik weet precies wie u bent. U hoeft me niets voor te spiegelen, hij heeft ons verteld dat u zou komen, hij wist het. Zelfs uw dwaze verhaal is er precies een van het soort waarvan hij zei dat ze ons die zouden proberen voor te schotelen. Mij lokt u daarmee niet in de val. Ik heb heus wel door dat u me drogeert, ik neem aan met het een of andere waarheidsserum, zoiets als pentothal, scopolamine, daar heeft hij ons over verteld. Hij zei dat u het daar misschien mee zou proberen. Maar mij krijgt u niet murw. Vergeet het maar, ik vertel u helemaal niets. Ik laat me ook niet bang maken, dan zult u eerst geweld moeten gebruiken, en hij zei dat u daar misschien voor terug zou schrikken, dat dat altijd pas het laatste redmiddel was, en ik zie u er eerlijk gezegd niet echt voor aan dat u zo ver zult gaan. En is het bij jullie sowieso niet gebruikelijk om iemand daarvoor eerst maar eens het land uit te werken, of zit ik er nu naast?