Majgull Axelsson

Moederpassie

Vertaald uit het Zweeds door Janny Middelbeek-Oortgiesen

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Moderspassion, verschenen bij Brombergs

Oorspronkelijke tekst © Majgull Axelsson en Brombergs Bokförlag ab, 2011

Nederlandse vertaling © Janny Middelbeek-Oortgiesen en De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Imgorthand/Getty Images

isbn 978 90 445 2212 9

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

De wind waait over de zeeën

Het duister is grenzeloos naakt

Je zou zo mooi zijn geworden

op het portret dat nooit werd gemaakt.

tove jansson

Minna

#

De deur gaat open en dat dwingt me uit een aangenaam nergens naar een licht weerzinwekkend ergens. Ik wil niet wakker worden, maar wat helpt dat? Geel lamplicht spreidt zich als een waaier uit over de vloer, iemand glipt naar binnen en doet de deur achter zich dicht, werpt me een snelle blik en een glimlach toe. Het is een meisje. Of een jonge vrouw. Haar blonde haar is strak naar achteren gekamd en in haar nek wipt een heel kort paardenstaartje. Ze draagt een blauwe tuniek met een V-hals en een witte broek.

Op hetzelfde moment weet ik weer wie ik zelf ben. Ik schuif dat besef meteen ter zijde. Weg. Vort. Aan de kant ermee.

Het meisje doet heel zachtjes. Ze loopt naar de witte kasten naast mijn bed en opent een ervan. De deur piept een beetje als hij opengaat en ze vertrekt haar gezicht, wendt zich dan tot mij en glimlacht nog een keer terwijl ze haar wijsvinger naar haar bovenlip brengt en die even aanraakt. Het is een overbodige daad. Ik heb niets gezegd, ik kan niet eens wat zeggen, ik doe gewoon mijn ogen dicht en probeer terug te zinken in het niets. Dat lukt niet. Ik hoor hoe het meisje in de kast aan het rommelen is, er ritselt iets, en wanneer ze hem sluit piept de deur opnieuw. Heel even is het volkomen stil, dan voel ik een koele hand op mijn voorhoofd.

‘Sorry’, fluistert het meisje.

Ik reageer niet, houd gewoon mijn ogen dicht en gebruik al mijn energie om mezelf weg te schuiven. Ik ben er niet. Besta niet. Ik ben slechts een paar ogen dat het landschap achter een paar oogleden bekijkt. Het is een turkooizen landschap, met donkere bergen en lichte dalen. Heel mooi. De verpleegkundige blijft even staan, maar dan hoor ik haar voorzichtige stappen wanneer ze naar de deur loopt. Enkele seconden lang dringt het gedempte geluid naar binnen van een stem op de gang, maar dat wordt midden in een zin afgebroken. Het meisje is naar buiten gegaan en heeft de deur achter zich dichtgetrokken. Ze heeft me verlaten. Aan mezelf overgeleverd.

Mijn ogen gaan vanzelf open. Het is donker in de kamer, slechts een zwak grijs licht sijpelt ergens vandaan naar binnen. Misschien is het nog nacht. Als het geen middag is, een donkere Zweedse namiddag in de herfst. Buiten giert de storm nog steeds en het regent, maar misschien niet meer zo veel als gisteren. Het gekletter tegen de ruit is ietsje trager, het klinkt meer als gevit en gezeur dan als een woede-uitbarsting. Bedankt. Heel erg bedankt. Kleine zegeningen zijn ook zegeningen.

Mijn ogen weer proberen te sluiten helpt niet. Ze gaan opnieuw open, ze willen zien en weten. Waar ben ik? Niet op een ziekenzaal, maar wel in een ziekenhuis. In een soort berging. Veel kasten en een aanrecht. Een reservekamer, zo eentje die alleen wordt gebruikt als het ziekenhuis overvol is, wanneer er in elke tweepersoonskamer drie bedden staan. Maar alle uitrusting is er, zie ik. Glimmende knopjes op de muur naast me. Een korte slang met een mondstuk dat aan een ander mondstuk gekoppeld moet worden. Een wat grotere rode knop. Een noodbel. Waar dat nou goed voor is?

Ik sluit opnieuw mijn ogen en verdraai mijn hoofd, maar die beweging is te abrupt en ik moet daarna stil blijven liggen om te zorgen dat de wereld ophoudt met draaien. Dat duurt even en terwijl ik wacht, hoor ik een zacht gorgelen. Het duurt maar heel even, maar het is luid genoeg om zeker te weten dat het echt een gorgel is. Niet van een kraan, want hier druppelen of lopen geen kranen. Het is ook niet van een radiator. Het is van een mens. Er ligt hier blijkbaar een gorgelende mens naast me. Toch ben ik niet in staat mijn ogen te openen om te zien wie het is, mijn ogen die net nog alles wilden zien en weten, willen dat opeens niet meer. Ze willen alleen dat de wereld ophoudt met draaien, maar de wereld wil niet ophouden. Die draait door, steeds sneller, die keert en kantelt, en ik voel een misselijkheid opkomen die opeens als een brok in mijn keel zit. Maar daar trek ik me niets van aan, ik heb meer zintuigen dan mijn gezichtsvermogen, ook al zijn ze niet helemaal onbeschadigd, dus ondanks de pijn strek ik mijn linkerarm uit om te voelen. En jawel, er staat een bed naast het mijne. Vlakbij. Op slechts twintig centimeter afstand. Ik kan het laken en de ruitjes van de wafeldeken onder mijn vingers voelen …

Dan moet ik braken.

In een tiende van een seconde schiet het door mijn hoofd dat dit voor mij de gelegenheid is, dat de poort naar de eeuwigheid eindelijk op een kier staat, dat als ik mijn hoofd slechts iets verdraai en daarna volkomen roerloos blijf liggen, ik in mijn eigen braaksel zal stikken. Een tel later trekt mijn lichaam zich in een kramp samen en uit mijn maag welt niet alleen een stinkende smurrie, maar ook een geluid, een gutturale brul, gevolgd door nog zo’n brul wanneer mijn lichaam zich opnieuw samentrekt. De deur gaat open, ik hoor een stem en gedempte kreten, meerdere verpleegkundigen verdringen zich om me heen, ze dwingen me omhoog en opzij, zorgen ervoor dat het laatste braaksel op de vloer belandt. Iemand houdt mijn voorhoofd vast, iemand anders staat vlak voor me, en door de stank van mijn eigen braaksel heen kan ik vernemen dat ze naar zeep ruiken. Ze zijn schoon en fris en ruiken naar zeep.

‘Voorzichtig’, zegt een van de verpleegkundigen en de anderen gehoorzamen haar. Ze tillen me met sterke handen op en laten me boven het bed zweven, vervolgens laten ze me op een schoon laken zakken, ze knopen mijn nachthemd open en trekken me een nieuw aan, ze gaan met een lauw washandje over mijn gezicht. Ik kijk hen niet aan, nog geen tiende van een seconde doe ik mijn ogen open, maar toch meen ik dat ik hen kan zien, drie identieke meisjes, met blauwe tunieken met een V-hals en witte broeken. Ann, Anna en Annika. Misschien is het een drieling. Ze hebben dezelfde glimlach, dezelfde gebaren, hetzelfde strak gekamde kapsel met een heel kort paardenstaartje dat opwipt in de nek.

‘Rustig maar’, zegt een van hen en de anderen echoën haar na. ‘Rustig maar, rustig maar …’

Weer een koele hand op mijn voorhoofd, dan zijn ze weg.

Nu lig ik op mijn zij. De wereld komt langzaam tot bedaren. Ik steek mijn tong uit en lik mijn lippen af, maar ik ben opeens zo moe dat ik het niet eens kan opbrengen om te jammeren. De poort der eeuwigheid is voorlopig dicht, maar dat maakt niet uit. Ik lig met mijn linkerarm zo dicht bij mijn gezicht dat ik met mijn neus het dunne weefsel van het verband kan aanraken, en ondertussen bekijk ik de kleuren aan de binnenkant van mijn oogleden. Die zijn veranderd. Nu is het landschap geel en rood, en op de maat van elke polsslag trekken trage vlammen langs de roestkleurige hemel. De verpleegkundigen hebben blijkbaar een lampje aangedaan en dat bij het weggaan niet uitgedaan. Dus is het geen nacht. Dus is het ochtend, avond of middag.

Het wezen naast me begint opnieuw te gorgelen. Het is een akelig geluid, papperig en slijmerig, het komt van diep uit de keel. Een hagedissengeluid. Ik open mijn ogen en probeer te kijken, maar doe ze meteen weer dicht. Ik moet mijn oogleden heel zachtjes, millimeter voor millimeter, optrekken om niet opnieuw duizelig te worden. Eerst zie ik iets geels. De wafeldeken. Daarna iets grijs. De radiator bij het raam. Iets gestreepts. Neergelaten luxaflex. Een infuusstandaard bij het andere bed. De lakens bij het gorgelende wezen helemaal opgetrokken tot over de schouders. Ik vang een glimp op van een rimpelige hals, maar dat is ook alles, daarna moet ik mijn ogen dichtdoen en mijn hoofd heel langzaam een centimeter optillen. De wereld begint te schommelen en in mijn maag speelt de misselijkheid weer op, maar die pareer ik en ik blijf doodstil liggen tot die weggetrokken is. Daarna doe ik mijn ogen weer open. En ik zie jou.

Jawel. Jij bent het. Weliswaar ben je slechts een profiel, maar het is een heel bekend profiel. Ik zou het overal herkend hebben. De aristocratische neus. Het hoge voorhoofd. De krullen, die er zelfs hier in het ziekenhuis, waar jij ligt te gorgelen als een hagedis, uitzien alsof je net van de kapper komt. Alleen je mond is anders. Die heb je nu niet samengeknepen zoals voorheen, je dunne lippen zijn niet samengeperst, je glimlacht niet je koele hagedissenglimlachje. Je mond is opengevallen. Je gaapt. Zo zien mensen eruit wanneer ze aan het sterven zijn. Jij ligt daar te sterven.

‘O, nee’, zegt iemand en het duurt een tel voordat ik besef dat ik die iemand ben. Ergens klappert de Koperen Engel met zijn vleugels. Dat is een rappel. Ik heb mijn stem niet teruggekregen, maar toch hoor ik die.

‘Nog niet!’ zeg ik. ‘Nog even niet.’

Je reageert niet, maar volgens mij hoor je me. Heel mijn binnenste gloeit van de overtuiging dat je elk woord hoort dat ik te vertellen heb.

*====*====*

De lucht werd gisteren helemaal geel. Ze gloeide heldergeel in een rand boven de horizon.

Een paar seconden had ik het idee dat het bos aan de overkant van het water van de baai in brand stond, maar toen beheerste ik me. Het bos stond niet in brand, dat kon gewoon niet branden. Het was doorweekt, te nat en zwanger van vocht. Het regende immers al weken. Toch hing er een gele rand boven het bos in de verte. Ik begon met mijn ogen te knipperen. Kon het de zonsondergang zijn? Nee. De verkeerde kleur. Bovendien kon je de zonsondergang niet zien, de wolken waren te dik en te grijs.

Ik legde mijn hand op de natte klink van het portier van de auto, maar maakte het niet open. Ik bleef gewoon een poosje staan om naar het geel te staren, tot me te binnen schoot dat je je in deze stad niet eigenaardig mocht gedragen en dus rechtte ik snel mijn rug en opende ik het portier. Ik gooide het plastic tasje, dat ook nat was, naar binnen. Ik wurmde me uit mijn regenjas, smeet die op de achterbank en ging achter het stuur zitten. Mijn auto stond met de neus naar het noorden geparkeerd en mijn blik bleef hangen bij de Drievuldigheidskerk. De witte gevel had een licht zwavelgele tint aangenomen. Een afspiegeling van de lucht.

Verbeelding, dacht ik nijdig terwijl ik het contactsleuteltje omdraaide en de motor liet brommen. Het gedreun van de pompen beneden in de haven drong niettemin tot in de auto door; het waren hartslagen, ver weg, die een gevoel van geborgenheid gaven. Een vrouw snelde voorbij over het trottoir, een vrouw van middelbare leeftijd met een gebogen rug, die haar paraplu als een schild tegen de regen voor zich hield. Heel even haalde ik het me in mijn hoofd dat jij het zou kunnen zijn, maar ik besefte dat ik me vergiste. Die vrouw was veel jonger en lang niet zo keurig. Ze had bovendien gewone stevige schoenen van Ecco aan haar voeten en zulke schoenen zou jij nooit aantrekken. De zwarte lange broek van de vrouw was van onderen al doornat, dat kon je zien, de pijpen zaten verwrongen en helemaal vastgeplakt rond haar enkels toen ze met grote stappen tegen de helling op liep.

Jij was het dus niet. Als jij in dit weer naar buiten was gegaan, als jij überhaupt had kunnen lopen, dan zou je je op de een of andere magische manier droog hebben weten te houden en je zou met een kaarsrechte rug hebben gelopen, met je paraplu in de juiste hoek boven je hoofd, ook al waren alle andere mensen genoodzaakt vanwege de wind in elkaar te duiken. Misschien zou jij je groene tweedmantelpakje hebben gedragen, dat pakje dat van zo’n goede kwaliteit is dat het er ook na vijftien jaar nog gloednieuw uitziet, en je zou beslist een paar degelijke wandelschoenen aan je voeten hebben gehad. Van bruin leer natuurlijk, met een halfhoog hakje. En een gesp van geel metaal op de bovenkant, als het ware een concessie aan je koketterie, een signaaltje aan de buitenwereld dat je warempel niet zomaar iemand bent.

Hoewel iedereen dat natuurlijk toch wel weet. Mijn grootmoeder van vaderskant is warempel niet zomaar iemand.

Zelf droeg ik rubberen laarzen, nieuwe rode rubberen laarzen, en daar had ik mijn broekspijpen in gestopt. Niet dat dit iets uitmaakte. Ik was van mijn knieën tot halverwege mijn dijen kletsnat. Bovendien was ik stijf bevroren. Mijn handen waren verstijfd in hun greep om het stuur, en uit een haarlok liep een ijskoude druppel water over mijn neusrug. Voordat ik wegreed, wierp ik een snelle blik in de achteruitkijkspiegel om mezelf te bekijken. Nee. Ook dit jaar zou ik niet Miss Universe worden. Jammer. Echt jammer.

Ik moest een grote omweg maken om de straten in het centrum die onder water stonden te vermijden, een omweg die me door een wijk met vrijstaande huizen voerde. In bijna alle huizen brandde licht. De mensen zouden vandaag wel snel uit hun werk naar huis zijn gekomen om te controleren hoe het er in de kelder uitzag. Ik glimlachte een beetje. Uitzicht op het meer was de laatste jaren populair. Een echt statussymbool. Maar uitzicht op het meer in je hobbyruimte was misschien niet zo populair.

Ik werd meteen gestraft voor mijn schampere gedachte. Vlak voor me kwam een andere auto een oprijlaantje af. Hij zag eruit als een zwaan, een witte zwaan die aan het opstijgen was. Enorme massa’s water stonden als gebogen vleugels aan de zijkanten, mijn voorruit werd overspoeld en ik moest vaart minderen en heel langzaam rijden om de afstand te vergroten. Na een poosje sloeg de auto links af. Ik slaakte een zucht van verlichting.

Op de provinciale weg was het heel donker en rijden met groot licht hielp niet; er viel te veel regen. Het enige wat ik zag, waren grote grijze hoeveelheden water die over de voorruit heen en weer werden geduwd. Er zat niets anders op dan met dimlicht te rijden en me over het stuur te buigen om turend te trachten uit te vinden waar de weg liep. De auto vibreerde op het asfalt en het duurde een poosje voor ik besefte dat dit door de regen moest komen. Ook de weg kwam blank te staan. En het waaide nu nog harder, al was er aan weerskanten bos. Soms had ik het gevoel of iemand de auto naar de kant probeerde te trekken, alsof een reuzenkind probeerde hem tussen duim en wijsvinger te pakken en het bos in te duwen. Maar dat reuzenkind kende mij nog niet. Ik liet me niet dwingen, ik deed rustig aan en reed doelbewust in een lage versnelling tegen de hellingen op, ik remde zachtjes wanneer het heuvelafwaarts ging en hield de reflectorpaaltjes langs de kant van de weg goed in de gaten. Ik wist wat ik deed, ik had deze weg al minstens tienduizend keer gereden. Ik ken elke scheur in het asfalt, elke verkeerd aangelegde bocht. Toch werd ik een beetje verrast toen ik onder aan de steilste helling kwam. Een nieuw geluid. Geborrel. Alsof ik recht door decimeters water reed. Misschien deed ik dat ook wel. Ik duwde met mijn rechtervoet het gas in, maar dat hielp niet, ik kon de snelheid niet verhogen. Het water verzette zich.

‘Voorzichtig!’ zei ik hardop tegen mezelf, maar ik gehoorzaamde niet. Toen ik bij de volgende helling kwam, ging ik juist harder rijden. Nu ging het beter. De wind probeerde de auto weliswaar weer te pakken en naar rechts te duwen, maar ik wist dat de weg een beetje naar links afboog en ik volgde die. Toen ik de top bereikte, zag ik eindelijk de lichten van mijn eigen huis. Mijn erfgoed. Beneden aan de weg straalden de rode neonlichten en uit de hoge ramen van het restaurant glom geel licht. En boven, op de eerste verdieping, brandde een lichtje in de kamer van Sofia.

Mijn huis ligt op een heuvel. Het kan niet onder water komen te staan. Maar het heeft natuurlijk wel uitzicht op het meer.

*====*====*

Op jouw leeftijd weet jij natuurlijk hoe het tegenwoordig zit met het woord. Jij zult ook weten dat het groeit, dat het alleen maar groter en groter wordt, dat het zich verwijdt als een pupil in het donker. Ooit was het klein als een speldenknop, het herbergde alleen mijn moeder en mij, een flatje in Botkyrka en een speelplaats op de binnenplaats, maar tegenwoordig is het groot, donker en diep, en biedt het plaats aan Arvika, Stockholm en de hele wereld, herbergt het de droom over het barmhartige water van de Lethe, evenals de nagedachtenis aan Sally en haar glimlach, de zwijgende Tyrone en de praatgrage Annette, de eeuwig dronken Sonny, en Ritva met haar licht verwilderde blik, de bijna mooie Marguerite en de door en door cynische Henrik. Plus aan jou, uiteraard, en aan je zoon.

En aan Sofia, uiteraard. Vooral aan Sofia.

Om gewoon maar een paar namen te noemen van al die duizenden mensen die in mijn geheugen zijn opgeslagen. Want er staan me dingen bij. Dus ik besta. Al wil ik niet bestaan, noch dat me dingen bijstaan.

Toch zijn mijn herinneringen niet allemaal even duidelijk. Bij de dag waarop mijn tante Sally, de zus van mijn moeder, mij dertig jaar geleden op het spoorwegstation ophaalde, de dag waarop ik ook jou voor het eerst zag, loopt een grens. Van vóór die tijd is het meeste troebel en tamelijk warrig. Alles daarna is glashelder en scherp. Ik weet nog dat Sally glimlachte, mijn koffer pakte en daarna haar linkerhand tussen mijn schouderbladen legde. Het was een heel lichte aanraking, goed gedoseerd voor de veertienjarige die ik toen was. Geen omhelzing maar een belofte, en het was een belofte die ik nodig had, maar niet in staat was te aanvaarden.

‘Alles goed?’ vroeg ze terwijl we wegliepen, maar een tel later beantwoordde ze die vraag zelf. ‘Nee. Wat stom. Natuurlijk niet.’

Ik reageerde niet, liep gewoon zwijgend naast haar.

‘Maar het komt wel goed’, zei Sally. ‘Mettertijd. Geloof me.’

Inwendig grimaste ik. Tuurlijk. Ik geloofde haar. Alles zou vast goed komen, ook al zou dat niet zijn op de manier die Sally dacht. Ik ging natuurlijk niet in dit gat wonen. Mijn moeder zou gezond en fit uit de oncologiekliniek naar huis komen en ik zou in de deuropening van het paradijs staan, dat wil zeggen onze tweekamerflat in Botkyrka, die flat die kortgeleden, vorige week nog, helemaal geen paradijs was geweest, om haar te ontvangen. Het zou voorjaar zijn en mooi weer, de balkondeur zou openstaan, en buiten op de binnenplaats zouden kinderen spelen zoals ze altijd hadden gespeeld. Hun schelle stemmen zouden doordringen tot in onze woonkamer, die ook mijn slaapkamer was. Op de salontafel zou een door mij geplukt boeketje leverbloempjes staan en dat zou mijn moeder meteen opvallen.

‘O, zie je dat?’ zou ze met een duidelijke pauze tussen de woorden zeggen. ‘Die kleur is zo intens dat hij bijna verdwijnt …’

En ik zou instemmend knikken omdat me dat zelf ook net was opgevallen, en daarna zou ik koffie en een taart gaan halen, een echt grote slagroomtaart met aardbeien en gelei, en mama zou naar me glimlachen wanneer ik met een eetlepel aankwam. Zou ze eindelijk taart met een eetlepel mogen eten? Jawel, want daar was ze nu warempel mager genoeg voor …

Die fantasie staat me vandaag de dag nog volkomen helder voor de geest, zelfs helderder dan wat eraan was voorafgegaan. Tegenwoordig kan ik me niet eens meer herinneren hoe mijn moeders gezicht eruitzag. Het enige wat ik me herinner is haar naakte lichaam. Hangende borsten, een uitpuilende buik, dikke vetrollen op haar rug. Mijn moeder had veel woorden voor die toestand. ‘Mollig’ of ‘gevuld’, wanneer ze in een goed humeur was, en anders ‘dik’ en ‘echt verrekte moddervet’. Want de woorden herinner ik me. Uit mijn moeder kwam een enorme woordenstroom en elk van die woorden zat vast aan een ander woord.

Wanneerikslankbengaikmeteeneetlepeltaarteten,
jadatiswaar,ikgaeengroteaardbeientaartmetslagroomkopen
endangaikdiehelemaalzelfopeten.Meteeneetlepel.
Maardietaartmoetikdanmaarindebinnenstadkopen
wanthieriseraltijdiemanddiejezietenbegintteroddelen
envanroddelhebikwarempelvoormijnhelelevenalgenoeggehad.
Nuishetgenoeg!Snapjewel!Zoishetmeerdangenoeg.
Enjekunttrouwensnietindiebroekrondlopen,
dieisvanachterenkapotendanzullenzezeggen
datikeenslonsbendienietvoorhaarkindkanzorgen,
nee,diemoetjeechtmaken.Spreekmeniettegen.
Maakdiebroek,zegik,anderswordikboosopje…

Ik vertel dit nooit aan iemand. Na dertig jaar schaam ik me nog steeds, omdat het klinkt alsof ik mijn moeder zwartmaak en dat wil ik niet, ik wil echt niet slecht over haar spreken of slecht over haar denken. Ik begrijp immers waarom ze zo veel moest praten, waarom ze zich achter een muur van woorden moest verbergen, voor wat en voor wie ze zich moest afschermen. Jij weet het misschien ook? Of je vermoedt het? En ik zou zo graag willen zeggen dat ze niet altijd zo geweest is, dat er momenten waren waarop ze stil en rustig was en glimlachte, of andere momenten waarop ze met gedempte stem sprak en met duidelijke pauzes tussen de woorden. Maar de waarheid is dat ik me zulke momenten niet kan herinneren, ik herinner me alleen mijn eigen irritatie, en die groeide naarmate ik zelf groeide. De jeuk in mijn oren. De pogingen om elke opening van mijn lichaam te dichten om te ontsnappen. Toen ik twaalf was, begon ik watten in mijn oren te stoppen wanneer ik naar bed ging, waarna ik mijn oorlelletjes omhoogvouwde en aanduwde om te proberen haar buiten te sluiten. Maar dat lukte natuurlijk niet. Ze drong toch binnen, ze zat immers op slechts een paar meter bij me vandaan tv te kijken. De rook van haar eeuwige sigaretten prikte in mijn neus, het gerinkel van de fles wanneer die tegen de rand van haar wijnglas stootte zocht zich ook een weg naar binnen, en als het zaterdagavond was, hoorde ik hoe ze aan weer een van haar eeuwige gesprekken begon met die vent op tv. Hoewel ik in die tijd natuurlijk nog niet wist dat hij mijn vader was; ik wist alleen dat mijn ma niet goed snik was, zoals ze daar met een vent op de buis zat te kletsen …

Het is merkwaardig dat ze verstomde toen ze te horen kreeg dat ze kanker had. Ze werd volkomen sprakeloos. Daarom was ik ook degene die naar Sally moest bellen om te vertellen dat mijn moeder in de oncologiekliniek was opgenomen. Ik stond in een telefooncel in een beige gang en probeerde te beschrijven wat er was gebeurd. De woorden kwamen er eerst hortend en stotend, een voor een, uit, maar daarna begonnen ze bijna net zo snel als bij mijn moeder naar buiten te stromen en ik kon ze niet tegenhouden. Ik vertelde hoe mijn moeder eerst een rare kleur in haar gezicht had gekregen, gelig op de een of andere manier, en dat ik had gedacht dat dit door een nieuwe gekleurde dagcrème kwam. Totdat ik zag dat haar oogwit ook geel was geworden. Dat ze wekenlang had geweigerd om naar het medisch centrum te gaan, wantdan weetjewelhoeergeroddeldwordt,onee,daarbedankikvoor,hetiszo welgoed, maar dat haar buik vervolgens begon op te zwellen en dat ze misselijk was geworden en pijn had gekregen en dat ze er ten langen leste mee had ingestemd om naar de dokter te gaan. Natuurlijk op voorwaarde dat ik meeging. En dat deed ik. Uiteraard deed ik dat, hoewel mijn klas die dag een schoolreis had; we zouden naar het Natuurhistorisch Museum gaan en dat was een uitstapje waar ik me al weken stiekem op verheugde. Maar daar zag ik dus van af, en ik ging met mijn eeuwig pratende moeder mee naar het medisch centrum. Ik ging met haar mee naar binnen bij de dokter en hoorde haar verstommen toen ze te horen kreeg dat ze meteen naar de oncologiekliniek moest. Met de taxi. Maar we hadden geen geld, dat wist ik, dus de verpleegkundige bij het medisch centrum gaf me een briefje dat ik in plaats van geld aan de taxichauffeur moest geven. En toen we aankwamen, werden we meteen binnengelaten. Eerst kwam er één dokter en daarna kwamen er nog twee en uiteindelijk kwam er een professor, dat stond op het plastic naamplaatje dat hij op zijn witte jas droeg, en ze wierpen elkaar snelle blikken toe en daarna zeiden ze dat dit er niet goed uitzag. Ik werd naar de gang gestuurd of zo, en mijn moeder werd naar een soort röntgenafdeling gestuurd. En daarna, uren later, kwam ze terug op een brancard waarop ze een klein kamertje werd binnengerold en ik moest mee naar binnen. En toen kwam de eerste dokter terug en hij zuchtte en zei: Nou, helaas, je moeder heeft helaas overal kanker, vooral in de lever, en meta…, meta… nog wat op een heleboel andere plaatsen. Dus moest ze worden opgenomen. In de oncologiekliniek. Mijn moeder zei niets, geen woord, maar ze zag er zo vreemd uit: ze hield de hele tijd haar ogen dicht en ze had op een beetje een geheimzinnige manier haar lippen naar binnen gezogen zodat ze verdwenen en ze hield ze op elkaar geknepen, ja, het was onbegrijpelijk maar waar: mijn moeder was gestopt met praten.

Zwijgend luisterde Sally naar mijn geklets en daarna slaakte ze een diepe zucht.

‘O’, zei ze ten slotte. ‘Dat het nou zo moest gaan. Arme Kristin.’

Ik wist niet wat ik daarop moest zeggen, al mijn woorden waren opeens op.

‘Kom hiernaartoe’, zei Sally. ‘Je bent te klein om hier in je eentje voor te staan.’

Het bliksemde me voor mijn ogen. Te klein? Beweerde dat stomme mens dat ik te klein was? Ik was verdomme veertien jaar en werd over vijf maanden en drie dagen al vijftien! Maar ik reageerde niet, want ik wist dat ik al te veel had gezegd, en het leven had me geleerd dat zwijgen de absoluut beste manier was om je zin te krijgen. Dus legde ik zonder iets te zeggen de hoorn neer en verliet ik met kaarsrechte rug de oncologiekliniek. Ik zag mijn moeder niet meer, bezocht haar niet om haar te troosten en te beloven dat ik gauw terug zou komen. Ik vertrok gewoon. Ik nam de bus naar het centraal station en zat doodstil op een stoel helemaal voorin, zonder ergens aan te denken en zonder enige emotie. Ik pulkte wat aan een pukkeltje vlak onder mijn rechtermondhoek. Bekeek de lichten van de stad buiten voor het raam, de glinsterende, knipperende en felle lichten van de etalages en restaurants. Ik snoof de stadsgeur van benzine en frituurolie op. Ik was rustig. Volkomen rustig. Maar toen ik bij het centraal station aangekomen was en de trap naar de pendeltrein nam, hoorde ik hoe een paar jongens me nafloten en weer bliksemde het in mijn hoofd, het werd me helemaal glimmend wit voor de ogen. Ik draaide me om en balde mijn vuisten. De jongens lachten me uit, maar waren verstandig genoeg om de trap af te glippen en te verdwijnen. Dat was maar goed ook. Als ze niet waren verdwenen had ik ze geslagen. Dan had ik ze doodgeslagen.

Toen ik thuis de deur opende, ging de telefoon. Het was Sally.

‘Je kunt kiezen tussen mij en maatschappelijk werk’, zei ze. Ik liet mijn schouders zakken en besefte dat ze gelijk had.

Daarna was het allemaal binnen een paar dagen bekeken en opeens stond ik op de Grote Markt van Arvika met de hand van mijn tante tussen mijn schouderbladen. Het was oktober, laat in de middag, de straatlantaarns waren aan en het licht werd weerspiegeld in de straatstenen, die nat waren van de regen. Sally strekte haar arm uit en glimlachte.

‘Welkom bij je wortels’, zei ze.

Ik keek om me heen. Er was bijna niemand op het plein, alleen een vrouw die in haar eentje de markt overstak. Ze droeg een beige jas van uitstekende kwaliteit, met een grote bontkraag, het moet wasbeer of blauwvos geweest zijn, en een bijpassend hoedje. Haar benen waren volkomen recht, er zat bij de enkel niet de minste kromming, maar aan haar voeten droeg ze een paar glimmende wandelschoenen met een halfhoge hak en een gespje dat blonk als goud. Dure schoenen. Dat kon je zien. Tijdens het lopen hield ze haar blik in de verte gericht, ze had haar mond dicht en hield haar beige paraplu kaarsrecht boven haar hoofd.

‘Kijk daar eens’, zei Sally met gedempte stem. ‘Daar komt je grootmoeder van vaderskant aan.’

Misschien hoorde jij wat Sally zei, want je wierp een snelle blik in mijn richting. Daarna rechtte je je al rechte rug nog iets meer en liep je ons voorbij zonder ons aan te kijken. Je groette niet. Natuurlijk groette je niet.

Sally bleef even stilstaan en zag hoe ik je nakeek. Toen boog ze zich voorover om mijn koffer op te pakken.

‘Kom’, zei ze. ‘Het regent immers.’

Dat zegt eigenlijk alles over Sally. Zo was ze. Mijn zuster die eigenlijk mijn tante was en die na verloop van tijd mijn moeder werd. Mijn vriendin die me nooit verwijten maakte of ergens van beschuldigde.

Ze is nu al jaren dood, maar ik weet zeker dat als ik op de markt in Arvika een willekeurige man van boven de vijfendertig zou aanhouden, dat hij dan zou glimlachen en zich haar zou herinneren. Er is geen man die Sally vergeet, althans, geen van de mannen die haar in haar eerste veertig jaar tegenkwamen. Misschien ook niemand van degenen die haar de laatste drie jaar kenden, zij het om heel andere redenen. De late Sally probeer ik te vergeten. Aan de vroege, de echte Sally, denk ik met blijdschap terug. Haar deinende heupen. Haar handen, die altijd in beweging waren. Haar donkere krullen, die ze altijd vervloekte maar waar ze diep in haar hart oneindig trots op was. Haar glimlach. Haar lachgrage ogen. Haar ivoorwitte wangen.

Het was geen wonder dat de zaken goed gingen. Ze had Sally’s Café-Restaurant nauwelijks geopend of elk manspersoon in Arvika voelde de dringende behoefte om er onderweg naar Sulvik minstens één keer in de week te gaan lunchen of koffiedrinken. Als ze hun vrouw en kinderen al niet gewoon in de auto laadden om er op zondag naartoe te rijden en op het terras de maaltijd te gebruiken. Sally glimlachte en telde geld, nam een trek van haar sigaret en telde geld, liet decolleté zien en telde geld. En nooit lachte ze tevredener dan wanneer ze klaar was met tellen en even langs de bank was gereden.

Kristin, mijn moeder en de oudere zus van Sally, was niet zo verrukt als ik. Eerlijk gezegd leed ze aan de vierde doodzonde. Sally had zich immers nooit hoeven inspannen. Ze was immers nooit zwanger geworden (chagrijnige blik in de richting van yours truly), maar had ook nooit – en dat wilde Kristin echt benadrukken – mogen ervaren hoe het was om een kindje helemaal van jezelf te hebben. Eigenlijk was het niet meer dan juist. Want iemand zoals Sally, die de natuur zo grof voor de gek houdt, wordt uiteindelijk zelf door de natuur voor de gek gehouden. Zo was het. De natuur had Sally voor de gek gehouden, wat je zowel rechtvaardig (haha!) als onrechtvaardig (er potverdomme tussenuit knijpen!) kon vinden, afhankelijk van de vorm van de dag. Van de vorm van de dag waarin Kristin verkeerde, dus.

Sorry. Dit is een zijspoor in het verhaal, maar een zijspoor dat je op zichzelf wel zou moeten interesseren. Vooropgesteld dat je je Kristin nog herinnert en dat doe je natuurlijk, of je dat nou wilt of niet. Twee jaar ouder dan Sally en als zeventienjarige van school gestuurd omdat ze zwanger was geraakt. Dag, jouw zoon en mijn lieve vader, werd daarentegen niet van school gestuurd. Volgens wat Sally mij na verloop van tijd toevertrouwde, keek hij een week lang somber, maar trok hij weer bij. Hij deed eindexamen, studeerde een paar jaar aan de universiteit in Uppsala en kreeg uiteindelijk werk bij de televisie.

Maar inmiddels was het vijftien jaar later, mijn moeder lag in de oncologiekliniek, en ik was aangekomen in de plaats waar ik ooit was verwekt en liep naast Sally in de richting van haar gele Fiat. Die was bijna nieuw. Ik ging voorin zitten en liet me door Sally helpen om mijn veiligheidsgordel vast te maken. Ik had nog nooit een veiligheidsgordel om gehad. De waarheid was dat ik bijna nog nooit in andere auto’s dan een taxi had gereden en dat ik nog nooit voorin had mogen zitten. Maar Sally maakte geen opmerkingen over mijn gestuntel; ze glimlachte slechts en hielp me, stak vervolgens het sleuteltje in het contact en startte de wagen. De radio ging aan en ik staarde naar de bleke groene lampjes daarvan, terwijl Sally het geluid zachter zette zodat de stemmen gedempt werden tot een vaag gemompel op de achtergrond.

Een grootmoeder van vaderskant? Een echte? Die vraag flitste in het donker van de auto op, maar ik probeerde die ter zijde te schuiven. In dat geval had ik immers ook een vader. Een echte. Woonde die dan ook hier in Arvika? Zou hij willen … Nee, natuurlijk wilde hij dat niet. Ik was immers het kind van Kristin. Weg. Vort. Aan de kant ermee.

Maar dat magische riedeltje hielp ditmaal niet. Opeens begon mijn fantasie op gang te komen en ik meende dat ik je als een koningin door de Hoofdstraat kon zien lopen. De mensen bogen zelfs toen jij daar liep, ze bogen, maakten een reverence en sloegen hun ogen neer. Jij knikte vriendelijk en een beetje hooghartig naar hen, waarna je naar een groot zwart stenen huis afsloeg, door een donkere en heel protserige tuin liep, haast een park, en een enorme dubbele deur van eikenhout bereikte. Je deed zelf de deur open en stapte de hal binnen. Die was heel groot, met plafondschilderingen en eiken lambriseringen. Binnen stond een propperige vrouw te wachten; ze droeg een zwarte jurk en een wit schort, als een dienstmeid uit een film uit de jaren dertig, en ze maakte een reverence toen je binnenkwam. Daar werd met een afgemeten knikje op gereageerd. Jij trok je mantel uit, overhandigde die aan haar en ging daarna voor een kolossale spiegel met een glimmende mahoniehouten lijst staan om je hoed af te zetten. Die gaf je ook aan de dienstmeid en je vroeg, zonder haar aan te kijken, of de jongeheer thuis was. En de dienstmeid maakte opnieuw een reverence en antwoordde dat hij dat inderdaad was. Mevrouw kon hem in de bibliotheek vinden …

Tja. Dat waren natuurlijk alleen maar fantasieën. Ik wist destijds niets over Arvika, had geen idee dat er aan de Hoofdstraat nooit een zwart stenen huis midden in een park had gestaan, of dat echt deftige mensen er niet over zouden peinzen om in het centrum van deze stad te gaan wonen. Feit is dat ik niet eens echt sjoege had van wat een landhuis was. Ik had zo’n huis immers nooit gezien, zelfs niet op tv. Nu is dat anders. Nu heb ik je huis gezien: Tynneberg, het landhuis van het geslacht Tynne. Dat wil zeggen: van buiten.

‘Het is langgeleden dat je hier was’, zei Sally, en opeens was ik terug in de gele Fiat van de realiteit. Ik begon met mijn ogen te knipperen.

‘Inderdaad. Vier jaar geleden.’

‘Toen je oma werd begraven.’

‘Ja.’

Het bleef even stil en ik kneep mijn ogen dicht om er niet aan te hoeven denken hoe mijn moeder destijds klonk, hoe schel haar stem werd toen ze haar moeders tafelzilver in haar handtas propte en zei dat ze daar recht op had, ikhebdaarechtrechtop, omdat Sally vast elke öre van oma’s pensioen had afgepakt. Hoe zou ze het zich anders hebben kunnen veroorloven om een eigen wegrestaurant te kopen? Nou?Waseriemanddie datkonuitleggen?

Sally raadde wat ik dacht.

‘Ik heb een lening bij de bank genomen’, zei ze rustig. ‘Maar dat begreep jouw moeder niet. Ze weet niet hoe je dat doet …’

Ik maakte een geluidje dat van alles kon betekenen. We reden langs de Pastorieweg. In de vrijstaande huizen rechts van ons waren achter de ramen schemerlampjes aan, witte, gele en rode; ik keek er even naar voordat ik mijn hoofd omdraaide en over de baai uitkeek. Boven het donkere water hing een donkergrijze hemel, maar achter de wolken vermoedde ik een witschijnende vollemaan.

‘Ik heb een kamer voor je klaargemaakt’, zei Sally. ‘Dat was echt leuk.’

Het begon in mijn buik te kriebelen – een eigen kamer? – maar ik paste goed op dat ik niets liet merken en deed mijn best om op precies dezelfde toon te blijven praten als eerst.

‘Dank je wel. Maar ik blijf natuurlijk niet lang. Alleen maar tot mijn moeder uit het ziekenhuis komt.’

Sally reageerde niet meteen. Ik kon horen dat ze haar adem een poosje inhield. Vervolgens liet ze langzaam de lucht ontsnappen in iets wat op een zucht leek.

‘Jawel. Maar dat kan natuurlijk nog even duren. Ik heb met haar dokter gesproken; hij vond dat het beter was dat we dat begrepen. Dus daarom heb ik ook naar de school gebeld. Je mag maandag beginnen.’

Op school beginnen? Hier? De wereld begon te deinen, misschien kwam dat omdat Sally links afsloeg naar de provinciale weg, misschien kwam het doordat ik iets besefte wat ik niet wilde. Ik was niet op bezoek. Ik was verhuisd. En ik zou op een nieuwe school moeten beginnen. Een school zonder mijn beste vriendin Ulrika. Een school met nieuwe leraren. Een school waar niemand zou weten hoe ik heette, waar ik het nieuwe meisje zou zijn …

De provinciale weg werd donkerder. Aan weerskanten stond het bos er zwart en zwijgend bij. We bleven een behoorlijk lange poos zwijgen, reden door een gehuchtje en volgden de weg toen die abrupt naar links afboog, gleden de ene helling af en de andere op, de ene af en de andere op …

‘We zijn er’, zei Sally. ‘Daar is het. Mijn wegrestaurant.’

Ik stapte uit en zag een rode neonreclame aan een pilaar bij de weg: Sally’s Café-Restaurant. Het witte huis glinsterde; achter alle ramen brandde licht, achter de grote ramen op de begane grond en achter de kleinere op de bovenverdieping. We bevonden ons op een heuvel, niet ver van de oever van de Glafsfjord. Naast het huis stond een enorme eik, die zijn naakte takken naar de hemel uitstrekte, diezelfde eik die ik gisteren iets beter heb mogen leren kennen dan me eigenlijk lief was. Hij was donker, maar het water was nog donkerder. Aan de overkant van de baai glinsterden een paar gele lichtjes. En het was stil. Stiller dan het om mij heen ooit was geweest.

‘Hallo’, zei Sally. Ze stond vlak achter me en gaf me mijn koffer aan.

‘Sorry’, zei ik. ‘Het was niet mijn bedoeling om …’

Sally schoot in de lach.

‘Sorry voor wat? Kom, dan laat ik je mijn huis zien.’

Het was een oude school, een witgeschilderde oude school uit een tijd toen ook de bossen rondom Arvika nog bevolkt waren. Ooit had het gebouw plaats geboden aan drie grote klaslokalen op de begane grond en twee kleine wooneenheden op de bovenverdieping, maar nu bood het dus plaats aan Sally’s Café-Restaurant en aan Sally’s eigen woning. Haar ogen glinsterden toen we het gebouw naderden en ze ging vlak naast me lopen, schoof haar arm onder de mijne en zei: ‘Mooi, hè …? Het was een bouwval toen ik het kocht, maar nu is het mooi, hè?’

En het was echt mooi, misschien het mooiste huis dat ik ooit had gezien. Voor de ingang met de blauwgeverfde dubbele deuren was er een veranda met houtsnijwerk, en aan de achterkant, met uitzicht op het meer, lag een geplaveid terras.

‘Het heeft drie jaar gekost’, zei Sally. ‘Ik heb drie jaar als eerste serveerster bij restaurant Statt in Arvika gewerkt en elke vrije minuut besteed aan het renoveren van deze plek. Ik heb geen nieuwe kleren gekocht, ging nergens naartoe, nam thuis alleen het ontbijt en at verder op het werk. Ik heb elke öre gespaard. Om te zorgen dat ze me met zware dingen kwamen helpen, heb ik me bij een heleboel kerels ingelikt met de belofte dat ze gratis konden komen eten als het hier klaar was … De enigen die ik betaald heb, waren de elektricien en de man die de restaurantkeuken regelde, dat moest ik wel, anders had ik geen horecavergunning gekregen, maar de rest heb ik zelf geregeld. Ik heb elke millimeter aan de buiten- en aan de binnenkant zelf geverfd. Tegels gezet in de badkamer. Muren gesloopt. Ramen gekit. Oud linoleum verwijderd en de vloeren geschuurd.’

Ik keek naar haar. Ze keek verliefd. Opeens voelde het alsof we even oud waren. Alsof we echt vriendinnen zouden kunnen worden.

‘Het is ontzettend mooi’, zei ik oprecht. ‘Echt ontzettend mooi.’

In het licht van de ramen kon ik zien dat ze vochtige ogen had.

‘Ja’, zei ze. ‘Dat is het. En het is van mij. Ik ben de eigenaar. Soms kan ik dat nog steeds niet geloven …’

Terwijl we naar het huis keken, deden we er een ogenblik het zwijgen toe. Toen drukte Sally mijn arm even en ze zei: ‘Kom, dan laat ik je je kamer zien!’

En zo liepen we, nog steeds dicht tegen elkaar aan, naar de keukeningang aan de zijkant.

Die kamer is tegenwoordig van Sofia. Mijn dochter. Mijn mooie, getalenteerde dochter. Ik weet niet precies hoe hij er op dit moment uitziet, maar de laatste keer dat ik er naar binnen sloop, was er niets veranderd. Het bed stond nog steeds tegen de muur en de oude gehaakte sprei lag er nog steeds bovenop. Het witte bureau stond bij het raam, waar het altijd heeft gestaan, de boekenkast ernaast en de mooie oude rotanstoel stond ook nog in zijn hoekje. Nou, er was trouwens één ding nieuw. Of twee. Ik heb nieuwe gordijnen en een nieuw vloerkleed gekocht toen Sofia dertien werd, maar ik heb goed opgelet dat die er bijna hetzelfde uitzagen als hun voorgangers. Alleen wat beter. In plaats van het oude, bonte kleed ligt er nu een kleed met geometrische patronen, maar het is nog steeds blauw en heeft smalle turkooizen strepen in het donkere oppervlak. Het is heel mooi. En de gordijnen zijn net zo wit als de gordijnen die er eerst hingen, misschien nog wel witter.

Ik ben thuis, dacht ik onwillekeurig toen ik voor het eerst over de drempel stapte. Eindelijk ben ik thuis.

Ik heb mijn moeder nooit meer gezien. De kist was gesloten toen Sally en ik anderhalve maand later op de begrafenis kwamen. Na afloop stonden we vlak naast elkaar om de andere begrafenisgasten de hand te schudden. Birgitta en Douglas van mijn moeders werk. Veronika, die het portiek met ons deelde. En Tove, met wie mijn moeder altijd uit dansen ging. Meer waren er niet. Ik nam elk van hen heel onderzoekend op. Waren dit nou de mensen voor wie ze bang was geweest? Voor hun geroddel? Hun geklets achter haar rug?

Nee. Dat dacht ik niet. De mensen die hadden geroddeld over mijn moeder waren anderen. Vreemdelingen. Boze geesten. Fluisterende gedaantes uit het verleden.

Jij kent ze misschien?

De volgende dag ging ik naar mijn vriendin Ulrika om afscheid te nemen. Ze deed de deur open en staarde me aan alsof ze een geest zag, maar daarna slaakte ze een zucht en nodigde me uit in de kamer die ze de hare noemde, maar die ze eigenlijk deelde met haar twee broertjes. Die probeerden ook binnen te komen en rukten telkens de bruine multiplexdeur open. Uiteindelijk verloor Ulrika haar geduld. Ze gaf de oudste een oorvijg. Het moet een harde oorvijg geweest zijn, want zijn hoofd ging heen en weer en hij viel hard op zijn kont op de vloer. Hij staarde haar aan en deed zijn mond open alsof hij wilde gaan huilen, maar ze hoefde haar hand maar weer op te steken of hij werd al stil. Zonder zijn ogen van haar af te wenden slofte hij zwijgend achteruit. Een paar seconden bleef ze hem roerloos staan aankijken, daarna deed ze heel zacht de deur dicht. Ze draaide zich om, stak haar handen in de achterzakken van haar spijkerbroek en keek me aan.

‘Zo’, zei ze. ‘Dus je moeder is doodgegaan …’

Ik knikte en wendde mijn blik af. Ik keek naar een bruine streep op het behang. Waar twee banen tegen elkaar zaten, was er blijkbaar eentje losgegaan en iemand had het losse stuk eraf getrokken.

‘Lullig’, zei Ulrika.

‘Ja.’

‘Waar ga je nu dan wonen?’

Ik bewoog wat met mijn schouders, in een mislukte poging ze op te trekken.

‘Bij m’n tante … In Arvika.’

Ulrika trok haar wenkbrauwen op en liet een glimlachje spelen bij haar mondhoek. Ze was knap om te zien. Ze was nog steeds even blond en knap en had nog steeds dezelfde kille blik als altijd.

‘Dus niet bij je vader?’

Ik wierp haar een snelle blik toe.

‘Je weet dat ik niet weet wie mijn vader is.’

Mijn stem was tamelijk kil, ik klonk bijna net als Sally wanneer ze nog een pilsje serveerde aan een al te aangeschoten heer. Zo had ik nog nooit geklonken. Ik wist dat je Ulrika niet ongestraft kon blootstellen aan iets wat misschien op een belediging leek en ik voelde hoe mijn nekspieren aanspanden en zich opmaakten voor de verdediging. Maar gek genoeg haalde ze slechts haar schouders op en ging ze er verder niet op in. Misschien kwam dat door het onderwerp. De vraag wie de vader van wie was, was altijd een beladen kwestie geweest, niet alleen voor mij.

‘Maar ik heb een oma van vaderskant’, zei ik. ‘In Arvika.’

‘Een oma van vaderskant? Een echte?’

Nu was ik degene die glimlachte.

‘Hoezo echt? Een oma is toch een oma?’

Ulrika liet zich op een van de bedden zakken en staarde me aan.

‘Is ze aardig?’

‘Wie?’

‘Je oma, natuurlijk. Is ze aardig?’

Ik vertrok even mijn gezicht.

‘Niet bepaald. Maar ze is wel rijk.’

Ulrika haalde haar neus op. Ik wist wat dat betekende. Leugens! Alsof jij, alsof iemand als jij, een rijke oma zou kunnen hebben! Ik liep naar het raam, draaide haar de rug toe en bekeek de huizen aan de overkant van de speelplaats. Een buitenwijk. Grijze gevels. Honderden identieke flats. In geen van de keukens brandde licht, maar in sommige kamers glinsterden schemerlampjes. Het was namiddag. Schemertijd. De tijd van tieners.

‘Ze weet niet van mij’, zei ik ten slotte. ‘Ze weet niet dat ik besta. Sally heeft haar alleen maar aangewezen.’

‘Sally? Je tante?’

Ik knikte, maar draaide me niet om. Buiten fladderde een engel voorbij, een glinsterende metalen engel, met enorme koperkleurige vleugels en witglanzend haar. Ik begon met mijn ogen te knipperen en hij verdween.

‘Maar ze heeft niets gezegd over je pa?’

Ik schudde zwijgend mijn hoofd. Kneep mijn ogen dicht om de tranen te bedwingen die opeens opwelden. Weldra zou alles weer net zo worden als voorheen. Al over een klein poosje zou ik het nieuwe leven waaraan ik begonnen was vergeten, weldra zou mijn moeder uit haar graf opstaan en beginnen te praten, weldra zou ik gedwongen worden terug te keren naar een leven als beste vriendin van Ulrika. Maar, nee, misschien niet. Misschien was er ook iets met Ulrika gebeurd, want nu hoorde ik haar opstaan en naar het raam lopen. Ze ging dicht bij me staan. Dichtbij maar niet te dichtbij. Ik deed mijn ogen open. Ze waren weer droog.

‘En je tante dan? Is die aardig?’

Haar stem was nu anders. Haast een beetje verdrietig. Als Ulrika althans verdrietig kon worden.

‘Jawel’, zei ik. ‘Ze is aardig. Echt aardig.’

Ulrika zuchtte even. Ik wist wat die zucht betekende, maar dat kon ik niet laten merken, dus rechtte ik mijn rug maar en zei ik: ‘Ik heb een eigen kamer gekregen. Met witte meubels.’

Ulrika sloot haar ogen en er ging een steek van medelijden door me heen. Ik hief half mijn hand op om haar over haar wang te strelen, maar ik liet hem weer zakken voordat ze iets had kunnen merken.

‘Maar soms moet ik van haar wel in het restaurant meehelpen’, zei ik toen. ‘En ik krijg er niets voor betaald.’

Die leugen hielp. Ulrika wierp me een snelle blik toe en gooide haar hoofd in de nek.

‘Ja, zie je wel, wijven!’

‘Precies’, zei ik. ‘Wijven!’

Toen ik een tijdje later naar mijn moeders tweekamerflat terugliep, wist ik dat ik Ulrika nooit meer zou zien. En zo ging het ook. Ik heb Ulrika nooit een brief geschreven en ik heb van haar ook nooit een brief ontvangen. Eigenlijk was dat niet gek. Ik wilde Ulrika en haar leven gewoon net zo graag vergeten als ik aannam dat ze mij en mijn leven wilde vergeten. Ik wilde niet denken aan hoe het moest zijn om te leven met een moeder die zichzelf bewust de dood injoeg door drugsgebruik, en Ulrika zou de gedachte wel niet kunnen verdragen dat er veertienjarigen waren die gered werden en daardoor een ander leven kregen, meisjes die ’s middags aan hun witte bureau mochten zitten uitkijken over het water van de Glafsfjord terwijl ze nadachten over de volgende zorgvuldig geformuleerde zin in hun dagboek. Meisjes die uit vrije wil boeken waren gaan lezen, meisjes die echt nooit in het restaurant van hun tante hoefden te helpen en die bovendien, totaal onverdiend, elke vrijdag in een witte envelop ruim bemeten zakgeld kregen.

Ik hield halt bij de flat die ooit mijn thuis was geweest, ik bleef daar een poos doodstil staan en zag hoe de schemering zich tot duisternis verdiepte. Ik dacht na. Ik haalde herinneringen op. Ik zag mijn schuld onder ogen. Hoe zou het zijn gegaan als mijn eerste fantasie bewaarheid was geworden? Als mijn moeder gezond en fit uit de oncologiekliniek naar huis was gekomen? Als ik leverbloempjes had geplukt? Als ik een aardbeientaart had gekocht?

Verschrikkelijk. Het zou verschrikkelijk zijn geweest.

Opeens zat mijn moeder ongelukkig te kijken op een bank naast de zandbak. Ik keek haar aan en zij keek mij aan, maar er was niets wat we konden zeggen of doen om elkaar te bereiken. Ik spreidde mijn handen in een onmachtig gebaar: waar had ik leverbloempjes moeten plukken? Ik had in Botkyrka mijn hele leven nog niet één leverbloempje gezien, zeker niet in december. En ik zou het me nooit hebben kunnen veroorloven om een hele aardbeientaart te kopen, niet als ik in Botkyrka moest blijven wonen, niet als ik nog steeds Kristins dochter moest zijn. Dat was de waarheid. Zo zat het.

Ik keek om me heen. Een kind had een rood emmertje in de zandbak laten liggen, en op het bobbelige oppervlak van de glijbaan lag een smal spoortje grind. Alles was net als anders. Maar in de slaapkamer van mijn moeder brandde licht en ik zag dat Sally daar de gordijnen naar beneden haalde, ze uitsloeg zodat het stof opwarrelde en ze opvouwde tot twee gladde vierkanten. Haar mond stond geen moment stil.

‘Ze zingt’, zei ik ten slotte tegen mijn moeder. ‘Je zuster Sally zingt voortdurend.’

Mijn moeder reageerde niet. Ze stond gewoon op en keerde me de rug toe. Ze vertrok. Ik keek haar een poosje na, tot ze volledig in de duisternis was opgegaan. Toen liep ik naar mijn oude trappenhuis, duwde voor de laatste keer de deur open en ging naar binnen.

Het kostte maar een paar uur om de schoonmaak te voltooien. Daarna ging ik naast Sally in de gehuurde bestelwagen zitten om naar Arvika te rijden. Achter ons glinsterde de kerstversiering van het winkelcentrum van Alby, maar ik draaide me niet om om naar de lichtjes te kijken. Ik wilde niet omzien. Er was in Botkyrka niets wat ik zou gaan missen.