Henning Mankell

Lukas en de kat die van regen hield

Uit het Zweeds vertaald door Bernadette Custers

Uitgeverij De Geus

breda 2012

==

Oorspronkelijke titel Katten som älskade regn, verschenen bij Rabén & Sjögren, Stockholm, 1992

Oorspronkelijke tekst © Henning Mankell, 1992

Published by agreement with Pan Agency

Eerste Nederlandstalige uitgave © Bernadette Custers en De Geus bv, Breda 2007

Omslagontwerp en -illustratie © Suzanne Hertogs

isbn 978 90 445 2194 8

nur 282

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2007

Wil je het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld je aan.

1

Plotseling schrok Lukas wakker.

Hij deed zijn ogen open en keek om zich heen. Het was bijna helemaal donker. Omdat hij nog steeds bang was in het donker, liet zijn moeder ’s nachts altijd een lampje aan. Lukas keek op de oude wekker die op de vloer naast zijn bed stond. Hij wist niet zeker of hij het klokkijken al helemaal onder de knie had. Maar hij dacht dat het vijf uur was, en dat was veel te vroeg. Voor zeven uur zou er niets gebeuren. Kwaad trok hij het dekbed over zijn hoofd en probeerde weer in te slapen. Maar dat was makkelijker gezegd dan gedaan. Hij was klaarwakker. En het was knap moeilijk om stil te liggen. Het was knap moeilijk om nog twee hele uren te moeten wachten voor er iets zou gebeuren, als je jarig was en zes jaar werd.

Hij vroeg zich af wat voor cadeau hij zou krijgen. Vorig jaar, toen hij vijf werd, had hij geraden dat hij een gereedschapskistje zou krijgen dat hij in een etalage had zien staan. Dat stond toen boven aan zijn verlanglijstje. De dag voor zijn verjaardag was zijn vader thuisgekomen met een pakje dat rammelde. Toen wist Lukas zeker dat hij zijn gereedschapskist zou krijgen. Hoewel hij had gedaan alsof hij van niets wist. Een verrassing moest een verrassing zijn, ook als je per ongeluk te weten kwam wat er in het pakje zat.

Maar dit jaar wist hij het niet. Het probleem was dat er zo veel verschillende dingen op zijn verlanglijstje stonden. Hij had niet kunnen kiezen wat hij het liefst van alles wilde hebben. Daarom was hij natuurlijk ook zo vroeg wakker geworden, van pure zenuwen. Als hij nou maar niet iets kreeg wat hij niet wilde hebben.

Lukas trommelde met zijn vingers op het blauwwitte behang met de zeilbootjes. Zijn hoofd zat vol gedachten die alsmaar heen en weer sprongen.

Zo bedacht hij dat zes jaar worden iets merkwaardigs was. Niet op de laatste plaats omdat zijn grote broer die Markus heette maar nooit anders dan Fladder werd genoemd, nu dubbel zo oud was als hij. Hij was twaalf jaar.

Lukas lag te giechelen in zijn bed. Als Fladder dubbel zo oud was, moest hij eigenlijk ook dubbel zo lang zijn als Lukas. Maar dan zou hij langer dan twee meter zijn. En hij moest eigenlijk ook dubbel zo grote ogen hebben. Ogen als schoteltjes. Of misschien moest hij dubbel zovéél ogen hebben? Vier stuks in plaats van twee? Nee, dat was een idiote gedachte, maar wel lachen! Fladder had het vast niet leuk gevonden als hij wist dat Lukas hem in gedachten vier ogen gaf. Fladder kon om het minste of geringste kwaad worden, vooral op Lukas. Het was zaak om altijd goed na te denken voor je iets zei of deed.

De gedachten sprongen verder in Lukas’ hoofd. Nu lag hij te denken aan zijn vader die Axel heette en vrachtwagenchauffeur was. Wanneer hij thuiskwam, rook hij vaak naar stal. Dan wist Lukas dat hij varkens of kalveren naar het slachthuis had gereden. Andere keren als hij thuiskwam, rook hij naar iets heel anders.

Lukas probeerde altijd te raden met wat voor vracht zijn vader had rondgereden als hij ’s avonds thuiskwam van zijn werk. Dan liep hij naar de garage om aan de overall te ruiken die daar hing. Daarna liep hij naar de tv-kamer waar papa op de bank lag te wachten tot het eten klaar was. Hij vroeg hem of het klopte wat hij had geraden. Soms had hij gelijk, soms zat hij er totaal naast. Gisteren had hij het mis gehad. Toen dacht Lukas dat de overall naar olie en benzine had geroken. Hij had geraden dat zijn vader die dag spullen naar verschillende tankstations had gereden. Maar dat was fout geweest. Zijn vader had naar olie geroken omdat de vrachtwagen kapot was gegaan en hij met allerlei gereedschap over de motor had moeten hangen om hem te repareren.

Lukas’ vader heette Axel. Axel Johanson, en daarom heette Lukas ook Johanson.

‘Axel Johanson en Lukas Johanson’, kletste Lukas maar wat voor zich uit, terwijl hij in bed lag en met zijn vingers op het behang trommelde. Maar hij keek wel uit dat hij niet te hard praatte. Dan kon zijn moeder weleens wakker worden en hij wilde niet dat ze in de gaten kreeg dat hij niet meer kon slapen.

Onmiddellijk sprongen zijn gedachten over naar haar. Zij heette Beatrice Aurore en was veel jonger dan Axel. Ze was sowieso totaal anders. Terwijl Axel groot en sterk was en een bulderende stem had, was Beatrice klein en smal en praatte ze heel zachtjes. Vaak klonk het alsof ze fluisterde. Axel reed vanaf ’s ochtends vroeg in een vrachtauto rond en kwam pas om een uur of vijf thuis. Dan was Beatrice de hele dag thuis geweest, als ze tenminste geen boodschappen was gaan doen.

Ze maakte het eten en het huis schoon en soms schilderde ze een stoel over die ze ’s zomers op een veiling had gekocht. Lukas had nooit kunnen begrijpen waarom ze zo gek was op het overschilderen van oude stoelen. Axel ook niet trouwens, maar hij zei er niets van.

Lukas bedacht dat hij twee prima ouders had. Het beste was wel dat het er twéé waren. Veel vrienden van hem hadden er maar één. Wilde je iets hebben, dan kon je het altijd twee keer vragen als je twee ouders had. Als de ene nee zei, kon je het aan de andere vragen. Je wist maar nooit of het antwoord dan toch nog ja werd. Hetzelfde was het geval als de ene zei dat je niet meer buiten mocht gaan spelen wanneer het al donker was. Als mama nee zei, kon hij het doodleuk nog eens aan papa gaan vragen. Lukas had geleerd dat je lastige vragen het beste aan mama kon stellen als ze bezig was een oude stoel opnieuw te schilderen. Dan was ze bijna altijd in een goed humeur, en Lukas wist dat ze vaak niet eens hoorde wat hij vroeg. Het slechtste moment om haar vragen te stellen was als papa weg was. Dan zei ze overal nee op. Bij papa was het een stuk lastiger om te weten wanneer je beter je mond kon houden of juist je vraag kon stellen. Bovendien kon hij Lukas soms zomaar verbieden om iets te doen wat hij eerst goedgevonden had.

Ouders konden best lastig zijn, vond Lukas. Maar een broer hebben die groter was dan jijzelf, was nog lastiger. Lukas werd al kwaad bij de gedachte dat Fladder altijd ouder zou zijn dan hij. Hoe hard hij ook groeide, hoeveel jaren er ook voorbijgingen, Fladder zou altijd ouder zijn dan hij. Dat was een onrecht waar je helemaal niets tegen kon doen.

Lukas ging rechtop in bed zitten. Hij keek weer op de wekker.

‘Loop eens door!’ zei hij tegen de wijzers. ‘Rennen, jullie!’

Maar nee hoor, ze bewogen zich geen seconde sneller.

Hij moest iets doen zodat het zeven uur zou worden. Misschien moest hij de slaapkamer van zijn ouders in sluipen en de wijzers van hun wekker vooruitdraaien? Nee, dat zouden ze merken. Papa hield er niet van om eerder op te staan dan strikt noodzakelijk.

Lukas ging weer liggen en dacht verder over Fladder. Nog zo’n onrecht was dat zijn broer een koosnaam had, terwijl Lukas nooit anders werd genoemd dan Lukas. Wie er het eerst op de naam Fladder gekomen was, wist Lukas niet. Het was altijd al zo geweest. Fladder was echt een Fladder. Hij stond nooit stil en wanneer hij aan tafel zat, zat hij aan één stuk door te draaien op zijn stoel. Een echte draaikont. Maar de ware reden dat hij Fladder was genoemd, moest wel zijn dat hij zo’n kei in skateboarden was. In het hele huizenblok waar ze woonden, op de hele Lijsterbesweg, was niemand zo’n kei in skateboarden als Fladder. Hij had weleens geprobeerd om Lukas te leren skateboarden – soms was Fladder de beste grote broer die je kon hebben. Maar Lukas vond het moeilijk, en Fladder, die geen geduld had, werd altijd snel boos op hem.

Lukas dacht dat hij nooit zo goed in skateboarden zou worden als Fladder. Hij moest iets anders verzinnen om net zo goed in te worden. Maar wat? Hij wist het niet en hij vond het moeilijk om bij die gedachte te blijven, omdat hij vooral dacht aan wat hij voor zijn verjaardag zou krijgen. Hij keek weer op de wekker. Er was nog steeds een heel uur over voordat zijn ouders wakker zouden worden.

Wat hadden ze voor hem gekocht? Hij had nieuwe schaatsen op zijn verlanglijstje staan, en ook een computerspel, maar dat zou hij vast niet krijgen. Als ze maar geen nieuwe kleren voor hem hadden gekocht... Dát was pas een slecht cadeau. Met nieuwe kleren kon je niet spelen.

Een ander slecht cadeau was iets wat je ouders nuttig vonden. Zoals een nieuw bedlampje of een stoel. Of, erger nog, een tapijt.

Stel je voor dat hij een tapijt kreeg! Dan zou het niet meevallen om er blij uit te zien.

Elke ochtend wanneer hij wakker werd, zou hij naar het nuttige tapijt moeten kijken dat op de vloer lag en nergens toe diende. Tapijten die ouders kochten konden nooit vliegen. Die lagen gewoon op de vloer en als je pech had gleed je erover uit en stootte je je kop.

Plotseling wist Lukas zeker dat hij een tapijt zou krijgen. Hij wist het zo zeker dat hij nu al kwaad werd. Ruilen kon je het ook al niet. Wie van zijn vrienden wilde er nu een tapijt hebben? En Fladder zou natuurlijk lachen.

‘Het is onrechtvaardig’, zei Lukas hardop. ‘Ik wil geen nieuw tapijt hebben.’ Toen dacht hij weer aan Fladder. Er was zo veel onrechtvaardigs. Fladder was midden in de zomer jarig als je buiten in de tuin kon zitten. Waarom moest Lukas nou net in maart jarig zijn, als er altijd natte sneeuw viel en het koud was? Je kon toch niet buiten gaan zitten als het sneeuwde of regende!

Je zou het zelf moeten kunnen bepalen, dacht Lukas. Welke dag je jarig wilt zijn, hoe je gaat heten, waar je goed in wordt.

Dát zou hij volgend jaar op zijn verlanglijstje zetten! Een nieuwe verjaardag!

Hij keek weer op de wekker. De wijzers waren maar een piepklein beetje doorgelopen.

De tijd ging echt ontzettend langzaam.

Toen sliep hij in, zonder dat hij het zelf merkte.

Hij hoorde niet dat de wekker afging in de slaapkamer van zijn ouders. Hij werd pas wakker toen het licht in zijn kamer aanging en ze voor zijn neus stonden te zingen.

En toen kreeg hij zijn cadeau.

2

Eerst was Lukas teleurgesteld.

Toen hij wakker werd en mama en papa in zijn kamer voor hem stonden te zingen, hadden ze alleen maar een doodgewone kartonnen doos bij zich. Er zat niet eens cadeaupapier of een lint omheen! Lukas vond die eruitzien als een van de kartonnen dozen die in de garage stonden, met oude schoenen erin. Dat mama ook nog een dienblad in haar handen had met een taart met zes brandende kaarsjes erop, hielp niet. Lukas staarde naar de kartonnen doos. Waarom kreeg hij voor zijn verjaardag een doos met oude schoenen? Hij voelde dat zijn onderlip begon te trillen en dat het warm werd achter zijn ogen. Maar hij wilde niet janken, hij wilde niet laten zien dat hij teleurgesteld was. Papa kon boos worden. Hij hield er niet van dat je verdrietig om niets werd, zoals hij dat zei. Lukas vroeg zich ook af waarom Fladder er niet bij was. Lag hij te slapen ook al was zijn broertje jarig? Op deze belangrijke dag waarop hij dubbel zo oud als Lukas werd? Maar precies toen Lukas aan Fladder dacht, kwam die zijn slaapkamer binnen. Hij had maar één pantoffel aan en zag er nog helemaal slaapdronken uit.

‘Oké, zingen maar!’ zei Axel met zijn bulderstem. Toen zette hij het ‘Lang zal hij leven’ zo luid in dat de ruiten rinkelden. Beatrice kon je nauwelijks horen, maar Lukas zag wel dat haar lippen bewogen. En ze lachte. Nee, er konden gewoon geen schoenen in de doos zitten, dacht Lukas. Zulke rotouders had hij niet. Maar toen hij naar Fladder keek, werd hij toch weer ongerust. Die zong helemaal niet mee. Hij stond alleen maar naar Lukas te grijnzen. Niemand kon zo grijnzen als Fladder. Hij grijnsde zó dat je boos, verdrietig en bang tegelijkertijd werd. Hij wist natuurlijk wat er in de doos zat, dacht Lukas. Hij weet dat het een paar oude schoenen zijn.

Lukas begon zich af te vragen of hij niet beter van huis kon weglopen. Als hij een paar oude schoenen op zijn verjaardag kreeg, kon dat alleen maar betekenen dat mama en papa en Fladder niet meer van hem hielden. Dan zat er niets anders op dan weg te lopen. Hij moest weglopen naar een plek waar je als je jarig was, behoorlijke cadeautjes kreeg, met papier en een lint eromheen.

Plotseling hoorde Lukas iets.

Een ander geluid dat dwars door papa Axels bulderende stem heen drong.

Wat was dat? Nu kwam het terug. Het klonk als iets wat piepte. En plotseling, net toen ze uitgezongen waren, begon de kartonnen doos te bewegen. Hij begon te springen, het deksel schudde, alsof de doos een pan water was die zojuist aan de kook gekomen was.

Lukas staarde naar de doos. Het waren geen oude schoenen. Het was iets wat bewoog. Plotseling stak er iets uit de doos omhoog, het was pik- en pikzwart. Wat was dat? Lukas kon het eerst niet zien. Maar toen begreep hij dat het een pootje was. Een zwart pootje. Daarna kwam de kop omhoog en toen begreep hij dat hij een kat voor zijn verjaardag gekregen had. Een pikzwarte kat die uit de doos klauterde. Hij sprong van het deksel af, hij was helemaal zwart, hij keek naar Lukas en piepte.

Toen plaste hij op papa Axels voet.

‘Jij moet hem zindelijk maken’, zei Axel lachend. ‘Hij moet een bak met zand hebben waarin hij kan plassen. Gefeliciteerd met je verjaardag, Lukas. Je bent nu een grote kerel, jongen.’

‘Gefeliciteerd’, zei Beatrice. (Zo ging het altijd bij Lukas thuis. Eerst zei papa Axel iets, dan herhaalde Beatrice wat hij had gezegd.)

‘Hij mag niet in mijn kamer komen’, zei Fladder streng. ‘Ik wil niet dat hij iets kapotmaakt.’

‘Mijn kat maakt niets kapot’, antwoordde Lukas woedend. ‘Trouwens, hij wíl niet eens in jouw kamer komen.’

Fladder wilde net antwoord geven toen Axel zijn hand opstak.

‘Geen gekibbel op een verjaardag’, zei hij. ‘Hoogste tijd om taart te eten!’

En dat deden ze. Maar Lukas proefde nauwelijks hoe de taart smaakte, hij zat aan één stuk door naar het jonge katje te kijken dat in zijn kamer op onderzoek was uitgegaan. Hij kroop onder het bed en kwam plotseling weer achter het bureau tevoorschijn. Af en toe piepte hij, en Beatrice zei dat hij waarschijnlijk nog steeds naar zijn moeder zocht.

‘Nu ben jij moeder geworden, moeder van een kat’, zei Fladder tevreden.

Lukas zei niets. Maar hij zou de kat leren om tegen Fladder te blazen als hij stomme dingen zei, nam hij zich voor.

Maar eigenlijk liet Fladder hem op dit moment koud. Wat hem net was overkomen, was zo bijzonder dat hij het bijna niet kon bevatten. Was het echt waar? Ja, het was waar. Hij had een jong katje gekregen! Terwijl hij had gedacht dat hij nooit een eigen dier zou mogen hebben. Toen hij het een keer aan papa had gevraagd, had die gezegd dat dieren veel te veel rompslomp gaven en dat je volwassen moest zijn om voor een kat of een hond te kunnen zorgen. Lukas had meteen alle hoop laten varen. Als papa’s stem resoluut klonk, viel er meestal niet te tornen aan wat hij zei. Maar nu had hij dus toch een dier gekregen, een kat die helemaal zwart was.

‘Hoe heet hij?’ vroeg Lukas.

‘Dat mag je zelf bedenken’, antwoordde Axel.

‘Ik hoop dat het geen vrouwtje is’, zei Fladder. ‘Want dan krijgt ze massa’s jonkies.’

‘Het is een kater’, zei Axel. ‘Moet jij niet eens naar school?’

Fladder verdween naar zijn kamer zonder antwoord te geven. Op dat moment vond Lukas het allang best dat hij zijn kamer uit ging. Fladder kon soms best lastig zijn.

‘En?’ vroeg Axel. ‘Wat vind je ervan?’

‘Bedankt’, zei Lukas. ‘Heel erg bedankt!’

‘Nu mag je niet vergeten dat je een kat hebt’, zei Beatrice. ‘Hij moet elke dag eten hebben en je moet met hem spelen. En het zand in de bak verschonen. Je bent een grote jongen nu, Lukas. Zes jaar.’

‘Ik zal voor hem zorgen’, zei Lukas.

‘Ik moet ervandoor’, zei Axel. ‘Wat dacht je trouwens, toen we binnenkwamen met een oude doos?’

‘Dat ik een paar oude schoenen zou krijgen’, antwoordde Lukas.

Axel gaf hem een knipoog.

‘Ik zag het wel, hoor, dat je onderlip ging trillen’, zei hij. ‘Maar het spreekt toch vanzelf dat we je geen oude schoenen zouden geven?’

‘Dat spreekt toch vanzelf’, zei Beatrice.

Toen liepen ze zijn kamer uit en voor het eerst was Lukas alleen met zijn kat.

Wanneer hij hem van de vloer optilde, piepte hij. Even later begon de kat met een van de knopen van Lukas’ pyjamajasje te spelen.

Op hetzelfde moment wist Lukas dat hij van deze kat hield. Hij had zich vaak afgevraagd wat dat betekende: houden van. Nu wist hij het. Van deze kat die zo zwart als de nacht was, hield hij. Hij had iets gekregen voor zijn verjaardag waarvan hij niet eens had durven dromen.

Zijn gedachten werden onderbroken door Fladder die de deur plotseling openrukte.

‘Denk d’r aan, hij mag niet in mijn kamer komen!’ zei hij. ‘Onthoud dat, mannetje!’

‘Je moet eerst kloppen’, zei Lukas. ‘Kijk nou, je hebt hem laten schrikken!’

‘Een hond was beter geweest’, zei Fladder. Toen smeet hij de deur dicht.

Lukas kreeg de indruk dat Fladder jaloers was. Dat maakte de zaak er niet slechter op. Dan kon Fladder ook eens voelen hoe dat was. Meestal was Lukas degene die jaloers was, omdat Fladder zo veel meer mocht dan hij. Net goed voor Fladder!

Lukas merkte dat er deze dag iets veranderd was. Een eigen kat hebben waar je verantwoordelijk voor was, dat was fijn én belangrijk. Nu moest hij een naam voor de kat gaan verzinnen. Hoe moest een kat die helemaal zwart was, eigenlijk heten? Zou die ook Lukas kunnen heten, net als hijzelf? Dat was misschien wel handig als papa of mama riep. Dan zouden ze alle twee komen. Maar wat gebeurde er als Fladder riep? Dat gaf zeker heibel, omdat Fladder had gezegd dat de kat niet in zijn kamer mocht komen. Nee, hij moest echt een nieuwe naam verzinnen. Hij keek naar de kat die plotseling midden op zijn hoofdkussen was gaan liggen en in slaap gevallen was.

Een pikzwart bolletje op zijn witte kussen. En toen wist hij het ineens. Lukas wist niets wat zo zwart was als de nacht.

Nacht. Natuurlijk zou zijn kat Nacht heten.

Nu had hij de enige kat in de hele wereld die Nacht heette.

Voorzichtig ging hij met zijn hoofd naast de kat liggen en begon hem te aaien. Onmiddellijk begon de kat te spinnen.

‘Nacht’, zei Lukas. ‘Ik heb een kat die Nacht heet. Ik heb jou.’

Daarna viel Lukas in slaap. En toen mama Beatrice, die zich afvroeg waarom het zo stil in zijn kamer was, de deur opendeed en naar binnen keek, was alleen Nacht wakker. Lukas sliep.

Vanaf die dag dacht Lukas aan bijna niets anders dan aan zijn kat. Nacht was een eigenaardige kat. Hoewel hij alleen kon miauwen, of piepen wanneer hij honger had, had Lukas het idee dat Nacht altijd begreep wat hij zei. Lukas had besloten dat als hij zijn kat niet kon leren praten, hij zelf de taal van de katten zou leren. Daarna zouden ze samen de wereld in trekken.

Hij had nooit van zijn leven gedacht dat hij zo’n mooi cadeau zou krijgen, die dag dat hij zes jaar werd.