Kristof Magnusson

Ik was het niet

Vertaald uit het Duits door Hilde Keteleer

Uitgeverij De Geus

breda 2011

De vertaling van dit boek is mede tot stand gekomen dankzij een subsidie van het Goethe-Institut, dat wordt gefinancierd door het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Vlaams Fonds voor de Letteren

Oorspronkelijke titel Das war ich nicht, verschenen bij Verlag Antje Kunstmann

Oorspronkelijke tekst © Verlag Antje Kunstmann GmbH, München 2010

Nederlandse vertaling © Hilde Keteleer en De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Getty Images/Zachary Scott

isbn 978 90 445 2142 9

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Voor mijn grootmoeder

Maria Katharina Schwark-Dreiser (1915-2008)

‘It was greatness in a way, small as it was.’

– theodore dreiser, Sister Carrie

Jasper

‘Goedemorgen, sir. Hoe gaat het met u?’

‘Goed’, zei ik. Wat zelfs waar was. Het ging goed met me, hoewel ik de hele nacht met de collega’s in Londen aan de zwier was geweest. Dat vertelde ik de stewardess natuurlijk niet. Zo precies wilde ze het nu ook weer niet weten. Maar eigenlijk had ik graag aan iemand verteld wat er de voorbije dagen was gebeurd. Had ik graag verteld dat ik met succes een softwareopleiding had gevolgd en nu ons ordermanagementsysteem Equinox volledig beheerste. De sleutelkwalificatie bij ons voor een bevordering in de trading room. Had ik graag verteld dat voor mij nu de tijd was aangebroken om in carrièretechnisch opzicht de handrem los te laten.

De Equinoxopleiding was gisteravond afgelopen. Mijn teamleider had me een dag verlof gegeven, zodat ik met de collega’s uit Londen nog iets kon gaan drinken, of, zoals hij het noemde, ‘met de jongens een paar glazen Guinness achteroverslaan’. Vermoedelijk omdat ik tijdens die bijna twee jaar in zijn unit niet één keer verlof had genomen. Wantrouw een trader die zijn boeken nooit alleen laat, zeggen ze. Maar iets werkelijk verbodens had ik nooit kunnen doen. Daarvoor stond ik als junior trader veel te veel onder aan de ladder. Ik had gewoon geen verlof genomen omdat de tijd op het werk zo snel voorbijging. Omdat ik op die manier vergat te denken aan wat me ’s avonds wachtte. Of juist niet wachtte.

En dus ging ik ‘met de jongens een paar glazen Guinness achteroverslaan’. Ze hadden het over mobieltjes, over homecinema en over sportwagens, waaraan ze het recht op een gecompliceerd karakter toekenden. In tegenstelling tot vrouwen. Ik interesseer me ook wel voor mobieltjes en vrouwen, maar ik had geen idee wat ik erover had kunnen zeggen. Ik luisterde sowieso maar half. Kon aan niets anders denken dan aan Equinox en was het liefst nu al in de trading room geweest om mijn kennis toe te passen.

In de plaats daarvan zat ik in die Londense pub en dronk veel te koud bier. En moest bovendien nog naar gelul over Engels voetbal luisteren. Ik vroeg de anderen wat ze ervan vonden dat Felix Magath nu trainer van Schalke werd. Iedereen kende alleen maar Bayern München. Natuurlijk wist ik wel dat het zinvol was om met de collega’s iets te gaan drinken. Netwerken en zo. Het wás ook werk, maar niet zo productief dat je er een hele nacht aan hoefde te besteden. Waarom dronken ze niet gewoon twee pintjes, handelden intussen de hele riedel van Tottenham en Arsenal, Audi tt, Range Rover en vrouwelijke collega’s af en gingen dan maffen?

Eindelijk ging de kroeg dicht. Ik liep naar het hotel en had al op de liftknop geduwd toen Vikram, de in Bombay geboren Arsenalfan, aan mijn mouw trok en me meezeulde naar de hotelbar, waar iedereen bij elkaar zat. ‘We drinken Jägermeister, man’, had hij gezegd, alsof ik dan als Duitser geen nee kon zeggen. En dus dronk ik. Veroorzaakte een pijnlijke stilte toen ik zei dat ik geen auto had. Om drie uur deed ik alsof ik naar de wc moest, liep naar mijn kamer, kotste, douchte, dronk twee liter water, nam twee magnesiumtabletten, drie paracetamols en een Pantozol, pakte mijn koffer, nam een taxi naar Heathrow en stapte om 5.03 uur in dit vliegtuig terug naar Chicago.

De stewardess nam mijn jasje aan en hing het op een knaapje, waaraan ze mijn instapkaart vastmaakte als een garderobenummer. Daarna kwam ze met een glas champagne. Ik moest me beheersen om niemand te laten merken hoe blij ik was met mijn stoel in de businessclass. Per slot van rekening was deze vlucht geen cadeau van Rutherford & Gold maar een noodzakelijke uitgave. Ze beschouwden me nu als een dragende speler en moesten me goed behandelen. Tenslotte kon ik op elk moment naar Dresdner Kleinwort of naar de ubs gaan. Zo moest ik het zien. Deze brede stoel was het loon voor mijn vijftienurige werkdagen. Dit kussen van memory-schuimstof, dat de vorm van mijn hoofd onthield, was kennelijk mijn marktwaarde. Ik had niet de minste trek in champagne. De geur alleen al maakte me misselijk. Ik zette het glas neer en keek uit het raampje. Het was nog donker. Knipperende lichten, mensen met oorbeschermers die door sneeuwregen liepen. Mijn gezicht weerspiegelde zich in het raam. Ik. In de businessclass. Toen nam ik toch een slok.

Voortaan zouden ze me op de bank in Chicago serieus nemen. Ik was niet langer het beginnertje dat door de collega’s om koffie werd gestuurd, zelfs als ze geen koffie hoefden. Deze opleiding bewees dat Rutherford & Gold in mij geloofde. Nu zou alles beter worden. Professioneel. Zou er zeker ook tijd komen voor het privéleven. Een vrouw. Een kind. Later. Ik was nog maar eenendertig jaar. Tussen dertig en veertig moet je het maken.

Ik sliep tamelijk lang, daarna liet ik een spelconsole brengen en sloot die aan op het scherm voor me. Hoewel het programma alle mogelijke nieuwe spellen aanbood, koos ik Tetris. Zoals toen ik vijftien was, in het stenen tijdperk van de computer. In onze hobbykelder in Bochum, waar ik zo lang met mijn vrienden speelde dat ik bij het inslapen roterende blokjes zag. Toen had ik nog vrienden. Nu gaat mijn carrière voor alles. Je kunt niet eeuwig jong zijn. En nu ik weldra succes zal hebben, drink ik vast wel een keertje met de collega’s in Chicago een biertje na het werk. Dan hoor ik erbij.

Opeens druk op mijn oren. Was dat al de afdaling? Ik had net level 15 bereikt. Moest het halen tot level 18. Steentjes kwamen als een stortvloed op me neer, ik liet ze opzijglijden en roteren. Allemaal bereikten ze de plaats die ik voor hen had voorzien. Level 16. Mijn duimen schoten op de joypad heen en weer, rechts, draaien, draaien, rechts, rechts, draaien, links, ik moest sneller zijn, nog sneller, en toen werd het scherm opeens blauw. Lucht met een paar wolken. Het logo van American Airlines verscheen, daarna deed de stewardess de gebruikelijke aankondigingen voor de landing. Ik hamerde op alle knoppen van de joypad om het spel weer aan de gang te brengen, maar op het scherm stond alleen: gelieve naar de aankondiging te luisteren.

Onder mij de buitenwijken van Chicago. Grote huizen, grote lappen grond, die almaar kleiner werden naarmate we de stad naderden. Voor een winkelcentrum duidde een visgraatmotief parkeerplaatsen aan. Alle consumenten sliepen nog. Europa was opnieuw zes tijdzones verwijderd, daar waar het hoorde, in het verleden.

Op het beeldscherm voor mij knipperde een vliegtuig boven de kaart van Noord-Amerika, resterende vluchttijd: 0:11 minuten. Volgens mijn horloge hadden het er veertien moeten zijn. De volgende drie minuten bleef het scherm bij elf resterende minuten. Wat gaf het, ik was toch al een dag te vroeg terug in Chicago. Eigenlijk hoefde ik pas morgen weer naar het werk, naar het hoofdkantoor van Rutherford & Gold in LaSalle Street, trading room, desk 3, Futures en opties, op mijn plek in de negenentwintigste rij met de vier schermen, twee onderaan, twee bovenaan, en daarboven een wit bordje: jasper ludemann – de umlaut hadden ze niet voor elkaar gekregen – op heel normaal papier, in een plastic houdertje geschoven en op elk moment inwisselbaar.

In Chicago zette ik mijn BlackBerry weer aan en popte er een herinneringsberichtje op: vandaag: sterfdag pappie. Ik klikte het weg. Sentimenteel gedoe kon ik me nu niet veroorloven. Mijn bagage stuurde ik per koerier naar mijn woning en ik nam de blauwe lijn van het luchtspoor richting Loop, zoals ze hier het centrum noemen. Ze zouden nogal opkijken: gisteren nog in de opleiding in Londen, de hele nacht gaan netwerkdrinken, geslapen in de businessclass en de volgende ochtend weer aan de slag. Daarmee bewees ik voor eens en voor altijd: het was geen vergissing toen ze me twee jaar geleden uit het backoffice naar de trading room haalden. Voorwaarts. Naar het front.

Voor mijn personeelspasje had ik een plastic hoesje gekocht. Het was 9:33 uur toen ik het tegen de sensor hield en de speedgates opengingen. In de lift hield ik het in mijn hand, en boven drukte ik het tegen de tweede sensor aan de ingang van de draaideur. Het groene signaal knipperde, ik ging op de voorgetekende voetomtrekken op de grond staan en wachtte op de halve rotatie waarmee de draaideur me naar de trading room bracht. Veertig rijen, een organisme van zeshonderd mensen, twaalfduizend telefoons en duizenden beeldschermen. Weldra kwam Fixed Income in zicht; daarachter lag onze desk, waarop ik zo geconcentreerd mijn blik richtte dat ik haast op een vrouw botste. Ik wilde haar een verontschuldiging naroepen, maar ze was al verdwenen bij de Japanse staatsleningen. Ik was te traag! En ik dacht toch echt dat ik die slentergang uit het backoffice eindelijk had afgeleerd.

Mijn teamleider Alex stond naast onze stagiair, de bedeesde Jeff, hij duwde met een van zijn reuzenhanden zijn randloze bril recht. Hij praatte heel snel, alleen zijn mond leek te bewegen en de rest van zijn gezicht zag er zoals altijd merkwaardig verlamd uit. Mijn plaats herkende ik aan de Schalkevlag die ik tussen de twee bovenste schermen had gezet, tussen het Reutersscherm en het Bloombergscherm. Toen zag ik dat Alex niet bij Jeff stond maar bij mijn plaats. Hij stond over iemands schouder te kijken. Die aan mijn computer zat. Was het misschien niet mijn plaats? Had ik me in de rij vergist? Maar nee, de koningsblauwe Schalkevlag hing daar toch. Ik hield mijn koers aan en nam me voor rustig maar verrast goedemorgen te zeggen. Toen draaide de kerel aan mijn computer zich om. Heel langzaam, alsof hij op een van mijn schermen iets had ontdekt. Eerst had ik alleen zijn achterhoofd gezien, nu zag ik zijn neus, zijn bril, en zijn kin, die hij optilde om naar Alex te kijken, mijn teamleider, die erop had aangedrongen dat ik die dag vrij zou nemen. Toen ik zag dat de kerel een das droeg, kromp mijn maag ineen en kon ik nog maar één ding denken: ontslagen. Niemand in de trading room droeg een das. Het was iemand van boven. Iemand van degenen die ons controleerden. Ik was ontslagen. Ik wist weliswaar niet waarom, maar het was duidelijk. De dassenman richtte mijn computer in voor de nieuwe. Hij wees naar een van de schermen. Schudde zijn hoofd.

Nu was ik het die sneller liep dan alle anderen. Richting draaideur, richting weg.

Meike

Nu moest ik er alleen nog aan gewend raken dat het hier geweldig mooi was. Ik moest eraan gewend raken dat deze huisdeur mijn huisdeur was, en erachter geen gang lag die naar schoonmaakmiddelen rook, waar geen kinderwagens stonden, geen plastic emmers die uitpuilden van weggegooide reclamefolders, alleen mijn blauwe schoenen op de bruine natuurstenen tegels van het halletje. Dit was ik in mijn nieuwe leven.

Ik hing mijn jas te drogen aan de deurklink en liep mijn nieuwe woonkamer in. Door het raam ontrolde zich voor mijn ogen de blik op wat de lokale vvv euforisch een ‘aantrekkelijk klimaat’ noemde: door felle wind voortgejaagde regen die op een groene wei viel. Eergisteren hadden er nog schapen gestaan.

Ik liep langs de stereo-installatie en duwde zonder te kijken op de knop waarvan ik wist dat er ‘power’ op stond; in de keuken zette ik de waterkoker aan zonder hem eerst op te tillen. Ik wist dat er nog genoeg water van deze ochtend in zat voor een kop koffie – zo was dat als je opeens alleen woonde. Ik opende het blik waaraan ik al meer dan eens mijn vingernagels had gebroken en schepte twee volle lepels oploskoffie in de kop. De 3-cd-wisselaar klapperde, de waterkoker deed ‘ping’, ik goot het hete water in de kop, roerde, pakte het melkpak uit de ijskast en schudde het heftig tot het restje schuim was geworden, melkschuim, dat ik in de kop koffie goot. Het zag er bijna uit als in een café. In Hamburg, in mijn vroegere leven. Maar ik had nu voor dit gekozen.

Ik zette mijn kop en een asbak op de met boeken gevulde verhuiskist die als woonkamertafel diende, liep naar de stereo-installatie, duwde op de herhaaltoets en ging op de bank zitten net op het ogenblik waarop Wagners Tannhäuser met zijn verkouden klinkende koperblazers begon. Toen keek ik naar buiten, me erover verbazend hoe mechanisch deze opeenvolgende handelingen al waren geworden, hoewel ik hier nog maar vier dagen woonde.

Langzaam drongen de kleuren van de zonsondergang door het grijs van de wolken. Oranje, donkerblauw en rood. Dit was nu werkelijk mooi. Bank, koffie en avondlicht – zo zouden mijn vrienden uit Hamburg me moeten zien terwijl ze in hun bedompte, overvolle metrostellen op weg waren naar hun huizen met kleine keukens waar het enige avondrood uit de toaster kwam. Zo zou Arthur me moeten zien.

Net toen ik een sigaret wilde opsteken, dacht ik aan de kachel. Ik had al urenlang geen hout meer bijgevuld en moest in ieder geval vermijden dat hij uitging omdat ik niet goed had geluisterd toen de vorige eigenaar me uitlegde hoe je hem aanstak. Ik liep erheen, deed de gietijzeren klep open en kneep mijn ogen dicht toen er een rookwolk in mijn gezicht sloeg. Ik tastte naar de mand naast de kachel en stelde vast dat het kleingehakte brandhout, dat ik samen met het huis had overgenomen, definitief op was. Er was nog veel hout, maar dat lag in grote blokken achter het huis, onder een vrachtwagendekzeil, waarop de regen kletterde.

Natuurlijk was er in mijn huis ook een echte verwarming, en zelfs een heel moderne: een vloerverwarming op aardwarmte uit een eigen boorgat, die de vorige eigenaar zelf had ingebouwd. Daarna was hij plotseling verhuisd en liet hij behalve de verwarming, die om een of andere reden nooit had gewerkt, drie nieuw ingebouwde isolatieramen met gaten in de naden en een voor driekwart met sponsschildertechniek okerkleurig beschilderde woonkamer achter. Waarom hij verhuisde had hij me niet gezegd, hoewel hij een kletsmajoor was. Ik ging ervan uit dat zijn vrouw hem had verlaten omdat ze het op haar zenuwen had gekregen van die knoeierige doe-het-zelverij.

En dus restte me alleen de kachel, die eigenlijk uitsluitend vanwege de vormgeving de laatste renovatie had overleefd, maar het huis wel redelijk warm hield. ‘Zo’n kachel geeft natuurlijk een veel mooiere warmte’, had de vorige eigenaar gezegd, een van zijn stomme uitspraken, want warmte was een straling met een bepaalde energie, en het deed er absoluut niet toe of er in deze kachel een warmtespiraal zat of dat hij hout verbrandde, of net niet meer verbrandde, zoals nu.

Ik pakte de bijl die in de gang tegen de muur stond, trok mijn natte jas weer aan, verliet het huis, keek even, en niet voor het eerst vandaag, in de brievenbus, en liep vervolgens om het huis heen. Toen ik het dekzeil vastpakte om een van de grote blokken hout tevoorschijn te halen, flitste het door me heen dat bijna al mijn Hamburgse vrienden een schoudertas van dit materiaal hadden, Arthur had er zelfs twee. Ik tilde het zeil voorzichtig op zodat het water naar opzij afliep en maakte een verlaat nieuwjaarsvoornemen: vanaf nu zou ik tijdig en bij droog weer houthakken. Want zoveel herinnerde ik me nog wel van de raad van de vorige eigenaar: bij regen houthakken was niet goed. Wat had hij nog gezegd? Ik wist het niet meer, legde een van de stukken hout op het kapblok en haalde uit.

Het gewicht van de bijl verraste me en trok mijn armen verder naar achter dan gepland, waarop mijn kap van mijn hoofd schoof en er regen in mijn nek viel. Door de koudevlaag tot haast gedreven liet ik de bijl naar voren vallen toen me te binnen schoot, te laat te binnen schoot, wat de vorige eigenaar nog had gezegd: ik moest met gespreide benen gaan staan zodat de bijl, als ik het kapblok miste, mijn been niet zou verbrijzelen. Ik schoof met mijn benen op de modderige grond uit elkaar en poogde tegelijk de bijl in zijn val te remmen. Te laat. De bijl suisde naar beneden, ik probeerde een hulpeloze draai naar opzij, de bijl miste het blok, mijn benen schoven, schoven, ik viel, deed mijn ogen dicht en wachtte op een of andere pijn. Toen ik mijn ogen weer opendeed, lag ik in de smurrie, en zat de bijl vast in het stuk hout. Instinctief keek ik om me heen – had iemand me bij die pijnlijke actie gezien? Maar er was natuurlijk niemand. Niet eens het huis van een buurman. Alleen weiden en een aantrekkelijk klimaat.

De badkamer was in ieder geval gezellig warm te krijgen, je hoefde slechts een kwartier heet te douchen, misschien iets langer. De ochtend na mijn mislukte houtkappoging was dat des te belangrijker, want ’s nachts was de kachel definitief uitgegaan.

De brievenbus was leeg. Wie had er ook iets in moeten gooien sinds ik gisteren voor het slapengaan een laatste keer had gekeken? Ik controleerde of mijn visitekaartje nog boven de brievenbus plakte, waar ik het bij gebrek aan een deurplaatje had vastgemaakt: meike urbanski lit. vertaalster, en daaronder mijn oude adres in Hamburg, dat ik door had gehaald.

De brievenbus was een van die Amerikaanse modellen die er als enorme witte ronde broden uitzagen. Dat paste bij de vorige eigenaar, zijn droom van zelfvoorzienend kolonistenleven in de Noord-Friese prairie met eigen aardwarmte. Zijn vrouw had het beslist belachelijk gevonden, elke vrouw zou het belachelijk vinden, zo’n brievenbus uit de eerste de beste bouwmarkt, die iets moest uitstralen als: hier is Amerika, het land van de zelfverwezenlijking, land of the free, belichaamd door een vuilwitte buis met een rode blikken vlag die de postbode omhoog kon zetten als hij er iets in had gestopt en die al naar beneden wees sinds ik hier mijn intrek had genomen.

Ik moest houthakken. Hout betekende warmte, en zonder warmte kon ik mijn hele nieuwe leven meteen vergeten. Ik keek rond in mijn woonkamer. De okerkleurige verf die de vorige eigenaar met een spons had aangebracht gaf de kamer iets van een uterusachtig hol waarin je je goed hoorde te voelen, maar dat slecht paste bij het feit dat ik intussen door de kou mijn eigen adem kon zien.

Omdat ik Tannhäuser niet nog een keer wilde horen, zocht ik naar de verhuiskist met de cd’s, en toen ik hem niet dadelijk vond, werd me duidelijk waar hij was: in de gang van onze woning in Hamburg, onder de gasboiler, rechts van Arthurs schoenen, daar waar mijn schoenen hadden gestaan. Wat een klassieke verhuisflater! Alles was goed gegaan, alleen het belangrijkste had ik vergeten, zodat mijn muziekkeuze nu beperkt was tot wat zich in de drie vakjes van mijn cd-wisselaar bevond: twee keer Tannhäuser en een keer Rufus Wainwright, die de woorden alcoholic homosexual zo kon zingen dat ik graag beide was geweest.

Arthur en ik hadden als stel altijd prima gefunctioneerd. We leefden het soort leven dat stof voor televisieseries was, hadden genoeg geld, interessante vrienden en interessant werk. Tien jaar geleden hadden we elkaar op de afdeling Huishoudelijke Artikelen van Karstadt leren kennen. Arthur had me gevraagd of ik de voorkeur zou geven aan een wasmachine die je bovenaan vulde, of aan een met het gebruikelijke luikje vooraan, een ‘klassieke frontloader’, zoals de verkoper het uitdrukte die zich in ons gesprek mengde en ons natuurlijk voor een stel hield. Nou goed, had ik gedacht, als het de verkoper van Karstadt overtuigt … Daarmee was de eerste stap gezet. Toen volgde stap twee: gemeenschappelijke bevriende stellen, stap drie: gaan samenwonen, en stap vier: nadenken over kinderen. Toen zette ik stap vijf en verhuisde.

Omdat ik onze gemeenschappelijke bevriende stellen niet om hulp wilde vragen, regelde ik mijn verhuizing alleen, heimelijk, om vier uur ’s ochtends. Dat leek me een tijdstip waarop ik gegarandeerd niemand zou tegenkomen op straat, want de jaren van de lange nachten in de kroeg waren voorbij voor Gösta en Regine, Sabine en Lars. Kennelijk had ik er bij de aanschaf van mijn meubels al rekening mee gehouden dat ze niet moeilijk hanteerbaar of erg zwaar mochten zijn: het bed was eigendom van Arthur, maar ik had een slaapbank, een designerstuk van geperst styropor dat minder dan vijfentwintig kilo woog en moeiteloos de trappen af kon worden gedragen. De poten van mijn bureau had ik er de vorige avond al af geschroefd, en de rest stopte ik in verhuisdozen. Na amper een uur was alles in de Renault Rapid Transporter gepropt die ik een paar weken geleden had gekocht. Ik gunde me zelfs de tijd om Arthurs meubels te verplaatsen en de boeken op de schappen te verzetten, zodat mijn afwezigheid hem misschien niet meteen zou opvallen als hij terug zou komen van zijn vernissage in München.

Het was niet eens zes uur toen ik de portieren naar de laadruimte van mijn Transporter definitief dichtdeed. Toen ik van de Bellealliancestrasse naar de uitgestorven Fruchtallee afsloeg knipperde ik niet en remde ik nauwelijks, en toen ik even later op de a23 reed en gas gaf richting Husum/Heide, was ik er zeker van dat ik Hamburg nooit meer zou zien.

Tien jaar had ik hier in het Schanzenviertel gewoond, was heel klassiek naar de stad getrokken om er te studeren en had gezien hoe alles stilaan schoner werd, meer rust behoevend, kortom: burgerlijker, ook al durfde niemand het de eerste jaren zo te noemen, tot opeens iedereen het woord te pas en te onpas gebruikte, als om te bewijzen dat het niks ergs was.

Op de rehabilitatie van het woord ‘burgerlijk’ volgde het kroost. Een van de met ons bevriende stellen, Gösta en Regine, was een paar jaar geleden begonnen met een hond, die ze Leander noemden, waartegen Lars en Sabine een kind inbrachten, dat ze Friedrich noemden. Toen Lars en Sabine dan een tweede kind kregen, waarvan ik nooit kon onthouden of het nu Sophia-Marie dan wel Maria-Sophie heette, bleef Gösta en Regine niets anders over dan met de kleine Maximilian misschien geen gelijkspel te maken maar dan toch een aansluitingstreffer te scoren.

Met de kinderen, de hond en de met hen ondernomen uitstapjes in de vrije natuur kwam ook de geestdrift voor streekproducten. Het Alte Land bijvoorbeeld, waarvan je terugkeerde met appels en kersen, die gewoon al beter smaakten omdat je het Alte Land bijna kon zien als je aan de Elbe stroomafwaarts keek en je je voorstelde dat daar achter de Airbuswerf dingen aan bomen groeiden. Toch wilden we nooit een hond. Ik was bang van honden, en Arthur was bang voor zijn schilderijen, die hij ‘werken’ noemde. Sinds een paar jaar schilderde Arthur alleen nog monochroom.

Waarom ik hier zeven jaar had geleefd en me dan stiekem uit de voeten had gemaakt, is misschien moeilijk uit te leggen – maar echt ongebruikelijk is het niet. Mensen doen dat soort dingen. Veel mensen. Elke dag. Wat me bezighield was eerder de vraag waarom het uitgerekend nu was gebeurd, maar een van de redenen was vast de Kerstavond die we vorig jaar bij Regine en Gösta hadden doorgebracht, samen met Sabine en Lars. Sinds Regine en Gösta de kleine Maximilian hadden, hechtten ze opeens waarde aan traditie. Ze hadden ons buitengesloten uit de woonkamer, en we mochten er pas weer in nadat Gösta de echte kaarsen in de boom had aangestoken en een klok had geluid, hoewel hun woning voor dat soort toegangsbeperkingen eigenlijk te klein was. En dus stonden we met de almaar onrustiger wordende Friedrich, Maximilian en Maria-Sophie in de keuken opeengepakt gebak te eten dat als om het even welk gebak smaakte hoewel het volgens een of ander speciaal omarecept was gebakken. De hond Leander lag zo apathisch onder de keukentafel dat ik hen ervan verdacht iets kalmerends in zijn eten te hebben gedaan – en voor mezelf iets dergelijks wenste. De keukenruimte was nog kleiner geworden dan die al was omdat Gösta een wijnkoelkast met schokvrije rekken en vijf individueel regelbare temperatuurzones had gekocht. Net toen ik wilde vragen of ten minste ik de kerstkamer in of eigenlijk alleen door mocht om op het balkon een sigaret te gaan roken, luidde de klok. Gösta las het kerstverhaal, leek niet te weten waar hij moest stoppen en las veel te lang, tot hij verward afbrak bij de passage waar de oude Simeon in de tempel van Jeruzalem het kind Jezus in zijn armen neemt, terwijl ik naar de balkondeur staarde. Daarna werden de geschenken uitgedeeld, en Gösta kreeg iets van Regine.

‘O, een zoutmolen, is het misschien een …’

‘… een Peugeot, roestvrij staal. Alle andere zijn waardeloos’, zei Regine. Bij het woord ‘Peugeot-zoutmolen’ begonnen Sabine en Lars empathisch te knikken, ik daarentegen verbaasde me erover dat de molen zo klein was, omdat Gösta als hij de voorbije jaren voor ons kookte bij het serveren in elk van onze borden peper knarste uit een molen die eruitzag als een tuinschaakstuk. Ik vroeg me af of hij voortaan twee keer het tafelgezelschap zou bedienen, een keer met peper en een keer met zout, en ik moet er op dat moment zo afwezig hebben uitgezien dat Regine een poging ondernam om me bij het gesprek te betrekken door te zeggen: ‘Daar kan Gösta zijn Himalayazout in doen.’

‘Himalayazout?’

‘Zout is niet zomaar zout, er zijn grote verschillen. Ons normale zout is toch zo industrieel verontreinigd als wat.’

‘En Himalayazout?’

‘Dat is oerzout. Dat komt direct uit de natuur.’

‘Aha, en in de natuur is alles altijd schoon?’

‘In de Himalaya is er geen verontreiniging. Daarom veroorzaakt het geen allergieën. Bij de kinderen. En bovendien smaakt het beter, daarom heb je er ook minder van nodig.’

‘Zout bestaat voor achtennegentig procent uit natriumchloride, of het nu uit de Himalaya of uit Bad Reichenhall komt. En dat smaakt altijd hetzelfde’, zei ik, want dat wist ik, ik had het opgezocht voor een van mijn laatste vertalingen.

‘Dan is het gewoon mijn subjectieve smaak’, zei Regine met een glimlach alsof ze wist dat ik daar niets tegen in kon brengen. Tegen smaak, laat staan subjectieve smaak, bij wijze van spreken gevoelde smaak, kon niemand op.

‘Wat is Himalaya?’ vroeg Friedrich. Het kereltje kon niet vermoeden hoe dankbaar ik hem was dat hij dit gesprek terugbracht naar de gedachtehorizon van een driejarige. Regine legde hem ijverig knikkend uit dat het bergen waren, hi-ma-la-ja, heeeel ver weg en zooooo hoog, hmhmhm!, terwijl ik op het balkon ging staan en meteen twee sigaretten rookte.

Het verraste me dat Lars, toen hij bij mij op het balkon kwam om nog een fles cava te halen, van mijn sigaret wilde trekken.

‘Waarom heeft Gösta de cava niet in zijn wijnkoelkast gestopt?’ vroeg ik.

‘Ik denk dat die vol zit’, zei Lars.

‘Alle vijf de temperatuurzones?’

‘Alle vijf individueel regelbare temperatuurzones’, zei hij terwijl hij nog eens trok. ‘En het is overigens een wijntemperatuurkast, niet wijnkoelkast, want tenslotte moet niet elke wijn worden gekoeld.’ Daarna nam hij een derde trek en liep weer naar binnen, eer ik in het halfdonker had kunnen onderscheiden of hij bij die laatste zin had gegrijnsd of niet.

Toen ik weer binnenkwam, was Regine net opnieuw van wal gestoken met het liedje dat we kenden: ‘Ik hou van de winter omdat je in de zomer met al die terrassen op straat nergens meer doorkomt.’ Ik herinnerde me de scène die ik vorige zomer in Café unter den Linden had gezien: Regine die met haar driewieler-wandelwagen de rijen cafétafeltjes en stoelen openbrak als de strijdwagen van een farao een compagnie vijandelijke soldaten. Ik zei dat ik van de winter hield omdat ik tot negen uur kon slapen zonder door het licht te worden gewekt, en Regine zei: ‘Dat zou ik ook graag nog es een keertje doen, maar dat zit er met ons schatje nu eenmaal niet meer in.’

‘Ik kan gewoon voor mezelf uitmaken wanneer ik werk, wat is daar zo erg aan?’ zei ik, want de medelijdende toon in haar stem ergerde me.

‘Zo bedoelde ik het toch niet. Integendeel, soms zou ik willen dat ik zo’n boekengek als jij was.’

‘Zo gek ben ik nu ook weer niet.’

‘Dat bedoelde ik niet, dat heb ik toch daarnet al gezegd’, zei Regine. ‘Ik bewonder dat.’

Die Kerstavond had ik voor het eerst het gevoel dat ik het niet gewoon maar op mijn zenuwen kreeg van die mensen. Ik had heimwee, hoewel ik hier al tien jaar thuis was, heimwee naar een plek waarvan ik niet wist waar die zich bevond.

Natuurlijk hadden onze bevriende stellen allang met het idee gespeeld om op het platteland te gaan wonen. Sinds de geboorte van Sophia-Marie had Sabine het er voortdurend over dat ze een oude hoeve wilde kopen, en ook nu kwam het onderwerp ter sprake. Terwijl de derde fles rode wijn in de decanteerkaraf op kamertemperatuur begon te klotsen viel iedereen haar uitvoerig bij, zelfs Arthur: ‘Ja, een huis op het platteland.’

En precies daar bevond ik me nu: op het platteland, in de streek waar de streekproducten vandaan kwamen. Hoewel het voor mij nu ook weer niet zo veel platteland had hoeven te zijn. Een supermarkt en een station op loopafstand waren mooi geweest – een iets exclusievere eenzaamheid, rustig en toch niet in the middle of nowhere. Maar dat kon ik me niet veroorloven; ik schrijf de bestsellers niet, ik vertaal ze alleen. En op dat ogenblik zelfs dat niet eens, want ik wachtte op het nieuwe manuscript van mijn auteur: Henry LaMarck. Eigenlijk had het er weken geleden al moeten zijn, maar nu zou het dan eerstdaags toch zover zijn, had zijn Duitse redacteur Thorsten Fricke me verzekerd.

Ik liep opnieuw naar de brievenbus, het vlaggetje hing naar beneden maar ik keek er toch even in en stelde me voor wat Arthur en de anderen zouden denken als ze dat hier konden zien: de weg waarvan ik niet wist waar hij heen liep, aan de overkant de oude dijkweg en aan deze kant mijn huis, het in de jaren veertig opgetrokken bijgebouw van een oude boerderij, die nadien was afgebrand. De brievenbus, de deur, het slaapkamerraam en het traliewerk tegen de buitenmuur dat de vorige eigenaar had aangebracht om klimop tegen te laten groeien, waarschijnlijk in de hoop het verwaarloosde uitzicht van het huis om te turnen tot een betoverend panorama.

Ik liep om het huis, langs het ongehakte hout en langs de reisbus met het opschrift modern reizen … met de bus reizen, de bus die de vorige eigenaar had willen ombouwen tot een logeerplek voor gasten maar uiteindelijk had volgestouwd met bijna lege verfpotten, lege bloempotten, isoleerstofresten en dakpannen.

Misschien moesten mijn oude vrienden dit pas zien als ik aan alles gewend was geraakt, als ik mijn huis had ingericht en als ik was begonnen met de vertaling van Henry LaMarcks nieuwe roman. Arthur. Gösta en Regine, Sabine en Lars. En dan zouden ze verrast vaststellen dat uitgerekend ik hun droom had waargemaakt, de droom van het platteland achter de dijk. De dijk lag weliswaar door de landwinning al eeuwen niet meer aan zee, de kust was twee kilometer ver, achter een echte dijk, maar toch: het was goed dat ik hier was. Mooi was het ook. Op een of andere manier.