Ida Jessen

De kinderen

Vertaald uit het Deens door Diederik Grit en Edith Koenders

Uitgeverij De Geus

breda 2011

Deze uitgave is tot stand gekomen met een bijdrage van The Literature Centre of The Danish Arts Center (Kopenhagen)

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Børnene, verschenen bij Gyldendal

Oorspronkelijke tekst © Ida Jessen & Gyldendal, 2009

Published by agreement with Leonhardt & Høier Literary Agency A/S, Copenhagen

Nederlandse vertaling © Diederik Grit, Edith Koenders en De Geus bv, Breda 2011

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Rebecca Parker/Trevillion Images

isbn 978 90 445 2148 1

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Deel I - 1992-1999

1992-1999

1

Op Oudejaarsdag, halverwege de middag, kwam in de schemering een kleine rode Renault 5 aanrijden door het Naverslundse bos ten noordoosten van Hvium. Het had net geregend en de nevel zweefde tussen de bomen, vlak boven de aarde, zonder te bewegen.

‘Nu kan het niet ver meer zijn’, zei Solvej. ‘Søren Martinsen zei dat we gewoon langs het landgoed Naverslund moesten rijden en dan de eerste weg rechts nemen, dan zijn we er.’

‘Prima’, zei haar moeder op de stoel naast haar, met dezelfde opmonterende stem als waarmee ze al de hele lange rit vanaf Helsingør had gesproken. De donkere tunnel van bomen opende zich en een grauwe hemelkoepel werd zichtbaar. Ze lieten het bos achter zich en passeerden een groot wit hoofdgebouw van twee verdiepingen. Daarachter lagen stallen en schuren. Het licht van de koplampen gleed over de ramen. Er brandde geen licht in het grote huis, zelfs geen buitenlamp was aan.

‘Daar is een weg’, zei Solvejs moeder.

‘Waar?’

‘Vlak voor je.’

Solvej minderde vaart.

‘Denk je echt dat we die moeten nemen?’

‘Laten we het proberen.’

De onverharde weg was smal, modderig, met diepe tractorsporen. Hij liep omlaag, met akkers aan de ene kant en een windsingel aan de andere. Aan de voet van de heuvel kruisten ze een beek, en daarna veranderde de weg in één grote smurrie. Ze bevonden zich nu in een kreupelbos, en in het schijnsel van de autolichten zagen ze dat de weg steil omhoogging.

‘Ik ben benieuwd of we dat redden’, zei Solvej.

‘Vast wel’, antwoordde haar moeder. ‘Zet hem gewoon in z’n twee en rijden maar.’

Heel voorzichtig reden ze verder. De auto gleed van links naar rechts, en Solvej lachte opgewonden met gloeiende wangen, terwijl haar moeders oude terriër zat te piepen op de achterbank. Maar toen ze de top van de heuvel bereikt hadden, zagen ze een lichtje tussen de bomen, en even later reden ze het erf op van een wit huis met rode vakwerkbalken. De lamp boven het stoepje voor het huis brandde. Voor de rest was het donker.

Het dichtslaan van de autodeuren doorbrak de stilte, en een vermolmde lucht van bos en aarde en gevallen bladeren sloeg hun tegemoet. Ze waren zeven uur onderweg geweest en waren stram van het zitten. Een suizend en prikkelend gevoel beklemde hen.

‘Heb je de sleutel?’ vroeg haar moeder.

‘Die zou hier moeten liggen.’

Solvej liet haar hand over de deurpost glijden. Toen schoot haar te binnen dat Søren Martinsen had gezegd dat hij hem naast het stoepje zou leggen. Ze woelde tussen de bladeren. Aan beide kanten van het stoepje stond een donkere kerstroos. Zo groot en struikachtig had ze ze nog nooit gezien. Ze waren vast heel oud.

‘Hebbes.’ Ze kwam overeind en stak de sleutel in het slot, draaide hem om en stootte de deur open. Verbaasd voelde ze warmte op haar gezicht. ‘Ik geloof dat de kachel aan is’, zei ze. ‘Een houtkachel zo te ruiken.’

Ze gingen de woonkamer binnen, waar tussen twee ramen een piano stond. De houtkachel was nog een beetje warm, en toen ze het deurtje opendeden, zagen ze de smeulende resten van een vuur.

‘Wat ontzettend aardig van hem’, zei Solvej. ‘Hij moet hier speciaal langsgegaan zijn om de kachel aan te steken.’

‘Ja, dat is echt heel aardig’, zei haar moeder, maar Solvej vond dat ze niet dankbaar genoeg klonk. Op hetzelfde moment schoot er een felle hoop in haar omhoog die haar moeheid verdrong. Het was een geluksgevoel, dat zo plotseling oplaaide dat het bijna pijn deed. De warme woonkamer betekende dat er een plekje voor haar was. Aan haar eenzame zwerftocht was een einde gekomen. Ze liet haar tas met een plof op de grond vallen en liep de kamer rond, deed wat lampen aan en kon haar ogen amper geloven toen ze de keuken binnenliep en een marmeren aanrechtblad en een afwasmachine aantrof. De lamp weerkaatste in het gordijnloze raam. Ze boog zich voorover naar de ruit en probeerde naar buiten te kijken, naar de tuin. Maar het enige wat ze zag waren haar eigen opengesperde ogen en de hoop, die op dezelfde manier in haar brandde als de wanhoop lange tijd had gedaan. Het zat allemaal in haar lijf: de slapeloosheid, de schrik, de schaamte, de stress, en nu deze overweldigende blijdschap.

Het huis was een oude houthakkerswoning van het landgoed Naverslund, dat voor verschillende doelen verhuurd was geweest. De universiteit van Århus had het een tijdje gebruikt, en de laatste bewoonster was een yogalerares geweest die, zoals Søren Martinsen door de telefoon verteld had, een half jaar lang geprobeerd had om leerlingen te krijgen. Maar dat was niet gelukt en ze was heel plotseling vertrokken en had nogal wat spullen achtergelaten. Dat wist Solvej en het kwam haar goed uit, want hoewel ze verpleegkundige in de jeugdgezondheidszorg was en zes jaar als algemeen verpleegkundige had gewerkt, bezat ze weinig meer dan kleren, boeken en een radio. Ze had een bestaan opgebouwd en het weer afgebroken. Zo ver was ze gekomen.

Het huis was een mengeling van luxe en eenvoud. Het gangetje had een stenen vloer, door vele voeten uitgesleten. Er was een badkamer met een badkuip en een ouderwets handdoekenrek, en de wasbak rustte op een marmeren plaat. Maar de wc-pot was bruin uitgeslagen van de roest, en het water uit de kranen was geelbruin. In de slaapkamer was het ijskoud. Ze liet de deur openstaan, zodat de warmte naar binnen kon en liep naar boven. De bovenverdieping was één grote ruimte met de schoorsteen in het midden. Aan weerszijden daarvan was een raam, en meteen daarachter de duisternis, gitzwart. Er stond een lage Ikeabank onder het zeer schuin aflopende dak en aan de andere kant lag een matras. Verder stond er een eettafel die was uitgetrokken, zodat er plaats voor twaalf personen was. Ze liep weer naar beneden en trof haar moeder aan, die de bodem van de pannen keurde.

‘Breng jij de bagage maar naar binnen, dan maak ik het eten’, zei haar moeder.

Toen Solvej buiten kwam, besefte ze pas goed hoe zuiver de lucht was. Het gebladerte ritselde onder haar voeten, en heel, heel ver weg, kilometers verderop, weerklonk het nauwelijks hoorbare geruis van auto’s op de grote weg naar Viborg. De bomen drupten nog na. Maar wat ze ervoer, was een overweldigende stilte. Ze droeg tassen, dozen en plastic zakken naar binnen. Toen ze Christianes rode slofjes boven in een plastic zak zag liggen, zette ze die in het schoenenrek in het gangetje, waarna ze in gedachten verzonken bleef staan. Zo trof haar moeder haar aan.

‘Kom mee naar binnen, daar is het warm’, zei ze teder en ze sloot de buitendeur. ‘Zo vat je nog kou.’

Ze aten. Solvejs moeder had eten van thuis meegenomen. Een gekookte kreeft, die ze deelden. Daarna aten ze gebraden duif, die haar moeder in een saus had opgewarmd, en ze dronken er wijn bij. Ze wisten van tevoren immers niet of er pannen in het huis waren, maar alles was er. In een grote mahoniehouten kast vonden ze een heleboel borden, messen, vorken en glazen. Haar moeder had een tafelkleed gevonden en op tafel gelegd, een kerstroos in een vaasje gedaan en een kaars in een kandelaar voor het raam gezet, en Solvej zag dat wel, maar ze was te moe om er iets van te zeggen of haar te bedanken. Als haar moeder er niet geweest was, zou ze gewoon met een lepel uit de pan hebben gegeten.

Dit was haar nieuwe leven. Ze begreep het niet. Een nieuw huis en een nieuw bestaan, waar ze voor moest vechten. Het enige wat ze wist, was dat ze het nog zwaar genoeg zou krijgen en dat ze nu midden in die fase zat. In haar lichaam schreeuwde een gemis, dat ze het zwijgen moest opleggen, zodat ze kon nadenken en plannen kon maken.

Ze had het nooit eerder zwaar gehad. Maar het was nu eenmaal zoals het was. Ze had geen keus.

Na de afwas ging Solvej op de chaise longue in de hoek van de kamer liggen. Haar moeder nam met een boek plaats in een stoel en Solvej bekeek haar gezicht in het lamplicht, terwijl de hond zuchtte in zijn slaap en haar moeder de wit oplichtende bladzijden omsloeg. Het was half tien. Zo meteen was het te laat om te bellen, bedacht ze, en ze besefte vervolgens dat ze helemaal niet kon bellen. Een van de eerste dingen die ze gedaan had, was kijken of er een telefoonaansluiting was. Ze had haar eigen telefoon uit een van de dozen gehaald en aangesloten, maar er was natuurlijk geen verbinding. Ze moest een abonnement nemen. Waarom had ze daar niet aan gedacht voordat ze hierheen verhuisde? Haar lichaam voelde zwaar en loom, en tegelijkertijd kriebelde er iets in haar. Haar moeder kuchte en keek op. Het was alsof ze naar iets in huis of in het bos luisterde. Maar toen verdiepte ze zich weer in haar boek.

‘Ik ga maar eens theezetten’, zei ze na een poosje. Ze stond op en even later suisde de ketel op het fornuis, een blikje werd geopend en de kastdeur ging open en dicht. Het was alsof haar moeder met haar probeerde te spreken, met alle bekende geluiden die altijd rondom haar hadden geklonken, en Solvej dwong zichzelf om op te staan en te helpen. Ze gingen tegenover elkaar aan de eettafel zitten.

‘Wie is die Søren Martinsen eigenlijk?’ vroeg haar moeder.

‘Een soort manusje-van-alles hier op Naverslund. Hij heeft alles geregeld. Hij belde me toen ik die advertentie had gezet.’

‘Dat is mooi.’

Het bleef even stil.

‘Wanneer zie je Christiane weer, denk je?’

‘Ik weet het niet’, zei Solvej, en haar ogen vulden zich met tranen. Maar het klopte niet wat ze zei. Ze zou Christiane de volgende vrijdag, over vijf dagen, voor het eerst een weekend hebben, maar haar moeders milde stem wekte in haar vaak een bijna onbeheersbaar gevoel van moedeloosheid en ontreddering op.

‘Wat zal het fijn zijn om haar weer terug te zien. En leuk om Mortens nieuwe vriendin te ontmoeten. Je zei toch dat Christiane haar aardig vindt?’

‘Hoe denk je dat het zal gaan, allemaal?’ vroeg Solvej.

‘Je moet een wasmachine hebben’, zei haar moeder. ‘Ik wil je er eentje geven als cadeau voor je nieuwe huis, als je wilt.’

‘Ik zal kijken of ik er eentje tweedehands kan krijgen’, antwoordde Solvej.

Ze praatten een tijd over het huis. Solvejs moeder stelde voor dat Solvej gordijnen zou ophangen.

‘Misschien is dat wel zo fijn’, zei ze, maar Solvej vond de kale ramen juist prettig, en dus zei haar moeder niets meer. Achter alle vertrouwde dingen die ze zeiden en achter het zachte gerinkel van hun theekopjes voerden ze een heel ander gesprek. Voerden ze eigenlijk wel hetzelfde gesprek? Wie zou het zeggen? Maar wat ze ook zei, haar moeder luisterde met een bijna eindeloos geduld. Neem dit van me over, mam. Ja, Solvej.

Naarmate de avond verstreek, werd Solvej steeds nerveuzer en ze rookte de ene sigaret na de andere. Vlak voor twaalven stond haar moeder op.

‘Ik ga de boel een beetje luchten’, zei ze.

Even later riep ze haar vanuit de geopende terrasdeur.

‘Kom eens.’

Ze liepen de tuin in. De wolken waren verdwenen en het was een heldere nacht. De hemel was bezaaid met sterren en het naaldbos dat de tuin omsloot, tekende zich af tegen de lucht. In de verte werd de ene vuurpijl na de andere afgeschoten en pas een tijd later volgden de doffe dreunen, alsof ze door de lucht werden verschoven en uit een andere wereld kwamen aanrollen. Solvej liep het stoepje af naar het grasveld en voelde direct hoe het vocht door haar dunne schoenen drong. De aarde was drassig en zacht. Ze stapte verder de tuin in, die schuin afliep en bleef staan bij de beschoeiing, waar ze zacht een stroompje hoorde sijpelen. Een zilverachtig geluid in de duisternis. Blijkbaar stroomde er een beekje door de tuin.

‘Hoe ver zit je eigenlijk van de dichtstbijzijnde buren af?’ vroeg haar moeder toen ze weer naar binnen waren gegaan.

‘Een kilometer of zo’, antwoordde Solvej. ‘Naverslund, het hoofdgebouw van het landgoed.’

‘Maar woont daar ook iemand?’

‘Nee. Dat is een kantoor of zoiets.’

‘Nou ja, dat merk je vanzelf’, zei haar moeder. Kennelijk werd ze nu een beetje moe. Solvej hoorde haar rommelen in de badkamer en liep naar boven om het bed voor haar op te maken. De hond volgde haar de trap op en ze gaf hem klapjes op zijn stugge ruwe vacht, terwijl hij haar met zijn halfblinde ogen aankeek. Ze spreidde het dekbed uit over de matras, en op hetzelfde moment klonk er een harde klop op de buitendeur. Eén klop maar. Ze keek op haar horloge. Het was half één geweest en ze had geen auto gehoord. Ze keek uit het zolderraam omlaag in de halve cirkel van licht, naar alle rode beukenbladeren op het erf en naar het dak van haar eigen auto. Ze zag niets. Toch ging ze naar beneden en deed open. Zoals ze verwacht had, stond er niemand. Het erf was verlaten. Misschien had een dier de deur geschampt, of ze had zich vergist. Maar ze draaide de deur zorgvuldig op slot met de sleutel, zo’n ouderwets geval, half verroest, weerbarstig in het slot en hard.

Later lag ze in de kleine slaapkamer, klaarwakker. Het was er niet koud meer, maar het bed was klam. Ze stond op en pakte een wollen deken die ze over de matras uitspreidde. De maan scheen in de spiegel die aan het voeteneinde van haar bed stond. De kamer was vol licht en de nacht bracht allerlei nieuwe geluiden voort. Op het terras klonk geritsel, ver achter in de tuin hoorde ze een vreemd dof geknor, en in de woonkamer tikte de kachel zachtjes door het dalen van de temperatuur. In de kamer kraakten de vloerplanken, de muren gaven zich gewonnen, en er klonk lawaai in de dakgoot boven het raam. Vlak boven haar hoofd hoorde ze steeds een slepend geluid. Ze dacht dat het de hond was, die net als zij niet kon slapen. Af en toe dommelde ze in, en iedere keer werd ze met een schok wakker door het geluid van de harde hondenpoten, maar ze was te moe om op te staan en het beest naar beneden te halen.

2

Tegen de ochtend viel ze in slaap en toen ze ontwaakte, was het half negen. Ze was wakker geworden van de deur die openging. Ze ging op haar knieën op het bed zitten en zag het nieuwe grijze licht achter de bomen tevoorschijn komen. Nieuwjaarsochtend.

Precies een jaar geleden lag ze in haar toenmalige huis in Hillerød in een tweepersoonsbed, met een knallende koppijn, terwijl Christiane over haar heen klauterde. Naast haar lag Morten met open mond te slapen, een lok haar hing over zijn voorhoofd, en hij was spiernaakt onder het dekbed. Ze hoefde haar handen maar uit te strekken naar hem en naar alles wat bekend en vertrouwd was, en dan zou ze het krijgen, want toen was het nog van haar. Maar ze wilde niet. Er was een ritme in haar, sterk als een stroom. Al gauw, al heel gauw zou die haar meesleuren. Toen was ze opgestaan om het huis op te ruimen, dat stonk naar sigaretten, verschaalde drank en oud parfum, en naar gebraden vlees, de restjes ervan stonden nog op tafel. Alle geile, gezellige stemmen waren verdwenen. De kleine Christiane kwam naar haar toe in de keuken, ging aan het verlengde aanrechtblad zitten en at met gebogen hoofd haar yoghurt, alsof ze voelde dat haar moeder kwaad was. Solvej had echter alleen oog voor wat er opgeruimd moest worden. Weg ermee, weg, weg, weg, dreunde het in haar. Even later verdween Christiane weer naar haar vader, en een tijdje werd er rust opgebouwd in huis. Alleen de zachte stemmen vanuit de slaapkamer, en het malende mompelen van binnen, waarmee ze geleefd had sinds ze haar minnaar kende. Maar plotseling werd de deur opengerukt, en toen ze zich omdraaide, stond Morten op de drempel, met een van razernij vertrokken gezicht, eindelijk gerechtigheid. Het was zover. In zijn hand hield hij een van de brieven die ze had verstopt op de lattenbodem van het bed. Zonder een woord te zeggen verfrommelde hij hem in zijn geheven vuist en keilde hem naar haar hoofd, en toen besefte ze opeens dat ‘weg’ heel dichtbij was, en dat het toch niet zo gemakkelijk zou gaan als ze zich in haar fantasie had voorgesteld, terwijl ‘consequentie’ en ‘verandering’ net zulke vreemde woorden waren als ‘marszeilsval’ en ‘zaling’ op de ruggen van het Groot Woordenboek van de Deense Taal dat vroeger in haar vaders werkkamer stond.

*

Ze keek naar buiten en zag ze op het grasveld staan. De oude hond snuffelde en lichtte zijn stijve rechterpoot, terwijl haar moeder toekeek, kleumend van de kou met haar armen over elkaar. Ze sprak het beest de hele tijd bemoedigend toe en haar stem werd meegedragen door een briesje en steeg en daalde als een lang golvend lint. Ze is er nog, dacht Solvej liefdevol. Ze hield van haar moeder. Ze verlangde naar de stilte die haar moeder zou achterlaten, en vreesde tegelijk dat deze stilte haar zou omsluiten als een zak waarvan het touwtje wordt aangetrokken, zodat ze geen adem meer kon halen. Ze stapte uit bed en liep naar de woonkamer, er was al koffie en de tafel was gedekt. In de loop van de nacht was de kachel uitgegaan en de thermometer gaf veertien graden aan. Ze keek naar de grote houtblokken in de mand, opende het deurtje van de kachel en zag een bergje koude as, maar ze had nog nooit een kachel aangemaakt en wist niet hoe dat moest. Misschien was er ergens een elektrisch kacheltje. Met een elektrisch kacheltje kon ze het probleem uitstellen, in elk geval tot na het vertrek van haar moeder. Ze zocht in alle kasten, maar vond er geen, en toen kwam haar moeder binnen met de hond, om te eten. Ze zou die dag teruggaan naar huis en had uitgezocht dat er ’s ochtends een trein ging. In de gang stond haar koffer al klaar. ‘Dan ben ik tegen half drie bij papa’, zei ze. ‘Dat komt dan mooi uit.’

Het was een kilometer of zes naar het station. Ze vertrokken ruim op tijd en reden over het modderpad door het bos, langs de akkers omhoog en passeerden het park van Naverslund, dat achter de bomen lag, één lang grasveld vol molshopen, en draaiden de weg naar Hvium op. Het landschap was erg heuvelachtig. Ze reden met een omweg en volgden de fjord, die log en grijs onder aan de heuvels lag. Grote akkers afgewisseld door rijen bomen en boerderijen en dorpjes met namen als Lund, Peterslund. En toen, in de verte, aan de voet van een heuvel, kwamen de bakstenen huizen van Hvium tevoorschijn.

Ze reden door de hoofdstraat, die bezaaid was met flessen, vuurpijlen en lege hulzen. In de meeste huizen waren de gordijnen dicht, het was vroeg in de ochtend en de mensen sliepen nog, slechts hier en daar flikkerde een tv-scherm. Maar bij de bakker sleepte de verkoopster het reclamebord naar de stoep, haar blote armen staken uit een jasschort met korte mouwen, en bij het tankstation waren het blauwe reclamebord en de shop verlicht.

De huizen zagen er laag uit, alsof ze naar beneden gedrukt werden door de daken die op al te zware hoeden leken, en er werd veel aan opgeknapt of verbouwd. Het is Nieuwjaarsdag, dacht Solvej, op zich niet vreemd dat het hier smerig is. Maar Hvium beviel haar niet.

‘Kijk eens aan, daar heb je zowaar wat winkels’, zei Solvejs moeder optimistisch en ze wees op de etalages waar ze langsreden. Een supermarkt, een slagerij met een vergulde stierenkop boven de deur, een boekhandel met een oranje cellofaangordijn achter de etalageruit. Op de ruit zelf had iemand met grote witte letters kut gespoten. Ook was er een bloemenzaak. Solvej sloeg af naar het station, dat niet meer dan een klein perron was. Ze parkeerde voor een voormalige glashandel met een hellende oprit, maar ze stapten niet uit. Ze hadden nog tijd genoeg. Haar moeder pakte haar hand en kneep erin.

‘Het zal vast wel gaan allemaal’, zei ze en Solvej antwoordde niet, want die woorden maakten haar bang. Het ging niet alleen om dat neutrale ‘het’, dat het op den duur wel zou gaan, want alles hing van haar af. Als zij niet de juiste dingen deed, zou ‘het’ niet goed gaan. En wat waren de juiste dingen?

‘Heb ik er wel goed aan gedaan?’ barstte ze uit.

‘Waaraan?’

‘Dat ik hiernaartoe ben gekomen, bedoel ik.’

‘Je hebt waarschijnlijk het enige gedaan wat je kon doen’, zei haar moeder voorzichtig. Heel even balanceerden ze op de rand van de waanzin. Christiane, vijf jaar oud, Solvejs dochtertje, sliep die nu of was ze al op? Solvej kon zich niet voorstellen wat het kind deed. Ze wist niet hoe haar kamer, haar nieuwe huis aan de Merelweg en haar stiefmoeder eruitzagen. Dus probeerde ze zich haar gezichtje voor de geest te halen, maar Christiane ontglipte haar en werd bijna een vreemde. Solvej kneep in haar moeders hand en liet die toen los.

Het spoorwegsignaal knipperde, ze stapten uit en liepen naar het perronnetje.

‘Dag lieverd’, zei haar moeder en ze kuste haar op haar voorhoofd. Met rechte rug tilde ze energiek haar koffer op en stapte de trein in met de hond op haar arm.

‘Doe papa de groeten’, kon Solvej nog net roepen. Toen sloegen de deuren met een klap dicht en zette de trein zich in beweging.

Ook toen die uit zicht was, bleef ze staan. Het geknars was nog te horen toen de trein al in de bocht was verdwenen. Uit het dorp kwam een metaalachtig geluid en op de nok van een wisselhuisje verderop kraste een ekster en onmiddellijk klonk vanuit het aangrenzende sparrenbosje de roep van een andere ekster. Hier eindigde Hvium in het gras van de Spoorwegen. Een siddering liep door haar heen. Ze kreeg kippevel en liep terug naar haar auto.

Op de terugweg stopte ze bij de bakker om brood, boter en een krant te kopen. Ze moest eigenlijk terug naar huis om uit te pakken en de krant op vacatures door te nemen, maar ze besefte dat het niet zo zou gaan. Er broeide iets in haar en toen ze had betaald, vroeg ze: ‘Wat ik vragen wilde … weet u waar de Merelweg is?’ En de verkoopster antwoordde dat het niet moeilijk te vinden was. Ze moest langs het benzinestation en de supermarkt rijden en dan naar rechts, daar was de Vogelwijk, legde ze uit.

Solvej reed de Vogelheuvel af en kwam in een bungalowwijk. Ze passeerde de Kuifleeuwerikweg en minderde vaart bij de volgende zijstraat: de Merelweg. Haar hart ging zo tekeer dat het zweet op haar gezicht en hals parelde. Er was verder geen verkeer en ze reed traag verder, terwijl ze naar de huisnummers speurde. Nummer 8, nummer 15. Achter een heg lag nummer 17. Gretig nam ze alles wat ze zag in zich op. De bungalow uit de jaren zeventig was van gele baksteen, met een kleine voortuin en een hekje dat toegang gaf tot de achtertuin. Voor de gevel groeide een donkere thuja en onder de carport stond een auto die Solvej nooit eerder had gezien. Ze ving door het keukenraam een glimp op van een onbekende lamp en zag drie onbekende fietsen bij het hekje, twee grote en één kinderfiets, en een vogelbadje van cement in de vorm van een groot hoefblad. Woonde Christiane hier echt?

Niets deed haar denken aan het leven dat ze in Hillerød hadden geleid.

Het waren de sporen van de andere vrouw. Of kwam het door Hvium?

Toen ze het huis binnenkwam, was de temperatuur in de woonkamer tot twaalf graden gedaald. Ze begon met het opbergen van haar kleren. Er waren geen kleerhangers, dus legde ze haar jurken in de commode. Maar eerst scheurde ze het bloemetjeskastpapier uit de laden, dat er kennelijk al tientallen jaren in lag. De punaises verwijderde ze met een mes, en toen ze de laden een sopje gaf, steeg er een oudemannenlucht uit op. Ze sopte ook de planken van een kast, en toen ze met haar hand over de bovenste plank gleed, stootte ze met het doekje op een envelop, die geadresseerd was aan Mira Baldermand, Het Boshuis, Hvium, en een flesje witte nagellak. Ze gooide beide weg. Daarna liep ze met haar lege koffers naar het bijgebouw, dat uit verschillende ruimtes bestond: een houtschuurtje met een hakblok, en achter een gesloten deur hoorde ze gesuis dat afgewisseld werd door geblaas. Ze opende de deur naar een duisternis waarin een rood en groen elektrisch oog oplichtten, maar ze had geen idee wat die betekenden.

Een paar uur was ze bezig met uitpakken. Ze stofte de lege boekenkasten af en zette haar boeken erin. Ze probeerde de radio aan de praat te krijgen en hield de antenne vanaf verschillende stoelen in de lucht, totdat haar inspanningen werden beloond met de ontvangst van de lange- en middengolf van Kalundborg, met een overzicht van de waterstanden. De woorden bereikten haar van o zo ver, zacht geruis zoals wanneer je je oor tegen een buis legt en het suizen van je eigen bloed hoort. Inmiddels was het bijtend koud in het huis en ze was verkleumd, hoewel ze voortdurend in beweging was. Ze moest de kachel aanmaken.

Terug naar het bijgebouw. De bomen drupten nog een beetje na. Laag tussen de stammen hing weer een grijze nevel, en toen ze goed keek leek het of die op en neer wiegde. Maar de dag liep al ten einde en de kleuren en het zicht verbleekten al. In de houtschuur vond ze een bijl en ze hakte een blok brandhout in stukjes. Dat zag er prima uit, ze kon het best, dacht ze. Toen ze de houtjes had opgestapeld met een prop krantenpapier ertussen en met een lucifer had aangestoken, kroop er echter rook door het gesloten deurtje, wat alleen maar erger werd toen ze met een opgevouwen krant begon te wapperen. Ineens was ze in een ontzettend slecht humeur.

‘Ik hou het hier niet uit’, mompelde ze. Ze pakte haar jas en liep het huis uit. Ze ging in de auto zitten en reed naar Hvium, naar de bungalowwijk, en deze keer parkeerde ze pal voor Merelweg 17.

3

De deur van het gele huis vloog open en daar stond Morten in hemdsmouwen, kortgeknipt, blond en gladgeschoren. Hij was het echt. Ze had hem al twee maanden niet gezien, niet meer sinds hij en Christiane verhuisd waren, toen alles zo verschrikkelijk was. Maar dat vergat ze zodra ze hem zag. Want hij was het heus, Morten, en het bekende en vertrouwde stroomde door haar heen als haar eigen bloed. Zo terneergeslagen als ze nog maar een kwartier geleden was, zo optimistisch en blij werd ze nu. Het lukt ons wel, dacht ze. We zijn elkaar toch niet slecht gezind. Christiane zal het fijn krijgen. We zullen het allemaal fijn krijgen. Door haar hoofd schoten allerlei snapshots van een zomerfeestje in haar nieuwe tuin, waar zij en Christiane en Morten en diens nieuwe vriendin onder een van de grote bomen zaten te eten, met een lichtje in het bladerdak, terwijl de avond viel. Ze deed haar auto op slot en liep het tuinpad op, maar halverwege besefte ze dat er iets mis was. Morten was onbeweeglijk blijven staan, met zijn armen over elkaar. Hij glimlachte niet en haar vreugde doofde acuut.

Ze werd zenuwachtig. Ze keek tersluiks naar hem en toen naar de grond. Zijn gezicht was onbeweeglijk. Hij was veranderd sinds de vorige keer. Zijn gewicht was anders verdeeld, naar beneden gezakt. Ooit straalde hij. Nu zag hij er niet bepaald blij uit. Maar ze beeldde zich in dat hij alleen haar met dat gezicht tegemoet trad en dat hij zijn echte gezicht voor andere gelegenheden gebruikte.

‘Hallo’, zei ze onzeker, terwijl ze opeens besefte dat ze niet wist wat ze wilde.

Maar hij wist het wel.

‘Ik was al bang dat je op een dag zou komen opdagen’, zei hij. Het klonk zo plechtig alsof het een zin was die hij ingestudeerd had en ze moest bijna lachen. Maar ze zweeg. En toen hij evenmin iets zei, bedacht ze dat het hem ernst was.

‘Dacht je dat ik het niet meende?’ vroeg ze.

Hij antwoordde niet.

Hij torende hoog boven haar uit. Ze wilde dat hij van het stoepje stapte, maar dat deed hij niet, dus deed zij een stap omhoog.

‘Zeg nou zelf, Solvej. Dit is toch gekkenwerk?’

‘Hoe bedoel je?’

‘Wat denk je hier te gaan doen?’

‘Ik heb een huis gevonden.’

Hij trok een grimas. Geen seconde liet hij haar met zijn blik los en daar schrok ze van, want er was niets over van hun oude milde toon. Er was alleen nog verachting.

‘Ik vind heus wel werk’, ging ze door.

‘Dat zal niet meevallen.’

‘Ik vind heus wel werk’, herhaalde ze.

‘Waar dan?’ vroeg hij.

‘Ik ben niet kieskeurig. Ik kan in een verpleeghuis gaan werken, als het moet. Ik ben ook bereid om een eind te rijden. Ik heb een auto tegenwoordig.’

‘Ja, maar wat zoek je hier?’

‘Weet je dat niet?’

Toen keek hij voor het eerst opzij. Hij hield zijn blik gericht op een blauwe geglazuurde kruik die op de rand van het stoepje stond, en een kort moment was Solvej afgeleid. Wat een lelijk ding. Onvoorstelbaar, dat hij zo’n vreselijke kruik heeft staan, dacht ze, en ineens zag ze er een duidelijk patroon in en opnieuw besefte ze dat ze tegenover een man stond die ze niet langer kende.

‘Ineens sta je hier’, zei hij. ‘Snap je niet dat ik daar nou net zo bang voor was? Je bent niet helemaal in orde, Solvej.’

‘Niet helemaal in orde?’ Ze hapte naar adem en vergat de kruik meteen. ‘Christiane woont hier. Ze is mijn kind. Ik ben haar moeder. We hebben elkaar nodig.’

‘Je praat gewoon anderen na. Het kan jou allemaal niets schelen, Solvej.’

‘Niets schelen? Hoe kun je dat nu zeggen?’

‘Je hebt je daarginds natuurlijk zitten vervelen en toen heb je dit bedacht. Kun je ons niet gewoon met rust laten? Wat Christiane nodig heeft is rust, niet nog meer drama.’

‘Ze heeft haar moeder nodig.’

‘Geloof je dat zelf?’

Ze bracht er niets van terecht. Het kookte in haar hoofd. Waarom antwoordde ze op zijn beledigingen alsof ze het ermee eens was? Ze rechtte haar rug.

Toen hij naar buiten was gekomen, had hij de deur op een kier laten staan. Nu deed hij iets raars. Hij duwde de deur verder open en keek steels achterom. Ze ving een glimp op van de hal en van Mortens nek in de spiegel. Zijn haar zat tegen zijn achterhoofd geplakt alsof hij er net op gelegen had. Achter het keukenraam gleed een schim.

‘Ik kan niet voor het huis ruzie met je gaan staan maken’, zei hij ineens op een moedeloze toon die ze herkende van toen ze nog samen waren, wanneer hij na een uitputtende ruzie enorm genoeg van haar had, en ze kreeg hoop.

‘Laten we dan even de straat uit lopen, een ommetje maken, dan kunnen we praten’, stelde ze voor.

‘Geen denken aan’, zei hij en hij klonk weer als een vreemde. Op hetzelfde moment ving ze een glimp op van zijn nieuwe vriendin, die door de gang liep. Een lange vrouw met donker haar, waarschijnlijk van hun leeftijd, en ze keek recht voor zich uit toen ze passeerde, zich ogenschijnlijk niet bewust van de openstaande deur. Maar haar rechte rug verried dat ze best wist wat er gaande was. Ze hadden het natuurlijk over haar gehad, over de mogelijkheid dat ze ineens voor de deur zou staan, en ze hadden besproken hoe ze dat zouden aanpakken. Nu liep ze door de gang en toonde dat het twee tegen één was, en zo was het ook. Solvej was alleen. Weer werd ze overweldigd door een gevoel van moedeloosheid.

Er viel een stilte. Ze wachtten allebei af.

‘Luister, je kunt beter naar huis gaan, Solvej.’

‘Welk huis, bedoel je?’

‘Hou toch op’, antwoordde hij. ‘Het is een domme zet, dit leidt tot niets. Hvium is niets voor jou.’

‘Dat kan me niets schelen’, zei ze. ‘Ik ben niet voor Hvium gekomen.’

‘Ik denk niet dat je het hier lang uithoudt’, zei hij.

‘Dat zullen we nog wel zien.’

Op hetzelfde moment zag ze iets bewegen en hoorde ze een onderdrukt geluid achter hem in het halletje. Toen Solvej haar hals rekte, zag ze vaag Christiane in een hoekje zitten. Ze had een gestreepte maillot en een spijkerjurkje aan en ze had haar benen onder zich getrokken.

‘Ach’, zei Solvej.

‘Wacht even.’ Morten ging het huis in maar sloot de deur niet helemaal, en Solvej bleef staan, brandend van verlangen nu Christiane vlakbij was en nu ze om een reden die ze niet begreep niet naar binnen kon gaan om haar op te tillen.

‘Laat me haar alsjeblieft even zien’, smeekte ze toen hij weer naar buiten stapte.

‘Je hebt dit zelf gewild, Solvej.’

‘Dit heb ik helemaal nooit gewild.’

‘Jij bent bij ons weggegaan. Nu moet je de gevolgen aanvaarden.’

‘Wil dat zeggen dat degene die weggaat …?’ Ze was met stomheid geslagen, ze stotterde van woede en frustratie, maar hij wilde niet eens antwoord geven.

‘Dat is een gepasseerd station. Alles staat op papier, Solvej. Je hebt afstand van haar gedaan, voor eens en altijd. En omdat het nu ineens in je hoofd opkomt dat je moedertje wil spelen, kun je alles niet zomaar terugdraaien.’

‘Dit is niet eerlijk’, zei ze huilend. ‘Er klopt helemaal niets van.’

‘Jawel, het klopt wel.’

‘Ik wil haar gewoon even zien. Het is al maanden geleden en ze weet al dat ik hier ben.’

‘Maar dat vindt ze helemaal niet leuk, Solvej.’

‘Hoe weet je dat?’

‘Ze zit te huilen.’

‘Omdat het zo’n krampachtig gedoe is, natuurlijk. Als we gewoon even rustig met elkaar konden praten, als je me gewoon bij haar liet …’

‘Nee. Je hebt het mis, zoals je het altijd mis hebt. Ze heeft rust nodig, Solvej. Je maakt haar nerveus, daarom huilt ze.’

Zijn stem had nu iets schoolmeesterachtigs, en al was die toon nieuw, toch kende ze die al van hun bezoek aan de advocaat en van de provinciale echtscheidingsautoriteit, waar een grote kras in het gele tafelblad had gezeten en waar het enorm naar schoonmaakmiddelen had geroken. Toen had ze zich erg op elke zin moeten concentreren, maar achteraf kon ze zich niets herinneren van wat er was gezegd. Alleen de toon en de consequenties, afgewisseld met angstaanjagende woedeaanvallen.

‘Je krijgt haar volgend weekend,’ zei Morten vervolgens, ‘ook al heb je het niet verdiend. Maar dit is wat we ooit hebben afgesproken.’ Hij deed een stap naar achteren het halletje in en sloot de deur nadrukkelijk. Ze klopte aan en hij rukte de deur open.

‘Wat nou weer?’

‘De houtkachel rookt als ik ’m probeer aan te steken. Wat moet ik daaraan doen?’

‘Heb je de schuif wel opengezet?’

‘De schuif?’

‘Je moet de schuif openzetten, anders krijgen de vlammen geen zuurstof.’

De hele weg lang, terwijl ze Naverslund passeerde en de onverharde weg afreed, beukte ze scheldend en tierend met haar vuisten op het stuur, maar zodra ze het erf van het huis op kwam, zweeg ze abrupt. Twee bonte kraaien vlogen op uit een boom en verdwenen over het dak van het huis, en toen werd het onwaarschijnlijk stil. De stilte zat in de bomen, in de lucht, in het kleine huis voor haar. Ze rilde, haalde de sleutel uit haar tas en opende de deur. De bakstenen muren van het halletje straalden een bittere kou uit, en in de woonkamer was het niet veel beter. De schuif zat dicht. Ze deed hem open. Ze frommelde een stuk papier in elkaar, legde er wat aanmaakhoutjes op en hield er een lucifer bij, en toen ze het deurtje sloot, kringelde de rook door de kieren, eerst een beetje maar tot slot in golven. De tranen sprongen haar in de ogen en ze gooide ramen en deuren open en veegde de rokende stukken hout in een bak die ze naar buiten bracht. Ze had het gevoel dat ze geen enkele kracht meer had, alsof alle energie het afgelopen jaar stilletjes druppel voor druppel uit haar gelopen was en dat de bodem nu pas bereikt was. Ze liep naar de badkamer om het bad te vullen. Toen ze de kraan opendraaide, gulpte er bruin water uit en ze liet het een paar minuten stromen tot het lichter van kleur werd, deed toen de stop erin en goot er wat badschuim bij zodat ze niet meer zag hoe vies het water eigenlijk was. Ze zette een kopje thee, pakte een deken die ze met een hand stevig om zich heen trok, terwijl ze in de andere hand de mok vasthield, en even later liep ze naar de badkamer, draaide de kraan dicht, waar nu alleen nog een dun straaltje uit kwam. Ondanks het schuim zag het er niet lekker uit, maar ze kleedde zich snel uit en stapte in de badkuip en weer ervoer ze wat ze nu al een paar keer had ervaren: zodra zij zelf stil was, werd alles stil. Er waren geen auto’s, er was geen geluid van leven, geen geruis. Ze bracht met haar hand het water aan het klotsen maar hield ermee op. En ze werd overvallen door een gevoel van vertwijfeling. Ze kon zelfs niet meer jammeren.

Weer dacht ze aan Tobias en aan de twee vingers die hij tegen haar wang gelegd had. Als die er niet geweest waren. Wat dan?

Ach, dat was veel te abstract. Hier zat ze. Het was gebeurd. En dat had ze geweten ook.