Henning Mankell

De Chinees

Vertaald uit het Zweeds door Corry van Bree

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Kinesen, verschenen bij Leopard Förlag

© Henning Mankell, 2008

Published by agreement with Leopard Förlag Stockholm and Leonhardt & Høier Literary Agency, København

Eerste Nederlandstalige uitgave © Corry van Bree en De Geus bv, Breda 2008

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Beeldredactie Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Getty Images/Alex Shahmiri Photography

isbn 978 90 445 2180 1

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de zesde druk, 2011

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

IJs, strenge kou, midwinter.

Een eenzame wolf passeert op een van de eerste dagen van januari 2006 de niet-gemarkeerde grens en komt via Vauldalen in Noorwegen Zweden binnen. Een scooterrijder vangt een glimp van hem op bij Fjällnäs, waar de wolf in oostelijke richting in het bos verdwijnt. Diep in het Noorse Österdalarna had hij een bevroren elandenkadaver gevonden, waaraan bot zat dat hij schoon kon kauwen. Maar dat was meer dan twee dagen geleden. Nu begint hij uitgehongerd te raken en zoekt opnieuw naar voedsel.

Het is een jong mannetje dat eropuit is getrokken om zijn eigen territorium af te bakenen. Hij trekt onafgebroken verder naar het oosten. Bij Nävjarna, ten noorden van Linsell, vindt de wolf nog een elandenkadaver. Hij stopt een dag en een nacht om zich vol te eten, daarna trekt hij verder, voortdurend in oostelijke richting. Bij Karböle rent hij over de dichtgevroren Ljusnan en volgt de kronkelende rivier. In de door de maan verlichte nacht loopt hij geruisloos over de brug naar Järvsö en dringt daarna door in de diepe bossen die zich tot zee uitstrekken.

Vroeg in de ochtend van de dertiende januari komt de wolf in Hesjövallen aan, een klein dorp ten zuiden van het Hansesjön in Hälsingland. Hij blijft staan en snuffelt. Hij ruikt bloed. De wolf kijkt om zich heen. In het huis wonen mensen, maar er stijgt geen rook op uit de schoorsteen en zijn scherpe gehoor vangt geen geluiden op.

Toch ruikt de wolf bloed, daar is hij zeker van. Hij wacht aan de bosrand, probeert te achterhalen waar het vandaan komt. Dan begint hij langzaam door de sneeuw te rennen. De lucht is afkomstig van een van de huizen die aan het eind van het kleine dorp liggen. Hij is nu waakzaam, in de buurt van mensen moet je zowel voorzichtig als geduldig zijn. Opnieuw blijft hij staan. De lucht komt van de achterkant van het huis. De wolf wacht. Dan begint hij weer te lopen. Als hij dichterbij komt ziet hij een kadaver. Hij trekt de zware prooi naar de bosrand. Nog steeds heeft niemand hem ontdekt, zelfs de honden blaffen niet. De stilte van de koude ochtend is volkomen.

Bij de bosrand begint de wolf te eten. Omdat het vlees niet bevroren is gaat het gemakkelijk. Hij heeft nu heel erge honger. Als hij een van de leren schoenen heeft weggetrokken begint hij onder aan het been te knagen, bij de voet.

Het heeft ’s nachts gesneeuwd, daarna is het gestopt. Terwijl de wolf eet beginnen er weer lichte sneeuwvlokken op de bevroren grond te vallen.

2

Toen Karsten Höglin wakker werd herinnerde hij zich dat hij over een foto had gedroomd. Hij lag onrustig in zijn bed en voelde dat de foto langzaam terugkeerde, alsof het negatief van de droom een kopie naar zijn bewustzijn stuurde. Hij herkende de foto. Hij was zwart-wit en toonde een man die op een oud ijzeren bed zat met een jachtgeweer aan de muur en een po bij zijn voeten. Toen hij hem voor het eerst zag was hij gegrepen door de weemoedige glimlach van de oude man. Er lagen verlegenheid en afwachting in. Veel later was Karsten de achtergrond van de foto te weten gekomen. De man had een paar jaar voordat de foto was genomen tijdens de jacht op zeevogels per ongeluk zijn enige zoon doodgeschoten. Daarna bleef het geweer aan de muur hangen en was hij steeds meer een kluizenaar geworden.

Karsten Höglin dacht dat deze foto, van alle duizenden foto’s en negatieven die hij had gezien, er een was die hij nooit zou vergeten. Hij had hem graag zelf gemaakt.

De wekker op het nachtkastje stond op half acht. Normaal gesproken werd Karsten Höglin veel vroeger wakker. Maar hij had vannacht slecht geslapen, het bed en de matras lagen niet lekker. Hij besloot zijn beklag te doen als hij de hotelrekening betaalde.

Het was de negende en laatste dag van zijn reis, die hij had gefinancierd met een beurs die hem de mogelijkheid gaf om verlaten dorpen en kleine samenlevingen die gaandeweg ontvolkten te documenteren. Nu was hij in Hudiksvall en hij wilde nog één dorp fotograferen. Dat hij juist dit dorp had gekozen, kwam doordat een oude man over zijn project had gelezen, hem een brief had geschreven en had verteld over het dorp waar hij woonde. Karsten Höglin was zo onder de indruk geweest van de brief dat hij had besloten om zijn fotoreis daar af te sluiten.

Hij stond op en trok de gordijnen open. Het had vannacht gesneeuwd. Alles was grijs, hij zag nog geen zon aan de horizon. Een dik aangeklede vrouw fietste op straat langs. Karsten volgde haar met zijn ogen en vroeg zich af hoe koud het was. Min vijf, misschien min zeven graden. Meer niet.

Hij kleedde zich aan en ging met de trage lift naar de receptie. Hij had de auto op de binnenplaats van het hotel geparkeerd. Daar stond hij veilig. Maar de fototassen nam hij mee naar zijn kamer. Dat had hij altijd gedaan. Zijn ergste nachtmerrie was dat hij op een keer bij zijn auto zou komen en zou ontdekken dat zijn camera’s weg waren.

De receptioniste was een jonge vrouw, nauwelijks meer dan een tiener. Hij zag dat ze slordig was opgemaakt en zag ervan af om over het bed te klagen. Hij zou toch nooit meer in het hotel terugkomen.

In de ontbijtzaal zaten een paar gasten over hun kranten gebogen. Eén moment kwam hij in de verleiding om een van zijn camera’s te pakken en een foto van de stille ontbijtzaal te maken. Op de een of andere manier gaf de zaal hem het gevoel dat Zweden altijd zo was geweest. Stille mensen, gebogen over kranten en koffiekopjes, allemaal met hun eigen gedachten en levenslot.

Hij liet het idee voor wat het was, schonk koffie in, smeerde twee boterhammen en pakte een zachtgekookt ei. Omdat alle kranten in gebruik waren at hij snel. Hij had er een hekel aan om zonder iets te lezen alleen bij een tafel te zitten.

Het was kouder dan hij had verwacht toen hij buiten kwam. Hij ging op zijn tenen staan en keek op de thermometer die aan het raam van de receptie hing. Min elf graden. En het werd nog kouder, dacht hij. De winter was tot nu toe veel te warm geweest. Nu kwam de kou waar iedereen zo lang op had gewacht. Hij zette zijn tassen op de achterbank, startte de motor en begon het ijs van de ramen te krabben. Er lag een wegenkaart op de stoel. Toen hij gisteren had gepauzeerd nadat hij een dorp in de buurt van het Hasselasjön had gefotografeerd, had hij de weg naar het laatste dorp opgezocht. Hij moest eerst de hoofdweg in zuidelijke richting nemen en dan bij Sörforsa afslaan naar Iggesund. Daarna waren er twee mogelijkheden: hij kon langs de oostelijke of westelijke oever rond het meer rijden, dat afwisselend Storsjön en Långsjön heette. Bij het benzinestation bij de afrit naar Hudiksvall had hij gehoord dat de weg langs de oostelijke oever slecht was. Toch besloot hij die te nemen. Het zou sneller gaan en hij wilde van het speciale licht van deze winterochtend profiteren. Hij kon de rook uit de schoorstenen die naar de hemel wezen al voor zich zien.

Het kostte hem veertig minuten om er te komen, nadat het hem was gelukt om één keer verkeerd te rijden. Hij was afgeslagen naar een weg die in zuidelijke richting leidde, naar Näksjö.

Hesjövallen lag in een kleine vallei naast een meer waarvan Karsten zich de naam niet herinnerde. Hesjön misschien? De dichte bossen strekten zich uit tot aan het dorp, dat op de helling lag die naar het meer leidde, aan twee kanten van de smalle weg die naar Härjedalen liep.

Karsten stopte bij de afrit naar het dorp en stapte uit de auto. Het wolkendek begon open te breken. Het licht zou vandaag lastig zijn, waarschijnlijk niet zo expressief. Hij keek om zich heen. De huizen lagen er allemaal heel stil bij. In de verte hoorde hij het zwakke geluid van de auto’s die op de hoofdweg langsreden.

Er kwam een vaag gevoel van onrust in hem op. Hij hield zijn adem in, zoals altijd wanneer hij niet precies wist wat hem te wachten stond.

Plotseling begreep hij wat het was. Het waren de schoorstenen. Ze waren koud. De rook, het expressieve element van de foto’s die hij hoopte te maken, was er niet. Langzaam liet hij zijn ogen over de huizen glijden. De gemeente had al sneeuw geruimd, dacht hij. Maar geen van de bewoners had de kachel aangedaan en de ketel opgezet. Hij herinnerde zich de brief van de man die had verteld over de schoorstenen van de huizen, die op een kinderlijke manier rooksignalen naar elkaar leken te sturen.

Hij zuchtte. Je krijgt soms brieven, dacht hij. Mensen schrijven niet de waarheid, maar wat ze denken dat je wilt lezen. Nu moet ik koude schoorstenen fotograferen. Of zou hij het hele project laten schieten? Niemand dwong hem om Hesjövallen en zijn inwoners te fotograferen. Hij had al foto’s genoeg van het Zweden dat wegkwijnde, de verlaten boerderijen, de afgelegen dorpen die soms werden gered doordat Duitsers en Denen de huizen als vakantiewoningen gebruikten, of de dorpen waar de huizen vervielen tot ze waren teruggekeerd tot de aarde. Hij besloot om weg te gaan en ging weer in de auto zitten. Maar zijn handen bleven boven de contactsleutel hangen. Nu hij zo ver was gekomen, kon hij in elk geval proberen om een paar portretfoto’s te maken van de mensen die in het dorp woonden. Hij zocht tenslotte gezichten. Tijdens zijn jaren als fotograaf was Karsten Höglin steeds gefascineerder geraakt door oude mensen. De geheime opdracht die hij zichzelf had gegeven, voordat hij zijn camera’s voorgoed weg zou leggen, was een fotoboek met vrouwengezichten samenstellen. Zijn foto’s moesten de schoonheid tonen die alleen te vinden was in de gezichten van heel oude vrouwen. Het leven en de inspanning daarvan stonden in hun huid gegrift, als sediment op een rotswand.

Karsten Höglin was altijd op zoek naar gezichten, vooral van oude mensen.

Hij stapte weer uit de auto, trok zijn bontmuts over zijn oren, pakte de Leica m6 die hij al tien jaar had en liep naar het huis dat het dichtst bij lag. Er stonden in totaal tien huizen in het dorp, de meeste waren rood, een paar hadden overdekte voorportalen. Eén huis was nieuw. Hoewel, kon je een huis uit de jaren vijftig nieuw noemen? Toen hij bij het hek kwam stopte hij en pakte zijn camera. Het naambord vertelde dat de familie Andrén hier woonde. Hij nam een paar foto’s, veranderde het diafragma en de sluitertijd, zocht verschillende hoeken. Het is nog steeds te grijs, dacht hij. Ze worden waarschijnlijk allemaal wazig. Maar je weet het nooit. Fotograaf zijn betekent dat je soms onverwachte geheimen onthult.

Karsten Höglin werkte vaak puur op zijn intuïtie. Niet dat hij geen moeite deed om het licht te meten als dat nodig was, maar soms bereikte hij juist verrassende resultaten als hij zich niet al te nauwkeurig aan het bepalen van de sluitertijden hield. Improvisatie was een deel van het werk. Eén keer had er in Oskarshamn een zeilboot met gehesen zeilen bij de kade gelegen. Het was een heldere dag met scherp zonlicht geweest. Op het moment dat hij de foto wilde maken bedacht hij om op de lens te ademen. Toen hij de foto had ontwikkeld zeilde er een spookschip uit de mist. Hij had er een belangrijke fotoprijs mee gewonnen.

Hij vergat de adem nooit.

Het hek ging zwaar. Hij moest hard duwen om het open te krijgen. Er stonden geen voetstappen in de verse sneeuw. Nog steeds geen geluid, niet eens een hond die me heeft gehoord, dacht hij. Het is net alsof iedereen plotseling is vertrokken. Dit is geen dorp, dit is een vliegende Hollander.

Hij liep de trap op en klopte op de deur, wachtte en klopte weer. Geen hond, geen miauwende kat, niets. Nu werd hij voorzichtig. Er was iets absoluut niet zoals het moest zijn. Hij klopte nog een keer, harder en langer, en voelde aan de kruk. De deur was op slot. Oude mensen zijn angstig, dacht hij. Ze sluiten zich op, ze zijn bang dat alles waarover ze in de krant lezen juist hun overkomt.

Hij bonkte op de deur zonder dat iemand opendeed. Daarna bedacht hij dat het huis waarschijnlijk leegstond.

Hij liep weer door het hek en ging naar het huis ernaast. Het begon licht te worden. Het huis was geel. De raamstopverf was slecht, het moest tochten in huis. Voordat hij klopte voelde hij aan de deur. Die was ook op slot. Hij klopte hard en begon te bonken voordat iemand zelfs maar de kans had gehad om naar de deur te komen. Hier leek ook niemand thuis te zijn.

Opnieuw besloot hij van het project af te zien. Als hij nu in de auto stapte, was hij vanmiddag thuis. Dat zou zijn vrouw Magda fijn vinden. Ze vond dat hij te oud was voor al dat reizen, hoewel hij nog maar drieënzestig was. Maar hij had vage symptomen van een beginnende angina pectoris. De arts had tegen hem gezegd dat hij in de gaten moest houden wat hij at en dat hij zo veel mogelijk moest proberen te bewegen.

Hij reed echter niet naar huis. In plaats daarvan liep hij naar de achterkant van het huis en voelde aan de deur die naar een bijkeuken leek te leiden. Die was ook op slot. Hij liep naar het dichtstbijzijnde raam, ging op zijn tenen staan en keek naar binnen. Door een kier in de gordijnen zag hij een zitkamer met een televisie. Hij liep naar het volgende raam. Het was dezelfde kamer, hij kon de televisie nog steeds zien. jezus is je beste vriend stond er op een wandkleed dat aan de muur hing. Hij wilde net naar het volgende raam lopen toen zijn aandacht werd getrokken. Er lag iets op de grond. Eerst dacht hij dat het een bol wol was. Toen besefte hij dat het een geitenharen sok was, en dat er een voet in de sok stak. Hij deed een stap achteruit. Zijn hart bonkte. Had hij het goed gezien? Was het echt een voet? Hij liep weer naar het eerste raam, maar daar kon hij niet zo ver de kamer in kijken. Hij ging naar het tweede raam terug. Nu wist hij het zeker. Hij zag een voet. Een bewegingloze voet. Hij zag niet of het een vrouwen- of een mannenvoet was. Het kon zijn dat de eigenaar van de voet in een stoel zat. Maar het kon ook zijn dat hij op de grond lag.

Hij klopte zo hard op het raam als hij durfde. Er gebeurde niets. Hij pakte zijn mobiel en toetste het nummer van de alarmcentrale in. Het bereik was zo slecht dat hij geen contact kreeg. Hij rende naar het derde huis en bonkte op de deur. Ook hier werd niet opengedaan. Hij vroeg zich af of hij zich in een landschap bevond dat langzamerhand in een nachtmerrie veranderde. Naast de deur lag een voetenschraper. Hij stak hem in het slot en brak het open. Zijn enige gedachte was een telefoon vinden. Toen hij het huis in rende besefte hij te laat dat hem hier dezelfde aanblik wachtte. Op de keukenvloer lag een oude vrouw. Haar hoofd was bijna volledig van haar romp gescheiden. Naast haar lag het kadaver van een hond, dat in twee stukken was gehakt.

Karsten Höglin schreeuwde en draaide zich om, hij moest zo snel mogelijk uit het huis weg. Vanuit de hal zag hij een oude man op de zitkamervloer liggen, tussen de tafel en een rode bank met een witte overtrek. De man was naakt. Zijn rug was bedekt met bloed.

Karsten Höglin rende het huis uit. Hij wilde weg. Diep van binnen groeide de angst dat een onzichtbaar wezen hem in zijn rug zou steken. Hij sprong in zijn auto, draaide en reed weg.

Pas toen hij op de hoofdweg kwam stopte hij en toetste met trillende handen het alarmnummer in. Op het moment dat hij zijn mobiel tegen zijn oor drukte voelde hij een hevige pijn in zijn borst. Het was alsof het wezen hem toch had ingehaald en een mes in zijn lichaam stak.

Iemand praatte tegen hem door de telefoon, maar hij kon geen antwoord geven. De pijn was nu zo hevig dat er alleen een gesis uit zijn keel kwam.

‘Ik hoor niets’, zei een vrouw.

Hij probeerde het weer. Opnieuw alleen gesis. Hij ging dood.

‘Kunt u harder praten?’ vroeg de vrouw. ‘Ik begrijp niet waar het om gaat.’

Met een uiterste krachtsinspanning lukte het hem een paar woorden uit zijn mond te persen.

‘Ik ga dood’, siste hij. ‘Lieve god, ik ga dood. Help me.’

‘Waar bent u?’

De vrouw kreeg geen antwoord. Karsten Höglin was in de grote duisternis beland. In een krampachtige poging om aan de hevige pijn te ontsnappen trapte hij op het gaspedaal, als een drenkeling die vergeefs naar de oppervlakte probeert te komen. De auto reed de verkeerde kant van de weg op. Een kleine bestelauto die met kantoormeubelen op weg was naar Hudiksvall kon niet op tijd remmen. De chauffeur stapte uit de bestelauto om te controleren hoe de man in de auto die tegen hem aan was gebotst er aan toe was. Hij lag over het stuur gebogen.

De chauffeur, die uit Bosnië kwam, sprak slecht Zweeds.

‘Hoe gaat het?’ vroeg hij.

‘Het dorp’, fluisterde Karsten Höglin. ‘Hesjövallen.’

Meer zei hij niet. Toen de politie en de ambulance arriveerden was Karsten Höglin al overleden aan de zware hartaanval die hem had getroffen.

In het begin heerste er grote onduidelijkheid over wat er was gebeurd, maar niemand kon vermoeden wat de reden was van de plotselinge hartaanval die de man achter het stuur van de donkerblauwe Volvo had getroffen. Pas toen Karsten Höglin al was weggebracht en de bergingsauto bezig was om de bestelbus, die de meeste schade had opgelopen, weg te trekken, deed een politieman zijn best om te luisteren naar wat de Bosnische chauffeur probeerde te vertellen. De politieagent heette Erik Huddén en hij hield er niet van om met mensen te praten die slecht Zweeds spraken als dat niet nodig was. Het leek of hun verhalen in betekenis afnamen als hun vermogen om zich uit te drukken niet groot genoeg was. Natuurlijk begon hij met testen of de chauffeur onder invloed had gereden. De chauffeur was nuchter en zijn rijbewijs leek in orde te zijn.

‘Hij probeerde iets te zeggen’, zei de chauffeur.

‘Wat?’ vroeg Erik Huddén afwijzend.

‘Iets over Herö. Een plaats misschien?’

Erik Huddén, die afkomstig was uit het gebied, schudde ongeduldig zijn hoofd.

‘Ik ken geen Herö.’

‘Misschien heb ik het verkeerd verstaan. Was het iets met een “s”? Misschien was het Hersjö.’

‘Hesjövallen?’

De chauffeur knikte.

‘Dat zei hij.’

‘Wat bedoelde hij daarmee?’

‘Dat weet ik niet. Hij ging dood.’

Erik stopte zijn notitieboekje weg. Hij had niet opgeschreven wat de chauffeur had gezegd. Toen de bergingsauto een half uur later met de zwaar beschadigde bestelwagen wegreed en een andere politieauto de Bosnische chauffeur had opgehaald voor verder verhoor op het politiebureau, stapte Erik in zijn auto om terug naar Hudiksvall te gaan. Zijn collega Sten Ytterström reed.

‘We rijden langs Hesjövallen’, zei Erik plotseling.

‘Waarom dat? Heb je een melding binnengekregen?’

‘Ik wil gewoon iets controleren.’

Erik was de oudste. Hij stond erom bekend dat hij zowel stil als eigenwijs was. Sten Ytterström nam de weg naar Sörforsa, en toen ze bij Hesjövallen kwamen vroeg Erik hem om langzaam door het dorp te rijden. Hij had nog steeds niet aan zijn collega uitgelegd waarom ze deze omweg namen.

‘Het ziet er verlaten uit’, zei Sten toen ze langzaam langs de huizen reden.

‘Rij terug’, zei Erik. ‘Net zo langzaam.’

Daarna zei hij tegen Sten dat hij moest stoppen. Iets had zijn aandacht getrokken. Er lag iets in de sneeuw bij een van de huizen. Hij stapte uit en liep ernaartoe. Plotseling bleef hij staan en trok zijn wapen. Sten sprong uit de auto en trok zijn wapen ook.

‘Wat is er?’

Erik gaf geen antwoord. Voorzichtig liep hij naar voren, stopte en boog voorover alsof hij pijn in zijn borst had. Eriks gezicht was wit toen hij bij de auto terugkwam.

‘Er ligt daar een dode’, zei hij. ‘Hij is doodgestoken. En er ontbreekt iets.’

‘Wat bedoel je?’

‘Een van zijn benen is weg.’

Ze stonden zwijgend naar elkaar te staren totdat Erik in de auto ging zitten en door de politieradio vroeg om doorschakeling naar Vivi Sundberg, die zoals hij wist vandaag dienst had. Ze nam meteen op.

‘Met Erik. Ik ben in Hesjövallen.’

Hij kon haar horen denken. Er waren veel plaatsnamen in het gebied die op elkaar leken.

‘Ten zuiden van Sörforsa?’

‘Eerder ten westen. Maar misschien heb ik dat mis.’

‘Wat is er?’

‘Ik weet het niet. Er ligt een dode man met maar één been in de sneeuw.’

‘Nog een keer?’

‘Een dode man. In de sneeuw. Het ziet ernaar uit dat hij is doodgestoken. Een van zijn benen is weg.’

Ze kenden elkaar goed. Vivi Sundberg wist dat Erik nooit zou overdrijven, hoe onwaarschijnlijk het ook was wat hij vertelde.

‘We komen eraan’, zei Vivi Sundberg.

‘Bel de technische recherche in Gävle.’

‘Wie heb je bij je?’

‘Ytterström.’

Ze dacht even na.

‘Is er een aannemelijke verklaring voor wat er is gebeurd?’

‘Ik heb nog nooit in mijn leven zoiets gezien.’

Hij wist dat ze het zou begrijpen. Hij was al zo lang politieagent dat er eigenlijk geen grens was aan de ellende en het geweld die hij had meegemaakt.

Het duurde vijfendertig minuten voordat ze de sirenes in de verte hoorden. Erik Huddén had geprobeerd Ytterström mee te krijgen om te praten met de buren van het huis dat het dichtstbij lag. Maar Ytterström had geweigerd voordat er versterking was. Omdat Erik niet alleen naar het huis wilde, bleven ze zwijgend in de auto wachten.

Vivi Sundberg stapte uit de eerste auto die ter plaatse was. Ze was een krachtig gebouwde vrouw van in de vijftig. Degenen die haar kenden wisten dat ze ondanks haar zware lichaam zowel energie als uithoudingsvermogen had. Nog maar een paar maanden geleden had ze twee mannen van in de twintig ingehaald die hadden ingebroken. Ze hadden om haar gelachen toen ze begonnen te rennen, maar toen ze na een paar honderd meter werden gepakt, lachten ze niet meer.

Vivi had rood haar. Vier keer per jaar ging ze naar haar dochter, die een kapsalon had, om de kleur bij te laten werken.

Ze was geboren op een boerderij buiten Harmånger en had voor haar ouders gezorgd tot ze oud waren en stierven. Toen was ze gaan leren en had na een paar jaar toelatingsexamen voor de politieschool gedaan, waar ze tot haar grote verbazing was aangenomen. Niemand kon uitleggen waarom ze ondanks haar stevige lichaam was aangenomen. Maar niemand vroeg het en Vivi vertelde het niet. Als een van haar vaak mannelijke collega’s over lijnen begon te praten mopperde ze geïrriteerd. Vivi Sundberg was voorzichtig met suiker maar hield tegelijkertijd van eten. Ze was twee keer getrouwd geweest. Eerst met een fabrieksarbeider uit Iggesund, met wie ze haar dochter Elin had gekregen, tot hij omkwam bij een bedrijfsongeval. Een paar jaar later was ze getrouwd met een loodgieter uit Hudiksvall. Hun huwelijk duurde minder dan twee maanden. Toen reed hij zich dood op een gladde winterweg tussen Delsbo en Bjuråker. Daarna was ze niet meer getrouwd. Maar onder haar collega’s circuleerde het gerucht dat ze op een van de vele eilanden in de Griekse archipel een vriend had. Ze ging er twee keer per jaar op vakantie naartoe. Niemand wist echter of het gerucht waar was.

Vivi was een goede politieagent. Ze was eigenwijs en had een groot vermogen om zelfs de kleinste aanwijzing te analyseren, wat bij een misdaadonderzoek het enige spoor kon zijn dat ze hadden.

Ze streek met een hand door haar haren en keek naar Erik, die voor haar stond.

‘Kun je het me laten zien?’

Ze liepen naar het lichaam. Vivi vertrok haar gezicht en ging op haar hurken zitten.

‘Is de dokter er al?’

‘Ze is onderweg.’

‘Ze?’

‘Hugo heeft een stagiaire. Hij moet worden geopereerd aan een tumor.’

Vivi had één moment geen aandacht meer voor het bloederige lichaam dat in de sneeuw lag.

‘Is hij ziek?’

‘Hij heeft kanker. Wist je dat niet?’

‘Nee. Waar?’

‘In zijn maag. Maar het lijkt erop dat het niet is uitgezaaid. Hij heeft een stagiaire uit Uppsala. Ze heet Valentina Miir. Als ik het goed uitspreek.’

‘En ze is onderweg?’

Erik Huddén riep Ytterström, die bij een van de auto’s koffie stond te drinken. Hij bevestigde dat de gerechtsarts er snel zou zijn.

Vivi Sundberg begon het lichaam te bestuderen. Elke keer dat ze voor een mens stond die was gedood, werd ze getroffen door hetzelfde gevoel van zinloosheid. Ze kon de dode niet tot leven wekken, alleen in het gunstigste geval de oorzaak van het misdrijf achterhalen en de dader naar de gevangenis of naar een gesloten afdeling voor psychiatrische patiënten sturen.

‘Hier is iemand als een gek tekeergegaan’, zei ze. ‘Met een groot mes. Of een bajonet. Misschien een zwaard. Ik zie minstens tien verschillende steken, waarschijnlijk bijna allemaal dodelijk. Maar dat been begrijp ik niet. Weten we wie de man is?’

‘Nog niet. Het lijkt of alle huizen leegstaan.’

Vivi kwam overeind en keek aandachtig in het dorp rond. Het was alsof de huizen haar blik afwachtend beantwoordden.

‘Heb je geklopt?’

‘Ik wilde wachten. Degene die dit op zijn geweten heeft kan er tenslotte nog zijn.’

‘Daar heb je heel goed aan gedaan.’

Ze wenkte Ytterström, die zijn papieren beker in de sneeuw gooide.

‘We gaan naar binnen’, zei ze. ‘Er moeten mensen zijn. Dit is geen verlaten dorp.’

‘We hebben niemand gezien.’

Vivi keek weer naar de huizen, de tuinen vol sneeuw, de weg. Ze pakte haar pistool en begon naar het dichtstbijzijnde huis te lopen. De anderen volgden haar. Het was een paar minuten over elf.

Wat de drie politieagenten die ochtend ontdekten was ongekend in de Zweedse misdaadgeschiedenis. Ze liepen met getrokken wapens van huis naar huis. Overal vonden ze vermoorde mensen, doodgestoken honden en katten en zelfs een papegaai met een afgehakt hoofd. Bij elkaar vonden ze negentien dode mensen, allemaal bejaard, behalve een twaalfjarige jongen. Sommigen waren in hun slaap in bed vermoord, anderen lagen op de vloer of zaten op een stoel bij de keukentafel. Een oude vrouw was vermoord met een kam in haar hand, een man lag bij een fornuis met een leeggestroomde koffiepot naast zich. In een van de huizen waren twee mensen aan elkaar vastgebonden. Ze hadden allemaal blootgestaan aan onmenselijk geweld. Het was alsof er een bloedige orkaan had gewoed onder de oude mensen, van wie sommigen net bezig waren geweest met hun ochtendrituelen. Omdat oude mensen in plattelandsdorpen vaak de gewoonte hadden om vroeg op te staan, nam Vivi Sundberg aan dat de moorden in het laatste deel van de nacht of vroeg in de ochtend hadden plaatsgevonden.

Vivi had het gevoel alsof haar hoofd bezig was te verdrinken in bloed. Hoewel ze de geschoktheid van zich af schudde kreeg ze het heel erg koud. Het was alsof ze de dode, gehavende lichamen door een verrekijker zag, zodat ze niet al te dichtbij hoefde te komen.

Bovendien was de geur er. Hoewel de lijken nauwelijks koud waren, scheidden ze al een geur af die zowel zoet als bitter was. Zolang Vivi binnen was, ademde ze door haar mond. Als ze buiten kwam zoog ze de buitenlucht diep naar binnen. En als ze daarna over de drempel van het volgende huis moest stappen, bereidde ze zich voor op iets wat bijna onoverkomelijk was.

Alles wat ze zag, het ene na het andere lichaam met verwondingen die waren toegebracht door een scherp handwapen, was gekenmerkt door dezelfde krankzinnigheid. De lijst die ze later die dag samenstelde, en die ze nooit aan iemand liet zien, bestond uit korte geheugennotities die precies beschreven wat ze had gezien:

Huis nummer een. Dode oudere man, halfnaakt, kapotte pyjama, pantoffels, ligt half op de trap naar de bovenverdieping. Hoofd bijna gescheiden van romp, duim linkerhand een meter van het lichaam. Dode oudere vrouw, nachtjapon, buik opengereten, delen van darmen hangen naar buiten, gebit kapotgeslagen.

Huis nummer twee. Dode man en dode vrouw, beiden minstens tachtig jaar oud. Lichamen aangetroffen in tweepersoonsbed op begane grond. Vrouw waarschijnlijk in haar slaap vermoord met een steek van de linkerschouder door de borst naar de rechterheup. Man heeft geprobeerd zich te verweren met een hamer, arm afgehakt, keel kapotgesneden. Het merkwaardige is dat de lichamen aan elkaar zijn vastgebonden. Man leefde waarschijnlijk nog toen hij werd vastgebonden, terwijl de vrouw al dood was. Heb hier natuurlijk geen bewijs voor, alleen een ingeving. Kleine jongen dood in slaapkamertje. Sliep misschien toen hij werd vermoord.

Huis nummer drie. Vrouw alleen, dood op keukenvloer. Hond van onbestemd ras doodgestoken naast haar. Ruggengraat van vrouw lijkt op meer dan één plek gebroken.

Huis nummer vier. Man dood in hal. Gekleed in broek, overhemd, blootsvoets. Heeft waarschijnlijk weerstand geboden. Lichaam bijna tot aan buik opengespleten. Een oudere vrouw zit dood in de keuken op een stoel. Twee, misschien drie steken in het hoofd.

Huis nummer zes. Twee oudere vrouwen en een oudere man dood in bed op de bovenverdieping. Indruk: ze waren naakt, bij bewustzijn, maar hadden geen tijd om te reageren. Kat doodgestoken in de keuken.

Huis nummer zeven. Oudere man dood buiten, één been weg. Twee honden met afgehakte hoofden. Vrouw dood op de trap, onbeschrijfelijk toegetakeld.

Huis nummer acht. Vier personen dood in zitkamer op begane grond. Half gekleed, koffiekopjes, radio aan, op één. Drie oudere vrouwen, één oudere man. Allemaal met hun hoofd op hun schoot.

Huis nummer negen. Twee heel oude mensen, een man en een vrouw, dood in bed. Kan niet opmaken of ze zich bewust waren van wat er met hen is gebeurd.

Aan het eind van de lijst lukte het haar niet meer om alle details uit haar geheugen op te diepen. Toch was wat ze had gezien onvergetelijk, een rechtstreekse blik in de hel.

Ze had de huizen waarin de slachtoffers waren gevonden genummerd, in de volgorde waarop ze in het dorp stonden. Toen ze tijdens de macabere wandeling bij het vijfde huis aankwamen, stuitten ze op leven. In de tuin hoorden ze muziek die door de muren heen drong. Ytterström beweerde dat het Jimi Hendrix was. Vivi wist wie dat was, terwijl Erik er geen idee van had waar ze het over hadden. Zijn favoriet was Björn Skifs.

Voordat ze naar binnen gingen riepen ze nog twee politieagenten die bezig waren om versperringen aan te brengen. Ze hadden zo veel nodig dat ze naar Hudiksvall hadden moeten bellen voor rollen plasticband. Met getrokken wapens liepen ze naar de voordeur. Erik bonkte op de deur, die even later werd opengedaan door een half geklede man met lang haar. Hij deinsde geschrokken achteruit toen hij alle wapens zag die op hem waren gericht. Vivi liet haar pistool zakken toen ze zag dat hij niet gewapend was.

‘Ben je alleen thuis?’

‘Mijn vrouw is er’, antwoordde de man met een trillende stem.

‘Verder niemand?’

‘Nee. Wat is er aan de hand?’

Vivi stopte haar pistool weg en gaf de anderen een teken om hetzelfde te doen.

‘We komen naar binnen’, zei ze tegen de man, die huiverde in de kou. ‘Hoe heet je?’

‘Tom.’

‘En verder?’

‘Hansson.’

‘We gaan naar binnen, Tom Hansson. Zodat je het niet meer koud hoeft te hebben.’

De muziek stond hard aan. Vivi kreeg het gevoel dat er luidsprekers in de kamer verborgen waren. Ze volgde de man naar een rommelige zitkamer, waar een vrouw in nachtjapon ineengekropen op een bank zat. Hij zette de muziek zachter en trok een broek aan die over een stoel hing. Tom Hansson en de vrouw op de bank leken een paar jaar ouder dan Vivi, in de zestig.

‘Wat is er gebeurd?’ vroeg de vrouw geschrokken.

Vivi hoorde dat ze met een onmiskenbaar Stockholms dialect sprak. Vermoedelijk waren ze in deze omgeving blijven hangen vanaf de tijd dat jonge stadsbewoners naar het platteland verhuisden om een eenvoudig leven te leiden. Ze besloot om recht op haar doel af te gaan. De gruwelijke ontdekking die zij en haar collega’s net hadden gedaan, gaf haar het gevoel dat ze veel haast hadden. Er was alle reden om ervan uit te gaan dat de persoon of de personen die deze macabere misdaad hadden begaan van plan waren om nog een bloedbad aan te richten.

‘Een aantal van jullie buren is dood’, zei Vivi. ‘Er zijn vannacht vreselijke dingen gebeurd in dit dorp. Het is belangrijk dat jullie antwoord geven op onze vragen. Hoe heet je?’

‘Ninni’, zei de vrouw op de bank. ‘Zijn Herman en Hilda dood?’

‘Waar wonen ze?’

‘In het huis links van ons.’

Vivi knikte.

‘Ze zijn helaas dood. Ze zijn vermoord. Maar niet alleen zij. Het lijkt erop dat er veel mensen in het dorp zijn vermoord.’

‘Als dit een grapje is, vind ik het niet bepaald geslaagd’, zei Tom Hansson.

Vivi verloor één moment haar zelfbeheersing.

‘Ik heb alleen tijd om vragen te stellen waarop jullie antwoord geven. Ik besef dat het onbegrijpelijk voor jullie is wat ik zeg, maar het is de waarheid. Het is verschrikkelijk en het is waar. Kunnen jullie iets vertellen over vannacht? Hebben jullie iets gehoord?’

De man ging naast de vrouw op de bank zitten.

‘We hebben geslapen.’

‘Hebben jullie niets gehoord?’

Ze schudden beiden hun hoofd.

‘Hebben jullie niet eens gemerkt dat het hier wemelt van de politieagenten?’

‘Als de muziek hard staat horen we niets.’

‘Wanneer hebben jullie de buren voor het laatst gezien?’

‘Als jullie Herman en Hilda bedoelen, dan was dat gisteren’, zei Ninni. ‘We komen elkaar altijd tegen als we de hond uitlaten.’

‘Hebben jullie een hond?’

Tom Hansson knikte naar de keuken.

‘Hij is oud en lui. Hij komt niet eens overeind als er vreemden zijn.’

‘Heeft hij vannacht geblaft?’

‘Hij blaft nooit.’

‘Hoe laat kwamen jullie de buren tegen?’

‘Tegen drie uur gistermiddag. Maar alleen Hilda.’

‘Leek alles normaal?’

‘Ze had pijn in haar rug. Herman zat waarschijnlijk in de keuken een kruiswoordpuzzel op te lossen. Ik heb hem niet gezien.’

‘Hoe was het met de anderen in het dorp?’

‘Alles was zoals altijd. Er wonen hier alleen oude mensen. Die blijven binnen als het koud is. In het voorjaar en de zomer zien we elkaar vaker.’

‘Wonen er hier geen kinderen?’

‘Nee.’

Vivi dacht aan de dode jongen.

‘Is het echt waar?’ vroeg de vrouw op de bank.

Vivi kon horen dat ze bang was.

‘Ja’, antwoordde ze. ‘Wat ik heb verteld is waar. Het kan heel goed zijn dat iedereen in het dorp dood is, behalve jullie.’

Erik stond bij het raam.

‘Ik denk het niet’, zei hij langzaam.

‘Wat bedoel je?’

‘Ik denk niet dat iedereen dood is. Er staat iemand op straat.’

Vivi rende naar het raam en zag wat Eriks aandacht had getrokken. Op straat stond een oude vrouw. Ze was gekleed in een badjas en droeg zwarte rubberlaarzen aan haar voeten. Ze hield haar handen gevouwen alsof ze aan het bidden was. Vivi hield haar adem in. De vrouw bewoog zich niet.

3

Tom Hansson liep naar het raam en ging naast Vivi Sundberg staan.

‘Dat is Julia maar’, zei hij. ‘We vinden haar soms zonder jas. Hilda en Herman letten op haar als de thuiszorg er niet is.’

‘Waar woont ze?’ vroeg Vivi.

Hij wees naar het meest afgelegen huis van het dorp.

‘We wonen hier al bijna twintig jaar’, ging hij verder. ‘Het was de bedoeling dat er meer mensen hiernaartoe zouden komen. Maar uiteindelijk bleven we met zijn tweeën over. In die tijd was Julia nog getrouwd. Haar man heette Rune en reed op bosbouwmachines. Op een dag scheurde zijn polsslagader. Hij stierf in de bestuurderscabine. Daarna ging ze zich vreemd gedragen. Ze liep altijd met haar handen in haar zakken gepropt, als je begrijpt wat ik bedoel. En ze werd seniel. We hebben wel eens gedacht dat ze toestemming moest hebben om hier te sterven. Ze heeft twee kinderen die hier één keer per jaar komen. Ze wachten op hun erfenis en trekken zich verder niets van haar aan.’

Vivi ging samen met Erik naar buiten. De vrouw stond onbeweeglijk op straat. Ze keek pas op toen Vivi voor haar ging staan, maar ze zei niets. Ze protesteerde ook niet toen Erik en Vivi haar naar haar huis terugbrachten. Haar huis was schoon. Aan één muur hingen ingelijste foto’s van haar overleden man en de twee kinderen die zich niets van haar aantrokken.

Vivi pakte voor het eerst sinds ze in Hesjövallen was een notitieboekje, terwijl Erik een papier met overheidsstempels bekeek dat op de keukentafel lag.

‘Julia Holmgren’, zei hij. ‘Zevenentachtig jaar.’

‘Zorg ervoor dat iemand de thuiszorg belt. Het kan me niet schelen op welke tijden ze haar anders bezoeken, maar er moet nu voor haar gezorgd worden.’

De oude vrouw zat bij de keukentafel en keek uit het raam. Het wolkendek hing zwaar boven het landschap.

‘Zullen we proberen haar iets te vragen?’

Vivi schudde haar hoofd.

‘Dat heeft geen zin. Wat kan ze vertellen?’

Ze gebaarde naar Erik dat hij haar alleen moest laten. Hij verdween naar de tuin. Vivi liep de zitkamer in, ging in het midden staan en deed haar ogen dicht. Ze zou deze weerzinwekkende toestand al snel stevig in de hand moeten hebben. En ze moest proberen een soort uitgangspunt te vinden.

Er was iets met de oude vrouw wat een golf van vermoedens bij Vivi teweegbracht. Maar het lukte haar niet om grip op haar gedachten te krijgen. Ze stond onbeweeglijk, deed haar ogen weer open en probeerde na te denken. Wat was er deze ochtend in januari gebeurd? Ze had een aantal vermoorde mensen in een afgelegen dorp, en daarnaast een aantal dode huisdieren. Alles duidde op een enorme razernij. Kon dit het werk van één dader zijn of waren er vannacht meerdere mensen in het dorp verschenen, die weer waren vertrokken nadat ze hun onmenselijke bloedbad hadden aangericht? Het was te vroeg, Vivi had geen antwoorden, alleen een paar details en allemaal doden. Ze had een echtpaar dat jaren geleden uit Stockholm was vertrokken en dat het bloedbad had overleefd. En een seniele vrouw die altijd in haar nachtjapon op de dorpsstraat stond. Toch was het een uitgangspunt, dacht ze. Niet iedereen in het dorp is dood. Ten minste drie personen leven nog. Waarom? Is dat toeval of betekent het iets?

Vivi bleef nog een paar minuten onbeweeglijk staan. Ze keek uit het raam en zag dat de technische recherche uit Gävle en een vrouw van wie ze aannam dat ze de arts was, waren gearriveerd. Ze haalde diep adem. Zij was degene die het bevel voerde. Ook al was dit een misdaad die veel aandacht zou trekken, en waarschijnlijk niet alleen binnen de landsgrenzen, ze moest haar verantwoordelijkheid nemen. Maar ze wilde vandaag al assistentie uit Stockholm oproepen. Ooit, toen ze een jonge politieagent was geweest, had ze ervan gedroomd om bij het recherchebijstandsteam te werken, dat bekendstond om de goed uitgevoerde moordonderzoeken. Nu zou ze willen dat de hele afdeling haar zo snel mogelijk te hulp schoot.

Vivi Sundberg begon met een telefoongesprek door haar mobiel. Het duurde een tijd voordat er opgenomen werd.

‘Sten Robertsson.’

‘Met Vivi. Heb je het druk?’

‘Dat heb ik altijd, aangezien ik officier van justitie ben. Wat wil je?’

‘Ik ben in een dorp dat Hesjövallen heet. Weet je waar dat ligt? Bij Sörfosa.’

‘Ik heb een landkaart aan de muur hangen. Wat is er gebeurd?’

‘Zeg eerst of je de plaats kunt vinden.’

‘Dan moet je even wachten.’

Hij legde zijn telefoon neer. Vivi vroeg zich af hoe hij zou reageren. Niemand van ons heeft ooit iets dergelijks meegemaakt, dacht ze. Geen enkele politieagent in dit land, en waarschijnlijk ook niet in veel andere landen. We denken de hele tijd dat we het allerergste hebben meegemaakt, maar de grenzen verschuiven voortdurend. Nu staan we hier. Waar zijn we morgen? Of over een jaar?

Robertsson had de hoorn weer gepakt.

‘Ik heb het gevonden. Is het geen verlaten dorp?’

‘Niet echt. Maar dat zal het heel snel zijn. Alleen niet omdat iedereen hier wegtrekt.’

‘Wat bedoel je?’

Vivi legde zo duidelijk mogelijk uit wat er was gebeurd. Robertsson luisterde zonder haar te onderbreken. Ze hoorde hem ademhalen.

‘Moet ik dit geloven?’ vroeg Robertsson toen ze klaar was.

‘Ja.’

‘Het klinkt onbegrijpelijk.’

‘Het is onbegrijpelijk. Het is zo groot dat jij als officier van justitie niet alleen onmiddellijk moet beginnen als vooronderzoeksleider, maar ik wil ook dat je hiernaartoe komt. Je moet met eigen ogen zien wat ik hier voor me heb.’

‘Ik kom eraan. Is er een verdachte?’

‘Nee.’

Sten Robertsson hoestte. Hij had Vivi een keer in vertrouwen verteld dat hij aan een chronische longaandoening leed. Hij was een verstokte roker geweest en was plotseling op zijn vijftigste verjaardag gestopt. Robertsson en zij waren niet alleen even oud, ze waren ook op dezelfde dag jarig, op 12 maart.

Het gesprek was afgelopen, maar Vivi bleef aarzelend staan en ging niet naar buiten. Ze moest nog een telefoongesprek voeren. Als ze dat nu niet deed, wist ze niet wanneer ze er tijd voor zou hebben.

Ze toetste het nummer in.

‘Elins kapsalon.’

‘Met mij. Heb je tijd?’

‘Niet zo lang. Ik heb twee vrouwen onder de droogkap. Wat is er?’

‘Ik ben in een dorp dat een kilometer of twintig buiten de stad ligt. Er zijn hier vreselijke dingen gebeurd. Het zal een enorme consternatie geven en ik zal geen rustig moment meer hebben.’

‘Wat is er gebeurd?’

‘Er zijn heel veel oude mensen vermoord. We kunnen alleen maar hopen dat het een psychopaat is geweest.’

‘Waarom hoop je dat?’

‘Omdat het volkomen onbegrijpelijk is als dit door een normaal mens is gedaan.’

‘Kun je niets meer zeggen? Waar ben je?’

‘Ik heb geen tijd. Maar ik wilde vragen of je iets voor me wilt doen. Ik wil dat je naar het reisbureau belt over de reis naar Leros die ik vorige week heb geboekt. Als je hem nu annuleert kost het me geen geld.’

‘Dat doe ik. Ben je in gevaar?’

‘Ik ben hier omringd door mensen. Ga jij nu maar zorgen voor die vrouwen onder de kap. Voordat ze verdampen.’

‘Ben je vergeten dat je morgen een afspraak bij me hebt?’

‘Streep die maar door. Er is een ernstig risico dat ik grijze haren van deze toestand krijg.’

Ze stopte de telefoon in haar zak en liep naar buiten. Ze kon niet langer wegblijven. Op straat stonden twee technische rechercheurs en de schouwarts op haar te wachten.

‘Ik ben niet van plan iets te vertellen’, zei ze. ‘Jullie moeten het zelf zien. We beginnen met de man die hier buiten in de sneeuw ligt. Daarna gaan we alle huizen binnen. Jullie moeten bepalen of jullie meer hulp nodig hebben. Het is een heel groot misdrijf. Waarschijnlijk het grootste dat jullie ooit zullen meemaken. Hoewel het zo gruwelijk is dat we nauwelijks beseffen wat we hier voor ons hebben, moeten we proberen om het te zien als de start van een gewoon misdaadonderzoek.’

Ze hadden allemaal vragen, maar Vivi gaf niet toe. Het belangrijkste was nu dat iedereen het met eigen ogen zag. Ze leidde de groep van de ene lugubere misdaadplek naar de andere. Toen ze bij het derde huis kwamen zei Lönngren, de oudste van de technici, dat hij om versterking ging bellen. Bij het vierde huis zei de vrouwelijke arts dat ze hetzelfde ging doen. Tijdens de telefoongesprekken stopte de groep. Daarna bekeken ze de resterende huizen en verzamelden zich opnieuw op straat. De eerste journalist was inmiddels gearriveerd en Vivi zei tegen Ytterström dat hij ervoor moest zorgen dat er niemand met hem praatte. Ze deed dat zelf als ze er tijd voor had.

Ze stonden bleek en stil op de besneeuwde straat om haar heen. Het lukte niemand om de omvang van wat ze net hadden gezien te bevatten.

‘Dit is waar we mee te maken hebben’, zei Vivi. ‘We zullen al onze ervaring en talent nodig hebben voor de uitdagingen waar we ons nauwelijks een voorstelling van kunnen maken. Het onderzoek zal de media domineren, en niet alleen in Zweden. Er zal van ons geëist worden dat we in korte tijd resultaat boeken. We kunnen alleen hopen dat de dader of daders sporen hebben achtergelaten zodat we ze snel kunnen oppakken. We moeten proberen om ons te concentreren en de mensen oproepen die we denken nodig te hebben. Officier van justitie Robertsson is op weg hiernaartoe. Ik wil dat hij dit met eigen ogen ziet en meteen als onderzoeksleider begint. Is er iemand die een vraag heeft? Zo niet, dan gaan we aan het werk.’

‘Ik denk dat ik een vraag heb’, zei Löngrenn.

Hij was een kleine, dunne man. Vivi wist dat hij een heel kundige technicus was, maar hij had één minpunt: hij werkte vaak vermoeiend traag voor degenen die op een uitslag wachtten.

‘Zeg het maar.’

‘Is er een risico dat deze gek, als hij dat tenminste is, opnieuw toeslaat?’

‘Dat risico is er’, zei Vivi. ‘Omdat we niets weten moeten we ervan uitgaan dat alles mogelijk is.’

‘Er zal angst in de streek heersen’, ging Löngrenn verder. ‘Voor een keer ben ik blij dat ik in een stad woon.’

De groep splitste zich en op hetzelfde moment kwam Sten Robertsson aanrijden. De journalist die achter de versperring stond te wachten liep meteen naar hem toe toen hij uit zijn auto stapte.

‘Niet nu!’ riep Vivi. ‘Je zult moeten wachten.’

‘Kun je iets zeggen, Vivi? Anders doe je nooit zo moeilijk.’

‘Maar nu wel.’

Ze mocht de journalist die bij de Hudiksvalls Tidning werkte niet. Hij had de gewoonte om insinuerende artikelen over het politiewerk te schrijven. En wat haar nog het meest ergerde was dat hij vaak gelijk had met zijn kritiek.

Robertsson huiverde in zijn veel te dunne jas. Hij is ijdel, dacht ze haastig. Hij draagt geen muts omdat hij het praatje gelooft dat je daardoor sneller kaal wordt.

‘Nu mag je vertellen’, zei Robertsson.

‘Nee. Nu loop je met me mee.’

Voor de derde keer die ochtend liep Vivi van misdrijfplaats naar misdrijfplaats. Twee keer moest Robertsson naar buiten omdat hij op het punt stond over te geven. Ze wachtte geduldig. Het was belangrijk dat hij besefte hoe het onderzoek dat hij moest leiden eruitzag. Ze wist niet zeker of hij berekend was op die taak, maar ze was zich er tegelijkertijd van bewust dat hij de geschiktste van de beschikbare aanklagers was. Als tenminste van hogerhand niet werd bepaald dat iemand met meer ervaring het zou overnemen.

Toen ze ten slotte weer op straat stonden stelde ze voor om in zijn auto te gaan zitten. Ze had een thermoskan koffie meegenomen toen ze bij het politiebureau wegreed.

Robertsson was aangeslagen. Zijn handen, die de koffiebeker vasthielden, trilden.

‘Heb je ooit zoiets gezien?’ vroeg hij.

‘Dat heeft niemand van ons.’

‘Dat kan toch alleen een krankzinnige hebben gedaan?’

‘Dat weten we niet. Wat we nu moeten doen is sporen veiligstellen en objectief werken. Ik heb de technici gevraagd om meer hulp te eisen als ze denken dat ze die nodig hebben. Datzelfde geldt voor de arts.’

‘Wie is ze?’

‘Een stagiaire. Dit is waarschijnlijk haar eerste misdrijfplek. Ze heeft assistentie gevraagd.’

‘En jij?’

‘Wat bedoel je?’

‘Wat heb jij nodig?’

‘In de eerste plaats informatie van jou of er iets speciaals is waar we ons op moeten concentreren. Daarna moet de rijksrecherche natuurlijk in actie komen.’

‘Waarop zouden we ons moeten concentreren?’

‘Jij bent de onderzoeksleider, niet ik.’

‘Het enige belangrijke is dat we de persoon vinden die dit heeft gedaan.’

‘Of personen. We kunnen niet uitsluiten dat we met meer dan één dader te maken hebben.’

‘Psychopaten werken zelden met anderen samen.’

‘We kunnen het niet uitsluiten.’

‘Is er iets wat we wel kunnen uitsluiten?’

‘Nee. Niet eens dat het opnieuw gebeurt.’

Robertsson knikte zwijgend. Op straat en tussen de huizen liepen mensen. Af en toe was er een flits te zien. Boven het lichaam dat in de sneeuw was gevonden, was een tent geplaatst. Er stonden nu meer fotografen en journalisten, en ook de eerste televisieploeg was gearriveerd.

‘Ik wil dat je bij de persconferentie bent’, zei ze. ‘Dat kan ik niet alleen. En die moeten we vandaag nog houden. Vanmiddag.’

‘Heb je met Ludwig gepraat?’

Tobias Ludwig was hoofdcommissaris in Hudiksvall. Hij was jong en had nooit straatdienst gedaan. Hij had rechten gestudeerd en was daarna meteen aan de opleiding voor hoofdcommissarissen begonnen. Sten Robertsson en Vivi Sundberg mochten hem allebei niet. Hij had weinig gevoel voor wat het politiewerk in de praktijk inhield en hij hield zich voornamelijk bezig met nadenken over de interne administratie van de politie.

‘Ik heb niet met hem gepraat’, zei ze. ‘Het enige wat hij van ons zal vragen is dat we extra zorgvuldig zijn met het op de juiste manier invullen van alle formulieren.’

‘Zo erg is hij niet’, antwoordde Robertsson.

‘Hij is nog erger’, zei Vivi. ‘Maar ik zal hem bellen.’

‘Doe het meteen.’

Ze belde naar het politiebureau in Hudiksvall en kreeg te horen dat Tobias Ludwig een afspraak in Stockholm had. Ze vroeg de telefonist om hem op zijn mobiel te bellen.

Hij meldde zich twintig minuten later. Robertsson was toen in gesprek met een paar nieuw aangekomen technici uit Gävle. Vivi stond samen met Tom Hansson en zijn vrouw Ninni in de tuin. Ze hadden oude militaire bontjassen aangetrokken en bekeken wat er om hen heen gebeurde.

Ik moet met de levenden beginnen, had ze gedacht. Met Julia valt niet te praten, zij bevindt zich in een dode innerlijke wereld. In elk geval in een wereld die onbereikbaar is voor mij. Maar Tom en Ninni Hansson kunnen getuigen zijn geweest van iets waar ze zelf geen weet van hebben.

Het was een van de weinige conclusies die ze tot nu toe had kunnen trekken. Een dader die besluit om een heel dorp uit te moorden moet een soort plan hebben, ook als hij krankzinnig was.

Ze liep naar de straat en keek om zich heen. De bevroren sneeuw, het bos, de bergen in de verte die rezen en daalden. Waar is hij vandaan gekomen? dacht ze. Ik denk dat ik er zeker van kan zijn dat dit niet het werk van een vrouw is. Maar hij – als hij alleen was – moet ergens vandaan zijn gekomen en ook weer vertrokken zijn.

Net toen ze het hek weer in wilde lopen stopte er een auto naast haar. Het was een van de twee hondenpatrouilles die waren opgeroepen.

‘Ben je alleen?’ vroeg ze zonder haar irritatie te verbergen.

‘Karpen is ziek’, zei de politieagent met de hond.

‘Kunnen politiehonden ziek zijn?’

‘Blijkbaar. Waar wil je dat ik begin? Wat is er eigenlijk gebeurd? Er wordt over veel doden gesproken.’

‘Praat met Huddén. Probeer daarna of de hond een spoor kan vinden.’

De politieagent wilde nog iets vragen, maar ze draaide hem haar rug toe. Dat zou ik niet moeten doen, dacht ze. Juist nu moet ik voor iedereen tijd hebben. Ik moet verbergen dat ik geïrriteerd en zenuwachtig ben. Niemand die dit heeft gezien zal het ooit vergeten. En velen zullen beslist angstaanvallen gaan krijgen.

Ze nam Tom en Ninni Hansson mee naar binnen. Ze hadden nog geen kans gehad om te gaan zitten toen haar mobiel ging.

‘Ik hoor dat je me zoekt’, zei Tobias Ludwig. ‘Je weet dat ik liever niet gestoord word als ik een vergadering van de raad van hoofdcommissarissen heb.’

‘Daar is deze keer niets aan te doen.’

‘Wat is er gebeurd?’

‘We hebben een aantal dode mensen in het dorp Hesjövallen.’

Ze bracht snel verslag uit van wat er was gebeurd. Tobias Ludwig was heel stil. Ze wachtte.

‘Dit klinkt zo weerzinwekkend dat ik moeite heb om het te geloven.’

‘Dat heb ik ook. Maar het is waar. Je moet komen.’

‘Ik begrijp het. Ik kom zo snel als ik kan.’

Vivi keek op haar horloge.

‘We moeten een persconferentie geven’, zei ze. ‘Die houden we om zes uur. Tot die tijd zeggen we alleen dat er een moord heeft plaatsgevonden. Ik vertel niets over de omvang. Kom zo snel als je kunt. Maar rij jezelf niet dood.’

‘Ik moet proberen een politieauto te regelen.’

‘Neem liever een helikopter. We hebben het over negentien vermoorde mensen, Tobias.’

Het gesprek was afgelopen. Tom en Ninni Hansson hadden elk woord dat ze had gezegd gehoord. Ze kon hun ongeloof zien, hetzelfde ongeloof dat zij voelde.

Het was alsof de nachtmerrie groeide en de realiteit steeds verder weg kwam te liggen.

Ze schoof een slapende kat weg en ging op een stoel zitten.

‘Iedereen in het dorp is vermoord. Alleen jullie en Julia leven nog. Zelfs de huisdieren zijn dood. Ik begrijp dat jullie geschokt zijn. Dat zijn we allemaal. Maar ik moet jullie een paar vragen stellen. Ik verzoek jullie om zo nauwkeurig mogelijk antwoord te geven. Ik wil ook dat jullie dingen proberen te bedenken die ik niet vraag. Alles wat jullie weten kan belangrijk zijn. Snappen jullie dat?’

Ze keken haar zwijgend aan en knikten bij wijze van antwoord. Vivi besloot om voorzichtig te beginnen. Wanneer waren ze wakker geworden? Hadden ze geluiden gehoord? En ’s nachts? Was er iets gebeurd? Was er iets anders dan anders? Ze moesten proberen in hun geheugen te graven. Alles kon belangrijk zijn.

Ze antwoordden om de beurt, de een vulde aan waar de ander stopte. Vivi besefte dat ze echt hun best deden om haar te helpen.

Ze ging terug in de tijd, een soort winterse terugtocht door een onbekend landschap. Was er die avond iets speciaals gebeurd? Niets. ‘Alles was zoals altijd.’ Dat was het antwoord dat terugkwam bij elke vraag die werd gesteld.

Het gesprek werd onderbroken doordat Erik Huddén binnenkwam. Wat moest hij met de journalisten doen? Er waren er nog meer gekomen, en ze zouden al snel in een geïrriteerde en ongeduldige meute veranderen.

‘Wacht even’, zei ze. ‘Ik kom zo. Zeg dat we om zes uur vanmiddag een persconferentie in Hudiksvall geven.’

‘Redden we dat?’

‘We moeten wel.’

Erik verdween. Vivi ging door met het gesprek. Nog een stapje terug, naar gisteren. Dit keer gaf Ninni antwoord.

‘Alles was gisteren zoals altijd’, zei Ninni. ‘Ik was een beetje verkouden, Tom heeft de hele dag hout gehakt.’

‘Hebben jullie met de buren gepraat?’

‘Tom praatte even met Hilda. Maar dat hebben we al verteld.’

‘Hebben jullie iemand anders gezien?’

‘Inderdaad. Het sneeuwde en dan zijn er altijd mensen buiten om sneeuw te scheppen. Daar heb ik niet aan gedacht. Ja, ik heb verschillende mensen gezien.’

‘Heb je nog anderen gezien?’

‘Zoals wie?’

‘Iemand die hier niet thuishoorde? Of een vreemde auto misschien?’

‘Nee.’

‘Hoe was de dag daarvoor?’

‘Ongeveer hetzelfde. Er gebeurt hier niet veel.’

‘Niets ongewoons?’

‘Nee.’

Ze pakte een notitieblok en een pen.

‘Nu komt er iets moeilijks’, zei ze. ‘Ik moet jullie vragen om alle namen van jullie buren op te schrijven.’

Ze pakte een vel papier en legde dat op tafel.

‘Teken het dorp’, zei ze. ‘Jullie huis en de andere huizen. Daarna geven we ze nummers. Jullie huis is nummer vijf. Ik wil weten hoe de mensen die in de huizen woonden heetten.’

Ninni kwam overeind, haalde een groter vel papier en begon het dorp te tekenen. Vivi vermoedde dat ze gewend was om tekeningen te maken.

‘Waar leven jullie van?’ vroeg Vivi. ‘Landbouw?’

Het antwoord dat ze kreeg verbaasde haar.

‘We hebben aandelen. Niet veel, maar we zorgen er goed voor. Als de beurs stijgt kopen we en als hij daalt verkopen we. We zijn zogenoemde daghandelaren.’

Vivi dacht haastig dat niets haar eigenlijk nog zou moeten verbazen. Waarom zouden een paar overjarige hippies niet in aandelen kunnen handelen in een dorp in Hälsingland?

‘Bovendien praten we veel’, ging Ninni verder. ‘We vertellen elkaar verhalen. Dat doen de mensen tegenwoordig niet meer.’

Vivi kreeg het gevoel dat het gesprek haar uit handen werd genomen.

‘Namen’, zei ze. ‘Het liefst ook de leeftijd. Neem alle tijd die je nodig hebt. Maar niet meer dan dat.’

Ze zag hoe de twee zich over het papier bogen en mompelend begonnen te schrijven. Er was een idee in haar opgekomen. Tussen alle denkbare verklaringen over het bloedbad was er natuurlijk ook de mogelijkheid dat een dorpsbewoner de misdaad had gepleegd.

Na vijftien minuten had ze de lijst in handen. Het aantal klopte niet. Ze hadden een dode te veel. Dat moest de jongen zijn. Ze ging bij het raam staan en las de lijst door. Er bleken voornamelijk drie families in het dorp te wonen. Eén familie heette Andersson, een tweede familie heette Andrén en twee personen heetten Magnusson. Toen ze met de lijst in haar handen stond dacht ze aan alle uitgevlogen kinderen en kleinkinderen die over een paar uur een grote schok te verwerken zouden krijgen als ze hoorden wat er was gebeurd. We hebben uitgebreide hulp nodig om ze allemaal op de hoogte te brengen, zei ze tegen zichzelf. Dit is een ramp die veel meer mensen aangaat dan ik me kan voorstellen.

Ze besefte dat het voor een groot deel haar verantwoordelijkheid zou zijn. Dat gaf haar niet alleen een gevoel van hulpeloosheid, maar ook van angst. Wat er was gebeurd, was veel te verschrikkelijk voor een normaal mens om te begrijpen en er daarna mee om te gaan.

Alle voornamen flitsten voorbij: Elna, Sara, Brita, August, Herman, Hilda, Johannes, Erik, Gertrud, Vendela ... Ze probeerde hun gezichten voor zich te zien, maar de beelden waren wazig.

Plotseling schoot haar iets te binnen wat ze helemaal over het hoofd had gezien. Ze liep naar de tuin en riep Erik Huddén bij zich, die met een van de nieuw aangekomen technici praatte.

‘Erik, wie heeft dit ontdekt?’

‘Een man belde, werd onwel en botste op een bestelauto die werd bestuurd door een Bosnische chauffeur.’

‘Stierf hij door de botsing?’

‘Nee, hij is waarschijnlijk aan een hartaanval gestorven. Daarna botste hij tegen de bestelauto.’

‘Kan hij dit gedaan hebben?’

‘Die gedachte is niet bij me opgekomen. Zijn auto lag vol fotocamera’s. Hij leek een fotograaf.’

‘Achterhaal zo veel mogelijk informatie over hem. En we moeten een soort hoofdkwartier in dit huis inrichten. We moeten namen doornemen en familieleden opsporen. Wat is er met de chauffeur van de bestelauto gebeurd?’

‘Hij heeft een blaastest gedaan, maar hij was nuchter. Omdat hij zo slecht Zweeds spreekt hebben ze hem naar Hudiksvall gebracht in plaats van hem op straat te ondervragen. Maar het leek er niet op dat hij iets wist.’

‘Dat weten we niet. Ze hebben elkaar in Bosnië toch nog niet zo lang geleden afgeslacht?’

Erik verdween. Ze wilde net het huis weer binnengaan toen ze een politieagent over de weg aan zag komen rennen. Vivi liep naar het hek en wachtte hem op. Ze zag meteen dat hij bang was.

‘We hebben het been’, zei hij. ‘De hond heeft het ongeveer vijftig meter in het bos gevonden.’

Hij wees naar de bosrand. Vivi kreeg het gevoel dat de man nog iets wilde zeggen.

‘Was dat alles?’

‘Ik denk dat je beter zelf kunt gaan kijken’, zei hij.

Daarna draaide hij zich om en gaf over. Ze nam niet de tijd om hem te helpen maar haastte zich naar het bos, gleed twee keer uit en viel.

Toen ze er was besefte ze waardoor de politieagent zo geschokt was. Het been was op verschillende plekken tot het bot afgekloven. De voet was helemaal afgebeten.

Ze keek naar Ytterström en de hondenbegeleider die bij de vondst was.

‘Een kannibaal’, zei Ytterström. ‘Zijn we daarnaar op zoek? Hebben we hem bij zijn maaltijd gestoord?’

Er viel iets op Vivi’s hand. Ze schrok, maar het was alleen een sneeuwvlok die al snel smolt.

‘Een tent’, zei ze. ‘We moeten hier ook een tent hebben. Ik wil niet dat er sporen vernietigd worden.’

Ze deed haar ogen dicht en dacht plotseling aan een blauwe zee en witte huizen die tegen een warme berghelling gebouwd waren. Ze zuchtte, liep terug naar het huis van de aandeelhouders en ging met de namenlijst in hun keuken zitten.

Ergens moet iets zijn wat ik nog niet heb gezien, dacht ze.

Langzaam begon ze te lezen, naam voor naam. Het was alsof ze door een mijnenveld liep.

4

Vivi Sundberg had het gevoel dat ze een grafschrift las van de degenen die bij een grote ramp waren omgekomen. Als een vliegtuig neerstortte of een boot zonk werd er een herinneringsplaat onthuld waarop de namen van de doden waren gegraveerd. Maar wie zou een herinneringsplaat onthullen voor de inwoners van Hesjövallen, die op een nacht in januari 2006 waren vermoord?

Ze schoof het papier met de namen weg en keek naar haar handen. Het lukte haar niet ze stil te houden. Ze trilden. Als er iemand anders was geweest aan wie ze haar taak had kunnen overdragen had ze niet geaarzeld. Ze wilde goed werk leveren en misschien zelfs geprezen worden, maar ze wilde absoluut niet tot hoofdcommissaris bevorderd worden. Ze had zichzelf altijd als eerzuchtig beschouwd, maar ze had geen behoefte aan macht. Op dit moment was er echter niemand die de verantwoording voor het onderzoek beter op zich kon nemen. Ze kon goed samenwerken met aanklager Robertsson. En Tobias Ludwig, die al snel in het dorp zou verschijnen, waarschijnlijk vanuit de hemel afdalend in een helikopter, was niet in staat om de verantwoordelijkheid voor een misdaadonderzoek op zich te nemen. Hij was een bureaucraat die geld telde, overwerk weigerde en zijn ondergeschikten naar zinloze seminars stuurde, waarin ze leerden hoe ze zich niets aan moesten trekken van de spottende scheldwoorden die ze op straat te horen kregen.

Ze huiverde en trok de namenlijst opnieuw naar zich toe.

Erik August Andersson

Vendela Andersson

Hans-Evert Andersson

Elsa Andersson

Gertrud Andersson

Viktoria Andersson

Hans Andrén

Lars Andrén

Klara Andrén

Sara Andrén

Elna Andrén

Brita Andrén

August Andrén

Herman Andrén

Hilda Andrén

Johannes Andrén

Tora Magnusson

Regina Magnusson

Achttien namen, drie families. Ze ging staan en liep naar de kamer waar de Hanssons op de bank met elkaar zaten te fluisteren. Ze zwegen toen ze binnenkwam.

‘Jullie zeiden dat er geen kinderen in het dorp waren? Klopt dat?’

Ze knikten.

‘Hebben jullie de afgelopen dagen ook geen kinderen gezien?’

‘Het gebeurt soms dat er kinderen op bezoek komen die de kleinkinderen bij zich hebben. Maar dat gebeurt niet zo vaak.’

Vivi Sundberg aarzelde voordat ze verder ging.

‘Helaas is er ook een kleine jongen onder de doden’, zei ze.

Ze wees naar een van de huizen in het dorp.

De vrouw keek haar met opengesperde ogen aan.

‘Is hij ook dood?’

‘Ja, hij is dood. Als het klopt met wat jullie hebben opgeschreven bevond hij zich in het huis van Hans-Evert en Elsa Andersson. Weten jullie zeker dat jullie niet weten wie hij is?’

Ze keken elkaar weer aan en schudden hun hoofd. Vivi liep terug naar de keuken. De negentiende dode had geen naam. Hij is de uitzondering, dacht ze. Samen met het echtpaar dat hier woont en de demente Julia. De overige achttien inwoners die gisteravond naar bed gingen zijn nu dood. En de jongen. Maar hij hoort er op de een of andere manier niet bij.

Ze vouwde het papier op, stopte het in haar zak en ging naar buiten. Een enkele sneeuwvlok viel op de grond. Het was doodstil rondom haar. Ze hoorde alleen sporadische stemmen, een deur die dichtsloeg, het geluid van gereedschap. Erik liep naar haar toe. Hij zag heel bleek. Iedereen zag bleek.

‘Waar is de arts?’ vroeg ze.

‘Bij het been.’

‘Hoe is het met haar?’

‘Ze is geschokt. Eerst rende ze naar een toilet. Daarna begon ze te huilen. Maar er zijn meer artsen onderweg. Wat doen we met de journalisten?’

‘Ik zal met ze praten.’

Ze pakte de namenlijst uit haar zak.

‘De jongen heeft geen naam. We moeten uitzoeken wie hij is. Zorg ervoor dat deze lijst wordt gekopieerd, maar deel hem niet uit.’

‘Het is niet te geloven’, zei Erik. ‘Achttien mensen.’

‘Negentien. De jongen staat er niet op.’

Hij pakte een pen uit zijn zak en schreef ‘onbekende jongen’ onder aan het vel papier.

Daarna verzamelde Vivi de bevroren en nieuwsgierige journalisten in een halve cirkel op de weg.

‘Jullie krijgen een korte verklaring’, begon ze. ‘Jullie kunnen vragen stellen, maar op dit moment hebben we geen antwoorden. Vanmiddag vindt er een persconferentie in de stad plaats. Het voorlopige tijdstip is zes uur. Het enige wat ik kan zeggen is dat hier vannacht een zeer ernstig misdrijf heeft plaatsgevonden. Dat is tot nader order alles wat jullie te horen krijgen.’

Een jong meisje met sproeten stak haar hand op.

‘Iets meer kunt u toch wel zeggen? We begrijpen zelf ook wel dat er iets ernstigs is gebeurd als jullie een heel dorp afzetten.’

Vivi kende het meisje niet, maar op haar jas stond de naam van een grote landelijke krant.

‘Het maakt niet uit wat je vraagt. Om onderzoekstechnische redenen kan ik op dit moment niet meer vertellen.’

Een van de televisiejournalisten hield een microfoon voor haar gezicht. Ze was hem al heel wat keren tegengekomen.

‘Kun je herhalen wat je net hebt gezegd?’

Ze deed wat hij vroeg, maar toen hij daarna nog een vraag wilde stellen draaide ze zich om en liep weg. Ze stopte niet voordat ze bij de tent was en er een hevige golf van misselijkheid in haar opkwam. Ze liep naar de zijkant van de weg, haalde een paar keer diep adem en ging pas terug toen de misselijkheid was verdwenen.

Tijdens haar eerste jaren als politieagent was ze één keer flauwgevallen toen ze samen met een collega een huis in kwam waarin een man zich had opgehangen. Ze wilde voorkomen dat dat nog een keer gebeurde.

De vrouw die op haar hurken bij het been zat keek op toen ze binnenkwam. Een sterke lamp maakte het heel warm onder het tentdoek. Vivi knikte en stelde zich voor. Valentina Miir was een veertiger die met een sterk accent praatte.

‘Wat kun je zeggen?’

‘Ik heb nog nooit zoiets gezien’, antwoordde Valentina. ‘Afgescheurde of afgehakte lichaamsdelen tref je soms aan. Maar dit ...’

‘Heeft iemand van het been gegeten?’

‘Het meest waarschijnlijke is natuurlijk dat het een dier was. Maar er zijn sporen die me verontrusten.’

‘Zoals?’

‘Dieren knagen op een speciale manier aan botten. Je kunt bijna meteen zien welk dier het is geweest. Ik denk dat dit een wolf was. Maar er is er nog iets wat je moet zien.’

Ze strekte zich uit naar een doorschijnende plastic zak. Daarin lag een leren schoen.

‘We kunnen ervan uitgaan dat deze aan de voet zat’, zei ze. ‘Een dier kan hem natuurlijk weggetrokken hebben om bij de voet te komen. Maar het verontrust me dat de veters opengeknoopt zijn.’

Vivi Sundberg herinnerde zich dat de veter van de andere schoen dichtgeknoopt aan de voet van de dode man had gezeten.

In haar herinnering liep ze de namenlijst door. Als het klopte kon dit afgescheurde of afgehakte been van Lars Andrén zijn.

‘Kun je nog meer zien?’

‘Daarvoor is het nog te vroeg.’

‘Ik wil dat je met me meegaat. Ik bemoei me er natuurlijk niet mee hoe je je werk organiseert, maar ik heb je hulp nodig.’

Ze verlieten de tent en liepen naar het huis waar de onbekende jongen dood was aangetroffen, samen met de twee personen die waarschijnlijk Hans-Evert en Elsa Andersson heetten. Er heerste een doordringende stilte in huis.

De jongen lag op zijn buik in bed. De kamer was klein en had een schuin dak. Vivi Sundberg beet op haar tanden om niet te gaan huilen. Tussen twee ademhalingen in was zijn leven, dat nog maar net was begonnen, geëindigd.

Ze stonden zwijgend naar hem te kijken.

‘Ik begrijp niet hoe iemand zo’n huiveringwekkend misdrijf tegen een kind kan begaan’, zei Valentina ten slotte.

‘Juist omdat we het niet begrijpen moeten we ons inspannen om het te doorgronden. Proberen te begrijpen wat er echt is gebeurd.’

De arts zei niets. Tegelijkertijd begon een vaag idee vorm aan te nemen in Vivi’s bewustzijn. Eerst wist ze niet wat het was. Een patroon, dacht ze. Er is iets doorbroken. Daarna besefte ze plotseling wat haar aandacht had getrokken.

‘Kun je zien hoeveel steken hij heeft gehad?’

De arts boog zich voorover en richtte de leeslamp op het lichaam. Het duurde een paar minuten voordat ze antwoord gaf.

‘Het lijkt erop dat hij maar één steek heeft gekregen, die meteen dodelijk was.’

‘Kun je nog meer zeggen?’

‘Hij heeft niets gemerkt. Het steekwapen heeft zijn ruggengraat doorboord.’

‘Heb je de andere lichamen al gezien?’

‘Ik heb me voornamelijk geconcentreerd op de constatering dat ze dood zijn. Ik wil op mijn collega’s wachten voordat we echt aan het werk gaan.’

‘Kun je zo op het eerste gezicht zeggen of een van de andere slachtoffers met één steek is gedood?’

Eerst leek het of Valentina Miir haar vraag niet begreep. Toen doorliep ze de herinneringsbeelden in haar geheugen.

‘Eigenlijk niet’, zei ze ten slotte. ‘Als ik het niet helemaal verkeerd heb, dan hebben alle andere slachtoffers blootgestaan aan meerdere steken.’

‘Die niet noodzakelijkerwijs onmiddellijk dodelijk waren?’

‘Het is te vroeg om daar antwoord op te geven, maar waarschijnlijk heb je gelijk.’

‘Dank je wel.’

De arts ging weg. Toen Vivi weer alleen was doorzocht ze de kamer en de kleren van de jongen om iets te vinden waarmee ze zijn identiteit kon achterhalen. Er was niets, zelfs geen busabonnement. Ze liep de trap af en de tuin in. Omdat ze alleen wilde zijn ging ze naar de achterkant van het huis, die uitkeek op het met ijs bedekte meer. Ze probeerde een helder beeld te krijgen van wat ze had ontdekt. De jongen was gedood door één steek, de andere slachtoffers waren blootgesteld aan systematisch geweld. Wat kon dat betekenen? Ze kon maar één aannemelijke verklaring bedenken die tegelijkertijd heel angstaanjagend was. Degene die de jongen had gedood wilde hem niet onnodig kwellen, terwijl alle anderen langdurig gemarteld waren.

Ze keek naar de wazige bergen achter het meer. Hij wilde ze kwellen, dacht ze. De dader wilde dat ze zich er bewust van waren dat ze gingen sterven.

Waarom? Vivi bleef het antwoord schuldig. Ze hoorde een krachtig motorgeluid en liep het huis weer in. Een helikopter daalde boven de bosrand en landde in een sneeuwwolk op een veld. Tobias Ludwig sprong eruit en de helikopter steeg meteen weer op en zette koers naar het zuiden.

Vivi liep naar hem toe om hem te begroeten. Tobias droeg lage schoenen en ploeterde door de sneeuw, die tot boven zijn enkels kwam. Van een afstand leek hij op een verward insect dat vastzat in de sneeuw en met zijn vleugels fladderde.

Ze ontmoetten elkaar op de weg. Ludwig veegde de sneeuw van zich af.

‘Ik probeer het te begrijpen’, zei hij. ‘Wat je me hebt verteld.’

‘Er liggen veel doden in deze huizen. Ik wil dat je ze ziet. Sten Robertsson is er en ik heb zo veel mogelijk hulp gevraagd. Nu is het jouw beurt om de verantwoordelijkheid op je te nemen. We zullen alle hulp nodig hebben die we kunnen krijgen.’

‘Ik begrijp het nog steeds niet. Zo veel doden? Alleen oude mensen?’

‘En een jongen die niet in het patroon past. Hij is jong. Maar hij is ook dood.’

Voor de vierde keer deze ochtend liep Vivi door de huizen. Tobias Ludwig kreunde terwijl hij naast haar liep. Ze eindigden bij de tent waar het been lag. De arts was verdwenen. Tobias schudde hulpeloos zijn hoofd.

‘Wat is er gebeurd? Dit moet toch het werk van een psychopaat zijn?’

‘We weten niet of dat zo is. Het kunnen er meer zijn geweest.’

‘Psychopaten?’

‘Dat weet niemand.’

Hij keek haar onderzoekend aan.

‘Weten we iets?’

‘Nee, eigenlijk niet.’

‘Dit is te groot voor ons. We moeten hulp hebben.’

‘Dat is jouw taak. Ik heb de journalisten verteld dat we om zes uur een persconferentie geven.’

‘Wat moeten we zeggen?’

‘Dat hangt ervan af hoeveel familieleden we hebben opgespoord. Dat is ook jouw taak.’

‘Familieleden opsporen?’

‘Erik heeft een namenlijst. Je moet beginnen met het werk te organiseren. Roep al het vrije personeel op. Jij bent de baas.’

Robertsson kwam aanlopen.

‘Dit is angstaanjagend en huiveringwekkend’, zei Tobias. ‘Ik vraag me af of iets dergelijks ooit in Zweden is voorgekomen.’

Robertsson schudde zijn hoofd. Vivi keek naar de twee mannen. Het gevoel dat er haast bij was, dat er iets zou gebeuren wat nog erger was als ze zich niet haastten, werd steeds sterker.

‘Begin met de namen’, zei ze tegen Tobias. ‘Ik heb je hulp echt nodig.’

Daarna pakte ze Robertssons arm en trok hem mee.

‘Wat denk jij?’

‘Dat ik bang ben. Jij niet?’

‘Ik heb geen tijd om daarover na te denken.’

Sten Robertsson keek naar haar met half dichtgeknepen ogen.

‘Maar heb je een idee? Dat heb je altijd.’

‘Dit keer niet. Het kunnen tien mensen zijn geweest zonder dat we daar op dit moment ja of nee op kunnen zeggen. We moeten onbevooroordeeld werken. Daarom moet je bij de persconferentie zijn.’

‘Ik haat het om met journalisten te praten.’

‘Daar is niets aan te doen.’

Robertsson verdween. Ze wilde net in haar auto gaan zitten toen ze Erik zag zwaaien. Hij was op weg naar haar toe en had iets in zijn hand. Hij heeft het moordwapen gevonden, dacht ze. Dat zou het allerbeste zijn, dat hebben we echt nodig. Als we er niet snel in slagen de dader te vinden.

Maar Erik had geen wapen in zijn hand. Hij gaf haar een plastic zak met een dun rood zijden lint erin.

‘De hond heeft het gevonden.’

‘Waar?’

‘In het bos. Ongeveer dertig meter bij het been vandaan.’

‘Waren er sporen?’

‘Dat onderzoeken ze nu. Maar de hond rook het lint. Hij gaf geen teken dat hij verder in het bos wilde zoeken.’

Ze hield de zak vlak voor haar gezicht.

‘Het is dun’, zei ze. ‘Het lijkt zijde. Hebben jullie nog iets anders gevonden?’

‘Alleen dat. Het lichtte op in de sneeuw.’

Ze gaf de zak terug.

‘Dan weten we dat’, zei ze. ‘Tijdens de persconferentie kunnen we aan de wereld vertellen dat we negentien dode mensen en een spoor in de vorm van een rood zijden lint hebben.’

‘Misschien vinden we nog iets anders.’

‘Laten we het hopen. Bij voorkeur de persoon die dit op zijn geweten heeft. Of misschien moeten we hem een monster noemen?’

Toen Erik weg was ging ze in haar auto zitten om alleen te zijn en na te denken. Door de voorruit zag ze hoe Julia werd weggeleid door een paar vrouwen van de thuiszorg. Ze is een gelukkige onwetende, dacht Vivi. Julia zou nooit beseffen wat er in de afgelopen januarinacht in de huizen naast dat van haar was gebeurd.

Ze deed haar ogen dicht en liet de lijst met namen door haar hoofd gaan. Nog steeds kon ze de namen niet combineren met de gezichten die ze nu vier keer had gezien. Waar begon het? dacht ze. Eén huis was het eerste, één moet het laatste zijn geweest. De dader, of hij nu alleen was of niet, moet hebben geweten wat hij deed. Hij koos de huizen niet op goed geluk uit, hij probeerde niet binnen te komen bij de aandelenbezitters of de seniele vrouw. Hij liet hun huizen met rust.

Ze deed haar ogen open en staarde door de voorruit. Het is met voorbedachten rade gedaan, dacht ze. Dat moet zo zijn. Maar kan een psychopaat zich echt voorbereiden op zo’n misdaad? Gaat dat?

Ze geloofde wel dat iemand die gestoord was heel rationeel kon handelen. Daar had ze vroeger ervaring mee opgedaan. Ze herinnerde zich een man die jaren geleden in het gerechtsgebouw van Söderhamn een wapen had getrokken en onder andere de rechter had doodgeschoten. Toen de politie later in zijn huis in het bos kwam had hij overal explosieven aangebracht. Hij was een psychopaat met een rationeel plan geweest.

Ze schonk de laatste koffie uit de thermoskan. Het motief, dacht ze. Zelfs een geesteszieke moet een motief hebben. Misschien innerlijke stemmen die hem aansporen om iedereen te doden die op zijn pad komt? Maar zouden die stemmen hem juist naar Hesjövallen leiden? En als dat zo was, waarom dan? Hoe groot is de rol van het toeval in dit drama?

Die gedachte bracht haar terug naar het uitgangspunt. Niet iedereen in het dorp was dood. De moordenaar had drie personen laten leven, hoewel hij hen ook had kunnen vermoorden als hij dat had gewild. Bovendien had hij een jongen gedood die toevallig in dit verdomde dorp op bezoek leek te zijn.

De jongen kan de sleutel zijn, dacht ze. Hij hoort niet in het dorp thuis. Toch sterft hij. Terwijl twee personen die hier twintig jaar hebben gewoond mogen blijven leven.

Ze besefte dat ze een vraag had waar ze een onmiddellijk antwoord op moest hebben. Iets wat Erik Huddén had gezegd. Herinnerde ze het zich goed? Wat was de achternaam van Julia?

Julia’s huis was niet op slot. Ze ging naar binnen en las het papier dat Erik op de keukentafel had gevonden. Het antwoord dat ze op haar vraag kreeg maakte dat haar hart sneller begon te slaan. Ze ging zitten en probeerde haar gedachten te ordenen.

Wat ze concludeerde was onwaarschijnlijk maar kon toch kloppen. Ze toetste Eriks telefoonnummer in. Hij nam meteen op.

‘Ik zit in Julia’s keuken. De vrouw met de badjas die op straat stond. Ik heb je nodig.’

‘Ik kom eraan.’

Erik ging tegenover haar aan tafel zitten, kwam meteen weer overeind en keek naar de stoelzitting. Hij rook eraan en nam toen een andere stoel. Ze keek hem vragend aan.

‘Urine’, zei hij. ‘De oude vrouw heeft in haar broek geplast. Wat wilde je zeggen?’

‘Ik wil dat je naar een idee luistert. Het lijkt absurd maar op de een of andere manier toch logisch.’

‘Wil je dat ik het opschrijf?’

‘Je hoeft alleen te luisteren. We zetten onze mobieltjes uit zodat we niet gestoord worden.’

Ze legden hun telefoons op tafel. Alsof we onze wapens afgeven, dacht Vivi.

‘Ik zal proberen een samenvatting te geven van iets wat eigenlijk helemaal niet samengevat kan worden. Toch vermoed ik dat er een soort wonderlijke logica in de gebeurtenissen van vannacht te vinden is. Ik wil dat je luistert en dat je me daarna vertelt of ik op het verkeerde spoor zit. Of op welke plek het hapert.’

Er werd op de deur gebonkt. Een net gearriveerde technicus kwam de keuken in.

‘Waar zijn de doden?’

‘Niet in dit huis.’

De technicus verdween weer.

‘Het gaat om de namen’, begon ze. ‘We weten nog steeds niet hoe de jongen heet. Maar als mijn idee klopt is hij familie van de Anderssons die woonden en stierven in het huis waar we hem hebben gevonden. De naam is de sleutel voor wat er vannacht is gebeurd. De verwanten. In dit dorp heette iedereen Andersson, Andrén of Magnusson. Behalve Julia, die in dit huis woont. Zij heet Holmgren. Dat staat op het document van de thuiszorg. Julia Holmgren. Ze leeft. Bovendien hebben we Tom en Ninni Hansson. Die hebben een andere naam en leven ook nog. Daaruit zouden we een conclusie kunnen trekken.’

‘Dat degene die dit heeft gedaan op de een of andere manier, om een bepaalde reden, heeft gezocht naar mensen die zo heten?’

‘Denk een stap verder! Dit is een klein dorp. De veranderingen zijn niet groot geweest. Bij deze families heeft naar alle waarschijnlijkheid introuwen plaatsgevonden, en dan heb ik het niet over inteelt. Alleen dat er reden is om aan te nemen dat het niet om drie families gaat, maar misschien om twee. Of zelfs om een. Het zou de reden kunnen zijn waarom Julia Holmgren en de Hanssons nog steeds leven.’

Vivi zweeg en wachtte op Eriks reactie. Ze had hem nooit als bijzonder intelligent beschouwd, maar ze had respect voor zijn vermogen om met behulp van zijn intuïtie een spoor te vinden.

‘Als dat klopt heeft de dader deze mensen heel goed gekend. Voor wie kan dat gelden?’

‘Misschien een familielid? Maar het kan net zo goed een krankzinnige zijn.’

‘Een krankzinnig familielid? Waarom doet iemand dit?’

‘Dat weten we niet. Ik probeer alleen te begrijpen waarom niet iedereen in het dorp dood is.’

‘Hoe verklaar je het afgehakte en weggesleepte been?’

‘Daar heb ik geen verklaring voor. Maar ik heb een kleine bouwsteen nodig om mee te beginnen. Mijn onduidelijke idee en een rood zijden lint zijn het enige wat we hebben.’

‘Ik hoop dat je begrijpt wat er gaat gebeuren?’

‘Dat we worden overvallen door de media?’

Erik knikte.

‘Daar mag Tobias de verantwoordelijkheid voor nemen.’

‘Hij zal jou naar voren duwen.’

‘Dan duw ik jou.’

‘Je kunt de pot op.’

Ze kwamen overeind.

‘Ik wil dat je naar de stad rijdt’, zei ze. ‘Tobias zou mensen aanwijzen die familieleden gaan opsporen. Ik wil dat jij ervoor zorgt dat het echt gebeurt. En dat je naar een verband tussen deze drie families zoekt. Maar houd het voorlopig tussen ons.’

Erik vertrok. Vivi liep naar het aanrecht en schonk een glas water in. Ik vraag me af hoeveel mijn idee waard is, dacht ze. Maar op dit moment waarschijnlijk net zo veel als alle andere ideeën.

Diezelfde middag net voor half zes verzamelden een paar politieagenten zich in het kantoor van Tobias Ludwig om te bepalen wat er op de persconferentie zou worden gezegd. Een namenlijst van de doden werd niet overhandigd, maar het aantal slachtoffers werd bekendgemaakt en ze zouden toegeven dat de politie nog geen sporen had. Tips van het publiek waren uiterst waardevol en meer dan ooit nodig.

Tobias Ludwig bereidde zich voor op de inleiding. Daarna zou Vivi Sundberg het overnemen.

Voordat ze de zaal vol journalisten binnenliep sloot ze zichzelf op in het toilet. Ze bekeek haar gezicht in de spiegel. Ik wil wakker worden, dacht ze. Ik wil dat dit allemaal verdwijnt.

Daarna liep ze naar buiten, sloeg met haar vuist een paar keer hard op de muur van de gang en stapte een zaal vol mensen binnen waar het veel te warm was. Ze liep naar het kleine podium en ging naast Tobias Ludwig zitten.

Hij keek naar haar. Ze knikte tegen hem om aan te geven dat hij kon beginnen.