Henning Mankell

De jongen die met sneeuw in zijn bed sliep

Uit het Zweeds vertaald door Bernadette Custers

Uitgeverij De Geus

breda 2012

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van de Stichting Fonds voor de Letteren

Oorspronkelijke titel Pojken som sov med snö i sin säng, verschenen bij Rabén & Sjögren

Oorspronkelijke tekst © Henning Mankell 1996

First published by Rabén & Sjögren Bokförlag, Sweden 1992

Published by agreement with Pan Agency

Nederlandse vertaling © Bernadette Custers en De Geus bv, Breda 2009

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Saarah van Doornewaard

isbn 978 90 445 2191 7

nur 283

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2009.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Vlak voor de stille sneeuw
==
begint te vallen …

Verhalen over Joel bestaan er al. Over hoe hij opgroeit in een handelsstadje in Norrland, het noorden van Zweden, in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Langgeleden dus. Maar tegelijk heel dichtbij.

Hij groeit op in een huis met krakende muren, dicht bij een rivier met helder water. Die stroomt richting de zee, die hij nog nooit heeft gezien. Hij woont samen met zijn vader, papa Samuel, de zwijgzame houthakker, die langgeleden zeeman was. Diep in zijn hart wil Samuel maar al te graag weg uit de sombere bossen, terug naar zee, maar hij kan de moed niet opbrengen. Samen leven ze daar, Joel Gustafson en zijn vader. Dromen doen ze allebei, ieder op zijn eigen manier. Over mama Jenny die op een dag zomaar verdween, die haar tas pakte en vertrok. Ergens moet ze zijn, maar ze is weg, ze heeft hen verlaten. Samuel en Joel moesten het samen maar zien te rooien. En inmiddels weet niemand meer waar ze is.

De sparrenbossen doen er het zwijgen toe.

Op een keer ziet Joel een hond door de donkere, koude winternacht rennen. Iets heeft hem uit zijn slaap gerukt. Maar wát? Hij kruipt in de vensterbank, kijkt naar buiten, en plotseling ziet hij de hond. Op stille poten trippelt hij weg, met een onbekende bestemming. Joel ziet hem met eigen ogen, een fractie van een seconde. Het volgende moment is hij weer weg.

Joel kan die hond niet vergeten. Waar ging hij naartoe? Waar kwam hij vandaan? Waar gaat hijzelf naartoe? Hij richt een geheim genootschap op om de hond op te sporen. Of misschien om uit te zoeken wie hijzelf eigenlijk is? Een geheim genootschap, waarvan hij het enige lid is. Maar de hond komt nooit meer terug. Joel vindt nooit sporen in de sneeuw. En uiteindelijk snapt hij dat de hond op weg is naar een afgelegen, naamloze ster.

Een hond op weg naar iets voorbij Orion. Naar een sterrenbeeld dat misschien niet eens bestaat? Dat alleen in Joels eigen hoofd bestaat.

De Winter van de Hond is een winter die Joel nooit vergeet. Die winter begint hij voor het eerst te beseffen dat hij híj is en niemand anders. Maar hij wordt groter, hij wordt ouder, hij wordt dertien. En inmiddels is hij de hond vergeten.

Op een dag wordt hij door een bus overreden. En maakt hij een wonder mee. Een mirakel! Hij komt tussen de wielen terecht, zonder dat hij wordt vermorzeld. Tegen wil en dank groeit bij hem het besef dat een mirakel soms heel moeilijk te bevatten is. Maar hij leert. Plotseling is al het andere dan de eenzame hond veel belangrijker geworden.

Opgroeien is je verbazen. Volwassen worden betekent langzaam maar zeker de dingen vergeten waarover je je als kind verbaasde. Zoveel heeft hij wel begrepen. En zo’n volwassene wil hij niet worden.

Hij zoekt steeds vaker het gezelschap op van de neusloze Gertrud. Gertrud die in haar eigenaardige huis aan de zuidoever van de rivier woont, aan de overkant van de dreigende spoorbrug. Met haar deelt hij allerlei geheimen. Dat levert vooral plezier op. Maar ook verdriet en teleurstelling.

De tijd wil niet stilstaan.

Die blijft hollen.

Joel holt mee. En als in- en uitademing komt dag na dag, maand na maand. Uit de smeltende sneeuw ontluikt de nieuwe lente, het ijs op de rivier breekt in stukken en zoals elk voorjaar drijven de boomstammen weer voorbij, op hun lange weg naar de zee. En opnieuw komt er een zomer, vol muggen die erop los zoemen en een zon die nooit genoeg lijkt te krijgen van het schijnen. Er komt een herfst met vossenbessen die rijpen, bladeren die vallen en vorst die knispert onder de rubberbanden van je fiets. En Joel fietst wat af. Non-stop rijdt hij door de straten, op jacht naar het onverwachte. Misschien bevindt het zich om de hoek. Of om de volgende? Of om die daarna?

Het wordt weer herfst en het duurt niet lang meer of Joel wordt veertien jaar. Nu ligt hij in zijn bed, diep in slaap. Ergens in de muur, heel dicht bij zijn oor, knaagt een muis. Maar die hoort hij niet. Wat hij droomt weet niemand.

Het is middernacht. Buiten begint de stille sneeuw te vallen.

Het duurt nog lang tot de nieuwe dag aanbreekt.

1

Joel liet het gordijn met een knal omhoogschieten.

Het was alsof hij met een kanon een saluutschot loste ter ere van de nieuwe dag.

Verbaasd staarde hij uit het raam. De grond was helemaal wit. Voor de zoveelste keer was hij erin getuind.

De winter kwam altijd aangeslopen wanneer je er het minst op bedacht was. Joel had vorige herfst al besloten dat dat nooit meer zou mogen gebeuren. Voor hij ’s avonds ging slapen, moest hij hebben besloten of het die nacht zou gaan sneeuwen of niet.

Het probleem met sneeuw was dat je hem niet kon horen. Regen wel. Die roffelde op het afdakje van het fietsenrek op de binnenplaats. De zon kon je ook niet horen schijnen, maar als hij scheen veranderde het licht. En de wind was het makkelijkst van alles. Soms, als het echt hard waaide, rukte en trok de wind aan de muren zodat je het gevoel kreeg dat het huis aan het opstijgen was.

Maar sneeuw kwam sluipend. Sneeuw was als een indiaan. Die bewoog zich geruisloos en kwam als je hem het minst verwachtte.

Joel bleef door het raam kijken. De winter was er. Daar kon je niet omheen. En weer was hij erin getuind. Zou de winter lang en streng worden? De sneeuw die nu gevallen was, zou er het langst liggen. Omdat die onderop lag. De eerste sneeuw die viel was de laatste die straks wegsmolt. En dan zou het al eind april of begin mei zijn.

Hij zou dan inmiddels veertien jaar zijn, bedacht Joel. Hij zou nog een paar centimeter gegroeid zijn. En er zou veel gebeurd zijn waar hij nu nog geen weet van had.

De sneeuw was gekomen.

Dus was het Oudejaarsavond. Ook al was het pas november.

Voor Joel was het zo. Dat had hij besloten. Oudejaarsavond kwam met de eerste sneeuw.

De Oudejaarsavond die van hem was en van niemand anders. De eerste ochtend dat de grond wit was, was voor hem het moment om zijn goede voornemens voor het nieuwe jaar te maken. Als hij die had.

En die had hij. Een hele hoop.

Het was koud op de vloer. Joel haalde het kussen van zijn bed en legde het onder zijn voeten. Hij kon papa Samuel in de keuken horen rammelen met de koffiepot. Samuel vond het maar niks als hij met zijn voeten op zijn hoofdkussen ging staan. Daarom moest hij maken dat hij wegkwam bij het raam als de deur achter hem openging. Maar Samuel kwam ’s ochtends zelden in zijn slaapkamer. Het gevaar was aanwezig, maar het was niet bijster groot.

Met zijn blik volgde hij een eenzame sneeuwvlok die langzaam naar de aarde dwarrelde en werd opgeslokt door al het wit.

Er viel een hoop te denken als je dertien jaar was. Meer dan als je twaalf was. Om nog maar te zwijgen over als je elf was.

Twee dingen had hij volgens hem geleerd sinds het vorige herfst was gaan sneeuwen: het leven werd steeds gecompliceerder naarmate er meer tijd verstreek, en de winter kwam altijd aansluipen wanneer je er het minst op bedacht was.

Joel dacht aan de vorige avond. Toen was het nog herfst geweest. Na het avondeten had hij zijn laarzen aangetrokken, zijn jas meegegrist en was in drie sprongen de trap af gestormd. Het was namelijk zondagavond en dan stopte de nachttrein uit het noorden in het stadje. Het gebeurde maar zelden dat er iemand instapte. En het was nog zeldzamer dat er iemand uitstapte. Maar je kon nooit weten. Bovendien liet Joel vaak stiekem kleine geheime brieven door de brievenbus van de postwagon glijden.

Ik hou u in de gaten. Ondertekend: J.

Altijd dezelfde tekst. Maar op de enveloppen schreef hij verschillende namen, die hij lukraak uit de kranten van papa Samuel pikte. De adressen verzon hij er zelf bij.

Wonderstraat 9. Of Smid Lundbergs Laan 12.

Het was best mogelijk dat zo’n adres ergens in de wereld bestond. Maar omdat Joel een donkerbruin vermoeden had dat er bij de post geheime personen in dienst waren die dag en nacht in de weer waren met het opsporen van degenen die brieven aan verzonnen adressen stuurden, durfde hij geen namen te gebruiken van steden die echt bestonden. Daarom bestudeerde hij Wanneer Waar Hoe, dat in de schoolbibliotheek stond. Het was een jaarboek dat ging over wat er het jaar daarvoor was gebeurd. Achterin stonden lange lijsten van alle steden en stadjes die er in Zweden waren. In het boek kon je ook zien welke steden groter werden, en welke stadjes kleiner. Het stadje waarin Joel woonde, werd elk jaar kleiner. Dat was voor Joel een bevestiging van zijn bange vermoedens. Niemand wilde daar blijven wonen. Niemand wilde daarnaartoe verhuizen. Als het echt slecht uitpakte, zouden papa Samuel en hijzelf de laatste mensen worden die overbleven. Op een keer had hij dat aan Samuel geprobeerd uit te leggen. Maar die had er alleen maar om gelachen.

‘Er blijven altijd mensen bij de rivier wonen’, was zijn antwoord geweest.

‘Maar moeten wíj dat dan zijn?’ had Joel gevraagd.

Daar had Samuel niet van terug gehad. Hij had domweg nog een keer gelachen, zijn bril opgezet en was in zijn krant gaan bladeren. Maar in Wanneer Waar Hoe had Joel in elk geval kunnen controleren dat de adressen die hij op zijn geheime brieven zette nergens in Zweden te vinden waren. Joelsholm niet en Graneborg evenmin.

Hij plakte nooit postzegels op de enveloppen. Die tekende hij erop. Poppetjes met grote neuzen. Omdat de brieven verzinsels waren, was het niet gepast om echte postzegels te gebruiken. En het was zaak om heel voorzichtig te zijn als hij de brieven in de postwagon stopte. Stationschef Knif had scherpe ogen, en was een opvliegend type dat woest kon worden om niets. Maar tot nog toe was Joel nooit betrapt. In zijn notitieboekje had hij opgeschreven dat hij nu in totaal elf brieven met de sneltrein naar het zuiden had gestuurd.

De laatste brief die hij stiekem in de postwagon had gestopt, was dus die van gisteravond geweest. Toen het nog gewoon herfst was. De vorst had geknerpt onder zijn fietsbanden. Er kwamen dampwolkjes uit zijn mond toen hij de heuvel naar het station op fietste en buiten adem raakte. Het was midden november. Vaak had het dan al gesneeuwd, maar dit jaar niet. De winter was laat. En weer was de sneeuw ’s nachts komen aansluipen.

Joel wierp een blik op de wekker die op een krukje naast zijn bed stond. Wilde hij op tijd op school komen, dan moest hij opschieten. Zoals gewoonlijk was hij al erg laat. Hij glipte gauw de wc in, waste zich zo snel als hij kon aan de wasbak, kleedde zich aan en liep de keuken in.

Samuel maakte zich net klaar om te vertrekken. Papa Samuel, de zeeman die houthakker was geworden. Joel had al heel wat keren gewenst dat het andersom was. Dat de houthakker zeeman was geworden. Dan zouden ze niet hier bij de rivier hebben gewoond, zo ver van de zee als je maar komen kon. Op een plank stond een scheepsmodel van een oud zeilschip, dat Celestine heette. Als alles anders was geweest, zou die aan de wand in een kajuit hebben gehangen, wiegend op de zachte golven van de zee.

Joel vond volwassen mensen soms onmogelijk te begrijpen. Ze wisten vaak zelf niet wat het beste voor hen was. Ze hadden er altijd de mond van vol dat ze alles voor hun kinderen overhadden zodat zíj het goed hadden. Maar hoe was dat nou mogelijk als ze niet eens behoorlijk voor zichzelf konden zorgen?

Al die jaren, sinds Jenny verdwenen was, had Joel zijn eigen moeder moeten zijn. En het was nooit een probleem geweest om te weten wat het beste voor hemzelf was. Maar Samuel was een hopeloos geval. Hij zei altijd dat ze eens, op een dag, binnenkort, nu nog niet, maar binnenkort, hun biezen zouden pakken en vertrekken. Maar dat gebeurde nooit. En Joel had de hoop langgeleden al opgegeven.

Samuel was net als al die andere volwassenen. Hij wist zelf niet wat het beste voor hem was. En nu was hij te oud. Om het zelf nog te leren. Of om nog iets van Joel op te steken.

Samuel dronk bij het aanrecht zijn laatste slok koffie en spoelde het kopje om.

Nu gaat hij zeggen dat ik moet opschieten, dacht Joel.

‘Schiet op, anders kom je te laat op school’, zei Samuel.

Joel zat op zijn knieën, met zijn hoofd in een kast waarin van alles te vinden was, van schoenen tot oude kranten. Hij zocht naar zijn hoge winterschoenen.

Hij wist dat Samuel nu zou vragen of hij had gehoord wat hij had gezegd.

‘Hoorde je wat ik zei?’ vroeg Samuel.

‘Ja’, antwoordde Joel. ‘Maar ik kom niet te laat. Ik haal het wel.’

Joel trok zijn schoenen uit de kast, en ging aan tafel zitten om ze vast te rijgen. Eerst schudde hij ze uit. Er vielen muizenkeutels op de vloer. Maar geen dode muis. Vorig jaar had er een in zijn linkerschoen gelegen. Intussen pakte Samuel zijn rugzak in. Een pakje boterhammen, een fles melk en een thermosfles koffie. Joel wierp een steelse blik op hem.

Zijn vader begon oud te worden. Ook al was hij pas eenenveertig. Maar zijn rug was krom geworden. En zijn gezicht was vermagerd.

Bovendien scheerde hij zich steeds minder vaak, en steeds slordiger.

Dat vond Joel maar niks. Hij had het gevoel alsof er een koude windvlaag dwars door hem heen ging. Hij wilde geen vader hebben met een kromme rug en slordig geschoren wangen.

Maar hij dacht ook aan een van zijn goede voornemens voor het nieuwe jaar die hij vanavond zou maken. Zijn eigen geheime Oudejaarsavond, waar niemand anders dan hijzelf iets van afwist.

Het was iets waar hij al heel lang over aan het piekeren was. Heel wat avonden die hij had rondgefietst in het stadje, had hij maar aan één ding gedacht.

Hij had besloten dat hij minstens honderd jaar oud zou worden. Dat betekende dat hij maar liefst tot het jaar 2045 zou leven. Dat was zo duizelingwekkend ver weg, dat het eigenlijk betekende dat hij altijd zou leven.

Maar Joel wist dat hij zich er nu al op moest voorbereiden, als hij zijn voornemen wilde laten slagen. Deed hij dat niet, dan zou hij net zo’n kromme rug krijgen als Samuel.

Eigenlijk was dat het belangrijkste. Belangrijker dan honderd jaar worden. Hij wilde geen kromme rug hebben.

Hij wist hoe hij te werk moest gaan. Ook dat was een goed voornemen dat hij die avond zou maken.

Vanaf morgen zou hij zich gaan harden. Hij had een plan en dat zou hij uitvoeren nu de winter aangebroken was.

Dat wist hij zeker.

Wilde je echt oud worden, dan moest je je harden.

Zijn gedachtegang werd verstoord doordat Samuel op het punt stond om weg te gaan. Hij trok de dikke muts over zijn hoofd. Toen draaide hij zich in de deuropening om en keek Joel aan. Samuel zag er vaak ongelukkig uit als hij naar zijn werk vertrok. Dat was ook iets wat Joel niet beviel. Soms kreeg hij er buikpijn van. Op zulke momenten kon Joel absoluut geen hoogte krijgen van wat er in Samuel omging.

Het kon natuurlijk dat hij dacht aan mama Jenny, die zomaar ineens verdwenen was. Dat kon Samuel even verdrietig maken als Joel zelf soms werd.

Of misschien dacht hij aan de zee die hij ook vandaag niet zou terugzien? Tussen alle dennenbomen en sparren die hij omhakte en daarna van takken en schors ontdeed?

‘Zit niet te dromen’, zei Samuel. ‘Dan kom je te laat op school.’

‘Ik ga zo, als ik mijn schoenen aanheb’, antwoordde Joel.

‘Het is alweer winter’, verzuchtte Samuel. ‘Wedden dat het weer zo’n lange, donkere, strenge winter wordt?’

‘We kunnen toch verhuizen, en hier weggaan?’ opperde Joel. ‘Morgen.’

‘Als het zo eenvoudig was’, zei Samuel. ‘Maar dat is het niet.’

Toen vertrok hij. Joel hoorde zijn stappen op de trap. De buitendeur op de begane grond sloeg dicht.

Joel reeg zijn schoenen dicht. Hij deed zijn jas aan, zijn muts op en zijn sjaal om. Zijn wanten kon hij niet vinden. Nu moest hij kiezen: verder zoeken of niet te laat op school komen.

Hij koos ervoor om de wanten te laten zitten. Zo koud was het nog niet. De winter was nog maar net begonnen.

En hij besloot om vandaag zijn fiets te laten staan. Dan kon hij mooi zijn hoge schoenen uitproberen en de dunne poedersneeuw de lucht in schoppen. Maar al toen hij de trap af liep, merkte hij dat ze een beetje te krap geworden waren. Hij zou een paar nieuwe nodig hebben. Maar hoe zou hij Samuel daarvan kunnen overtuigen? Schoenen waren duur.

‘Het is duur om arm te zijn’, zei Samuel vaak. Joel begreep, dacht hij, wel min of meer wat Samuel bedoelde.

Hij liep de straat op. Het was nog donker. Slechts een streep vaal licht sijpelde over de heuvelruggen met sparren, die op wacht stonden rondom het handelsstadje.

De school wachtte. Juffrouw Nederström was er vast al. Als hij zich haastte, kon hij nog op tijd komen.

Hij schopte wat sneeuw omhoog.

Hij dacht al aan de avond, wanneer hij plechtig zijn goede voornemens zou gaan maken.

De winter had hem dit jaar weer te grazen genomen.

Maar dat deed er eigenlijk niet toe.

Wat telde was dat er een nieuw jaar aangebroken was.

2

Op weg van school naar huis kocht Joel bloedworst.

Hij was bijna altijd degene die boodschappen deed, omdat Samuel pas laat thuiskwam uit het bos. Dag in dag uit kookte Joel, waste af en deed de boodschappen. Maar Samuel maakte het huis schoon en deed de was. Dat deed hij altijd op zaterdagavond, voordat ze samen naar de radio gingen zitten luisteren.

Boodschappen doen was niet Joels hobby. In de winkel van Ehnströms Levensmiddelen liepen altijd ouwe taarten voor zijn voeten die nooit konden besluiten wat ze wilden hebben. Soms had hij extra pech en liep hij tegen een moeder van een van zijn klasgenoten op. Op zulke momenten kon hij woest worden op zijn eigen verdwenen mama Jenny. Als ze dan niet bij Samuel en hem had willen blijven wonen, had ze toch best al het eten in huis kunnen halen dat ze nodig hadden? Ze had het huis van de vloer tot het plafond met eten kunnen vullen. Dan was het Joel bespaard gebleven – dit eeuwige hollen naar de winkel en het zich tussen die wijven wurmen.

Vorig jaar had hij trouwens wel een grote verandering doorgevoerd. Hij deed voortaan om de dag boodschappen. Bovendien kocht hij steeds hetzelfde eten op dezelfde dag van de week. Zodat het allemaal wat sneller zou gaan.

’s Maandags aten ze voortaan bloedworst en aardappels. Plus rode vossenbessen die Samuel en hij aan het begin van de herfst hadden geplukt en waar ze compote van hadden gemaakt.

Maar deze maandag was er bij Ehnströms iets anders dan anders.

Joel merkte het onmiddellijk toen hij de winkel binnenkwam.

Er was een nieuwe winkelmedewerkster. Normaal gesproken hielp Ehnström zelf in de winkel, of zijn vrouw Klara. Nu stond er een andere vrouw achter de toonbank. Nou ja, vrouw, vrouw. Ze zat tussen een vrouw en een meisje in. Joel had haar nog nooit gezien. Dat bracht hem heel even in verlegenheid.

‘Bloedworst’, zei hij resoluut toen hij aan de beurt was.

Het nieuwe meisje aan de andere kant van de toonbank lachte.

‘Hoeveel?’ vroeg ze.

‘Voor twee personen’, antwoordde Joel, net als anders.

‘Stel je voor, het joch woont alleen met zijn vader en zorgt zelf voor het huishouden’, hoorde hij iemand achter zijn rug zeggen.

Joel draaide zich bliksemsnel om. Het was een grote, dikke tante die dat had gezegd. Ze had een bezweet gezicht en was de moeder van een meisje dat in Joels klas zat. Op dat moment had Joel een hekel aan de moeder én aan het meisje. Natuurlijk had zij thuis verteld dat hij geen moeder had. En natuurlijk moest nou net die moeder hier staan te zweten en iets aan het nieuwe winkelmeisje vertellen waar ze niets mee te maken had.

Joel voelde dat hij een kleur kreeg. Die kreeg hij altijd als hij kwaad werd.

‘Een flinke jongen, dat wel’, deed de dikke dame er nog een schepje bovenop.

Joel wenste dat ze zou ontploffen en ter plekke zou sterven.

Het winkelmeisje lachte. Maar ze zei niets. Ze woog de worst af en pakte hem in. Joel rekende af. De hele tijd was hij bang dat het mens, dat achter hem met haar dikke buik in zijn rug stond te porren, nog iets zou zeggen.

Maar dat deed ze niet.

Toen Joel weer op straat stond, bekroop hem een gevoel van schaamte. Hij wilde geen boodschappen doen. Hij wilde niet langer moeder voor zichzelf zijn. Maar hij wilde vooral wraak nemen. Het dikke mens was natuurlijk niet dood neergevallen, zoals hij had gewenst. Het was zoals hij altijd al zei: volwassenen wisten zelf niet wat het beste voor hen was.

Hij liep over straat en ging tussen twee lantaarnpalen staan, waar het donker was. Hij had koude handen omdat hij geen wanten aanhad. De papieren zak met bloedworst stopte hij onder zijn jas. Eigenlijk zou hij zich moeten haasten. Het eten moest liefst klaar zijn als Samuel thuiskwam. Bovendien was het Oudejaarsdag. En hij had nog een hoop voor te bereiden voor het avond was.

Maar het mens dat hem voor schut had gezet, liet hem niet los. En vooral het nieuwe winkelmeisje niet.

Hij vroeg zich af wie ze was. Kon het Ehnströms dochter zijn? Toen hij de bloedworst had aangenomen en betaald, had hij haar stiekem bekeken. Ze was jonger dan hij in eerste instantie had gedacht. Vijfentwintig jaar, gokte hij, ook al was hij slecht in het raden van leeftijden van mensen. Juffrouw Nederström leek soms wel negentig, vond hij. Maar tot zijn grote verbazing had iemand hem een keer verteld dat ze nog niet eens vijftig was.

Er was nog iets anders met de verkoopster dat zijn nieuwsgierigheid had geprikkeld. Ze praatte op een andere manier. Ze kwam niet van hier. Hij wist het niet voor honderd procent zeker, maar hij durfde te wedden dat ze helemaal uit Stockholm kwam. Vorig jaar zomer was er een circus in het stadje geweest. Joel had zoals gewoonlijk meegeholpen met stoelen dragen en een omheining opzetten, om een vrijkaartje te bemachtigen. Een van de circusmedewerkers had hem gevraagd om koffie voor hem te kopen. De circusmedewerker kwam uit Stockholm en sprak een heel specifiek dialect. En de nieuwe verkoopster bij Ehnström praatte precies zo. Als hij het zich tenminste goed herinnerde.

Zijn gedachten werden onderbroken doordat de dikke dame naar buiten kwam. Joel beet zijn kiezen op elkaar en hoopte zo vurig als hij maar kon dat ze op het trapje van de winkel zou uitglijden en dood zou neervallen. Maar dat deed ze natuurlijk niet. Alleen onschuldige mensen gleden uit en deden zich pijn. Echt zware criminelen nooit. Zoals dikke wijven die praatten over zaken die ze niets aangingen.

Joel zag hoe ze haar tas aan het handvat van een stepslee hing. Die was bruin geverfd en aan de voorkant van de ribben zaten omgekrulde punten, die je niet zo vaak zag.

Joel prentte de stepslee goed in zijn geheugen. Hij wist waar het mens woonde. Op een van zijn avondexpedities door het stadje zou hij op haar stepslee plassen.

Hij zag haar om de hoek van de straat verdwijnen. Ze was nog altijd niet uit elkaar gebarsten. Joel zette het op een drafje, naar huis. Hij had het steenkoud. Zijn handen waren spierwit. Intussen kon hij het nieuwe winkelmeisje bij Ehnströms niet uit zijn gedachten zetten.

Wat hij nou precies dacht, wist hij eigenlijk niet.

zHij besloot dat dit wel kon wachten tot de volgende dag. Dan zouden de schoenen ook nog te krap zijn. Vanavond had hij te veel andere belangrijke dingen te doen.

Terwijl hij wachtte tot de aardappels gaar waren, liep hij naar de wc en keek in Samuels scheerspiegel naar zijn gezicht. Dat was een gewoonte die hij het laatste jaar had aangeleerd. Een goed voornemen dat hij een jaar geleden had gemaakt. Elke middag zou hij in de spiegel naar zijn gezicht kijken. Hij zou onderzoeken hoe hij veranderde. Maar nu, een heel jaar later, vond hij dat hij er nog steeds hetzelfde uitzag. In de spiegel kon hij van geen kant ontdekken dat hij was gegroeid. Ook kon hij niet zien dat zijn voeten te groot voor zijn winterschoenen waren geworden. In dat geval zou hij liever elke dag een keer naar zijn voeten hebben gekeken. Maar wie bekijkt er nou zijn eigen voeten in de spiegel?

Joel prikte met een vork in de aardappels. Nog vijf minuten. Terwijl hij wachtte, dekte hij alvast de tafel. Soms zette hij er weleens een derde bord bij. Bij wijze van proef. Stel dat mama Jenny er nu tóch was geweest. Hij vroeg zich af waar ze dan zou zitten. Tussen hem en zijn vader in? Of op zijn eigen plek, het dichtst bij het fornuis? Hij was tot de conclusie gekomen dat dat haar plek was. Zíj zou degene zijn geweest die het eten van het fornuis haalde.

Toen alles klaar was, de bloedworst gebakken en onder een deksel gezet zodat hij niet afkoelde, en de vossenbessencompote uit de voorraadkast gehaald, was het wachten op Samuel. Joel deed net als anders. Hij kroop in de vensterbank en keek uit over straat. Daar had hij altijd gezeten, zolang als hij zich kon herinneren. Door dít raam had hij de geheimzinnige hond een keer gezien. Dit was de plek waar hij altijd ging zitten als hij een of andere moeilijke beslissing moest nemen. Of wanneer hij verdrietig was.

Eigenlijk was de vensterbank zijn eigen huisje. Zoals Celestine haar glazen vitrine had.

Joels vitrine was een vensterbank. Dat was zijn huis in de wereld.

Het was ook de plek waar hij serieus had beseft dat er iets met hem aan het gebeuren was. Hij werd echt groter. De vensterbank begon te krap te worden. Vroeger was er altijd volop plaats geweest. Nu kon hij zijn benen er niet meer tegelijkertijd kwijt. En vooral niet wanneer hij pijnlijke tenen had.

Hij was een mens die groeide.

Celestine was een model van een schip dat nooit groter zou worden.

Haar masten zouden nooit door het glas heen barsten.

Joel bestudeerde de hemel om te zien of het weer zou gaan sneeuwen. Het was zwaarbewolkt. De hemel was net een gespannen dekzeil, dat doorboog onder het gewicht van alle sneeuw die erop lag. En wanneer het zeil barstte, begon de sneeuw naar de grond te vallen.

Natuurlijk wist Joel dat wat hij dacht niet waar was. Er was daarboven geen zeil gespannen. Sneeuw was regenwater dat bevroor en dan veranderde in sneeuw.

’s Zomers viel er warme regen. ’s Winters koude regen.

Maar de gedachte aan het dekzeil was beter. Makkelijker te begrijpen.

Toen zag hij Samuel aankomen. Een schaduw aan de overkant van de straat.

Een schaduw met een kromme rug.

Na het eten ging Joel naar zijn kamer en deed de deur dicht. Hij hoorde hoe Samuel koffiezette in de keuken en daarna bij de radio ging zitten om naar het nieuws te luisteren.

Joel had veel voor te bereiden. Je goede voornemens voor het nieuwe jaar maken, dat deed je niet zomaar eventjes. Dat moest precies te middernacht gebeuren.

Omdat hij zo laat op stap moest, ging hij op bed liggen en trok een deken over zich heen. Het zou het beste zijn als hij een paar uur zou kunnen slapen. Voor alle zekerheid zette hij de wekker op elf uur en legde hem onder de deken.

Plotseling hoorde hij geknaag in de muur, vlak bij zijn oor. Hij drukte zijn wang tegen het koude behang. De muis was nu heel duidelijk te horen. Die zat maar een centimeter van hem af. Toch wist de muis er niets van dat Joels wang zo dichtbij was.

Joel klopte met zijn knokkels tegen de muur. De muis werd stil. Even later knaagde hij weer vrolijk verder.

Joel bleef luisteren. Algauw viel hij in slaap.

Toen de wekker onder de deken afliep, duurde het een hele poos voordat Joel zichzelf enigszins wakker wist te schudden. Toen herinnerde hij zich wat hij had gedroomd: hoe hijzelf in de muur had gezeten en gezocht had naar de knagende muis, in een ingewikkeld grottenstelsel tussen de houten balken.

Maar nu was het stil. De muis was niet meer te horen. Alleen Samuels gesnurk dat tot zijn eigen slaapkamer doordrong.

Joel ging rechtop zitten. Nog steeds was hij niet echt wakker. Hij had zijn armen nodig om overeind te komen. Al staande viel hij bijna weer in slaap. Net toen zijn ogen bijna dichtvielen, ging er een schokje door hem heen, alsof hij zich aan iets gebrand had. Hij liep naar het raam, zette het op een kier en schraapte wat sneeuw uit het raamkozijn bij elkaar. Toen haalde hij diep adem en wreef de sneeuw in zijn gezicht.

Nu was hij echt goed wakker. Hij tuurde de nacht in. Terwijl hij had liggen slapen, was de hemel helemaal opgeklaard, en bezaaid met fonkelende sterren.

Voorzichtig deed hij het raam weer dicht, kleedde zich aan en sloop met zijn rugzak in zijn hand naar de keuken. Hij deed zijn jas aan en zijn sjaal om, en zette zijn muts op. Zijn wanten had hij die middag opgesnord, toen hij wachtte tot de aardappels zouden koken. Hij deed zijn rugzak om, nam zijn rubberlaarzen in de hand en glipte geruisloos door de deur naar buiten.

Samuel sliep. Zijn gesnurk ging in golven op en neer. Joel sloeg de traptreden die kraakten over: de vierde, de vijfde en de twaalfde. Toen duwde hij de buitendeur open.

Het was een koude nacht.

Hij liep de binnenplaats op en keek omhoog naar de sterrenhemel.

Het was een onvervalste Oudejaarsavond.

Toen verdween hij door het hek en ging op weg naar de plaats die hij van tevoren had uitgekozen.

Het kerkhof – daar zou hij zijn goede voornemens gaan maken.