Henning Mankell

Schaduwen in de schemering

Uit het Zweeds vertaald door Bernadette Custers

Uitgeverij De Geus

breda 2013

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Skuggorna växer i skymningen, verschenen bij Rabén & Sjögren Bokförlag, Zweden 1992

Oorspronkelijke tekst © Henning Mankell 1991

Published by agreement with Pan Agency

Nederlandse vertaling © Bernadette Custers en De Geus bv, Breda 2009

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie en illustraties binnenwerk © Saarah van Doornewaard

isbn 978 90 445 2189 4

nur 283

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2009.

Wil je het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld je aan.

1

Ik heb nóg een verhaal te vertellen.

Het verhaal over wat er daarna gebeurde, toen de zomer voorbij was. Toen de muggen niet langer dansten en de nachten koud werden.

De herfst deed zijn intrede en Joel Gustafson had nu andere dingen aan zijn hoofd. Het gebeurde nog maar zelden dat hij naar zijn rotsblok bij de rivier ging om naar de hemel te turen.

Het was net alsof de hond die naar zijn ster rende niet meer bestond.

Of misschien had die nooit bestaan? Was alles alleen maar een droom geweest?

Joel wist het niet. Maar uiteindelijk besloot hij dat het kwam omdat hij bijna twaalf werd. Dan was hij te groot om op een steen te zitten dromen over een vreemde hond, die misschien wel nooit in werkelijkheid had bestaan.

Twaalf jaar worden was een belangrijke gebeurtenis. Dan duurde het nog maar drie jaar tot hij vijftien werd! Tot hij op een brommer mocht rijden en films mocht zien in het Gemeenschapshuis – films voor vijftien plus. Als je eenmaal vijftien was, was je meer volwassen dan kind.

Deze gedachten wervelden rond in Joels hoofd op een middag in september 1957. Het was zondag en hij was op expeditie in het grote bos rond het Zweedse stadje waar hij woonde.

Joel had het plan opgevat om te onderzoeken of het mogelijk was om met opzet te verdwalen. Tegelijkertijd had hij nog twee andere belangrijke vragen om te overdenken. De ene vraag was of het eigenlijk niet een voordeel was geweest als hij een meisje was geweest en Joella had geheten in plaats van Joel. De andere vraag was wat hij zou gaan doen als hij eenmaal volwassen was.

Natuurlijk had hij daarover geen woord gezegd tegen papa Samuel. Hij had in de vensterbank in de keuken in elkaar gedoken zitten toekijken terwijl Samuel zich scheerde. Omdat Samuel zich bij het scheren altijd sneed had Joel lang geleden besloten zijn baard te laten staan zodra hij volwassen was. Op een keer toen hij alleen thuis was, had hij heel zorgvuldig een zwarte volle baard op zijn gezicht getekend met het zwart verbrande uiteinde van een blok hout. Om te onderzoeken hoe het voelde om haar op je gezicht te hebben had hij bovendien een vossenhuid om zijn wangen gewikkeld. Hij was tot de conclusie gekomen dat een baard beter was dan je snijden aan een scheermes. Hij hoopte alleen dat een echte baard niet zo naar vos zou ruiken.

Toen Samuel klaar was met scheren, had hij zijn mooie pak aangetrokken. Daarna had Joel zijn stropdas geknoopt.

Samuel was klaar om naar Sara te gaan, die een vrije dag had. Ze werkte als serveerster in het café.

Nu gaat hij zeggen dat hij het niet laat maakt, dacht Joel.

‘Ik maak het niet laat’, zei Samuel. ‘Wat ga jij vanmiddag doen?’

Joel had van tevoren zijn antwoord al bedacht.

‘Een legpuzzel maken’, antwoordde hij. ‘De grote puzzel met het opperhoofd Geronimo. Die van 954 stukjes.’

Samuel keek hem peinzend aan.

‘Waarom ga je niet buiten spelen?’ vroeg hij. ‘Het is zo’n mooi weer!’

‘Ik wou er een race tegen de klok van maken’, zei Joel. ‘Ik ga proberen een nieuw record te vestigen. De laatste keer duurde het vier uur. Nu wil ik het in drie uur doen.’

Samuel knikte en ging weg. Joel zwaaide hem na door het raam. Toen haalde hij een oude rugzak onder zijn bed uit en stopte er een paar boterhammen in. Ondertussen zette hij thee. Toen die klaar was schonk hij hem in de rode thermosfles van Samuel.

Samuels thermosfles lenen was een beetje riskant. Als de thermosfles kapotging of als hij hem verloor, zou Samuel boos worden. Joel zou gedwongen zijn om een massa ingewikkelde verklaringen in petto te hebben. Maar dat risico moest hij nemen. Een expeditie zonder thermosfles was onbegonnen werk.

Als allerlaatste pakte hij zijn logboek dat in de vitrine lag waarin het scheepje Celestine stof stond te vangen. Hij knoopte het touwtje van zijn rugzak dicht, stapte in de rubberlaarzen en trok zijn jas aan. De trap naar de begane grond nam hij in drie stappen. Nog maar een half jaar geleden had hij er vier nodig gehad.

De zon scheen, maar je kon voelen dat het herfst was. Om zo snel mogelijk in het bos te komen besloot hij dat het opperhoofd Geronimo met zijn krijgers op de loer lag achter de opslagplaats van de winkeliersvereniging.

Dus moest Joel paardrijden. Hij klakte met zijn tong tegen zichzelf, bedacht dat zijn laarzen de nieuw beslagen hoeven van een gevlekte pony waren, en galoppeerde weg over straat. De roodbruine goederenwagons die op de rangeersporen stonden waren rotsen waarachter hij dekking kon zoeken. Was hij eenmaal daar dan konden Geronimo en zijn krijgers hem nooit meer inhalen. En aan de andere kant van de rotsen was het bos …

Bij de bosrand aangekomen zette hij het spel uit. Zo stelde hij het zich altijd voor: dat fantasie iets was wat hij kon open- en dichtdraaien als een waterkraan. Hij liep het bos in.

Omdat de zon al laag aan de hemel stond leek het te schemeren tussen de bomen. Tussen de enorme stammen groeiden de schaduwen, ze groeiden en werden lang.

Plotseling was de weg verdwenen. En was er om hem heen alleen nog maar bos.

Nog één stap, dacht Joel. Nog één stap en de hele wereld verdwijnt.

Hij luisterde naar de wind die ruiste.

Nu zou hij oefenen in verdwalen. Hij zou iets doen wat nog niemand vóór hem gedaan had. Hij zou laten zien dat niet alleen mensen die verkeerd liepen, konden verdwalen.

Ineens vloog er een kraai op uit een boomtop. Joel maakte een luchtsprongetje van schrik, alsof de kraai pal naast hem had gezeten. Toen werd het weer stil.

De kraai maakte hem bang. Haastig zette hij een stap terug om zich ervan te vergewissen dat de wereld nog bestond. Hij hing zijn rugzak aan een uitstekende tak en liep tien stappen rechtuit het bos in. Daarna liep hij nog eens tien stappen. Toen hij zich omdraaide, kon hij zijn rugzak niet meer zien. Hij deed zijn ogen dicht en draaide in het rond om duizelig te worden en zijn richtingsgevoel kwijt te raken. Toen hij zijn ogen weer opendeed, wist hij niet welke kant hij op moest lopen. Nu was hij verdwaald.

Om hem heen was het volkomen stil. Alleen de wind ruiste.

Plotseling had hij zin om er de brui aan te geven.

Doen alsof je met opzet kon verdwalen was een onmogelijk spelletje. Het was kinderachtig gedoe, dat iemand van bijna twaalf zich niet kon veroorloven.

Joel dacht dat dat misschien het grote verschil zou worden. Dat hij niet langer zou kunnen doen alsof.

Het schemerde tussen de bomen toen hij zijn rugzak opzocht en terugliep naar de weg. Hij vroeg zich af of het beter was geweest als hij niet als jongen maar als meisje geboren was. Joel zijn of Joella, wat was het beste?

Jongens waren sterker. Bovendien speelden ze leukere spelletjes dan meisjes. Waren ze eenmaal volwassen dan hadden ze spannender werk. Maar toch wist hij het niet zeker. Wat was nou eigenlijk het beste? Een baard hebben die naar vossenhuid rook? Of borsten die schommelden in je truitje? Kinderen baren of kinderen krijgen? Kietelen of gekieteld worden?

Hij sjokte naar huis zonder een keuze te kunnen maken. Nijdig schopte hij tegen een steen op de grindweg. Het was een slechte zondag geweest. Wanneer hij thuiskwam zou hij in het logboek schrijven dat het echt een slechte dag was geweest. Zin om de Geronimo-legpuzzel te maken had hij ook niet meer. Hij had nergens zin in. En morgen moest hij alweer naar school.

Hij beet zo hard als hij kon op zijn tong om de dag nog slechter te maken. Niets vond hij zo erg als niet weten wat hij straks moest doen.

Het leven was één lange rij met Straks. Dat had hij inmiddels wel door. De kunst was ervoor te zorgen dat de volgende Straks beter werd dan de vorige. Maar vandaag ging alles mis.

Hij duwde het hek open van de overwoekerde tuin bij zijn huis.

De lijsterbesboom zag vuurrood van de besjes.

De zon zakte net achter de horizon aan de overkant van de rivier.

Hier gebeurt ook niets, dacht Joel.

In dit gat gebeurt nooit iets.

Maar hij vergiste zich.

De dag daarna, een maandag met mist en motregen, gebeurde er iets wat Joel van zijn leven niet had durven dromen.

Hij zou een Mirakel meemaken.

2

De dag had niet beter kunnen beginnen voor Joel.

Toen papa Samuel hem even na zeven uur aan zijn schouder schudde, werd hij wakker uit een nachtmerrie. Hij had gedroomd dat hij in brand stond, in lichterlaaie. De vlammen sloegen uit zijn neusgaten, briesend, alsof hij een vuurspuwende draak was geweest. Zijn vingers waren blauw, ongeveer zoals de lasvlammen die hij weleens had gezien in de werkplaats van het wegbeheer, waar hij ’s winters altijd zijn schaatsen liet slijpen. In brand staan had geen pijn gedaan. Maar toch was hij in zijn droom verlamd geweest van schrik, en hij had maar één ding gewild: wakker worden. Pas toen Samuel zijn schouder aanraakte, doofde het vuur. Hij zat meteen recht overeind in zijn bed.

‘Wat is er?’ vroeg Samuel.

‘Ik weet het niet’, antwoordde Joel. ‘Ik droomde dat ik in brand stond.’

Samuel fronste zijn voorhoofd. Joel wist dat Samuel er liever niets van wilde weten dat hij nachtmerries had. Misschien kwam het doordat hijzelf ’s nachts soms akelige dromen had? Het was meermalen gebeurd dat Joel wakker was geworden van Samuel die in zijn slaap gilde en schreeuwde.

Ooit zou Joel hem vragen naar zijn dromen. Dat had hij op de laatste bladzijde van zijn logboek geschreven, waar hij alle vragen noteerde die nog op antwoord wachtten.

Maar deze ochtend was alles goed gegaan. Joel voelde zich enorm opgelucht toen hij begreep dat hij alleen maar gedroomd had. De brand was er in het echt niet geweest. Gewoonlijk was hij chagrijnig als hij wakker werd en moest opstaan. Het linoleum op de vloer was veel te koud onder zijn blote voeten. En hij kon zijn kleren nooit vinden. Bij het aankleden zaten zijn sokken verkeerd om en wilden de knopen van zijn bloes niet in hun gaatjes passen. Joel vond de mensen die kleren voor kinderen naaiden gemeen. Hoe viel het anders te verklaren dat niets paste als je moest opschieten met aankleden en het koud in je kamer was?

Maar deze ochtend ging alles van een leien dakje. En toen hij in de keuken kwam, lagen er twee doosjes pastilles naast zijn kop chocolademelk.

‘Die zijn van Sara’, zei Samuel, die zijn warrige haarbos voor de kapotte scheerspiegel stond te kammen.

Twee doosjes pastilles terwijl je bijna verbrand was. Op een maandagmorgen?

Dan kon het niet anders of vandaag zou een goeie dag worden, dacht Joel. Nog beter werd het toen hij de deksels open gepeuterd had en de twee voetbalplaatjes eruit gevist. Het waren voetballers die hij nog niet had. Joel spaarde voetballers. Niets anders. Hij kon witheet worden als hij een keer een doosje pastilles kocht en een plaatje van een worstelaar vond. Dat was het ergste wat hij kon bedenken. Vlezige worstelaars die altijd Svensson heetten. En hun voornaam was bijna altijd Rune.

Maar nu kreeg hij twee voetballers in één keer!

‘Ga uit school even bij haar langs in het café’, zei Samuel terwijl hij zijn jas aandeed. ‘Dat zal Sara leuk vinden.’

‘Waarom krijg ik die?’ vroeg Joel verbaasd.

‘Ze mag jou graag’, zei Samuel. ‘Dat weet je toch wel?’

In de deuropening draaide hij zich om.

‘Vergeet niet om aardappels te kopen’, zei hij. ‘En melk.’

‘Doe ik’, antwoordde Joel.

Hij vond het fijn te horen dat Sara hem graag mocht. Ook al was ze niet zijn moeder, had ze veel te grote borsten en rook ze naar zweet. Het was natuurlijk een stuk beter geweest als zijn moeder, die Jenny heette, dat had gezegd. Maar Jenny bestond niet. Ze was verdwenen. En zolang zij niet bestond, tot Samuel en hij haar hadden opgespoord, mocht Sara best zeggen dat ze hem mocht.

Zoals gewoonlijk zat hij zó lang boven zijn kop chocolademelk te treuzelen dat hij moest rennen om nog op tijd op school te komen. Juffrouw Nederström hield niet van laatkomers. Als ze echt boos was, of als je te vaak te laat kwam, kon ze onverwachts in je oor knijpen – zo hard dat je tegen je tranen moest vechten. Maar dat deed ze alleen bij jongens. Om meisjes die te laat kwamen maakte ze zich niet druk. Juist daarom had Joel er over nagedacht of het misschien beter was geweest om een meisje te zijn, Joella Gustafson geheten.

Hij deed zijn jas aan en zette zijn muts op, hing zijn pukkel over zijn schouder, deed de deur op slot en legde de sleutel onder Samuels hoge schoenen, die in het halletje stonden. Hij kon de trap bijna in twee en een halve stap nemen, en sprintte toen weg, naar school. Hij kon kiezen uit drie routes. De weg die hij nu koos was Blixtensstraat. Die nam hij alleen als hij heel laat was. Het was een saaie rechte weg die je maar op één punt kon afsnijden, namelijk over het terrein achter de apotheek. Maar deze weg was het kortst.

Hij rende zo hard als hij kon en kwam precies op tijd. Juffrouw Nederström wilde net de deur dichtdoen toen hij kwam binnenstormen.

‘Dat is mooi, Joel’, zei ze. ‘Het is mooi dat je echt je best doet om op tijd te komen.’

Om twee uur ging de school uit. Joel voelde zich tevreden. Hij had geen vragen gekregen waarop hij het antwoord niet wist. Bovendien hadden ze aardrijkskunde gehad, het vak dat hij het allerleukst vond. Net zo leuk als dat hij wiskunde vervelend vond. Daar had hij de pest aan. Van cijfers begreep hij geen snars.

Het was net als met kleren. Het waren vast gemene mensen die de cijfers hadden uitgevonden.

Maar het beste van de hele dag was toch wel geweest dat juffrouw Nederström boos was geworden op Otto, omdat hij niet met zijn hoofd bij de les was. Joel mocht hem niet. Otto was zijn gezworen vijand. Hij stond boven aan Joels lijst van mensen van wie hij altijd hoopte dat het slecht met ze zou aflopen. Otto was een zittenblijver en een plaaggeest, hij plaagde zo vaak hij de kans kreeg. Bovendien was hij zo sterk dat Joel hem niet de baas kon als ze ’s winters sneeuwballengevechten hielden.

Tijdens de aardrijkskundeles had Joel plotseling een inval gekregen.

Hij zou een aardrijkskundespel uitvinden. Hoe dat precies in zijn werk moest gaan wist hij niet. Alleen dat het een spel met een dobbelsteen zou zijn en een race om wie het snelst rond de wereld reisde. Hij wilde vlug naar huis om een begin aan het spel te maken. Hij had oude kaarten verzameld die hij kapot kon knippen of waarop hij kon tekenen.

Het scheelde niet veel of hij was vergeten om aardappels en melk te kopen. Maar bij de kruidenierswinkel van Ljunggren had hij weer geluk. Hij was de enige klant in de winkel en kon boodschappen doen zonder te hoeven wachten. Toen vergat hij helemaal dat hij had beloofd om bij Sara langs te gaan in het café om haar te bedanken voor de doosjes snoep. Hij was al bijna thuis toen het hem weer te binnen schoot.

Zijn eerste gedachte was om het te laten zitten. Hij kon haar net zo goed morgen bedanken.

Maar toen bedacht hij zich. Ze had hem toch mooi twee doosjes pastilles gegeven. Hij maakte rechtsomkeert en rende terug, dezelfde weg die hij was gekomen.

En dát was het moment dat het Mirakel gebeurde.

Hij keek niet uit toen hij de straat over rende. Voor de ijzerhandel stond een cementmolen te bulderen. Ergens bij de boekhandel toeterde een vrachtwagen.

En plotseling was er die grote bus, vlak voor zijn neus. Misschien hoorde hij het wanhopige remmen van de chauffeur nog? Misschien hoorde hij niets? Maar net toen hij bijna zou worden verpletterd onder een van de grote wielen gleed hij uit en viel achterover. De bus reed recht over hem heen, knalde voor het café tegen een lantaarnpaal en kwam tot stilstand.

Joel lag doodstil. Hij rook de geur van olie en voelde de hitte van de uitlaatpijp van de bus, die als een viezige hazelworm op een paar centimeter afstand van zijn gezicht kronkelde.

Alles was zo snel gegaan dat hij niet eens de tijd had gehad om bang te worden.

Toen hij onder de bus lag wist hij niet wat er was gebeurd.

Waarom lag hij daar? En wat deed dat ding daar boven zijn gezicht?

Hij draaide zijn hoofd en zag voeten heen en weer bewegen. Een druppel olie belandde vlak onder zijn ene oog. Ergens verderop hoorde hij stemmen gillen en schreeuwen.

Hij hoorde iemand roepen dat er een kind was overreden door de bus.

Was hij dat?

Als híj het was, dan was hij dus dood?

Maar hij was toch niet dood? Alles was net als anders, behalve dan dat hij op zijn rug op de natte straat lag en dat er olie op zijn gezicht drupte.

Er moest toch wel wát verschil zitten tussen dood en levend zijn?

Toen voelde hij een arm die hem beetpakte. Als in een waas zag hij een gezicht zwaaiend op hem af komen. Hij herkende het. Het was het gezicht van Nyberg, de uitsmijter van het café.

‘Leef je nog, jongen?’ zei het gezicht. ‘Jezusmina, je leeft nog, jongen!’

‘Ja’, zei Joel. ‘Ik geloof van wel.’

Pas toen werd hij bang, en begon het tot hem door te dringen dat hem een wonder was overkomen. Een Mirakel

Hij was overreden door een bus. Maar precies op het juiste moment was hij uitgegleden en gevallen, zodat hij tussen de wielen was beland. Bovendien was zijn pukkel met schoolboeken, melk en aardappels van hem afgegleden en naast hem terechtgekomen. Had hij die nog op zijn rug gehad, dan was het onderstel van de bus tegen zijn gezicht geknald.

De bus naar Ljusdal, dacht hij. Die moet het zijn.

De bus naar Ljusdal had hem zijn Mirakel bezorgd.

Hij deed zijn ogen dicht. Handen pakten hem vast, voorzichtig, alsof hij misschien toch dood was. Stemmen om hem heen fluisterden en riepen. Hij voelde hoe hij over het natte asfalt werd gesleept. Daarna was er iemand die hem op een bed tilde dat heen en weer schommelde. Metalen deuren sloegen dicht en een motor begon te brommen.

Er zat iemand naast hem die zijn hand vasthield.

Hij gluurde heel voorzichtig door de spleetjes van zijn ogen. Daar had hij op geoefend voor Samuels scheerspiegel. Om te gluren zonder dat iemand zag dat hij keek.

Het was Eulalia Mörker die zijn hand vasthield. Eulalia die de dameskapsalon naast de ijzerwinkel had en met een buitenlands accent sprak, en die kinderen wegjoeg die herrie maakten voor haar deur. Dan kwam ze schreeuwend naar buiten stormen en zwaaide dreigend met haar krultang. Iedereen was een beetje bang voor haar, omdat je nooit precies wist wat ze zei in haar vreemde taaltje.

Nu zat ze naast Joel en hield zijn hand vast.

Joel gluurde nog een keer om zeker te weten of hij het niet fout gezien had.

Voorzichtig draaide hij zijn hoofd om te zien in wat voor auto hij reed.

De ambulance. De enige auto met een bed.

Toen hij in het ziekenhuis op een andere brancard werd getild, leek het hem het beste om wat te kreunen. Niet te veel, maar wel een beetje. Het was misschien geen goed idee als mensen te snel te weten kwamen dat hem een Mirakel was overkomen.

Hij werd onderzocht door het hoofd, dokter Stenström. Joel baalde dat de verpleegsters hem al zijn kleren uittrokken. Hij baalde des te meer omdat ze zouden ontdekken dat hij een groot gat in zijn onderbroek had. En hij was er ook niet zeker van of hij wel schone voeten had. Een mens dat een Mirakel had beleefd moest misschien wel net in bad geweest zijn?

Plotseling hoorde hij de autoritaire stem van Stenström.

‘Deze jongen heeft ongelooflijk geluk gehad’, zei hij. ‘Onder een bus komen zonder een schrammetje op te lopen. Dat kun je gerust een mirakel noemen.’

Een mirakel!

Het was waar! Dokter Stenström had het begrepen.

Joel deed zijn ogen open.

Een felle lamp scheen recht in zijn gezicht. Een scherpe lucht prikte in zijn neus. De lamp brandde als een zon. Een soort witte schaduwen, vermoedelijk gezichten, keken hem aan.

Plotseling moest hij denken aan Jezus die op het water liep. Dat was juffrouw Nederströms lievelingsverhaal uit de Bijbel. Hoeveel keer ze dat wel niet verteld had wist hij niet. Maar in elk geval zo vaak dat hij het bijna van buiten kende.

Wat hadden de mensen die op het strand hadden gestaan ook weer geroepen toen Jezus over de golven liep?

Dat lange, moeilijke en onbegrijpelijke woord.

‘Halleluja’, riep hij toen het hem te binnen schoot.

‘Dat kun je waarachtig wel zeggen’, zei dokter Stenström. ‘Laten we eens zien of je rechtop kunt komen.’

Een verpleegster hielp hem overeind. Hij zat op de onderzoektafel met zijn benen te bungelen. Op een stoel lag zijn onderbroek met het grote gat erin.

Toen sprong hij op de vloer.

‘Geen schram’, zei dokter Stenström. ‘Raad eens wie er dolblij zal zijn.’

‘Papa Samuel’, zei Joel, die dacht dat het een vraag was.

‘Vast en zeker,’ antwoordde dokter Stenström, ‘maar ik wed dat de buschauffeur minstens zo blij is.’

Joel maakte aanstalten om zich aan te kleden.

‘We houden je nog een nachtje hier’, zei dokter Stenström. ‘Alleen maar voor alle zekerheid.’

‘Ik moet naar huis om aardappels te koken’, zei Joel. ‘Mijn vader weet anders niet waar ik blijf.’

‘Hij is op weg hierheen’, zei een van de verpleegsters. Plotseling herkende Joel haar stem. Het was de moeder van een van zijn klasgenoten. Eva-Lisa, die het hardst kon lopen van de hele klas. Ze was net een hazewindhond.

Joel ging weer op de onderzoektafel liggen.

Op dit moment wilde hij nog maar één ding, met rust gelaten worden. Nog steeds besefte hij eigenlijk nauwelijks wat er was gebeurd.

Alsof iedereen in de kamer zijn gedachten had gelezen, werd hij ineens alleen gelaten. Snel sprong hij van de tafel en legde zijn onderbroek onder zijn bloes zodat het gat niet meer te zien was. Toen inspecteerde hij zijn voeten om te zien of ze wel schoon waren.

Dat waren ze niet. Uit een glazen kom pakte hij een paar dotten watten en goot er iets uit een bruine fles op wat sterk rook. Daarna wreef hij zijn voeten schoon. Hij was nog niet teruggekropen onder het laken op de onderzoektafel, of de deur ging open.

Daar stond de buschauffeur.

Joel herkende hem. Hij heette Eklund en had een keer een beer neergeschoten. Hij was de vaste buschauffeur van de bus naar Ljusdal.

‘Jongen’, zei hij. ‘Als je eens wist. Als je eens wist hoe blij ik ben.’

‘Ik keek niet uit’, zei Joel. ‘Ik hoop niet dat de bus kapot is gegaan.’

‘Wat kan mij die bus schelen’, zei Eklund en hij veegde zijn druipneus af met zijn grote rode hand.

Joel zag dat zijn ogen rood waren.

‘Ik kon niet meer op tijd remmen’, zei Eklund. ‘Plotseling was jij vlak voor de bus. Ik had nooit gedacht dat je het zou overleven. Nooit.’

‘Het was vast een mirakel’, zei Joel.

Eklund knikte.

‘Ik mag wel weer eens naar de kerk gaan’, zei hij. ‘Ik mag verdomme wel weer eens naar de kerk gaan.’

De deur ging opnieuw open. Nu was het de moeder van de Hazewindhond die terugkwam.

‘De vader van de jongen is er’, zei ze. ‘Nu moet u gaan. Zoals u ziet mankeert de jongen niets.’

‘Godzijdank!’ zei Eklund.

‘Dus misschien kunt u in het vervolg wat beter uitkijken’, zei de moeder van de Hazewindhond. ‘Jullie buschauffeurs denken dat jullie maar raak kunnen rijden!’

‘Ik rijd nooit te hard’, zei Eklund.

Joel hoorde aan Eklunds stem dat hij kwaad was.

‘Dat bedoel ik nou!’ zei de moeder van de Hazewindhond. En met een ‘kst!’ werkte ze hem de deur uit alsof hij een kat was die zich op verboden terrein bevond.

Toen kwam Samuel de kamer in.

Het leek Joel het beste om te proberen er zo ellendig mogelijk uit te zien.

Samuel zag zo wit als een doek. Hij ademde snel, alsof hij de hele weg van het bos naar het ziekenhuis gerend had.

Hij ging op de rand van de onderzoektafel zitten, en keek naar Joel.

Joel verkoos om zijn ogen dicht te doen.

Het was doodstil in de kamer.

Alweer een stilte, dacht Joel. Niet zoals gisteren in het bos. Niet zoals wanneer ik ’s nachts wakker word. Of wanneer juffrouw Nederström iemand aan zijn haren gaat trekken.

Een totaal nieuwe stilte.

De Mirakelstilte.

‘De aardappels zitten in mijn tas’, zei Joel. ‘Maar de melkfles is waarschijnlijk kapotgegaan.’

Toen werd hij bang. Plotseling werd hij overvallen door De Grote Angst.

Wanneer hij dacht aan de melkfles die kapotgegaan was. De glasscherven en de witte melk die eruit gestroomd was.

Dat had hijzelf geweest kunnen zijn.

De melkfles had zijn lichaam kunnen zijn dat in duizend stukjes versplinterd was. De witte melk had zijn bloed kunnen zijn.

Hij verstijfde helemaal.

Nu pas besefte hij hoe kantje boord het was geweest. Hij had dood moeten zijn. Maar hier lag hij, op de tafel met de witte lakens, en hij had geen schrammetje opgelopen.

En ondanks dat hij niet gewond geraakt was, voelde hij hoe het overal pijn begon te doen.

Het was een pijn die volkomen stil was.

Hij deed zijn ogen weer dicht en hoorde de moeder van de Hazewindhond de kamer in komen.

‘De jongen is moe’, zei ze met zachte stem.

‘Is het wel heel zeker dat hij niet gewond is?’ vroeg papa Samuel.

‘Dokter Stenström weet het zeker’, zei de moeder van de Hazewindhond. ‘Maar hij is natuurlijk wel bezorgd. Daarom houden we hem vannacht hier.’

Joel voelde hoe hij van de onderzoektafel werd overgetild op een bed met wieltjes.

Hij gluurde voorzichtig en zag dat hij door een gang werd gerold. Er ging een deur open en hij verhuisde naar een echt bed.

‘Kan ik hier blijven?’ hoorde hij papa Samuel vragen.

‘Dat spreekt vanzelf’, antwoordde de moeder van de Hazewindhond. ‘Druk maar op de bel als er iets is.’

Een mirakel, dacht Joel.

Jezus liep op het water. En ik word overreden door de bus naar Ljusdal zonder een schram op te lopen.

Voorzichtig gluurde hij weer.

Samuel zat op een stoel bij het raam.

Joel wist waar hij aan dacht.

Jenny. Mama Jenny die op een keer verdwenen was met een reistas, hen aan hun lot overlatend. Ze moesten zichzelf maar zien te redden.

Joel wist dat Samuel elke keer dat er iets ongewoons of onverwachts gebeurde aan haar dacht. Dan bleef hij zomaar zitten, op de keukenbank of op de rand van zijn bed, wezenloos voor zich uit starend. Joel probeerde dezelfde gedachten als Samuel te denken. Soms had hij het gevoel dat het hem lukte. Maar niet altijd.

En nu was hij veel te moe, ook al was het pas middag. Door het raam ving hij een glimp van de zon op. In de kamer groeiden de schaduwen en hij wist dat het dus aan het schemeren was.

Joel viel in slaap en sliep in één ruk door tot de volgende ochtend.

Samuel bleef de hele nacht in het ziekenhuis. En de volgende ochtend ging hij ook niet naar zijn werk in het bos. In een zwarte taxi reden ze naar huis.

‘Hoef ik niet naar school?’ vroeg Joel.

‘Vandaag niet. Morgen’, antwoordde Samuel.

‘Hoef jij niet naar het bos om hout te hakken?’

‘Vandaag niet. Morgen. Nu zijn we thuis.’

Joel liep naar zijn kamer.

Hier woonde hij. Hier zou hij blijven wonen, ook al had hij een mirakel beleefd.

Samuel maakte een spekpannenkoek. Die brandde aan, maar Joel klaagde niet.

‘Wat is een mirakel?’ vroeg hij.

Die vraag scheen Samuel te verbazen.

‘Dat kun je beter aan een dominee vragen.’

‘Maar ik ben toch overreden door de bus? En heb geen schram opgelopen?’

‘Je hebt geluk gehad’, zei Samuel. ‘Ontzettend veel geluk. Alleen mensen die in hogere machten geloven praten over mirakels.’

Joel had geen zin meer om verder te vragen. Hij kon aan Samuels stem horen dat hij liefst niet over mirakels wilde praten.

Joel wist dat hij niet in een god geloofde. Een keer toen Samuel dronken was, had hij een emmer tegen de muur gesmeten en gebulderd en geschreeuwd dat er geen goden bestonden. Als juffrouw Nederström gelijk had, betekende dat dat Samuel een verloren schepsel was.

Al had Joel geen flauw idee wat een verloren schepsel voor iets was.

Maar nu hij dankzij de Ljusdalbus een mirakel had beleefd, besefte hij wel dat hij dus zelf moest nadenken over wat hij eigenlijk geloofde als het om god ging.

Na het eten, toen Samuel op de keukenbank ingedommeld was, haalde Joel zijn logboek tevoorschijn uit de vitrinekast waarin Celestine stond. Op de laatste pagina, waar hij al zijn vragen opschreef, was bijna geen ruimte over. Hij kon er nog net één woord en één vraagteken bij kriebelen.

God?

Als je aan een mirakel was blootgesteld, dan moest je hém bedanken.

Maar als Joel op dezelfde manier in elkaar stak als Samuel en een verloren schepsel was, hoe moest hij dan te werk gaan?

Hoe bedank je een god waarin je misschien niet gelooft?

En wat gebeurt er als je hem niet bedankt?

Wordt het mirakel dan ingetrokken en word je dan nóg een keer door de Ljusdalbus overreden?

Joel zuchtte diep. Er waren te veel vragen. Te grote vragen. Hij wou dat er één dag in de week was waarop alle vragen verboden waren.

Toen legde hij het logboek terug, liep naar zijn kamer en begon een oude kaart die hij had in stukken te knippen. Nu zou hij zijn reisomdewereldspel gaan uitvinden.

Plotseling stond Samuel, wakker en wel, in de deuropening.

‘Wat ben je aan het doen?’ vroeg hij.

‘Ik maak een spel’, antwoordde Joel.

‘Je zit toch niet aan het ongeluk te denken, hè?’

‘Het was toch geen ongeluk?’

‘Wat was het dan?’

‘Ik heb geen schram opgelopen. Dan kan het toch geen ongeluk zijn geweest?’

Samuel zag eruit alsof hij niet wist wat hij moest zeggen.

‘Je moet proberen om er niet aan te denken’, zei hij. ‘En als je nachtmerries krijgt, wek me dan.’

Samuel ging naar zijn kamer en zette de radio aan om naar het avondnieuws te luisteren. Joel ging bij de deur staan. Misschien zouden ze op de radio iets zeggen over het mirakel dat was voorgevallen?

Maar er werd met geen woord over gerept.

Het mirakel was vast te klein.

De dag daarna liep hij zoals gewoonlijk naar school. Hij bleef ver uit de buurt van het café en de gebutste lantaarnpaal. En het leek wel alsof hij ook een beetje bang was dat de bus zou terugkomen en hem weer zou aanrijden.

Hij moest een manier verzinnen om te bedanken voor het mirakel.

En dat moest snel gebeuren.

Toen hij op school kwam, omhelsde juffrouw Nederström hem.

Dat was nog nooit gebeurd.

Ze drukte hem zo stevig tegen zich aan dat hij bijna geen lucht kreeg.

Ze had parfum op die sterk rook en Joel hield er helemaal niet van om geknuffeld te worden. Zijn klasgenoten zagen er plechtig uit en Joel kreeg het gevoel dat ze bang voor hem waren, alsof hij een spook was geworden. Een wandelende geest.

Dat was goed en slecht tegelijk.

Het was goed om iemand te zijn die van iedereen aandacht kreeg. Maar het was slecht als je eerst een spook moest worden om het zover te laten komen.

Het werd er ook niet beter op toen juffrouw Nederström Joel vertelde dat hij god moest bedanken dat hij het had overleefd.

Als ze me maar niet vraagt om dat hier in de klas te doen, dacht Joel.

Dat doe ik niet.

Maar ze liet hem met rust. Hij kon weer opgelucht ademhalen.

Hij had moeite om zich op de lessen te concentreren. En in de pauzes was het net alsof zijn klasgenoten hem ontweken. Zelfs Otto ging hem uit de weg.

Joel vond het alles bij elkaar helemaal niet leuk.

Als mensen dachten dat je een besmettelijke ziekte had alleen maar omdat je een mirakel had meegemaakt, had het je beter bespaard kunnen blijven.

Het kwam natuurlijk allemaal door die verdomde Eklund met zijn grote rode handen, die niet had uitgekeken. Als je een bus reed, kon je verwachten dat er iemand kwam aanrennen omdat hij in een hurry was om te bedanken voor twee doosjes pastilles. Leerden buschauffeurs dan niets voordat ze hun rijbewijs kregen?

Toen de school uit was, taaide Joel teleurgesteld af naar huis.

Hij moest en zou een goede manier zien te bedenken om te bedanken voor het mirakel.

En dat moest snel gebeuren.

Het straalde vast van hem af dat hij god nog niet had bedankt.

Mismoedig liep hij naar de rivier en ging op zijn steen zitten.

Hij had het gevoel dat hij met iemand over dit mirakel moest praten.

Niet met papa Samuel. Dat zou niet gaan. Hij hield er niet van om over god te praten.

Maar met wie moest hij dan praten?

De oude metselaar Simon Onweer?

Of Gertrud, die aan de overkant van de rivier woonde en geen neus had?

Hij miste een echte kameraad, bedacht hij. Een beste vriend.

Dat was iets wat hij moest zien te krijgen.

Het was het belangrijkste van alle dingen die hij deze herfst moest oplossen.

Je kon niet twaalf jaar worden en geen echte vriend hebben.

Hij besloot de neusloze Gertrud diezelfde avond nog te gaan opzoeken.

Hij verliet de steen en liep naar huis om de aardappels op te zetten.

Toen Samuel en hij uitgegeten waren was het tijd om hem te vertellen dat hij op stap ging. Hij had zich er goed op voorbereid.

‘Ik ga even naar Eva-Lisa’, zei hij.

Samuel liet de krant die hij zat te lezen zakken.

‘Wíé zeg je?’ vroeg hij.

‘Eva-Lisa.’

‘Wie is dat?’

‘Dat weet je toch wel? Ze zit bij mij in de klas. Het is de dochter van de verpleegster in het ziekenhuis. Die je hebt ontmoet.’

‘Ah, díé’, zei Samuel. ‘Zou jij niet liever thuis blijven?’

‘Ik heb toch geen schram!’

Samuel knikte. Toen glimlachte hij.

‘Maak het alleen niet laat’, zei hij. ‘En blijf op de stoep.’

‘Doe ik’, zei Joel. ‘Ik blijf niet lang weg. Een paar uurtjes maar.’

Even later haastte hij zich de rivier over. De hoge bogen van de brug welfden zich boven zijn hoofd.

Hij moest denken aan de keer dat hij daarboven had gezeten en Samuel hem naar beneden had moeten halen. Hij rende zo hard als hij kon de brug over.

Toen hij voor Gertruds hek stond moest hij een paar keer diep ademhalen. De koude herfstwind rukte aan zijn borst.

Maar er brandde licht in haar keuken. En hij kon haar schaduw zien die zich tegen het gordijn aftekende.

Ze was thuis. Zij zou hem misschien kunnen helpen een goede manier te bedenken om te bedanken voor het mirakel om zo weer quitte te komen staan met god, of wie het ook was die ervoor had gezorgd dat de Ljusdalbus hem niet had doodgereden.

Hij maakte het knarsende hek open.

Even wierp hij een blik omhoog, naar de heldere sterrenhemel.

Maar de hond was weg.