Kerstin Ekman

Zwart water

Vertaald uit het Zweeds door Mariyet de Baar

Uitgeverij De Geus

breda 2011

Oorspronkelijke titel Händelser vid vatten, verschenen bij

Albert Bonniers Förlag

Oorspronkelijke tekst © Kerstin Ekman 1993

Published by arrangement with Bonnier Group Agency, Stockholm, Sweden

Eerste Nederlandse editie © Mariyet de Baar en Bert Bakker 1994

Deze herziene uitgave © De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Mark Owen/Arcangel Images/Hollandse Hoogte

isbn 978 90 445 2147 4

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

I

#

Een geluid. Ze werd er wakker van. Het was vier uur in de ochtend. Vier nul twee in de rode staafjes van de wekkerradio. De kamer was grauw verlicht. Over de ruiten liep een streeppatroon van regendruppels en buiten dampte het vocht uit het hoge gras.

Het maakte haar niet bang. Wel waakzaam. Nu hoorde ze wat het was: de motor van een auto, die zachtjes draaide. Niemand kon zo vroeg iets bij haar te doen hebben. Saddie, die op de schapevacht voor het bed lag, sliep nog. Ze was dertien jaar en nogal doof.

Er sloeg een autoportier dicht. Nog een. Minstens twee personen dus. En dan die stilte. Geen stemmen.

Ze sliep met een hagelgeweer naast zich. Het bed stond een eindje van de muur en in de tussenruimte lag het geweer. Een fraai klein wapen, Spaans. Een Sabela. De patronen lagen achter de klokradio. Het kostte haar tweeëntwintig seconden om het geweer te ontgrendelen en de patronen erin te stoppen. Ze had geoefend en de tijd opgenomen. Maar ze had het nooit werkelijk hoeven te laden.

De deur was op slot. Ze was nooit één keer vergeten de buitendeur op slot te doen. Achttien jaar lang niet.

Nu lag ze daar met haar hand op de mooi gesneden kolf van de Sabela en voelde het matvette oppervlak. Ze was stijf en ze had het een beetje koud.

Ze wilde niet naar de keuken gaan om te kijken, want dan zou ze zelf door het raam gezien kunnen worden. Daarom liep ze naar boven en ging bij de deurpost staan luisteren. Saddie kwam achter haar aan, maar op de mat bij de salontafel ging ze liggen en begon weer te snurken. Er waren geen stemmen te horen.

Ten slotte ging ze toch maar naar de keuken, zonder geweer. Zo gaat het meestal. Je denkt dat het wel goed zal gaan.

De regen stroomde nu geluidloos over de ruiten. Achter het vlies van glas en water stond Mia voor de auto. Haar lichaam was samengevoegd met dat van een ander.

Ze waren kletsnat. Haar jack was op de schouders en de rug doorweekt. Haar haar lag in slierten tegen haar hoofd geplakt en leek donkerder dan het was. Hij had echt donker haar, bruinzwart en sluik. Er zat loof in, dwergberktwijgjes en varenbladeren. Mia moest ze erin gestoken hebben. Ze had met hem gespeeld. Ze waren zo hecht verenigd dat het leek of hij daarbuiten in de regen in haar binnengedrongen was. Maar dat was niet zo. Ze zag iets wat net zo oeroud was. Alsof een wond zich opende in de tijd. En zich weer sloot, weg was. Toen de gezichten zich van elkaar losmaakten, herkende ze hem.

Ze zocht steun bij het aanrecht. Ze stond daar in haar oude nachtjapon zonder eraan te denken dat ze haar konden zien. Haar hart bewoog als een dier in haar borstkas. Even later voelde ze een golf van misselijkheid die haar dwong te slikken. Haar mond was vol speeksel gelopen.

Hetzelfde gezicht. Vaster en grover na achttien jaar. Maar hij was het. De regen stroomde als op een venster in de tijd en hij was daar, in levenden lijve.

Ze deed een stap terug, weg van het raam om te voorkomen dat ze haar zagen. Toen Mia de sleutel in het slot stak, lag ze al in bed. Ze hoorde Saddie naar de hal sjokken en haar gedempte blijdschap: haar staart die tegen de jassen in de hal sloeg zodat de kleerhangers rinkelden. Mia liep naar de keuken en de motor startte. Ze stond waarschijnlijk naar hem te zwaaien. Daarna liep ze de trap op met Saddie op de hielen. Ze nam niet de moeite zich te gaan wassen. Het was niet moeilijk te begrijpen waarom niet.

Annie had koude voeten gekregen en de kou trok omhoog. Maar ze durfde niet naar de keuken te gaan om het houtfornuis aan te steken of zelfs maar op zoek te gaan naar een warme ochtendjas. Ze wilde niet dat Mia zou horen dat ze wakker was.

Ze hadden met elkaar geneukt. Misschien wel buiten, in de regen. Hij was die jongen, maar dan veel ouder. Met de uitbottende bladknoppen in zijn natte haar leek hij ook op iets anders. Op iets wat ze gezien had. Een beeld misschien. Ze zag een mes, al wilde ze het niet zien. Ze zag het mes in de sterke jonge lichamen.

Nu lag Mia daarboven in zijn geur en ze wilde zich niet eens wassen. Ze wilde hem vasthouden.

Wat zou ze zeggen als Mia beneden kwam?

Je bent drieëntwintig. Er moet vijftien jaar verschil tussen jullie zijn. Laat hem lopen. Hij is gevaarlijk.

Het was achttien jaar geleden dat ze dat gezicht had gezien. Toen was het jong en de opwinding die eruit sprak, was van andere aard geweest. Maar het was hetzelfde gezicht.

Boven haar hoofd kraakte het bed. Mia kon of wilde niet slapen. Zijn aanwezigheid klopte in haar. In haar dijen, haar buik en haar vagina en in haar stukgekuste lippen. En Annie lag versteend van kou in haar bed, stijf uitgestrekt.

Ze stak haar hand uit naar de telefoon. Het was nog geen half vijf. Ze wilde zijn stem horen, ook al kon ze misschien niet lang praten. Het zou boven te horen kunnen zijn.

Hij zou nu wel in zichzelf gesloten zijn, als een envelop in slaap geplakt. Maar hij nam na de eerste keer al op, en ze bedacht hoe hij eraan gewend was om gewekt te worden en dat ze hem deze zaterdagmorgen had moeten laten slapen.

‘Ik ben het maar. Sorry. Ik maak je natuurlijk wakker.’

‘Dat geeft niet. Ben je ziek?’

Zijn stem was onhelder.

‘Nee, nee, dat niet.’

‘Wat is er dan?’

Wat moest ze zeggen? Hij wachtte.

‘Ik heb hem gezien. Je weet wel. Die ik die nacht heb gezien.’

Hij zei niets. Maar hij moest weten wie ze bedoelde, want hij vroeg het niet nog eens.

‘Dat is toch onmogelijk’, zei hij ten slotte.

‘Maar toch heb ik hem gezien.’

‘Je kunt hem niet herkennen.’

‘Dat heb ik wel degelijk gedaan.’

Ze hoorde hem zwaar door zijn mond ademen.

‘Ik weet niet wie het is’, zei ze. ‘Maar daar kom ik snel genoeg achter. Ik kan nu niet meer praten. Ik bel je nog wel.’

Hij wilde niet ophangen. Ze begreep dat hij haar gerust wilde stellen, haar misschien wilde overtuigen dat ze het verkeerd had gezien. Maar ze maakte een einde aan het gesprek. Toen ze ophing, hoorde ze nog zijn ademhaling.

Zijn stem was nog bij haar. Alsof hij met zijn lippen tegen haar oor had gepraat. De warmte erin. Het vocht in de krullen op zijn borst. Een dal met nachtelijke damp, vogels in het gebladerte.

Nu hoefde ze alleen maar af te wachten.

Mia sliep niet zo lang. Annie zat thee te drinken toen ze beneden kwam. Haar lippen waren stukgebeten en ze zag er afwezig uit. Ze zou zich moeten generen omdat ze niet had gebeld om te zeggen dat ze zou komen.

Maar waarschijnlijk was ze niet van plan geweest om langs te komen. Ze was met de auto van die man gekomen. Je kon zien dat ze de hele tijd aan hem dacht. Hij zou op deze kille ochtend niet verdwijnen zoals de regenbuien boven de bergen. Ze moesten over hem praten.

‘Wat een boel bloemen’, zei ze ten slotte. Ze realiseerde zich zeker niet dat het de laatste schooldag was geweest.

‘Het kwam er niet van om te bellen. We zijn gewoon hierheen gereden.’

We, zei ze, volkomen vanzelfsprekend.

‘We zouden in Nirsbuan overnachten.’

‘En daar zagen jullie van af?’

‘Het was zo koud. Er is daar alleen dat kleine houtfornuis en er is te weinig hout. Maar we hebben de korhoenders gezien. Ze speelden in het moeras.’

‘Nog steeds?’

‘Daarboven ligt sneeuw. Op sommige plaatsen tenminste.’

Ze was tegenover Annie gaan zitten en hield de warme theemok tussen haar handen. Haar haar was opgedroogd en het krulde weer, met zijn rossige glans. Ze had op zolder een oud trainingspak gevonden. Het was verschoten blauw en op de borst stond coup du monde.

‘Johan Brandberg heeft me hierheen gereden. Weet je wie dat is?’

‘Nee.’

‘Nee, dat is logisch. Hij heeft immers jarenlang niet thuis gewoond.’

‘Achttien jaar.’

Ze keek op.

‘Dan weet je wie hij is?’

‘Ik heb hem gezien.’

Mia kon niet weten wat haar moeder die keer had gezien. Ze had diep weggedoken in het gras gezeten, met haar gezicht zo hard tegen de grond gedrukt dat naderhand op haar zachte huid een afdruk van grassprieten en mos had gestaan.

De telefoon ging. Annie nam op en hoorde dat het vanuit een telefooncel kwam. De stem die naar Mia vroeg was licht. Veel te licht voor zijn leeftijd. Had hij haar gezien, was hij omlaaggegleden in de tijd?

Na het gesprek ging Mia weg. Annie hoefde haar niet te rijden, zei ze. Hij had vanuit de telefooncel bij de winkel gebeld en daar stond hij met de auto te wachten.

#

Ze was erbij geweest toen het gebeurde. Annie had geprobeerd het voor haar geheim te houden en ze kon er nauwelijks herinneringen aan hebben. Maar ze had er later natuurlijk uitentreuren over horen praten. Als ze zei dat ze in Svartvattnet was opgegroeid, riepen de mensen uit: ‘Daar!’

In het begin van de jaren zeventig was Svartvattnet een uitstervend dorp geweest te midden van veel andere. De regen viel op de gezichten rond de Walpurgisnachtvuren. De lucht rook naar dieselolie. Ze vulden koffieblikken met in olie gedrenkt zaagsel en staken dat aan. Eén enkele avond per jaar glommen de wegen een paar uur door deze lantaarns. Verder niets.

Daarna was dit dorp een zwart juweel geworden. Zichtbaar. Vol kracht.

Ja, hier was het. Of beter gezegd: vanaf het dorp gerekend vier kilometer bergopwaarts, bij het water dat Lobberå werd genoemd. Het had andere namen gehad en het zou nieuwe krijgen. Op sommige plaatsen was het een snelstromend riviertje dat zich verderop van steile rotsen stortte en stroomversnellingen vormde. Maar hier openden zich tussen de stromende gedeelten verschillende grote en diepe, kalme waterbekkens. De oevers waren drassig en dichtbegroeid met wilgenstruiken. Daar groeiden alpensla en noordse monnikskap tot hoog boven je hoofd, en je kon je in bevergaten verstappen wanneer je probeerde vooruit te komen. Het water was omringd door ontoegankelijk moerasland, doorkruist door wildpaden. De plaats had geen naam.

#

Het was daags voor midzomer, bijna achttien jaar geleden. Een hete dag. Ze kwamen met de trein in Östersund aan. Dat wist ze. Maar hoe wist ze dat?

De scherpe beelden in haar herinnering waren onweerlegbaar, al waren het er niet zo veel. Ze stond met de kiesschijf van de taxitelefoon in haar hand. Dat was een feit en ze herinnerde het zich. Maar verder weinig. De hitte. Later op de dag was het asfalt voor de supermarkt zacht.

Ze herinnerde zich niet wat ze aanhadden en ook niet hoe laat het was toen de trein binnenliep. Bij het busstation moesten ze lang wachten. De bus naar Svartvattnet ging om half drie, net als nu. Al die jaren was de dienstregeling niet veranderd.

Het was de vooravond van midzomer en dus een vrijdag. De oude midzomeravond begon pas op zaterdag. Ze had het opgezocht. In haar notitieboeken stond niets over de reis, want die bestonden toen nog niet. De eenzaamheid was nog niet begonnen. Alles was nog hectisch. Het zong in haar hoofd, in heel haar lichaam. Ze zou een nieuw leven beginnen.

En dat had ze gedaan. Toen ze probeerde de kiesschijf van de taxitelefoon te laten draaien, liet die los en stond ze ermee in haar hand. Ze had kunnen denken: dit begint niet goed. Maar dat deed ze niet. Het lied in haar was te sterk.

Ze kreeg op straat een taxi te pakken en ze liepen lange tijd in Östersund rond. ’s Middags zaten ze op een parkbank een soort junkfood te eten. De laatste keer, dacht ze waarschijnlijk. Ze kwamen de bus in met alle bepakking uit de treincoupé en uit de goederenloods. Bij Gravliden begon Mia misselijk te worden. Door de akelige naam herinnerde ze zich dat het daar begonnen was. Er was een oude man ingestapt die naar geit rook. Het werd steeds warmer in de volgepakte bus en de lucht werd samengeperst. Rond de oude man hing een sterke lucht van vuil en geitenstal die zich in onregelmatige golven verspreidde, misschien op de bewegingen van de bus. Mensen met draagtassen stapten uit en in. Ze hadden boodschappen gedaan in Östersund. Ze bedacht dat ze niet meer op die manier boodschappen zou kunnen doen.

Ze zat klaar met een zakje, want Mia moest voortdurend bijna overgeven. Bij alle haltes stapten ze even uit zodat ze wat frisse lucht kreeg. Maar het was die middag verstikkend warm. Na een uur stapte de oude man uit en toen ging het beter. Mia viel verhit en afgemat op haar schoot in slaap.

‘Nu zal het wel beter gaan’, zei de chauffeur.

‘Hoe ver is het nog?’

‘U moest naar Svartvattnet, hè? Hoort u bij die lui van Stjärnberg?’

‘Nee.’

Dat ging hem niets aan.

‘Bent u dan met vakantie?’

Ze vond het een onnozele vraag. Maar hij kon toch ook niet weten dat ze een ander leven zou gaan leiden. Om van verdere vragen af te zijn beaamde ze dat ze met vakantie was. Mia sliep en kon haar niet corrigeren. Hoe ver het nog was kreeg ze niet te horen. Hij praatte niet meer met haar.

Nu begonnen de bossen en de grote kapvlakten. De bus stopte niet meer zo vaak. In elk dorp werden kratten met melk en andere verse levensmiddelen op het platform voor de winkel neergezet. De dames van de postagentschappen kwamen de deur voor de chauffeur opendoen en hij droeg de postzakken naar binnen. De mensen zaten in hun auto’s op brieven en avondbladen te wachten. Velen van hen hadden flink wat bier gedronken en ze schreeuwden tegen de chauffeur en tegen elkaar.

‘Wat zeggen ze?’ fluisterde Mia.

Maar Annie begreep ook niet wat ze zeiden.

Ze reden in een vreemd land. Als een groot, koud meer tussen de sparrenstammen schemerde, was dat alleen maar een episode in de eenvormigheid, die zo weer zou verdwijnen om door een andere te worden afgelost. Ze wist niet dat ze bergopwaarts een merensysteem volgden dat zich uitstrekte tot in het hooggebergte van Noorwegen, waar het opborrelde uit vennen en bergbeken. Op de kapvlakten was het grote aderstelsel van water afgesneden en was de grond verdord, als dood vlees aan het lichaam van het landschap. Ze wist ook niet dat je vanaf de weg alleen de kleine kapvlakten zag, en dat steeds grotere ontboste gebieden van hun verbinding met de wolken waren afgesneden, waardoor ze niets meer konden teruggeven wanneer de zure regen erdoorheen sijpelde.

Ze kwamen pas ’s avonds in Röbäck aan, waar de kerk stond. Daar zouden ze zich laten inschrijven. Het was een grote kerkgemeente. Ze wist niet hoe ver hij zich uitstrekte. Ze stapten uit en bekeken de kerk, terwijl de chauffeur bij de winkel aan het lossen was. De felle avondzon op de kerkmuren verblindde hen. De kerk lag op een landtong in het Römeer en er liep een wit hek in de richting van het water. Het zag eruit als de reling van een boot. De hele kerk op zijn landtong in het grote bergmeer leek op een schip. Misschien was het de bedoeling dat het op de dag des oordeels met al zijn doden vanaf de oever zou uitvaren.

Het water zag er koud uit. De oevers waren met donkere sparrenbossen bekleed, en vlak bij het water groeide niets. Kale rotsblokken en platte stenen liepen steil het meer in. Ze wist dat het koud was. ‘Twaalf, dertien graden’, had Dan geschreven.

‘Kijk eens wat een rare kinderen’, zei Mia.

Bij de bus kwam een kleine colonne kinderen aanlopen. Het waren er maar vier, en toch liepen ze op een rij. Drie meisjes met lange rokken, vlechten en een ransel van gevlochten berkenschors, en een jongen met een gebreide muts waarvan de oorflappen bij het lopen bewogen. Ze bungelden. De kinderen bleven even met de chauffeur praten. Daarna ging het hele troepje weer op weg, de straatweg af. Ze liepen langzaam. Ze had het gevoel dat ze hen als een projectie had gezien, een uitsnede uit een oude film of uit een andere tijd dan de huidige, waarin de melkkratten op het laadplatform voor de winkel neerploften. Of waren het geen kinderen?

‘Misschien zijn het aardmannetjes’, zei ze tegen Mia, maar daar had ze meteen weer spijt van, want Mia keek het troepje dat om de bocht van de weg verdween heel ernstig na.

De chauffeur zwaaide. Het was tijd om te vertrekken.

Svartvattnet was de laatste halte van de bus. Het meer was die avond rimpelloos. De oevers aan de voet van de bergen spiegelden zich in het water, blauwzwart, met elk detail van de puntige sparrencontouren even duidelijk als het origineel. Het geheel zag er niet meer uit als een spiegelbeeld in het water, maar als een andere luchtzee en een diepte die in lange, met bos beklede hellingen verder omlaagliep naar een bodem die ze niet konden zien.

Ze hadden stijve benen toen ze uitstapten. Mia’s lippen waren droog en gesprongen. Alle vruchtensap was allang op. Annie keek rond of ze Dan zag, zodat die zich over Mia kon ontfermen terwijl ze zelf in de winkel snel iets te drinken voor haar ging kopen. Het was half acht en de winkel was dicht. Maar de beheerder was wel aanwezig terwijl de waren werden gelost. Auto’s reden voortdurend af en aan. Net als in de andere dorpen kwamen de mensen post en kranten halen.

Ze zag nergens de Volkswagen met Dan. Mia wilde niet alleen op de parkeerplaats voor de winkel wachten. Ze pakte Annies hand stevig vast. Haar kleine driehoekige gezicht was grauwbleek onder de sproeten en haar haar was aan haar slapen en haar voorhoofd blijven plakken toen het zweet was opgedroogd. Ze moest plassen en drinken en misschien zo langzamerhand ook wat eten. Maar totdat Dan kwam, kon Annie niet veel voor haar doen. Ze moest zorgen dat de chauffeur ook al hun spullen uitlaadde. Hij was een kwartier ingelopen op het tijdschema en ze nam aan dat Dan daarom nog niet was opgedoken.

Toen alle auto’s waren weggereden en de winkelier de zaak had afgesloten en naar zijn huis op de landtong voorbij de winkel was gegaan, stonden ze met hun tassen en dozen alleen op de met grind verharde parkeerplaats. De stilte overviel hen na al het autogeraas. Het was vreemd om de stilte waar ze naar had verlangd, te ervaren en zich tegelijkertijd zo slecht op haar gemak te voelen. Dan had er nu moeten zijn.

#

Op midzomeravond zat Johan Brandberg op zijn kamer aan zijn bureau. Het was middag en het was heet. Hij zat te lezen over de expeditie naar Antarctica met de Maud in de jaren vijftig. Hij had vrij. Sinds het begin van de zomervakantie had hij in dienst van zijn vader meegewerkt aan het dunnen van bos. Over ander werk was niet gepraat. Later die zomer zouden Väine en hij gaan planten. Hij vroeg zich af hoe het zou zijn, de hele dag met Väine samen. Zijn halfbroer was nauwelijks een jaar ouder dan hij, maar wel sterker. Niet alleen fysiek. Johan moest aan de laika denken en dat wekte zo’n walging dat hij zich misselijk begon te voelen in de benauwde kamer.

Hij leunde over het bureau en deed het raam open. Beneden zich zag hij het erf en de schuur en de omheining met een paar van Vidarts geiten. Daarbinnen hadden ze alles afgeknaagd, maar aan de andere kant van het hek vormde het gras een dikke vacht vol bloemen. Hij herkende de kogelbloemen.

Tijdens de oktoberjacht was de laika tweemaal thuisgekomen en op het bordes gaan zitten. Daags vóór de verdeling van de buit, op een zaterdag, schoot Torsten haar neer. Ze was geen goede jachthond meer. Het kadaver lag het hele weekend in de houtschuur. Daarna had hij Väine opdracht gegeven het te begraven.

Johan herinnerde zich hoe het klonk toen Väine achter de schuur met de spade in de graszode hakte. Die was al stijf bevroren. Toen had hij net zo met een boek aan zijn bureau gezeten, maar die keer was het maatschappijleer geweest. Stel dat hij het mij gevraagd had. En dat ik in de kuil had overgegeven.

’s Maandags had hij weer in de schoolbus gezeten en alles achter zich gelaten. Nu moest hij blijven. De hele week lang. Alle weken tot aan 22 augustus. Hij moest een stuk dennenbos van acht hectaren kaalkappen en daarna zouden ze contorta planten op de kapvlakte boven Alda’s erf.

Maar nu had hij vrij en zat hij hier met zijn boek, ongestoord dankzij Gudrun. En hij kon veearts worden. Of landmeter. Het ene boek was het andere niet. Het was niet allemaal dezelfde rotzooi, zelfs niet voor Torsten. Per-Ola werkte in Åre als kraanmachinist. Björne kapte bos voor de cellulose nv en het laatste jaar had Pekka dat ook gedaan. Maar nu praatte hij over de mijnen op Spitsbergen. Of een olieplatform. Maar misschien waren dat alleen maar loze woorden. Of dromen.

Pekka had dromen in de brij die hersensubstantie werd genoemd. En wat had hij in zijn testikels? De mijne zien er net zo uit, dacht hij. En ik heb dezelfde soort substantie in mijn hersenen.

Maar niet dezelfde genen.

Daar kwamen die gedachten weer. Ze waren er en hij wilde ze ook hebben. Maar hij zou het nooit aan Gudrun durven vragen. Niet rechtstreeks.

Hij kreeg ze op een keer toen hij met haar aan het skiën was. Hij was waarschijnlijk een jaar of elf, twaalf. In elk geval zo oud dat hij sterk genoeg was om de Björnberg op te skiën. Ze waren bezig de laatste steile helling te beklimmen, toen ze een sneeuwscooter hoorden. Eerst begrepen ze niet waar het geluid vandaan kwam en daarna werd het opeens weer stil. Maar toen ze in visgraatpas nog wat hoger waren geklommen en net hun ski’s hadden afgedaan om het laatste eindje op de ijskorst te voet af te leggen, zagen ze de man op de scooter tegen de lucht afgetekend.

Dat beeld kon Johan zich voor de geest halen wanneer hij maar wilde. Een lange man. Een oranje pooltrui en een versleten zwartleren broek. Een riem met zilveren klinknagels en een mes in een hoornen schede. Het was groter dan alle messen die hij tot dan toe had gezien en bij de punt was het sterk gebogen. De man had zijn pet afgezet en op het scooterzadel gelegd. Zijn haar was zwart met zilverige strepen bij de slapen. Smalle, dichtgeknepen ogen in het felle licht, daarbinnen zwart. En achter hem alle witte spitse Noorse bergen.

‘Hij kijkt hoe het met zijn rendieren is’, zei Gudrun. Toen ze boven waren gekomen, riep hij ‘bouregh!’ en daarna praatten ze verder in het Zuid-Samisch. Johan verstond nog geen tiende van alle woorden en hij schaamde zich diep toen de lange man iets tegen hem zei en hij geen antwoord kon geven. Hij woelde door zijn haar. Pakte hem vast.

Dat kon hij zich voor de geest halen wanneer hij maar wilde. Maar hij ging er zuinig mee om. Het mocht niet slijten. Net zomin als het beeld, daarboven tegen de lucht, van de lange man die zijn vader was.

Zo was het. Een andere verklaring was er niet.

Nu hoorde hij de auto van Vidart. Het was een Duett met een kapotte uitlaat. Maar de honden blaften al. Die hadden hem al veel eerder gehoord.

Vidart repareerde auto’s en soms kocht en verkocht hij occasions. De Duett gebruikte hij alleen om de melkbussen in te vervoeren. Zijn vrouw reed hem meestal over het erf van Torsten Brandberg naar het omheinde veldje. Maar dat was nu afgelopen.

‘Verdomde zigeuner’, zei Torsten. ‘Die mankepoot die niet eens kan werken. Maar wel op vijftigduizend schoon getaxeerd. Die steelt, dat kan niet anders.’

Maar zelf had hij vier splinternieuwe Hakkapeliittabanden van Vidart gekocht. En er elfhonderd kronen voor betaald. Hij had het ook niet voor zich gehouden. Hij vertelde aan de keukentafel dat Vidart doodgewoon de verzekering had gebeld en gezegd had: ‘Vannacht zijn er vier nieuwe Hakkapeliitta’s bij me gestolen. En het ergste is dat ik er een beloofd heb aan iemand die vandaag voor een karwei moet rijden. Dus nu moeten jullie maar meteen de schaderegeling afhandelen.’

‘Is Vidart een zigeuner?’ had Johan later aan Gudrun gevraagd. Maar ze wist het niet. Torsten zei dat mensen die zo heetten, zigeuners waren. ‘Waarom haat hij hem?’ vroeg Johan. ‘Wat een woord!’ Maar haar naald was in de stof blijven steken alsof ze in gedachten probeerde het woord op Torsten en Vidart te betrekken. ‘Hij heeft Vidart nooit gemogen’, zei ze ten slotte. ‘Omdat hij hier nieuw is, waarschijnlijk.’

Vidart woonde pas zeventien jaar in Svartvattnet. Dat was langer dan Johan leefde. De geiten binnen de omheining waren van hem. Ze sprongen rond tussen de autowrakken en ze hadden van alle stammen de schors afgeknaagd. Torsten had hem gezegd dat hij een verroeste Volvo pv moest verwijderen en dat hij de schrikdraadomheining een stuk terug moest halen. Het gedeelte van het omheinde veldje aan de kant van de weg was van Brandberg.

Het was langgeleden dat hij hem dat had opgedragen. Vidart had de grond van de weduwe van de oude Enoksson gekocht en zij wist niet hoe het met het veldje zat. De meesten zeiden dat de weg daarheen gemeenschappelijke grond was, maar Torsten zei dat het stuk vanaf de schuur van hem was, net als het gedeelte van het veldje waar de pv stond. Die glansde roodbruin van de roest en de geiten klauterden erop om bij een wilg te komen waar nog groen aan zat. Verder zag het veldje eruit alsof het met een ontbladeringsgif was gebombardeerd.

In tegenwoordigheid van getuigen had Torsten Vidart voor de laatste keer gezegd dat hij het autowrak en de omheining moest verplaatsen. ‘Uiterlijk maandag moet het gebeurd zijn’, zei hij. Dat was de week waarin voor Johan de zomervakantie begon.

Vidart verplaatste de omheining een klein stukje en hij verwijderde alles wat los zat aan het autowrak. De rest zou hij met de frontlader doen, maar er was iets mis met de hydraulische arm. Dus die week ging voorbij.

Op dinsdagmorgen kwam Vidarts vrouw met de Duett vol melkbussen om te gaan melken. Toen stond er een hek dwars over de weg. Ze stapte uit om te kijken en ze zag dat het alleen met een in elkaar gedraaid stuk staaldraad vastzat. Maar ze durfde het niet te openen. Ze keerde en reed terug. Daarna kwam Vidart elke ochtend en elke avond met de tractor over de hooiakkers naar het veldje en de geitenstal.

Dat kon zo natuurlijk niet doorgaan. Hij kon niet tweemaal per dag komen melken, want hij moest ook in de garage werken, en zijn vrouw kon geen tractor rijden. Nu had hij er onmiskenbaar genoeg van. Hij stuurde niet zijn vrouw in de Duett, maar hij kwam zelf.

De motor bleef draaien terwijl Vidart uitstapte en het hek opendeed. Hij peuterde lang aan de staaldraad. Toen hij doorreed en de auto achter de schuur verdween, begon Johans hart te bonken. Hij wist dat zijn vader en zijn broers Vidart allang gezien moesten hebben. Beneden was het stil geworden. Eerder had de radio in de keuken aangestaan. Ook de honden zwegen toen de Duett verdwenen was.

Per-Ola kwam naar buiten. Johan zag hem toen hij uit de schaduw van het bordes kwam. Hij had zich al omgekleed en droeg nu een witte broek en een wit overhemd. De anderen zaten kennelijk nog binnen. Het was nog steeds doodstil.

Per-Ola liep naar de werkschuur en kwam naar buiten met een ketting en een hangslot. Hij liep naar het hek en klonk dat aan de paal vast. Het sparrenhout van de paal glansde gelig in de zon.

Toen hij klaar was met het slot, ging hij weer naar binnen. Nu drinken ze koffie, dacht Johan. Nee, brandewijn. Of brandewijn in de koffie. Gudrun had de koffietafel gedekt voordat ze wegging. Ze was in Byvången, op bezoek bij Torstens moeder in het verzorgingstehuis. Alle broers waren thuis. Ze zaten beneden te wachten en Torsten besliste wat ze zouden doen. Tot nu toe had hij alleen Per-Ola naar buiten gestuurd. Maar Johans hart bonkte nog steeds.

Vidart was meer dan een uur bezig met melken. Het was stil op het erf. Niemand leek zich beneden in de keuken te verroeren of te praten. Johan wilde de stilte doorbreken, maar hij durfde de radio niet aan te zetten. Het was het beste als Torsten niet wist dat hij op zijn kamer naar het veldje beneden zat te kijken. Hij bleef maar stil zitten, en zijn benen, die hij opzij had gedraaid omdat ze niet meer onder de tafel pasten, waren allang gevoelloos geworden.

De nieuwe laika en de jämthond begonnen in de hondenren als razenden te blaffen. Vidart van achter de schuur vandaan te zien rijden en te zien stoppen was net als naar een film kijken. Johan wist alles van tevoren. Nu zou hij de ketting en het slot ontdekken. Eraan rammelen. En dan in de richting van het huis kijken.

En nu?

Hij liep aan de kant van de greppel langs het hek. Daar was immers geen omheining. Het veldje begon een stukje verderop. Torsten had het hek als een slagboom over de weg geplaatst.

Toen Vidart op het grind van het erf kwam, liep hij langzamer. Dat maakte de honden nog razender. Nu kwam Torsten in Johans gezichtsveld. Hij had een hark in zijn hand en terwijl hij liep, trok hij strepen in het grind op het erf.

‘Doe dat hek open!’ riep Vidart.

‘Hou je bek!’ schreeuwde Torsten. De honden zwegen abrupt. Je hoorde nu alleen het geluid van de tanden van de hark in het grind.

Maar toen riep Vidart: ‘Doe dat hek open! Ik moet er met de auto door!’

Maar Torsten gaf geen antwoord. Johan stond op. Hij wilde niet meer luisteren. Hij bleef voorovergeleund tegen de deur staan. Buiten praatte Vidart hard en schel, maar toen Torsten ten slotte antwoord gaf, waren alleen zijn woorden te onderscheiden: ‘Ik zie nergens een kerel om voor open te doen!’

Weer schel gepraat. Vidarts geitenstem. Als hij nou maar zijn mond hield. Dat hij niet begreep dat er niets anders op zat dan weg te gaan, de auto te laten staan en de melk met de tractor vanaf de andere kant te komen halen.

Johan hoorde een raar geluid. Er brak iets. Hij rende naar het raam en keek naar beneden. Torsten had de halve steel van de hark in zijn hand. Die was versplinterd en scherp aan het afgebroken uiteinde. Hij moest hem op zijn knie afgebroken hebben. Vidart stond stil en gaapte hem aan. Daarna zei hij weer iets met een harde ratelende stem, waarop Torsten twee lange stappen in zijn richting deed en met de steel naar zijn hals stak. De geitenstem begon te mekkeren en ze renden allebei het veldje op, Vidart voorop. Hij sleepte met zijn door polio verminkte been en het was te zien dat Torsten een stijve rug had. Toch ging het snel. Ze renden voorbij de schuur en verdwenen erachter.

De honden waren weer gaan blaffen en ze zwegen pas toen Torsten terugkwam, zonder de harksteel. Hij verdween uit Johans gezichtsveld toen hij naar de veranda liep. Hij schreeuwde tegen de honden dat ze hun bek moesten houden en ze gehoorzaamden hem. Als Vidart verstandig was geweest, had hij dat ook gedaan. Het glas van de verandadeur rammelde.

Door de vloer heen was te horen dat Per-Ola iets vroeg en dat Torsten antwoord gaf. Daarna zei Per-Ola iets waar de anderen om moesten lachen. Vidart was laf geweest en was gevlucht. Daarom hadden ze plezier daarbeneden. Maar als hij naar huis was gerend, had hij tevoorschijn moeten komen op dat deel van het veldje dat niet door de schuur aan het zicht onttrokken werd. Hij zou de hele weg te zien zijn geweest wanneer hij op weg naar huis schuin de hooiakkers overgestoken was.

Of had hij zich verstopt? Het was weer stil in de keuken en Johan kreeg het gevoel dat ze zaten te wachten tot Vidart tevoorschijn zou komen. Het was doodstil in de hitte. De honden zwegen. Door het raam rook Johan de sterke geur van het gras. Het rook ook naar berkenloof. Torsten had het bordes met berkengroen versierd vanwege midzomer.

Johan zat doodstil en keek van tijd tot tijd op zijn horloge. Elf minuten waren verstreken sinds Torsten was teruggekomen. Toen rammelden de verandadeuren opnieuw. Ditmaal kwam zijn vader naar buiten met Per-Ola achter zich aan. Even later kwamen Björne en Pekka en ten slotte ook Väine. Ze liepen niet naar het veldje, maar ze verdwenen achter de schuur. Een ogenblik later hoorde Johan twee auto’s starten.

Zodra het motorgeluid was weggestorven, rende Johan naar beneden. Hij dacht niet. Hij rende alleen de trap af en naar buiten. In minder dan twee minuten was hij achter de schuur. Vidart lag op zijn rug in de zon. Hij had bloed aan zijn hals. Het was in het kuiltje van zijn hals gelopen waar hij een plaatje of een munt aan een zilveren kettinkje had. Dat lag nu in een ondiepe poel bloed en het schitterde als een kleine maansikkel. Een eindje bij hem vandaan stond de hele kudde geiten naar Johan te staren. Even later begonnen ze te grazen.

Johan raakte licht Vidarts hand en zijn wang aan. Vidart had grijze baardstoppels. Hij zag er ouder uit dan anders. Zijn pet lag achter zijn hoofd. Er zat een grote bruine zweetplek in. Hij had net de geiten gemolken en dat was te merken. Zijn lichaam en zijn kleren hadden een sterke geur.

Het had geen zin thuis hulp te gaan halen. Het huis was leeg. Als Gudrun thuis was geweest, had ze zich over Vidart ontfermd. Hij raakte opnieuw de grauwbleke wang aan en hij had het gevoel dat hij een grote zwam aanraakte.

Hij begon weer te rennen. Maar hij nam de weg over de hooiakkers naar de eerste boerderij, die van Westlund. Elna kwam hem op het bordes tegemoet. Ze ving hem op en hij wist niet of hij huilde of overgaf. Het voelde alsof hij allebei deed.

#

Birger was samen met Åke Vemdal op weg gegaan naar Svartvattnet. Ze zouden gaan vissen. Nu met midzomer brak daarvoor de tijd weer aan. Maar op de een of andere manier ging het al meteen zoals het altijd ging: de oogleden oplichten en naar de troebele bol kijken die omhoog was gedraaid. De pols voelen. De keel kon hij niet aanraken voordat hij zich gewassen had.

Er was in elk geval geen bloedverlies dat gestopt moest worden. Het bloed was in het halskuiltje gelopen en daar opgedroogd. Hij liet Åke zien hoe dicht bij de halsslagader Vidart was geraakt. De wond had rafelige randen alsof hij met een ruw werktuig was toegebracht.

Na een poosje kwam Vidart weer bij. Hij was neergeslagen, zei hij. Door Torsten Brandberg.

‘Waar sloeg hij mee?’

‘Met zijn vuist.’

Ze hielpen hem overeind. Hij had moeite om te blijven staan.

‘Het draait’, zei hij. ‘Alles wordt zwart.’ Maar Birger kreeg hem op de been. Hij had het gevoel dat Vidart overdreef. Hij wilde Åke Vemdal laten zien hoe erg het met hem was. Nu hij toch het geluk had dat de rayonchef van de politie in Byvången ter plekke was toen het gebeurde. En de dokter. Maar hij was een hele poos buiten bewustzijn geweest en Birger wilde geen risico nemen.

‘Je moet naar het ziekenhuis’, zei hij.

Daar had Vidart geen enkel bezwaar tegen. Maar hij maakte zich ongerust over de melk. Zijn priemende blik was weer terug. Hij keek sluw. Het leek of hij zichzelf weer was zodra hij zijn pet op had. Verdomme, dat ik uitgerekend nu hier moest zijn, dacht Birger. Dat zei hij ook zodra ze Harry Vidart in de keuken van Westlund hadden gekregen. Ze waren naar Westlund gegaan omdat Birger wilde horen hoe het met Elna was. Hij had haar twee weken daarvoor vanwege haar gal naar Östersund gestuurd. Assar belde Ivar Jonsson. Een ambulance was niet nodig. Met Ivars grote taxi ging het ook.

Terwijl ze wachtten, rookten ze buiten op de veranda een sigaret. Birger had over Vidart en Torsten Brandberg willen vertellen, maar terwijl ze daar stonden, kwam Vidarts vrouw eraan. Ze hadden haar natuurlijk gebeld, haar haar zat om grote rollers gewonden en ze snikte toen ze kwam aanrennen. Toen Ivar met de Mercedes was gekomen en ze Vidart op de neergeklapte bank hadden geholpen, riep ze: ‘Maar wat moet ik met de melk doen? En de auto?’

Assar Westlund zei dat hij de melk met de tractor naar haar huis zou brengen.

‘De Duett kun je maar het beste zolang laten staan’, zei hij. ‘Ik zal wel met Torsten praten.’

Daarna reed de taxi weg en Birger en Åke gingen naar binnen naar de jongen. Hij lag in de zitkamer op een wijnrode pluche sofa. Elna had de rolgordijnen neergelaten en het blauwige licht maakte zijn gezicht nog witter. Hij was niet ouder dan zestien en hij had stug zwart haar en smalle bruine ogen. Toen hij opstond, bleek hij lang en tenger te zijn. Voor de rest leek hij meer op Gudrun dan op Torsten. Hij begroette ze door ze een hand te geven en toen ze waren gaan zitten, keek hij steels naar de emmer die Elna bij hem had gezet. Hij had daarin een bodempje overgegeven en nu schoof hij hem achter de sofa. Hij keek beschaamd en bang.

‘Hoe is het met jou?’

Hij maakte een beweging maar gaf geen antwoord.

‘Vidart is naar het ziekenhuis’, zei Birger. ‘Maar je hoeft je niet ongerust te maken, hij is weer op de been.’

De bruine ogen verwijdden zich. Had de jongen gedacht dat Vidart dood was?

‘Dit is Åke Vemdal. Weet je wie dat is?’

De jongen schudde het hoofd.

‘Ik ben de nieuwe rayonchef van de politie in Byvången’, zei Åke.

‘Hoe … hoe is er aangifte gedaan?’ vroeg Johan.

‘Niemand heeft aangifte gedaan. Wij zaten hier in de keuken bij Westlund toen je kwam. We zouden gaan vissen.’

‘Wat is er gebeurd?’ vroeg Åke.

‘Ik weet het niet.’

Hij zat met zijn armen op zijn dijen geleund en had zijn hoofd gebogen. Het lukte niet om de bruine blik te vangen.

‘Maar je ging hulp halen.’

‘Ja.’

‘Heb je gezien dat hij neergeslagen werd?’

Hij schudde het hoofd.

‘Maar hoe wist je dan dat hij daar lag?’

‘Ik zag hem komen.’

‘En dat Torsten hem achterna ging?’

De jongen gaf geen antwoord maar hij keek naar de emmer en slikte een paar maal alsof hij wilde laten zien dat hij zich misselijk voelde. Het was bepaald heet in de kamer, maar Birger vroeg zich af of hij werkelijk onwel was. Misschien deed hij alsof om geen antwoord te hoeven geven. Åke wachtte even en toen vroeg hij: ‘Heb je gezien dat je vader hem achterna ging?’

‘Ik weet het niet. Daar heb ik niet over nagedacht.’

‘Heb je hem gezien? Had hij een of ander stuk gereedschap?’

Johan zweeg.

‘We hebben wel iets gevonden’, zei Åke. ‘Een soort scherpe stok. Afgebroken.’

Toen maakte de jongen een bijna katachtige beweging met zijn lange lijf en het volgende moment lag hij op de sofa in elkaar gedoken, met zijn rug naar hen toe.

‘Wacht’, zei Birger zacht. ‘We gaan naar de keuken, dan krijg je de achtergrond te horen.’

‘Ken jij die?’

‘Iedereen kent hem!’

Maar ze kwamen de kamer niet uit. Er klonken heftige stemmen vanuit de keuken, de kamerdeur ging open en daar stond Gudrun op de drempel met al het licht uit de keuken achter zich, zodat haar gezicht bijna zwart was.

‘Waar zijn jullie mee bezig?’

Ze liep naar Johan toe en raakte hem aan.

‘Hij kan hier niets over vertellen’, zei ze. ‘Hij heeft alleen hulp voor Vidart gehaald.’

‘We moeten van hem horen wat er is gebeurd.’

‘Loop naar de hel’, zei Gudrun. ‘Hij heeft niet gezien wat er gebeurd is.’

Ze was klein van stuk. Het was een vreemd gezicht hoe ze de lange jongen van de sofa omhoogtrok en hem mee naar buiten duwde. Hij liep met gebogen hoofd. Åke liep achter hen aan.

‘Dit wordt uitgezocht, dat begrijpt u toch wel.’

‘Zoek het maar uit. Maar Johan getuigt niet tegen zijn vader.’

Ze dreef de jongen voor zich uit naar buiten en sloeg de keukendeur dicht. Åke deed een stap alsof hij hen wilde tegenhouden, maar Birger zei: ‘Laat maar. Je kunt hem in ieder geval nu niet verhoren.’

Ze hoorden Gudruns auto starten en wegrijden. Op de sofa zaten Elna en Assar naast elkaar. Ze leken gasten in hun eigen keuken.

‘We gaan’, zei Birger.

Het was niet zo eenvoudig om Åke, die van niets wist, over Torsten Brandberg en Vidart te vertellen. Hij was nooit eerder in Svartvattnet geweest, maar het hoorde wel bij zijn district. Hij was afkomstig uit Dorotea en hij was een paar maanden daarvoor in dienst getreden. Ze waren een keer eerder samen op pad geweest. Toen ging het om een zelfmoord, vlak bij de grens. Åke had niemand beschikbaar om erheen te sturen, en ook geen auto. Een aan drank verslaafde thuiswonende zoon was naar de zolder gegaan en had zich met zijn jachtgeweer doodgeschoten. Toen ze uren later in de auto waren gestapt om terug te rijden, dacht Birger dat hij een vogel hoorde krijsen. Pas later had hij begrepen dat het de moeder was.

Birger was in de voorzomer nog eens bij hen langsgegaan toen hij in de buurt een ziekenbezoek moest afleggen. Toen was de moeder opgenomen in de Frösö-inrichting en de vader zat in de keuken. Hij had een hele tijd op koffie en sigaretten geleefd en toen Birger kwam, stortte hij in. Dat was de eerste keer dat hij huilde sinds de dood van zijn zoon. Birger was naar de zolder gegaan om te zien of ze daar hadden schoongemaakt. Maar de vlekken zaten er nog, en tegen de zoldering was ingedroogde hersensubstantie te zien en de sporen van het hagelschot. Een kapotgeschoten gloeilamp hing nog aan zijn snoer. Met een boender en een krabijzer maakte hij alles zo goed mogelijk schoon. Later zorgde hij ervoor dat een gezinshulp eten kwam koken voor de man, die alleen was achtergebleven.

Åke en hij hadden elkaar tijdens dat eerste bezoek en de lange rit naar huis leren kennen.

‘Ik ken Johan’, zei Birger. ‘Hij zit op het gymnasium in Byvången en hij is een klasgenoot van mijn zoon. Hij kan goed leren. Maar zijn moeder Gudrun is de enige die vindt dat hij moet gaan studeren. De andere jongens zijn zoons van Torsten en zijn vorige vrouw Mimmi. Bij de bevalling van Väine is zij aan een hersenbloeding overleden. Gudrun is hem toen komen helpen met de jongens en de huishouding. Ze komt uit een grote Samische familie. Maar ze is van de arme tak. Ze werkte voor Torsten en toen werd ze zwanger en is Johan geboren. Dat was nog geen jaar na de dood van Mimmi. Dus Väine en Johan zijn praktisch even oud.’

‘Zijn het allemaal Samen?’

‘Nee, alleen Gudrun. Torsten is nooit een vriend van de Samen geweest. “Lappen moeten niet in het dorp wonen.” Zo denkt hij erover en hij is niet de enige. Torsten was indertijd een geweldige vechtjas. Toen hij jonger was, ging hij als hij dronken was bij de mensen vragen: “Heb je iemand die een pak rammel nodig heeft?” Hij was in staat helemaal naar Byvången rijden om iemand neer te slaan. Ik geloof niet dat het ooit goed is geweest tussen Johan en zijn halfbroers, en ook niet echt goed tussen hem en zijn vader. Maar je hebt Gudrun gezien. Zolang zij het ziet, krenken ze de jongen geen haar op zijn hoofd. Dus je begrijpt dat Johan het zwaar te verduren kan krijgen als ze zich in hun hoofd halen dat hij over Torsten heeft geklikt.’

‘Maar dat kunnen we natuurlijk uitleggen. Hij wist toch niet dat wij hier waren?’

‘Ik ben er niet zo zeker van dat ze luisteren’, zei Birger.

#

Toen ze de hal in kwamen, gaf Gudrun met een hoofdbeweging te kennen dat hij direct naar zijn kamer moest gaan. Na een kwartier kwam ze met kaasboterhammen en een glas melk. Johan zat op zijn bed, hij had zelfs niet naar het toilet durven gaan. Hij was bang dat Torsten hem zou horen. Maar ze zei dat ze nog geen van allen thuis waren. Toen ging hij naar het toilet in de hal en het leek hem dat hij wel een kwartier had staan plassen.

Toen hij terugkwam, zat Gudrun aan het bureau en staarde naar het veldje beneden. Ze keek verdrietig en ze beet velletjes van haar lippen. Hij voelde zich altijd ongemakkelijk als ze verdrietig was. Het was immers grotendeels zijn fout. Hij irriteerde Torsten en hij provoceerde zijn broers.

‘Ik wist niet dat de politie daar was’, zei hij.

‘Je hebt niets verkeerd gedaan’, antwoordde ze, maar hij vond dat het mechanisch klonk. Hij vroeg zich af wat ze dacht. Hij werd zich er plotseling van bewust dat ze alles van hem wist. Bijna alles in elk geval. Maar hij wist niets van haar. Zij was zijn moeder en alles wat ze beneden in de keuken en buiten op het erf deed, was voorspelbaar. Bijna alles wat ze zei ook. Maar hij wist niet het wezenlijke. Niet over de tijd dat ze zwanger was. Niets over haar en de man op de scooter. Of waarom ze met Torsten was getrouwd.

‘Als hij voor mishandeling aangeklaagd wordt, dan nemen ze zeker zijn wapen in beslag?’

‘Ik moet nog zien dat hij aangeklaagd wordt.’

‘Ik bedoel alleen als hij dat wordt. Want dan kan hij toch geen jachtmeester zijn?’

‘Hou op’, zei Gudrun. Ze leek te geloven dat hij wilde dat Torsten zijn vergunning zou verliezen. Daarna begon hij haar te vertellen wat hij werkelijk vanuit het raam had gezien, maar ze wilde het niet horen.

‘Blijf hier nu maar een tijdje’, zei ze. ‘Ik zal straks met Torsten praten.’

Toen ze opstond, zag ze er moe uit. Ze had mooie kleren aan, een wit katoenen vest op een jurk met kleine bloemetjes, en sandaaltjes met hoge hakken. Maar haar gezicht zag er weer alledaags uit, want terwijl ze op het bed zat, had ze de lipstick weggebeten.

Even later hoorde hij haar in de keuken. Er sloeg een kastdeur dicht en er rinkelde serviesgoed. Ze haalde de vaat uit het afdruiprek. Het waren gewone geluiden en ze stelden hem gerust.

Tegen half zeven kwamen de auto’s terug. Hij hoorde de stemmen van zijn broers, hard en rauw. Ze hadden kennelijk een flinke borrel op. Torsten lachte om iets wat Väine zei. Gudrun was vis aan het bakken en de geur drong tot hem door. Maar ze aten hun verlate avondmaaltijd zonder dat zij hem riep. Hij zat in zijn kamer opgesloten alsof hij iets had misdreven.

Hij was de enige van de broers die nog nooit een pak slaag van Torsten had gekregen en dat kwam door de bescherming van Gudrun. Maar hij, die nooit slaag gekregen had, was er het bangst voor. En dat wisten ze. Haar bescherming maakte hem belachelijk.

Hij stond op en ging naar beneden. Maar halverwege de trap werd hij bang. Niet voor een pak slaag. Maar wel voor Torstens zware, halfgesloten ogen, zijn loerende blik als hij dronken was. Voor de snelle bewegingen van zijn broers, die waren bedoeld om hem angst aan te jagen. Toen besloot hij te gaan vissen.

In deze voorzomernachten viste hij altijd in de Hundtjärn, die vlak bij het herderspad lag. Dan kon hij zien of er iemand naar het valkennest bij de Lobberå ging. Dat de aanval vanaf de grote weg zou komen, verwachtte hij niet. Henry Strömgren zag elke auto daarboven. Vorige zomer was er een jongen verdwenen.

Zijn pooltrui hing in de hal en de hengel en zijn laarzen stonden op het bordes. Hij zorgde ervoor dat hij niet met de hengel rammelde, maar toen hij buiten kwam en de brommer startte, gaf hij flink gas, zodat ze niet zouden denken dat hij voor ze wegsloop. Hij wist dat ze hem vanuit het keukenraam zagen.

Hij haalde wormen bij Alda, want daar zette hij altijd zijn brommer neer en dan liep hij naar de Hundtjärn. De oude vrouw zat in een verpleegtehuis en rond het bordes werd het gras al flink hoog en dik. Hij spitte altijd wormen achter haar houtschuur.

Op de afvalhoop een eindje het bos in vond hij een conservenblikje en in de houtschuur stond een oude aardappelgraaf. Hij had nog amper gespit toen hij een auto hoorde. Hij slipte in het grind toen hij de bocht nam. De portieren sloegen dicht, bijna op het moment dat de auto stilstond. Hij luisterde of hij stemmen en stappen hoorde.

Nog voordat hij had kunnen bedenken of hij weg zou rennen of niet, stonden de broers al om hem heen. Hij stond met de aardappelgraaf in de hand, ze sloten hem aan alle kanten in en ze maakten een speelse indruk. Ze schoven met hun voeten zoals voetballers die op de aftrap wachten. Hij rook de geur van aftershave en bier toen ze dichterbij kwamen.

Ze moesten nog tijdens het eten zijn opgestaan om hem achterna te gaan. Gudrun had hen niet kunnen tegenhouden. Ze had het zeker geprobeerd.

Hij begreep dat er nu iets nieuws kwam. Het was begonnen toen hij het huis uit ging en de brommer meenam en toen hij gas gaf om ze te laten zien dat het hem niet kon schelen als ze hem zagen.

Hij stak de graaf in de bruine grond, die vol brandnetelwortels en stukjes glas zat. Toen nam hij de hengel en het blikje met de wormen en begon het herderspad op te lopen. Ze liepen mee en ze stompten hem van alle kanten en ze vroegen waar hij bang voor was. Hij begon een beetje te hollen hoewel hij dat niet wilde. Toen haalde Väine hem plotseling in en trok hem onderuit door pootje te haken. Pekka rukte aan zijn arm en trok hem weer overeind.

‘Sta godverdomme op!’

‘Wat willen jullie?’

Björne gaf hem een stomp in zijn maag. Hoewel het niet met volle kracht was, klapte hij dubbel alsof hij een buiging maakte en toen lachten ze allemaal. Midden in de golven van misselijkheid rook hij de geur van het bos. Maar de weg daarheen was versperd. Ze waren aan alle kanten om hem heen. Per-Ola en Pekka hadden een sigaret opgestoken. Björne schudde het hoofd toen ze hem er een aanboden en nam een pruim tabak. Zijn bovenlip werd erdoor misvormd en zag er gezwollen uit. Hij stond met open mond zoals hij zo vaak deed, en gaapte Johan aan. Maar ze leken niet nog eens te willen slaan.

‘Waar ben je bang voor?’ zei Pekka. ‘Moet je niet om de politie roepen?’

‘Wat sta je daar idioot! Ben je soms bang om jezelf te bepissen?’ zei Väine en de anderen lachten. Väine zou als een kerel meetellen nu hij dit gezegd had. Nu sloeg hij, maar hij deed het speels, en niet in zijn gezicht. Ze lieten hem zijn gang gaan. Misschien waren ze bang hun kleren te verpesten, want ze hadden nu lichte broeken en jasjes aan.

Väine raakte steeds meer geïrriteerd toen Johan wegdook in plaats van zich te verdedigen. Zo kon hij niet laten zien wat hij waard was. Toen begon hij karate-uitvallen te doen met een stijve hand, die hij vlak voor Johans gezicht inhield.

Björne en Pekka waren even weggegaan. Wat verderop in het bos rammelde iets. Toen kwamen ze terug en Pekka zei tegen Väine: ‘Haal de sleepkabel.’

Ze binden me vast, dacht Johan. Ze zetten me tegen een spar en binden me vast. Meer niet. Ze durven niet vanwege Gudrun. Of vanwege de politie.

Maar toen hij de sleepkabel had, bond Pekka hem niet vast. Hij legde de kabel alleen om Johans lichaam, onder zijn oksels, en trok hem aan. Het voelde alsof hij een looplijn had gemaakt. Daarna stompten ze hem voor zich uit. Ze namen een zijpaadje vanaf het herderspad. In het bos, tussen de sparren zag hij een half vergaan houten deksel tegen een steen staan. Ze schopten hem naar de rand van een rond, met stenen afgezet gat. Toen gilde hij.

Toen ze hem wilden optillen om hem in de opening neer te laten, bood hij zo veel weerstand als hij kon. Hij trapte en beet een van hen in de arm en hij kreeg een klap in zijn nek. Daarna viel hij en hij voelde een felle pijn toen het touw door het gewicht van zijn lichaam werd aangesnoerd.

Hij hing met het touw diep ingesneden onder zijn armen, en met zware benen. Water voelde hij nog niet. Boven zich hoorde hij hun stemmen, maar hij kon niet horen wat ze schreeuwden. Toen viel hij.

Hij kwam bij op de bodem van een put. Die was opgedroogd, zoveel begreep hij, en misschien in Alda’s tijd nooit gebruikt. Hij zat half rechtop in het slijk met het touw om zijn lichaam. Aanvankelijk dacht hij dat hij wat gebroken had, maar toen hij voorzichtig zijn ledematen bewoog, merkte hij dat het alleen pijn deed waar het touw strak zat. Hij had een dikke pooltrui aan waardoor de sleepkabel niet zo diep ingesneden zat. De knoop en het einde van het touw kreeg hij niet te pakken. Die moesten op zijn rug zitten. Hij probeerde rechtop te gaan zitten in de nauwe ruimte en keek omhoog. De opening van de put was bijna wit door het zomeravondlicht. Daarboven waren geen gezichten te zien. Hij hoorde ook niets.

Hij zat in dunne modder en in water. Op de bodem lagen stenen. Hij wiebelde wat heen en weer om van een steen weg te schuiven die hem pijn deed. Daarna begon hij naar zijn mes te tasten om het touw los te snijden. Toen hij het beet had en het nylontouw had doorgesneden, werd de druk verlicht en hij werkte zich omhoog tot hij stond. Hij had niets gebroken. Het was moeilijk in te schatten hoe diep de put was. De lichte ronde plek hoog boven hem was blauw geworden. Hij zag nu ook iets meer van de wanden van de put. Het water reikte tot iets boven de voet van zijn laarzen.

Ze hadden in elk geval niet het deksel erop gelegd. Ze zouden wel gauw terugkomen en een touw neerlaten. Tamelijk gauw. Ze wilden vast niet dat een ander zijn hulpgeroep zou horen.

Maar hij was niet van plan om te gaan roepen. Ze zaten daar waarschijnlijk in de auto op te wachten. Ze hadden hem altijd laf gevonden. Hij ging immers weg wanneer ze ruzie met iemand maakten. Het was afschuwelijk om toe te kijken als iemand tegen de grond werd geslagen. Maar hierbeneden op de bodem van de put voelde hij dat hij iets in zich had waar ze geen idee van hadden. Hij zou niet schreeuwen. Dat plezier gunde hij ze niet. De klootzakken.

Hij werd moe van het staan. Hij probeerde op verschillende manieren met zijn onderrug en zijn onderarmen tegen de wanden van de put te steunen om de druk te verlichten. Het stak en deed pijn in zijn benen en zijn rug. Op den duur zou hij zich niet overeind kunnen houden.

Hoelang zouden ze hem daar laten staan? Een uur? Twee? Of tot het nacht was geworden? Het ergste zou zijn als ze naar het dorp gingen en te veel zouden drinken. Dan zouden ze hem vergeten, en zou hij pas laat op midzomerdag worden opgehaald. Gudrun zou hem gaan zoeken als hij niet thuiskwam. Ze zou de brommer vinden als ze met de auto ging rondrijden. Dus waarschijnlijk zou het lonen om tegen de ochtend te gaan roepen. Maar hij was niet van plan om dat te doen. Ditmaal zou Gudrun niet met hem thuiskomen. Die tijd was voorbij.