Fouad Laroui

De kleine bedrieger

Een jaar bij de Fransen

Vertaald uit het Frans door Frans van Woerden

Uitgeverij De Geus

breda 2012

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Une année chez les Français, verschenen bij Éditions Julliard, Parijs

Oorspronkelijke tekst © Fouad Laroui, 2010

Nederlandse vertaling © Frans van Woerden en De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Reporters/age/Ethel Davies

isbn 978 90 445 2157 3

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Dit is een product van de verbeelding.

1
==
==

1 - Het raadsel van de aankomst

De conciërge, die, gezeten achter een soort verhoogde balie, in zijn loge wat zat te dommelen, meende plotseling stemmen te horen. Of liever één iel en een beetje schor, nauwelijks hoorbaar stemmetje.

‘Pardon …’

Waar kwam dat stemmetje vandaan? Nog half in slaap liet hij zijn blik langs de muren en het plafond van zijn koninkrijk dwalen. Niets. Niemand. Er was niemand in die loge, niemand anders dan hij, Miloud, die al sinds jaar en dag de conciërge van ‘Lyautey’ was. Hij wreef een beetje ongerust zijn ogen uit. Was er soms een djinn in het Franse lycée van Casablanca? Mochten die hier dan zomaar naar binnen?

‘Pardon, monsieur …’

Daar klonk het weer! Miloud, nu klaarwakker, verhief zich moeizaam van zijn stoel, boog zich over de balie heen en ontdekte een jongetje – negen, tien jaar? – een heel klein jongetje, dat op zijn tenen was gaan staan om te kijken, naar hem, Miloud, de eerste verdedigingslinie van het lycée.

Niemand had hem zien binnenkomen, die kabouter. Naast hem op de grond stond een klein kastanjebruin, een beetje gedeukt koffertje met een wit handvat te wachten op hoe het verder zou gaan. Miloud, scherpzinnig als hij was, leidde eruit af dat de kabouter een ‘interne’ moest zijn en dat in dat koffertje de verplichte trousseau zat: zes paar sokken, zes onderbroeken, twee broeken, zes zakdoeken, vier overhemden … Het was begin oktober en de internen hadden het hele weekend om zich voor het nieuwe schooljaar te installeren, de lessen zouden pas maandagochtend van start gaan. Die nieuwe had wel erg veel haast: het was nog maar zaterdag, aan het begin van de middag. Sommige oudere leerlingen zouden pas zondagavond aankomen, op het allerlaatste nippertje, net voor het appèl. De grootste opscheppers zouden zelfs vlak voor het doven der lichten aan komen zetten; grijnzend en wel, maar wel gewapend met een excuusbriefje zouden ze op de deur van de slaapzaal staan te bonzen …

De man en het jongetje stonden elkaar aan te staren, de een verbaasd, de ander bijna in paniek, te oordelen naar zijn magere gezichtje waarin een paar heel grote ogen om hulp riepen. Het was toch echt om doodsbang van te worden: die tronie die zich naar hem toe boog, die grimmige blik, die bijna tandeloze mond, dat was Boris Boef, de grote zwarte kater met zijn bandietenkop die iedereen in Mickey Mouse de stuipen op het lijf joeg. Wat deed hij daar op het lycée Lyautey, Boris Boef?

Miloud was het eerst weer bij zijn positieven. Hij gromde met een zwaar boerenaccent in het Frans: ‘Wat moe-jai hier?’

En hij voegde eraan toe: ‘Waar benne je ouwers?’

Het jongetje boog zonder te antwoorden zijn hoofd. Begreep hij soms niet wat er tegen hem werd gezegd? Miloud, die nog steeds over de balie heen gebogen stond, zag alleen nog maar een zwarte, beetje krullige haardos, die van bovenaf gezien een vlek op de grond leek. Dat ventje daar was overduidelijk een Marokkaan. Alle Fransen waren blond, dat wíst Miloud, ondanks de ontelbare bewijzen van het tegendeel die er dagelijks trippelend, lopend of rennend langs zijn loge kwamen. En dan die versleten koffer, met zijn belachelijke witte handvat … Dat was toch geen bagage voor een nasrani! Alle Fransen zijn rijk, dat weet iedereen. Nee, dat daar kon niet anders dan inheems zijn.

Hij vroeg opnieuw, meer uit de hoogte en in twee talen: ‘Waar zijn je ouders? Fine waldik?’

Nog steeds geen antwoord. Miloud, die in Indochina aan de Franse kant had gevochten – wat hem, toen hij werd afgekeurd, dit baantje bij het lycée van Casablanca had opgeleverd – deed wat een goed soldaat in zo’n situatie zou doen. Hij kwam snel achter zijn balie vandaan, pakte het kind met zijn ene hand beet en de koffer met zijn andere en … bleef verbijsterd staan. Op de drempel van zijn loge lagen, met de poten aan elkaar vastgebonden en op hun zij, twee kalkoenen, die hem in lichte paniek gadesloegen. Hij sperde zijn ogen wijd open, knipperde een paar keer en schudde zijn hoofd om dit absurde visioen kwijt te raken. Tevergeefs. Een van de kalkoenen klokte. De andere leek al even echt.

Miloud klemde zijn kaken op elkaar en vroeg met gesmoorde stem, zonder de dieren uit het oog te verliezen: ‘Dialek bibi?’

Het jongetje schudde uit alle macht van nee, zonder het minste geluid te maken. Miloud liet ze heel zachtjes los, hem en zijn koffer; deed voorovergebogen en met gestrekte armen een paar lenige passen naar voren, bukte zich bliksemsnel en greep de twee indringers beet. Hij richtte zich weer op en bekeek zijn vangst aandachtig. Die kammen, die veren, dat opnieuw luid klinkende geklok … Geen twijfel mogelijk: het waren duidelijk twee kalkoenen. Wat deden die hier, in een lycée van de Franse universitaire en culturele missie? Tjonge, dit beloofde een dag vol verrassingen te worden. Hij pakte de koffer, klemde hem onder zijn linkerarm, greep het jongetje beet en stapte kordaat met het hele zaakje naar zijn directe chef: de surveillant-generaal.

Het kantoor van laatstgenoemde bevond zich tegenover de loge. Miloud zette de koffer en de kalkoenen op de grond en klopte respectvol met twee vingers op de deur. Er klonk een brul: ‘Binnen!’ Hij opende de deur, zette een hoge borst op en bracht een vaag soort militaire groet; vervolgens gaf hij het jongetje een flinke duw, waardoor deze met wijd opengesperde ogen de kamer in vloog. Boris Boef schoof ongeduldig met zijn voet koffertje en gevogelte voor zich uit. Hij sprong in de houding en verkondigde met een stentorstem: ‘Alstublieft!’

De man tegenover hem, die met een potlood in de hand achter zijn bureau zat, fronste zijn wenkbrauwen. Zijn blik ging van het ene naar het andere personage.

‘Hoezo “alstublieft”? Wat “alstublieft”?’

Miloud aarzelde even, toen loeide hij zo hard dat de muren ervan trilden: ‘Eén pitchoun, twee bibi’s en één falies!’

Opnieuw een militaire groet, hij maakte rechtsomkeert en marcheerde in looppas het kantoor uit. Hij had zijn gevangenen aan het wettig gezag overgeleverd. De zaak ging hem niet meer aan. Hij zocht zijn loge weer op.

Monsieur Lombard, de surveillant-generaal, was een man van gemiddelde lengte, enigszins gezet, met een kalende schedel. Zijn gezicht drukte zowel gezag als een zekere welwillendheid uit. Hij was net terug van een sobere lunch in het kleine, op het terrein van het lycée zelf gelegen appartement waarin hij met zijn vrouw en twee dochters woonde. Dat hij ditmaal snel de sacrosancte middagmaaltijd naar binnen had gewerkt, dat hij slechts één glas Chaudsoleil had gedronken en één Casa-Sport had gerookt, dat kwam doordat hij zichzelf dat weekend als de aangewezen persoon achtte voor het opvangen van de naar school terugkerende internen. Hij vond het belangrijk om op zijn post te zijn, om ‘een oogje in ’t zeil te houden’ zoals hij zei, wat inhield dat hij de families vriendelijk welkom heette, op joviaal-ruwe toon een paar grapjes tegen de ouderejaars maakte, zijn presentielijsten stond na te kijken en op gezaghebbende toon bezorgde moeders geruststelde (‘Het komt allemaal in orde, madame, ik zit al twintig jaar in dit vak!’). Hij stelde Mehdi dezelfde vraag als de conciërge, maar op een meer innemende wijze: ‘Waar zijn je ouders, ventje?’

De surveillant-generaal had zijn zin nog niet uitgesproken of er stormde een leeuw het kantoor binnen, die zich boven op hem stortte en met één klap zijn hoofd van zijn romp sloeg. Vervolgens stak het wilde dier zijn muil in de open wond, die meer op een bloed spuwende vulkaankrater leek, en begon tevreden grommend de dikke rode vloeistof op te slobberen. Door de lucht kwam opeens een haai aanzweven, die het onthoofde lichaam in één hap opslokte. De leeuw en de roofvis keken elkaar aan, verbaasd over hun ontmoeting. Stelletje hyena’s …

Monsieur Lombard stelde geïrriteerd (Waarom zei dat jochie niets?) opnieuw zijn vraag: ‘Waar zijn je ouders?’

Het jochie antwoordde bijna onhoorbaar: ‘Zijn er niet.’

Monsieur Lombards ogen vielen bijna uit hun kassen, hij deed geen moeite zijn verbazing te verbergen. Hij probeerde het opnieuw: ‘“Zijn er niet?” Hele zinnen graag, ventje. Je bent hier op het beste Franse lycée buiten Frankrijk. Nooit vergeten! Hier wordt correct gesproken. Men zegt: “Ze zijn er niet.”’

Het jongetje stotterde uit het veld geslagen: ‘Er niet.’

Hij bleef hardnekkig naar de grond staren. De ‘S.-G.’ zuchtte.

‘Goed, laten we beginnen bij het begin. Ik ben monsieur Lombard, de surveillant-generaal. Wees maar niet bang, ik eet geen kleine jongetjes. Zeker niet wanneer ze vel over been zijn … (Een flauwe glimlach.) Als interne zul je het meest met mij te maken krijgen. Hoe heet je?’

‘Mehdi Khatib.’

‘En die kalkoenen?’

‘Weet niet hoe ze heten’, antwoordde Mehdi Khatib nauwelijks hoorbaar.

Monsieur Lombard barstte in lachen uit.

‘Kleine domoor! Ik vraag je niet naar hun naam, ik vraag je wat die hier moeten. Zijn ze van jou?’

Zijn ze van mij? Nee hoor, ze zijn door Mokhtar gekocht. Die heeft ze betaald. Ik heb er niks mee te maken. Ik heb ze met geen vinger aangeraakt. Ik heb de pest aan alles wat veren heeft. Al dat gekak en dat rare geklok.

Hij zei zachtjes met een heldere maar licht bevende stem: ‘Nee.’

Monsieur Lombard stond op, liep om zijn bureau heen en beende, met een gebaar naar het jongetje om te blijven waar hij was, de kamer uit. Even later kwam hij met een twijfelende blik terug en stelde zich tegenover Mehdi op, die hem niet durfde aan te kijken.

‘Vreemd. De conciërge beweert dat jij wel degelijk bent komen aanzetten met die twee … die twee …’

Hij wees met een gebiedende vinger naar het gevogelte.

‘Zijn niet van mij.’

‘Hmmm … Dit moet nader worden uitgezocht.’

Hij haalde zijn schouders op en ging opnieuw achter zijn bureau zitten. Opeens klonk er doordringend geklok: de dieren protesteerden, op goed geluk. De twee menselijke wezens wachtten stoïcijns totdat de uitbarsting voorbij was. Toen het weer stil was nam de surveillant-generaal een vel papier waarop een reeks namen stond, zette zijn bril recht, en bestudeerde de lijst aandachtig. Zijn wijsvinger gleed over het papier, dat zachtjes trilde.

‘Vooruit, laten we de koe bij de horens vatten, bij wijze van spreken. Nee maar, straks wordt het hier nog de ark van Noach als we zo doorgaan … Juist, ja! Khatib, Mehdi! Je komt in de zesde. En je bent dus intern. Welkom op Lyautey, jongeman. Je komt van de lagere school in Béni-Mellal, niet?’

‘Ja.’

‘O ja … nu weet ik het weer! Jij bent toch zogezegd het “beschermelingetje” van monsieur Bernard, de schooldirecteur daarginds? Hij heeft hemel en aarde bewogen, de goede man, om een beurs voor je te bemachtigen waarmee je hier bij ons op school zou kunnen komen. Hij heeft de Franse ambassade gebombardeerd met brieven, hij is met de rector komen spreken. Hij heeft je de hemel in lopen prijzen … maar hij heeft vergeten ons te zeggen dat je je tong hebt ingeslikt!’

Monsieur Lombard had nu een welwillende glimlach op zijn gezicht. Na opnieuw een blik op het papier voegde hij er op geamuseerde toon aan toe: ‘Tien jaar! Je bent waarschijnlijk de jongste bursaal van de Franse regering … en je bent niet eens oorlogswees … Da’s nog nooit vertoond! Je mag monsieur Bernard wel heel erg erkentelijk zijn. Ik hoop dat je ouders hem naar behoren hebben bedankt.’

Ze hebben hem vast een schaap aangeboden, bedacht Mehdi, gegrepen door een gevoel van verlate schaamte.

Monsieur Lombard ging over op een formelere, maar nog steeds amicale toon: ‘Heb je je trousseau?’

Mehdi wees naar zijn koffertje. De surveillant keek er enigszins verbouwereerd naar. Een nogal klein tasje voor alle spullen die verplicht waren gesteld voor eerstejaars internen. ‘Zes paar sokken …’

‘Goed. Maar dat verklaart nog niet … Je bent toch niet in je dooie eentje uit Béni-Mellal gekomen? Wie heeft je hierheen gebracht?’

‘Eh … Mokhtar.’

‘Mokhtar?’ (De surveillant-generaal sprak het uit als Mok-tar.) ‘En wie is die meneer? Is dat soms je toeziend voogd? Is hij er dan niet? Waarom is hij weggegaan?’

Mehdi boog ontmoedigd zijn hoofd. Hoe moest hij ooit vertellen wat hij sinds gisteren allemaal had meegemaakt? Waar moest hij beginnen? Moest hij vertellen van die sadistische kapper? Van de kat op het terras? Van de bestelauto? Van de autopanne? Over de Jivaro-indianen? De braadspitten? De g’naza?

Monsieur Lombard ging door, lichtelijk geïrriteerd: ‘Hoor eens, fils, als je niet antwoordt als je iets wordt gevraagd, dan komen we er niet. Dat er ineens op wonderbaarlijke wijze twee gevederde vriendjes mijn kantoor komen binnenzeilen, dat kan ik nog wel door de vingers zien, maar over jou wil ik toch meer weten.’

Mehdi had best een antwoord willen geven, maar hij wist niet meer wat er was gevraagd. Hij mompelde op goed geluk: ‘Ik kom uit Béni-Mellal.’

Monsieur Lombard aarzelde even: ‘Tja, zo komen we er niet uit. Vooruit, waar het om gaat is dat je er bent. Ik zoek de rest wel een andere keer uit. Ga eerst maar naar de linnenkamer om je trousseau aan Mme Benarroch te laten zien. Zie je die trap daar bij de ingang? Je gaat fissa naar de vierde verdieping en dan kom je meteen bij een grote deur, dat is de linnenkamer. Als dat in orde is, ga je weer naar beneden en blijf je op de binnenplaats wachten. Er staan overal banken. De eetzaal gaat om zeven uur ’s avonds open. Die is makkelijk te vinden, hij beslaat een van de kanten van de binnenplaats en is goed verlicht. Als je hem desondanks niet kunt vinden, dan ga je maar af op de geur van de hachis Parmentier.’

De geur van de … wát?

Zijn koffer met zich meezeulend en opgelucht eindelijk van de kalkoenen verlost te zijn, ging Mehdi op weg naar de ingang die monsieur Lombard hem had gewezen. Hij begon langzaam de trap te beklimmen. Het licht in het trappenhuis was zo afgesteld dat hij op elke verdieping weer op een lichtknop moest drukken. Het ging steeds uit terwijl hij nog niet boven was, waardoor hij zijn tocht omhoog in het duister moest voortzetten, met de kans dat hij van het ene op het andere moment door Boris Boef kon worden neergeslagen. Eindelijk stond hij voor de deur van de linnenkamer. Wat nu? Wachten tot er iemand naar buiten kwam? Hij bleef even staan wachten, maar omdat er niets gebeurde besloot hij toch maar aan te kloppen. Geen reactie. Hij klopte harder op de deur. Die ging open en er kwam in het tegenlicht een reusachtige gestalte tevoorschijn. Het traplicht ging uit. De gestalte week terug. Nu kon je beter zien wat het was. Het was, scheen het, een vrouw; een heel grote, heel dikke vrouw met een bolrond, uit spekrollen bestaand gezicht, en een borstpartij als een naar voren hellend schild, haar zwarte haar in een knoetje samengebonden; duidelijk een vrouw, die ternauwernood paste in haar witte tuniek, die aan alle kanten uit zijn naden dreigde te barsten. Zelfs van voren kon je zien dat die reuzin over een immens grote derrière beschikte, iets monumentaals, waarmee ze met het grootste gemak een klein jochie kon verpletteren als ze per ongeluk op hem zou gaan zitten. Ze droeg een kleine bril met heel erg dikke glazen, je reinste borrelglazen, die leken te bestaan uit ontelbaar vele ronde glaasjes. Zoiets had Mehdi nog nooit van z’n leven gezien.

Het was een menseneetster!

De menseneetster riep vrolijk: ‘Daar is de eerste! Daar gaan we!’

Ze ging hem verslinden.

Dan: ‘Vooruit, kom binnen. We hebben niet de hele dag.’

Mehdi stapte doodsbang, zonder een woord naar binnen. De wasvrouw wierp een blik op de overloop achter hem. Verbaasd vroeg ze: ‘Waar zijn je ouders?’

Hij gaf geen antwoord. Hij keek naar de reusachtige zaal, waarvan de wanden schuilgingen achter grote kasten die deels open en deels op slot waren. Eén kant van de zaal werd in beslag genomen door hoge stapels witte lakens, afgewisseld door bergen handdoeken in allerlei kleuren. Er steeg een niet onprettige geur van zeep of wasmiddel uit op. In het midden van de zaal stond een grote, met lappen stof overdekte tafel. De menseneetster liep log naar een enorme kruk en ging zitten. Ze slaakte een luidruchtige zucht.

‘Vooruit, kleintje, waar is je trousseau?’

Mehdi zette zijn koffer neer aan de voeten van de menseneetster, die hem opende en met snelle vingerbewegingen de sokken en onderbroeken begon te tellen. Na een paar seconden fronste ze haar wenkbrauwen en bromde: ‘Hier klopt niks van! Er zijn maar drie paar sokken! Je hoort zes paar te hebben! En je zakdoeken? Waar zijn je zakdoeken?’

Ze rommelde in de koffer, mompelde na een tijdje op verslagen toon: ‘Hij heeft zelfs geen pyjama! Hoe ga je straks slapen? In je onderbroek? Dat is helemaal niet hygiënisch! Hoe kun je nou je pyjama vergeten? En daar heb je er bovendien twee van nodig!’

Ze pakte op goed geluk een hemd uit de koffer, draaide de kraag om en bracht haar bril tot vlak bij de stof, ze raakte hem bijna met haar neus aan.

‘Wat … er staat niets!’ brulde ze. ‘Helemaal niets! Waar is je naam? Er is tegen de ouders gezegd dat de naam van de leerling in de kraag moet worden gestikt, aan de binnenkant! Dat stond heel duidelijk in de brief die begin juni aan ze is verstuurd! Het patroniem in de kraag! Hoe kan ik je anders je overhemd teruggeven als ik het heb gewassen? Je hebt toch wel een patroniem?’

Mehdi keek naar de grond (wat was dat, een pater-niem?). De menseneetster snoof, zette haar bril recht en boog zich als een bibberende berg over hem heen, als een dreigende lawine.

‘Wat heeft dit allemaal te betekenen? Jij bent de eerste die hier binnenkomt en meteen gaat het mis … Vort, zoe! Ga naar monsieur Lombard. Nee, hier laten die koffer!’

Mehdi liep langzaam de trap weer af, vastbesloten om er zo snel mogelijk vandoor te gaan. Maar waar moest hij naartoe? Casablanca was zo reusachtig groot, het maakte hem bang, hij zou vast verdwalen. Bovendien hadden ze zijn koffer in beslag genomen. Terwijl hij zijn tranen nauwelijks kon bedwingen, liep hij bedrukt en met lood in zijn schoenen naar het kantoor van de surveillant. Daar stond hij dan. De deur was open. Hij stapte zonder te kloppen naar binnen, met neergeslagen ogen. Monsieur Lombard, die achter zijn bureau in een klein opschrijfboekje zat te bladeren, keek op. De bibi’s waren verdwenen.

‘Zo, ben je daar weer! Wat is er aan de hand? Is madame Benarroch niet boven?’

‘Jawel’, prevelde Mehdi.

‘Nee maar, een wonder! Hij praat! (Hij keek hem met spottende welwillendheid aan.) En, wat nu weer? Ik zei toch dat je tot zeven uur vanavond op de binnenplaats moest blijven?’

‘Madame … Benarroch … zei dat … ik niet genoeg sokken had.’

‘Zo, zo! (De man zette een holle stem op, alsof hij een griezelfilm aankondigde.) De zaak van de ontbrekende sokken! Meneer arriveert met een paar vogels maar zonder sokken … Dat kan ik niet helemaal meer volgen. Hoor eens, vriendje, jij moet je prioriteiten maar eens herzien! Vooruit, verklaar je nader! Alle ouders, of liever gezegd alle ouders van de internen hebben in de loop van juni een brief gekregen waarin duidelijk stond waar de trousseau uit moest bestaan. Hebben jouw ouders die brief ontvangen?’

Met ternauwernood bedwongen tranen: ‘Ja, ik geloof ’t wel.’

‘Zo, je gelooft ’t wel … En? Wat is er toen gebeurd?’

De telefoon ging. Monsieur Lombard nam de hoorn van de haak en begon met korte zinnetjes te spreken.

‘O, bent u het … we hadden het juist over u, madame Benarroch … ja, ja, hij is hier, bij mij … nee, nee, het is werkelijk een interne, een nieuwe … wat? Ook geen pyjama? Hmmm, ik zal kijken wat ik kan doen.’

Hij hing fronsend weer op. Op dat moment kwam er een lange, slanke, donkere jongeman binnen, met over zijn schouder een klein blauw tasje. Hij droeg een verschoten jeans, een ruitjeshemd en een paar afgetrapte tennisschoenen. Glimlachend deed hij alsof hij in de houding ging staan, met in zijn linkerhand zijn tas bracht hij zijn rechterhand naar zijn voorhoofd, alsof daar een klep was.

‘Morel meldt zich! Ik heb zojuist mijn kamersleutels van Charlie gekregen en kom orders halen.’

Charlie? Orders?

Monsieur Lombard probeerde streng te kijken maar moest toch glimlachen.

‘Hallo, Morel. Ik heb je toch gezegd Miloud gewoon bij zijn naam te noemen? Je bent echt een “brutale vlerk”, zoals dat heet. Die arme kerel heeft in Indochina zijn leven voor Frankrijk gewaagd en jij geeft hem de bijnaam voor de Vietcong!’

De jongeman zwaaide met zijn rechtervuist in de lucht en galmde: ‘Charlie, Miloud, strijders voor dezelfde zaak!’

‘Wat! Hij heeft in Diên Biên Phu gevochten! Aan onze kant!’

‘Zo, zo! Dus door hem zijn we Indochina kwijtgeraakt? Ik zei het toch al: Charlie, Miloud, strijders voor dezelfde zaak!’

Monsieur Lombard schudde quasigeschokt zijn hoofd.

‘Nee, het was nou juist niet dezelfde strijd …’

‘Een twijfelachtige strijd!’

‘Ha, daar begint-ie weer met zijn citaten! Maar goed … Heb je geen bagage? Alleen dat kleine tasje?’

De jongeman trok een geheimzinnig gezicht en riep met nadruk: ‘De intendance zal volgen!’

Monsieur Lombard schudde lachend zijn hoofd.

‘Nou is-ie opeens De Gaulle! Is Morel niet goed genoeg?’

Hierop keek hij weer ernstig en zei: ‘U komt als geroepen, heer internaatssurveillant, daar staat uw eerste pupil.’

Hij wees naar Mehdi, die, omdat hij het laatste door de surveillant-generaal gebruikte woord niet kende, zich vagelijk ongerust afvroeg wat dat ‘poepil’ betekende. Wat was dat nou weer? Een of andere vogel? Morel stond met gespeelde verbijstering, zijn duim en wijsvinger om zijn kin, te staren naar dat bibberende jochie dat daar een hoek van de kamer in beslag nam.

Monsieur Lombard richtte zich opnieuw tot de poepil: ‘Hoor eens, ventje, ik weet niet wat er precies aan de hand is, maar dit kan niet. Je trousseau is niet compleet. Als je ouders hier waren, zouden we er nog uit kunnen komen.’

Morel kwam tussenbeide: ‘Wat heeft-ie niet bij zich?’

‘Wat-ie niet bij zich heeft … hij heeft de helft van z’n spullen niet bij zich! Sokken, ondergoed …’

‘Wat zal ik mokken zonder sokken, want ben ik van boven goed … dan kan ik ook wel zonder ondergoed!’

Monsieur Lombard onderdrukte een glimlach.

‘Ha ha, erg grappig! … Bravo, meneer de dichter … Maar alle gekheid op ’n stokje! Onze kleine vriend hier heeft niet eens een pyjama!’

‘Slaapt-ie toch in z’n onderbroek, doe ik ook. Als een echte kerel!’

Morel deed een gorilla na, hij gaf een roffel op zijn borst en produceerde een langgerekt gebries. Mehdi verbleekte. (Straks ging hij hem nog bijten.) Monsieur Lombard haalde zijn schouders op.

‘In je onderbroek slapen? Da’s niet erg hygiënisch!’

(Dat had die wasvrouw ook al gezegd! Het was een complot.)

Morel: ‘Waar komt die Zoeloe vandaan?’

‘Uit Béni-Mellal. Het is dat ventje, eh … de jongeman die die befaamde beurs heeft gekregen …’

Morel viel hem in de rede: ‘Misschien dragen ze daarginds in Béni-Mellal wel geen pyjama? Weten ze niet eens wat dat is … Slapen ze in schapevachten … Wanneer, met zijn in beestenvel gehulde kind’ren/ lijkbleek en met verwilderd haar, hij in storm en winden …’

Mehdi bloosde van schaamte. Het ging hem door merg en been, al die woorden, die lawine van woorden, die zo luchtigjes over hem werd uitgestort. Monsieur Lombard zette een vertoornd gezicht.

‘Zo kan-ie wel weer, Morel, we hebben het begrepen, je bent geen jongen van de vlakte! Maar in de bergen heb je ook respectabele en geciviliseerde mensen. Je zou eens een kijkje in de Atlas moeten gaan nemen in plaats van hier in Casa, op de Corniche, de knappe jongen uit te hangen. Daar zou je de meest bijzondere mensen tegenkomen. Je zou er nog wat van kunnen leren.’

Terwijl hij zachtjes met zijn vingers tegen zijn kin trommelde, keek hij naar Mehdi. (Wat moest dat nu weer betekenen, dat gebaar? Eerst die duim en wijsvinger tegen zijn kin; nu weer dat getrommel … Wat was dat toch allemaal?)

‘Goed, ga maar terug naar madame Benarroch en zeg haar dat ik het allemaal goed vind. Ze zal je een pyjama geven, daar heeft ze een reservevoorraad van.’

‘O ja?’ viel Morel hem verstrooid in de rede. ‘Hoezo dan?’

‘Weet je dat niet? En dat is internaatssurveillant … Die heeft ze omdat er bij de internen, bij de hele kleintjes, ’s nachts soms weleens een “ongelukje” gebeurt, als je begrijpt wat ik bedoel. Dan moet je snel iets vervangends bij de hand hebben …’

Morel glimlachte en keek Mehdi een beetje spottend aan. Opeens voelde die ter plekke iets warms en vochtigs in zijn onderbroek. Dit ‘ongelukje’ had niet op de nacht gewacht … De hele dag was een opeenvolging van emoties geweest, de ene tegenslag na de andere ramp was het geweest, en dat kwam nu opeens allemaal naar buiten in de vorm van een klein straaltje urine dat hij niet had kunnen ophouden en dat hem nu vervulde van schaamte. Gelukkig bleven de beide mannen vrolijk tegen elkaar praten. Ze hadden er niets van gemerkt.

Toen het jongetje weer bij de wasvrouw terugkwam, had deze, waarschijnlijk per telefoon gewaarschuwd, al een paar pyjama’s op de tafel klaargelegd. Ze pakte er een, de kleinste, rozekleurig, hield die tegen het scharminkelige lichaam dat voor haar stond, en schudde haar hoofd.

‘Je bent werkelijk een piepklein jochie. Nou, hiermee moet je het maar doen. En wat die sokken en de rest betreft, dat breng je allemaal maar volgende week mee, na het weekend. Zul je het niet vergeten?’

Al pratend reikte ze hem de roze pyjama aan. Mehdi schudde zijn hoofd. Nee, hij zou het niet vergeten. Maar wat had het voor zin om het zich te herinneren? Hij wist dat hij zo gauw niet naar Béni-Mellal zou terugkeren. Daar was niets over afgesproken en Mokhtar was zonder afscheid te nemen vertrokken.

Morel verscheen in de deuropening, zonder zijn tas. Hij riep vrolijk en uit volle borst: ‘Waar is de knapste wasvrouw van de hele wereld?’

Madame Benarroch begon te lachen, haalde haar schouders op, zette haar bril beter op haar neus en probeerde te zien wat daarginds bij de deur zo haar lachlust had gewekt.

‘Als dat niet de allergrootste leugenaar van de hele wereld is …’

Morel maakte een danspasje in haar richting.

‘Je kwetst me, Angèle! Vind je me dan niet oprecht?’

‘Nee. En hoe vaak heb ik je al gezegd dat ik Chochana heet!’

‘Angèle klinkt mooier.’

‘Daar kun je over twisten.’

‘Het is onbetwistbaar. Bovendien past Angèle beter bij je.’

Hij stond nu vlak voor haar, terwijl hij het kalkoenenjongetje hooghartig negeerde.

‘Bovendien: Angèle, zo heette de bakkersvrouw die een heel dorp het hoofd op hol bracht …’

De wasvrouw trok proestend van het lachen een lange neus naar hem: ‘Die bakkersvrouw, als je het tenminste over de film van Pagnol hebt, die heette Aurélie. Meneertje Weetal weet niet alles …’

Morel hield koppig vol: ‘Het is Angèle, zeg ik je!’

Hij keek naar beneden en zag Mehdi, die ter plekke het gevoel kreeg één turf hoog te zijn en evenveel te wegen. Morel brulde: ‘Jij daar met je beurs van verdienste! Maak je verdienstelijk, vooruit! Hoe heet ze, die bakkersvrouw?’

Half in paniek pijnigde Mehdi zijn hersens af. Hij had de bakker van Béni-Mellal weleens gezien. Een norse kerel in alleen een hemd en een korte broek, die zwijgend de broden waarmee de gezinnen uit de buurt kwamen aanzetten in de gloeiende ferrane schoof. Hij wist niet eens hoe die man heette (hij werd moul’ ferrane genoemd, ‘de eigenaar van de oven’), laat staan dat hij de naam van zijn vrouw zou kennen. Had hij trouwens wel een vrouw? De meeste mannen in Béni-Mellal hielden hun echtgenotes opgesloten in hun huis … Onder de allesdoorborende blik van Morel, die op antwoord wachtte, verzon hij een naam die hem het meest waarschijnlijk leek: ‘Fatima!’ riep hij.

De twee volwassenen keken elkaar verbijsterd aan, barstten toen in lachen uit, zij kirrend, hij hikkend, met Mehdi tussen hen in, die vurig hoopte dat ze ter plekke dood zouden vallen.

De wasvrouw kwam als eerste weer bij haar positieven.

‘Stel je voor, Raimu die geen brood meer wil bakken omdat Fatima ervandoor is gegaan … Dat zou pas grappig zijn geweest! Maar goed, zo kan-ie wel weer, ik moet aan de slag. Wat wil je, Romeo?’

‘Je hand, Angèle, ik wil je hand! Wanneer kan ik mijn witte handschoenen aandoen? Wanneer kan ik je vereerde vader te spreken krijgen, me aan zijn voeten werpen?’

Ze begon opnieuw te lachen.

‘Mijn vader? De arme man … Het wordt nog zijn dood, wil je dat soms? Ik ben joods en jij bent katholiek, dat weet je best.’

Hij kwam weer overeind, zijn hand tegen zijn borst, de ogen ten hemel geslagen.

‘Ik zweer mijn geloof af! Ik wil niets meer van de paus weten! Ik verloochen Paulus vi! Alles wat je wilt! Ik zet een kippa op mijn hoofd, dat zou me trouwens heel goed staan, ik zoek je vader op …’

‘Bovendien – het is natuurlijk maar een bijkomstigheid – ben ik al getrouwd.’

‘Nobody’s perfect!’

Madame Benarroch schudde glimlachend haar hoofd.

‘Afgezien daarvan, wat is er verder van je dienst?’

Morel slaakte een zucht die klonk als het geloei van een verongelijkte stier. Vervolgens wees hij met zijn vinger naar Mehdi. Deze, nog diep gekwetst door de lachbui waarmee zijn enige bijdrage tot het debat was verwelkomd, vroeg zich af waarom een knappe man als Morel zo veel werk maakte van een menseneetster. Was hij soms stekeblind?

‘Ik moet deze ouwe kroumir naar de slaapzaal brengen’, verklaarde de blinde.

Kroumir? Ouwe kroumir?

‘Kom op, jij! Geef me je koffer, Fatima. En pak zelf die mooie pyjama van je, die is vast niet zwaar (hij moest lachen om zijn eigen grap). Kom op, ga maar mee, en gauw! Vaarwel, Angèle, je hebt mijn hart gebroken. Zoals altijd. Maar ik kom terug! Zoals generaal MacArthur zei: “I shall return!”’

Bij deze laatste woorden bracht hij een fier militair saluut. Hierop verliet hij de linnenkamer en stormde de trap af, op elke verdieping ongeduldig de lichtknop indrukkend alsof hij een gat in de muur wilde boren, telkens nog voordat het licht weer was uitgegaan. Hij floot uit alle macht een deuntje van de een of andere hit (van Johnny? Sheila? Antoine?). Mehdi draafde achter hem aan, hij moest z’n best doen hem niet uit het zicht te verliezen. Op de eerste verdieping aangekomen duwde de surveillant een glazen deur open en deed een stap opzij om het jongetje voor te laten gaan. Hierna maakte hij een groots gebaar met zijn arm, alsof hij hem een paleis liet betreden: ‘Alsjeblieft! Omdat jij de eerste bent, Fatima, mag je zelf je bed uitkiezen. Ik raad je aan er eentje aan het eind van de zaal te nemen, dan heb je minder last van al het heen-en-weergeloop van je kameraadjes.’

Mehdi bleef besluiteloos in de deuropening staan. Morel wierp een verbijsterde blik op hem. Toen barstte hij los: ‘Vooruit, kleine, als de donder!’

Gehoorzaam deed Mehdi een klein stapje naar voren en stond opnieuw stil. Morel bracht zijn handen naar zijn hoofd en trok een komische grimas.

‘Goeie genade, hoe is het mogelijk, wat hebben ze ons dit jaar gestuurd?’

Opeens zweefde er minstens vier meter boven Morels hoofd een reusachtige, glimmend zwarte hamer, welke met een klap – bam! – op zijn schedel neerkwam, die in tienduizend kleine stukjes uiteenspatte. Het bloed spetterde tegen de muren en begon in lange bloedrode strepen naar beneden te druipen. Vuilgele stukken hersens plakten als smoezelig gouden stalactieten tegen het plafond. Vleermuizen …

Morel pakte met zijn ene hand het jongetje beet en met zijn andere de koffer, net zoals Miloud had gedaan, en sleurde beide mee naar het andere eind van de slaapzaal. Daar ging hij het linker slaapcompartiment binnen, waar aan weerskanten twee stapelbedden stonden: ruimte voor vier internen, plus twee kasten voor hun kleren.

‘Wat wil je, boven of onder?’

Mehdi keek naar het onderste bed, dat eruitzag als een hemelbed. Hij had er nooit een in het echt gezien. Het had iets schitterends, maar ook iets nogal benauwends om in zo’n beschermende cocon te slapen: het was daar zo diep als een graf. Goed, dan maar sterven: hij wees met zijn vinger. Morel klapte in zijn handen, als een paardenkoopman: top!

‘Da’s voor mekaar! Da’s dus je koninkrijk voor het komende jaar. Berg je spullen maar in de kast en daarna ga je naar beneden, naar de binnenplaats. En denk erom: jij krijgt de ene helft van de kast. De andere helft is voor je kameraadje dat het bovenste bed heeft. Oké, tot ziens.’

Mehdi deed de kast open. Hij bestond uit vier kleine laatjes boven elkaar, een klein hanggedeelte en voor de rest uit een grote bergruimte. Niet wetend wat te doen, pakte hij al zijn kleren en propte ze in de twee onderste laden. Daarna liep hij de lege slaapzaal door, daalde de trap af en begon aan een wandeling over de reusachtige binnenplaats, waaromheen de schoolgebouwen lagen.

Hij zag een grote zandbak, waarvan de rand een lange, doorlopende balk was. Het grootste deel van de binnenplaats bestond uit sportterreinen (voor handbal en volleybal). Er waren zandbakken met daaromheen gymnastiektoestellen. Er hingen een paar klimtouwen wat doelloos in de wind te wiegen, een met knopen en een andere zonder. Mehdi slenterde doelloos over de binnenplaats. Voor het eerst in zijn leven had hij geen boek bij de hand en hij wist dus niet hoe hij zijn tijd moest zoekbrengen. Over boeken gesproken … Hij herinnerde zich met heimwee hoe Béni-Mellal het jaar ervoor door een aardbeving was getroffen.