Majgull Axelsson

Augusta’s huis

Uit het Zweeds vertaald door Janny Middelbeek-Oortgiesen

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Slumpvandring, verschenen bij Bokförlaget Prisma, Stockholm

Oorspronkelijke tekst © Majgull Axelsson, 2000

Eerste Nederlandstalige uitgave © Janny Middelbeek-Oortgiesen en De Geus bv, Breda 2002

Deze editie © De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Eberhard Grames

isbn 978 90 445 2213 6

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de derde druk, 2012

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

==

Proloog

De vos ziet wat niemand anders ziet.

Hij is een koperen teken in een koperen bos, hij onderzoekt de herfst, hij brengt de bewegingen en geuren ervan in kaart. Daarom kringelt zijn eigen geurspoor in bochtige wegen; hij maakt voortdurend uitstapjes naar de dichtste begroeiing, krabt in de droge aarde onder de wortelkluiten van dode sparren, probeert binnen te dringen in de welriekende holtes van harige diertjes en steekt zijn neus diep in het halfvergane gebladerte op de grond. Af en toe stokken zijn bewegingen en spitst hij zijn oren wanneer hij nieuwe geluiden opvangt; ritselende geluidjes die zich als een dun kantpatroon over het ververwijderde gebulder leggen dat zijn moeders bos voortdurend vervult.

Jawel. Dit is haar bos. In deze lusthof van duizenden geuren is haar geur nog steeds de sterkste, die rust als een belofte in iedere ademtocht, een troostrijke zij het leugenachtige belofte, dat hij ieder moment kan omkeren, kan terugkeren naar het hol om een jong tussen de andere vossenjongen te worden. Vaak blijft hij staan en hij draait zijn kop in haar richting, kijkt tijdens een paar lege momenten terug, waarna hij zich omkeert en een voorzichtig sprongetje maakt, de gracieuze woelmuizensprong van een volwassen vos die in zijn genen zit, zodat hij alleen kan leven, zonder te verhongeren. Een seconde later vliegt hij verder, weg van het ene verlangen naar het andere.

Zo benadert de vos over geheime paden een heel andere wereld, de wereld die het bos van zijn moeder met geluiden en geuren uit de verte vervult. En zo staat hij op een ochtend op een glinsterende open plek in het bos de eerste mens op te nemen.

Het gele gras om haar heen is stijf van de nachtvorst, een paar gebroken sprietjes rusten in haar geopende hand; ze moet ze hebben gepakt vlak voordat ze ophield met bewegen. De vos houdt zich een poosje verborgen in een bosje varens om haar te bestuderen. Misschien zal ze zo haar hand sluiten en overeind komen, over haar kale schedel strijken om de verdorde bladeren en bleke naalden af te schudden die als korstjes op haar vochtige huid liggen, misschien zal ze haar armen om zichzelf heen slaan om zich te beschermen tegen de ochtendkou.

Maar ze verroert zich niet. Wanneer er een eeuwigheid is verstreken en ze zich nog steeds niet heeft verroerd, wordt de vos moediger; hij kruipt uit de varens te voorschijn en loopt in een wijde boog om haar heen, spitst zijn oren, luistert en duidt de tekens. Nee, ze zal zich niet weer verroeren, nooit meer zal dit wezen overeind komen en met haar hand over haar glimmende schedel strijken. Haar geuren zullen echter nog lang voortleven, die zoete geuren die de open plek vervullen, die zich verdikken en verdichten naarmate de ochtend warmer wordt. En nu kan de vos zich niet langer inhouden, zijn lust wint het van zijn voorzichtigheid, zet hem aan tot springen. Een ogenblik later staat hij naast haar lichaam en laat zijn neus gaan over het van dauw vochtige witte oppervlak dat haar huid is.

Hij begint net aan het bloed dat uit haar mond is gelopen te likken wanneer er achter hem een tak breekt en er een andere geur tot de open plek doordringt. Hij spitst zijn oren en verstijft, opeens ontnuchterd. Hij aarzelt niet langer; de nieuwe geur hoeft maar even zijn slijmvliezen te beroeren of hij glijdt weg om zich onzichtbaar te maken tussen de varens. Maar daar blijft hij niet, hij rent verder door bosjes en struikgewas, en nu is zijn geurspoor helemaal recht. Hij vlucht.

Pas wanneer de schemering invalt, keert hij terug naar de open plek. Nu glinstert die niet langer, de kleuren zijn donkerder geworden en hebben zich verdiept tot bruin, zware schoenen hebben het gras vertrapt en er ligt geen meisje meer met een hand vol bevroren sprieten.

De vos jankt van ijdele lust, duwt zijn neus tegen de grond en laat zich troosten door het enige wat overblijft. Haar geuren. De herinnering aan haar duizend zoete geuren.

I

#

Het huis fluistert.

Zodra ze haar ogen sluit kan ze het horen. Suizende geluidjes, ieder afzonderlijk onmogelijk te horen en te verstaan, alleen als woorden en zinnen te interpreteren omdat ze fluisterend ten gehore worden gebracht op de melodie die door alle sprookjes wordt geherbergd. Prevelende sj-geluiden sijpelen uit onzichtbare spelonken, hoekige consonanten rollen als keitjes de trap af, ademloze kleine pauzes dringen binnen en vervullen het onhoorbare sprookje met betekenis.

Keer op keer slaat Alice haar ogen op precies op het moment dat ze bezig is in slaap te vallen. De eerste keer doet ze alleen maar het bedlampje aan, de keer daarna staat ze op om de deur te sluiten, de derde keer schuift ze een stoel onder de deurklink. Het helpt niet. Zodra ze weer in bed is gestapt, het licht heeft uitgedaan en onder de rode doorgestikte deken is gekropen, begint het huis opnieuw te fluisteren.

Eigenlijk verbaast haar dat niet. Alice heeft vele nachten in Augusta’s huis geslapen, ze weet dat het vele gedaantes herbergt. Enkele daarvan zijn die van haarzelf: in dit huis was zij een mollig klein meisje op zomervakantie en een magere tiener op de vlucht, hier heeft ze een voorjaar na een bevalling gelegen en bloedend gezworen nooit meer in de buurt van een man te komen, hier sloeg ze enkele zomers later de deken opzij om haar belofte te breken. Dagen en weken, maanden en jaren zijn sindsdien door haar lichaam gestroomd en hebben haar veranderd, maar door alle veranderingen heen heeft ze dezelfde woordloze zekerheid met zich mee gedragen: ze heeft altijd geweten dat er een hele eeuw aan stemmen in Augusta’s huis verborgen ligt, dat ze lang in hoekjes en gaten hebben liggen wachten tot er een andere tijd zou komen. Hun tijd. De tijd van de verhalen.

En misschien is die tijd nu gekomen, misschien kwam die vannacht wel met Alice mee naar dit deel van Roslagen. Misschien drijven de loodgrijze wolken daarom zo snel langs de donkere hemel, misschien briesen honderden paarden in hun stallen daarom van enthousiasme wanneer ze elkaar in dezelfde vliegende droom tegenkomen, misschien blinkt het zomerlicht van vorig jaar daarom opeens op in de lege vakantiehuisjes die zo-even nog donker en blind naar de zee stonden te staren, gesloten voor alles behalve voor de zachte regen van neutrino’s die de aarde en alles op haar oppervlak altijd doorboort.

De nacht is vol sprookjes, toch is alles heel stil. In Häverödal sluit het duister zich rond een verleden dat groter is dan de toekomst, maar in Herräng brandt een eenzame lamp buiten bij de winkel. Een eerste voorjaarsbries strijkt voorzichtig langs de grond en zet een slapend eikenbosje in beweging, maar het water in de open groeve van Glittergruvan ligt zwart en stil, sluit zich stom en hooghartig rond zijn geheimen. Enkele tientallen kilometers verder naar het zuiden zakt Hallstavik steeds dieper weg in mist en nevelen wanneer de dampen van de papierfabriek langzaam van hun hoge schoorstenen neerdalen.

Binnen in de fabriek beweegt de nachtploeg zich als in een dans; het is zo laat dat alle bewegingen traag zijn geworden en alle woorden zijn opgeraakt. Er is veel ruimte tussen de dansers; in deze grote zalen is tegenwoordig alleen nog maar plaats voor een of twee mensen tegelijk. Daarom ziet niemand de eenzame jonge vrouw die nieuw is in de ploeg en die plotseling wordt overvallen door een onverklaarbare angst. Ze sluit haar ogen en drukt zich tegen een bakstenen muur, probeert daarin op te gaan, te verdwijnen, zich onzichtbaar te maken. Binnen enkele seconden is het voorbij. Ze opent haar ogen en haalt diep adem, trekt vervolgens verlegen haar schouders op om haar eigen gedrag en loopt verder naar haar machine.

Vlak buiten de fabriek, slechts enkele meters van de muur, hurkt het kerkje in afwachting van de ochtend en een begrafenisdag. Alles wat voorbereid kan worden is al voorbereid, het lijkkleed is uitgeschud en gecontroleerd, nu rust het keurig opgevouwen in een kast in de sacristie, voor het altaar staan twee bokken waarop de kist zal worden geplaatst en op de zwarte borden zijn de nummers van de gezangen al opgehangen. Maar het is nog stil in de kerk; het enige wat je hoort is het lied van de fabriek, de monotone basstem die dag en nacht, zomer en winter zingt over exportopbrengsten en werkgelegenheid.

Als je goed luistert, kun je dat lied ook horen in de oude dorpen die verscholen liggen in de bossen tussen Hallstavik en Herräng en herinneren aan het feit dat Roslagen nog niet zo lang geleden een randgebied en een wildernis was, een plaats waar je kon neerhurken en je blik afwenden, net doen of je de bevelen van de heren toevallig niet had gehoord. Daar zijn de wegen smal en vol kuilen, daar liggen op geheime plaatsen in de bossen honderden jaren oude mijnen verborgen, daar slapen halfvergeten oude huizen op heuvels waar eiken staan.

Nordanäng is zo’n dorp. Hier liggen de woonhuizen dicht bij elkaar, maar niet zo dicht dat je vanuit het ene huis het andere kunt zien. Houten schuren en scheve stallen, hazelaren die alle kanten op schieten en met mos begroeide rotsen belemmeren het zicht. Je kunt heel goed midden in het dorp naakt de tuin in lopen zonder te worden gezien, maar als je een geheim wilt vertellen kun je maar beter naar binnen gaan en de deur sluiten. Hier reiken de stemmen van mensen ver, veel verder dan op andere plaatsen. Als Alice een raam zou openen en in het duister zou spreken, zou haar stem helemaal tot het witte huis komen; als Angelica een raam zou openen, zou ze hem kunnen horen.

Maar geen van beiden zet een raam open. Ze liggen allebei wakker achter gesloten ruiten.

Ze weten niet hoezeer ze op elkaar lijken, ondanks alle geleefde en ongeleefde jaren die hen scheiden, zoals ze daar met open ogen en gebalde vuisten ieder in hun eigen bed liggen, ieder in hun eigen huis, en proberen hun gedachten in toom te houden. Angelica is daar het handigst in: ze staart voor zich uit in het donker en laat cijfers door alle bochten van haar hersenen gaan. Kristoffer heeft zijn rechterarm over haar borst gelegd en ze durft zijn arm nog niet weg te halen, ze moet wachten tot hij zo diep slaapt dat ze hem niet meer kan horen ademhalen.

Hoofdrekenen is het beste hulpmiddel voor degene die veel gedachten wil ontwijken. Dat werkt overal, aan de ontbijttafel en in de bus, op het schoolplein en in bed, dat werkt met name wanneer je door Hallstavik fietst om reclamefolders in brievenbussen te stoppen. Niemand merkt dat je aan het rekenen bent, je ziet er immers uit als een volledig normaal mens, volledig in beslag genomen door volledig normale bezigheden.

Soms telt Angelica geld, soms tijd. Gisteren was de belangrijkste uitkomst zeshonderddrieëntwintig. Wanneer het straks ochtend wordt, is de belangrijkste uitkomst derhalve zeshonderdtweeëntwintig. Vooropgesteld dat ze goed heeft geteld. Vooropgesteld dat een van de komende twee jaren geen schrikkeljaar is; dat is ze vergeten te checken. In dat geval is ze terug bij zeshonderddrieëntwintig. Hoe dan ook, al over een maand komt ze uit onder de zeshonderd dagen. Drieëntwintig dagen kun je wel volhouden. En nog zeshonderd dagen erbij ook. Anderen hebben dat ook gedaan. Anderen hebben het ook uitgehouden, geld gespaard om vervolgens wanneer ze net achttien jaar waren, voor zichzelf een eenkamerflat te huren...

Kristoffer zucht in zijn slaap en kruipt dichterbij. Nu voelt ze zijn warme ademhaling zo dicht bij haar wang dat ze haar hoofd opzij moet draaien om zelf lucht te krijgen. Het hele bed is opeens een kwelling. Het laken ligt als een vochtig vod onder haar, het dekbed is zwaar, tussen haar benen is het vochtig en plakkerig. Haar paardenstaart zit als een bobbel in haar nek; ze verlangt ernaar overeind te komen en het elastiek los te maken, lang en grondig op haar hoofd te krabben en vervolgens haar vingers door haar hele kapsel te halen dat vochtig is van zweet. Trouwens, nee, niet haar vingers... haar borstel. Ze moet haar haren borstelen. En ze kan niet wachten, ze moet haar haren nu borstelen. Meteen. A la minute.

Heel voorzichtig tilt ze Kristoffers arm op en ze laat zich op de vloer glijden; vervolgens trekt ze haar kussen een stukje naar beneden zodat zijn arm zacht rust wanneer ze die langzaam weer laat zakken. Daarna blijft ze enkele seconden roerloos zitten en luistert waakzaam naar het ritme van zijn ademhaling. Heeft hij iets gemerkt? Nee. Hij is in diepe slaap. Als ze zich geluidloos beweegt, kan ze vannacht bijna doen wat ze wil.

Ze trekt het elastiek uit haar haren en krabt zich met stompe nagels. Dat is lekker, maar niet lekker genoeg; ze moet met scherpe stalen pinnen over haar hele hoofd raspen... Haar borstel moet nog in haar rugzak zitten; ze kan zich niet herinneren dat ze die hier al heeft gebruikt. En de rugzak staat bij het bureau. Ze hoeft er alleen maar naartoe te gaan zonder in het donker meubels omver te gooien.

Kristoffer heeft een hoop meubels op zijn kamer. Een hoop meubels, veel kleuren en veel patronen. De eerste keer dat ze hier kwam was ze best verbaasd; ze had iets heel anders verwacht dan deze oude groene vloerbedekking, die bruine bloemen op het behang en die grijzige gordijnen. Ze had gedacht dat een jongen wiens vader het zich kon permitteren een manege te kopen en wiens moeder artistiek was, althans dat zeiden ze op school, een mooie kamer met dure spullen zou hebben. Ze zag het al voor zich: een grote kamer met witte muren, donkere schilderijen en een oud bruin bureau. Een rustkamer.

Maar Kristoffers kamer herbergt geen rust, zijn bureau is net zo Ikea-wit als dat wat ze zelf thuis bij Carina heeft achtergelaten. Het enige verschil is dat dat van hem zo oud is dat de verf is vergeeld. Verder heeft hij tuinstoelen in zijn kamer staan, gewone witte plastic tuinstoelen. Lelijke. Een feit is dat de hele kamer lelijk is, dat hij lelijker is dan alle lelijke kamers die ze heeft gezien. Lelijker dan Mariannes rommelige woonkamer. Lelijker dan de kale kamer van haar moeder en de Bacil. Lelijker dan de slaapkamer van Siri met zijn knalroze tulen gordijnen.

Die gedachte trilt even en werpt een schaduw over haar. Angelica wil niet aan Siri en haar kamer denken, wil niet aan de begrafenis van morgen denken. Bovendien moet ze haar haarborstel immers te pakken zien te krijgen. Ze laat zich op handen en voeten zakken, begint te kruipen en beweegt met haar rechterhand voor zich heen en weer zodat ze onderweg geen wankele tuinstoel zal omstoten. Ze heeft niet in de gaten dat ze haar adem inhoudt; pas wanneer haar hand het nylon van de rugzak raakt, merkt ze dat ze met een zucht de lucht laat ontsnappen en normaal begint te ademen. Ze steekt haar hand in de tas en laat haar vingertoppen over de inhoud gaan: daar is het wiskundeboek, haar make-upetui en daar – eindelijk! – haar borstel met zijn metalen pinnen.

Ze gaat op haar knieën zitten en haalt de borstel voorzichtig over haar hoofd. Ja. Het is precies zo lekker als ze wist dat het zou zijn, en nu kan ze zich niet langer inhouden, nu kromt ze haar rug en laat haar haren naar voren vallen over haar gezicht, ze verdwijnt erin als in een grot, waarna ze de borstel vanuit haar nek over haar hoofd haalt met een zwiepend gebaar dat haar haren helemaal tot aan de vloer volgt.

Alice heeft haar haren ook losgemaakt, maar zij heeft ze in lange plukken langs haar gezicht getrokken. Ze ligt nog in bed en wordt zo in beslag genomen door pogingen om niet te denken aan de ansichtkaart die ze gisteren heeft gekregen dat ze vergeet zich tegen andere dingen te verweren. Beelden scheren onder haar oogleden voorbij, gezichten duiken op en glijden weer weg, onbekende en bekende gezichten door elkaar heen, maar allemaal even verwrongen. De uitdrukking op Lars’ gezicht in een moment van woede: zijn onderkaak vooruitgestoken en een strakke blik. Een kaal meisje met bebloede lippen. Een lachende man die over zijn schouder naar haar kijkt, met bleke ogen, rood en glimmend van het zweet. Augusta’s gezicht verstijfd in de grimas van de dood...

Ze knijpt haar ogen steviger dicht en trekt de doorgestikte deken over haar schouders, ziet niet de gevaren in de halfvergeten herinnering die opeens naar de oppervlakte stijgt, ze grijpt die juist gulzig aan, en opeens is ze een tienermeisje dat op een zonnige zomerdag langgeleden alleen aan het zwemmen is in het koele water van Strömsviken. Haar huid is zacht, haar spieren zijn soepel, haar slijmvliezen glinsteren als paarlemoer, niets in haar lichaam is meer gescheurd en wijdopen, niets aan haar uiterlijk verraadt dat ze niet altijd zo glad en gesloten is geweest als ze nu lijkt te zijn.

Het geelbruine water om haar heen ruikt naar ijzer, het oppervlak is spiegelglad en stil, alleen haar eigen bewegingen zorgen voor rimpelingen. Alice wil de stilte van de baai niet verstoren, daarom houdt ze haar armen onder water, ze beweegt ze slechts langzaam terwijl ze ernaar kijkt. De kleur van het water maakt ze geelwit en vreemd, ze doen haar denken aan de alcoholflessen in het biologielokaal met hun embryo’s: een kuiken, een poesje, een onvoldragen mensenkind, en daar wil zij niet aan denken. Daarom draait ze zich midden in een zwemslag om en laat ze zich op haar rug drijven, sluit ze haar ogen als bescherming tegen de zon. Dan gebeurt het: een hand strijkt opeens langs haar pols en pakt die beet, een andere hand glijdt op hetzelfde moment tussen haar dijen en streelt die, een paar harde vingers zoeken een weg onder de rand van haar badpak, spreiden de schaamlippen en glijden snel door de inkeping...

Alice sluit haar ogen en opent haar mond, haar lichaam wordt zacht en gaat wijd open, heel even laat ze het gewoon gebeuren, maar dan wordt ze overvallen door paniek. Met een onhandige beweging wrikt ze zich los, ze zinkt en snakt naar adem, schopt tegen de modderige bodem, slaat met haar armen en ziet in een flits, alsof dit om iemand anders gaat, niet om haar, niet om Alice, een vlucht zwarte vogels opstijgen naar de hemel, verjaagd door een schreeuw.

En dan ziet ze hem, hij stijgt met samengeknepen ogen, wit glinsterende schouders en bruine handen uit de diepte omhoog. Het water van Strömsviken glijdt over zijn gezicht voordat hij zijn haar uit zijn gezicht strijkt. Het is Kåre, een heel jonge Kåre, met een onbehaard bovenlichaam en een op en neer bewegende, pas gerijpte adamsappel. Hij lacht zelfverzekerd.

‘Verdorie’, roept hij. ‘Ben je soms doof en blind? Hoorde je ons niet aankomen?’

Ons? Alice begint te snuiven en draait zich om naar de steiger. Daar staat Marianne in een bikini in een Bardot-ruitje en met een gemaakte glimlach. Ze steekt haar hand op en zwaait. Haar bewegingen zijn stijf en popperig, alsof ze weet, alsof ze zou kunnen weten wat er zo-even onder water is gebeurd.

Alice komt overeind, gaat met haar hand langs haar nek, alsof daar die smoezelige herinnering zit en alsof ze die met een beweging zou kunnen wegwrijven, en begint dan te rillen wanneer de kou uit de kamer langs haar rug strijkt. Toch slaat ze de deken opzij en zet ze haar voeten op het koude linoleum.

Ze kan het feit maar beter onder ogen zien. Ze zal vannacht niet kunnen slapen in deze kamer. Ze zal zelfs niet kunnen slapen in dit huis.

Lars had gelijk. Dat hij om de verkeerde redenen gelijk had, is voor haar helemaal geen troost.

Hij wilde niet dat zij naar de begrafenis zou gaan. Hij wil nooit dat zij ergens naartoe gaat, hoewel hij zelf voortdurend onderweg is, zowel tussen de universiteiten en de collegezalen van de werkelijke wereld als in de wiskundige archipels van cyberspace. Wanneer hij thuis is wil hij Alice onder handbereik hebben, ’s avonds in de woonkamer en ’s nachts in de slaapkamer. Zij moet het oog zijn dat hem voortdurend ziet, het oor dat voortdurend naar hem luistert, de stem die hem voortdurend bevestigt in zijn bestaan.

Zelf had Alice meer dan een week geaarzeld, maar ze was de hele boel vergeten toen ze op een middag thuiskwam en een ansichtkaart op de mat vond. De tijd haperde enkele seconden en begon toen terug te lopen; nog voordat ze zich voorover had gebogen om de kaart op te pakken wist ze wie hem had geschreven en wat hij had geschreven. Het was alsof ze de korte tekst al vele malen had gelezen. En inderdaad. Het klopte. Toch bliksemde het grijze namiddaglicht op om van kleur te verschieten, eerst werd het geel, daarna rood, om ten slotte te verbleken tot wit. Pas toen merkte Alice dat ze was vergeten haar handschoenen uit te trekken, dat ze de kaart zat te draaien en te keren met bruinleren vingers. Enigszins verbouwereerd bedacht ze dat de kleuren klopten, dat het leek alsof ze deze handschoenen speciaal had gekocht opdat ze zouden passen bij een goedkope reproductie op een ansichtkaart van Degas’ ‘Meisje dat haar haren kamt’, maar ze liet die gedachte over de ironie van het motief snel varen. Pas toen ze Lars’ voetstappen buiten in het trappenhuis hoorde, trok ze haar handschoenen uit; ze vouwde de kaart dubbel en dacht een fractie van een seconde aan de witte lijn die de vouw zou maken en die een breuk in de afbeelding zou veroorzaken, waarna ze hem in haar broekzak stopte. Toen Lars zijn hand op de deurklink legde, stond ze al bij de kapstok om haar jas op te hangen; ze voelde zijn glimlach in haar rug.

Pas de volgende ochtend vertelde ze dat ze van plan was naar de begrafenis te gaan. Toen had ze een lange en onrustige nacht naast hem doorgebracht; ze had een hele tijd wakker gelegen en naar zijn ademhaling geluisterd, af en toe was ze ingedut, maar meteen weer wakker geworden en opnieuw op hem gaan letten.

Toen het eindelijk ochtend was, stond Lars op om het ontbijt klaar te maken terwijl Alice haar vermoeidheid probeerde weg te douchen. Op weg van de badkamer naar de keuken rook ze de geur van verse koffie en geroosterd brood, maar pas toen ze aan de keukentafel was gaan zitten drong het tot haar door dat ze zich absoluut niet schuldig voelde over het feit dat Lars het ontbijt had moeten klaarmaken. Daar was ze bijna een beetje verbaasd over.

Gedurende haar hele huwelijk heeft Alice zich namelijk schuldig gevoeld; het is alsof ze Lars onrecht aandoet alleen al door te zijn wie ze is. Dat komt niet alleen door alles wat ze onuitgesproken heeft gelaten, maar ook door de lusteloosheid waarmee zij zich ooit het huwelijk in heeft laten duwen terwijl ze zich voorbereidde op wat onvermijdelijk moest komen, wat in haar wereld de consequenties van het huwelijk waren. De ruzies. De verwijten. De schunnige woorden die de vrouw de man in het gezicht spuwde wanneer hij zijn hand ophief om te slaan.

Maar zo is het niet gegaan. Zevenentwintig jaar lang hebben ze heen en weer gependeld tussen tederheid en onverschilligheid, fascinatie en irritatie, liefde en vijandschap, zonder dat Lars één keer zijn hand naar haar heeft opgeheven en zonder dat zijzelf Lars één keer schunnige woorden voor de voeten heeft geworpen. Ze zijn onveranderlijk beleefd tegen elkaar geweest, zo beleefd dat ze hun stemmen niet eens verheffen wanneer ze ruziemaken. Niettemin is de uiteindelijke samensmelting uitgebleven. Alice heeft nooit helemaal zonder voorbehoud in zijn armen kunnen wegzinken en Lars heeft altijd over haar schouder gekeken naar iets anders.

Toch is ze altijd naar hem blijven verlangen. Tijdens heel hun huwelijk heeft ze op het moment gewacht waarop zij hem eindelijk zal durven vertellen wie zij werkelijk is en wie zij ooit is geweest. Ergens in de loop van de nacht had ze gedacht dat de ansichtkaart een teken was, dat het betekende dat Lars eindelijk stil aan haar zijde zou zitten om zonder tegenwerpingen, verwijten en commentaar naar haar te luisteren, maar nu in het grijze ochtendlicht besefte ze dat dat puur zelfbedrog was. Ze stond op hetzelfde punt waarop ze al dertig jaar lang stond: het was te laat. Op de een of andere manier was het altijd te laat geweest, het was alsof het feit dat ze toen ze Lars leerde kennen niet meteen de waarheid over zichzelf had verteld, haar had gedwongen voor altijd te zwijgen. Daarom had ze een laf leven geleid, een leven van laksheid en onwaarachtigheid, een leven dat stilzwijgend zijn blindheid aanmoedigde, zijn weigering te erkennen dat er überhaupt een leven bestond dat alleen aan haar toebehoorde. Aan Alice.

En misschien kwam het juist door die weigering dat hij zijn bovenlip in een ontevreden grimas optrok toen Alice ten slotte het ochtendblad liet zakken en meedeelde dat ze had besloten naar de begrafenis te gaan, dat ze direct uit haar werk vertrok en dat ze in Augusta’s huis zou blijven overnachten. Hij stak meteen een lange en rustige monoloog af om haar van mening te doen veranderen. Eigenlijk snapte hij niet hoe het kwam dat Alice de laatste jaren zo familieziek was geworden. Siri was toch maar gewoon een nichtje zoals anderen, bovendien veel ouder dan Alice, en voorzover hij wist had ze nooit veel meer voor Alice betekend dan een gewone kennis. Of wilde ze beweren dat ze goed bevriend waren geweest? Dat een krans sturen niet voldoende was?

Tot dat moment had Alice met een gesloten gezicht haar blik strak op het ochtendblad gevestigd gehouden, maar nu liet ze de krant zakken en keek ze hem over haar bril heen aan. Hij ontweek haar blik, maar gaf zich niet gewonnen.

‘Bovendien zal dat huis door en door koud zijn.’

‘Marianne kan er vandaag naartoe gaan om te gaan stoken.’

‘Maar het is de vraag of er water is. Afgelopen zomer was er immers trammelant met de hydrofoorinstallatie.’

Alice sloeg een bladzijde van de krant om zonder te antwoorden. Daardoor werd Lars’ stem wat scherper; een openlijke ruzie lag nu vlak onder de oppervlakte te vibreren.

‘Of heeft Marianne de hydrofoorinstallatie ook gerepareerd? Dat is dan knap werk. Misschien moet je haar maar aanbieden aan je collega’s bij het Technisch Museum, je kunt nog wat aan haar hebben bij het conserveren van het cultuurhistorisch erfgoed. Je komt immers niet iedere dag een dame tegen die hydrofoorinstallaties uit de jaren veertig kan repareren...’

Alice legde de krant weg en zette haar bril af.

‘Wat is er toch met jou?’

Lars keek voor zich.

‘Hoezo? Er is niks met mij.’

‘Ik ga naar Hallstavik en blijf daar een nacht. Morgenavond ben ik terug, ik vertrek meteen na de begrafenis. Is dat zo erg?’

‘Heb ik gezegd dat dat erg is? Ik constateer alleen dat het huis ijskoud is en dat er waarschijnlijk geen water is...’

Ik constateer alleen dat...

Alices ogen vernauwden zich tot een onwillekeurige glimlach. Lars glimlachte breed boven de Stockholmbijlage van Dagens Nyheter. De storm was afgewend, de dreigende ruzie bezworen. In het begin van hun huwelijk was Ik constateer alleen dat... Lars’ favoriete zin geweest; iedere keer dat hun wensen diametraal tegenover elkaar stonden, nam hij die spontaan in de mond. Die zin had Alice razend gemaakt; keer op keer had ze daarop ingehakt, hem helemaal uit elkaar gehaald, met haar tanden verscheurd. Dat was een zin voor stumpers zonder ruggengraat, beweerde zij, een laffe poging je te verschuilen achter vermeende objectiviteit. Lars was eerst helemaal verbouwereerd geweest door haar woede, zij werd anders nooit boos, maar had haar vervolgens haar wapen uit handen geslagen door er een grap van te maken. Tegenwoordig was Ik constateer alleen dat... een code. Het betekende dat Lars de wapens had neergelegd, dat hij met de witte vlag zwaaide.

Toch probeerde hij haar nogmaals om te praten, zij het indirecter en met oprechtere zorg. Toen ze bij het wiskunde-instituut de auto tot stilstand had gebracht en even snel haar hoofd tegen zijn borst legde, streek hij over haar haren. Buiten voor de autoruiten strekten de eiken hun donkere takken uit naar de wolken, het regende een beetje; de ruitenwissers rustten even, waarna ze opnieuw over de ruit bewogen.

‘Maar doe je vannacht wel een oog dicht?’ vroeg Lars. ‘Helemaal alleen in dat oude huis? Kun je niet beter bij Marianne en Kåre overnachten?’

Alice ging rechtop zitten. Heel even kwam ze in de verleiding om de waarheid te zeggen: dat er een ansichtkaart was gekomen en dat ze tijd alleen nodig had om überhaupt aan die kaart te durven denken. Maar het was natuurlijk onmogelijk om dat te vertellen. Dan zouden ze nog dagenlang in de auto moeten blijven zitten.

‘Het komt wel goed’, zei ze daarom en ze legde haar handen op het stuur. ‘Als ik niet kan slapen, bel ik jou.’

Hij bleef in de regen staan toen ze de auto opnieuw startte. Toen ze een paar meter gereden had, stak ze groetend haar hand op; ze hoopte dat hij dat zou zien door de achterruit. Maar toen had hij zich al omgedraaid; in het achteruitkijkspiegeltje zag ze alleen zijn rug.

Zal ze hem nu bellen?

Nee. Natuurlijk niet. Het is al kwart over een; als hij al thuis is, slaapt hij. Hij was niet thuis toen ze een paar uur geleden belde. Ze had het nummer ingetoetst op hetzelfde moment dat ze de auto op het tuinpad van Augusta tot stilstand bracht. Het donkere huis had haar overweldigd, ze had Lars’ stem willen horen terwijl ze de sleutel in het slot stak en naar binnen ging. Maar hij nam niet op, ze stond alleen op de donkere veranda met haar mobiele telefoon stevig tegen haar oor gedrukt terwijl ze de bel keer op keer hoorde overgaan; ze stelde zich voor hoe die thuis door de lege kamers zou weerklinken. Ten slotte sloeg het antwoordapparaat aan; ze bleef even staan om te luisteren naar haar eigen stem, maar liet na de pieptoon geen boodschap achter.

Daarna was ze door Augusta’s huis gelopen en had alle lampen aangedaan, behalve de petroleumlamp in de berging onder het schuine dak. Daar was nooit elektrisch licht geweest. Nu deed ze alleen in het voorbijgaan snel de deur open en ze zag dat het allemaal nog hetzelfde was, dat er in veertig jaar niets was veranderd. Ze deed de deur weer dicht en liep naar de benedenverdieping. In het gele licht van de hal bleef ze staan om zichzelf te bestuderen in de spiegel waarop zwarte vlekken zaten. Ze zag er al uit als een begrafenisgast. Haar ogen waren vochtig, haar lipcontour was bezig uit te lopen, het leek alsof ze ieder moment in huilen kon uitbarsten. Maar dat was gezichtsbedrog. Ze zou niet huilen, vannacht niet en morgen op de begrafenis ook niet. Lars had gelijk gehad: Siri en zij waren nooit erg bevriend geweest, ze waren nauwelijks meer dan oppervlakkige kennissen. Toen Alice als meisje de zomervakanties bij Augusta doorbracht, was Siri al een volwassen vrouw, en later in hun leven zagen ze elkaar alleen wanneer de hele familie bijeenkwam. Ze hadden elkaar nooit iets te zeggen gehad, glimlachten alleen vaag naar elkaar.

Pas nu, nou Siri dood is, beseft Alice dat er een gespreksonderwerp is dat hun beider belangstelling had kunnen hebben. Ze hadden over Mikael en Angelica kunnen praten.

Niet dat ze die echt kent – ze heeft nog geen dag in haar leven met Angelica doorgebracht en slechts één met Mikael – maar dat is een dag waarvan ze de vredigheid in zich bewaart. Het was een dag, enkele zomers geleden, waarop Carina met Siri zou meegaan voor een onderzoek in het Norrtälje-ziekenhuis en Angelica een paar keer extra reclamefolders moest rondbrengen. Alice was Carina in Hallstavik tegen het lijf gelopen en had beloofd op Mikael te passen; Lars moest die dag toch voor een vergadering naar Stockholm. Naderhand had ze spijt gekregen, zich geïrriteerd en bestolen gevoeld. Wat wist zij ervan hoe je voor een geestelijk gehandicapte vijfjarige moest zorgen? Bovendien had ze er behoefte aan om alleen te zijn. Steeds meer en steeds vaker.

Maar belofte maakt schuld. Dus had ze Mikael ’s ochtends vroeg in de zandkleurige huurflat opgehaald en had ze voor het eerst in Carina’s hal gestaan en haar blik over de woonkamer laten glijden. Dat was een onbekende wereld: een oranje bank met versleten jaren-zeventigbekleding van bouclé, een gordijnkap waarvan de fletse blauwe bloemen eruitzagen alsof ze gebukt gingen onder het gewicht van een dunne laag stof, een televisie in een hoek, een verfomfaaid, geweven kleed op de vloer. Dat was alles. Geen planten. Geen boeken. Zelfs geen plastic bloemen in de lege vaas op de salontafel. Het woord ‘armoedig’ was even door haar bewustzijn geschoten, ze had haar ogen gesloten en het snel weer uitgewist.

Ze was totaal niet voorbereid op Mikaels bereidwilligheid om mee te gaan. Eigenlijk kende hij haar niet: ze hadden elkaar maar een paar maal gezien en de laatste keer was al enkele weken geleden. Daarom had ze zich erop ingesteld dat ze hem zou moeten zien over te halen en zich gewapend met een zak snoep in het handschoenenvakje van de auto en een paar prentenboeken uit de bibliotheek, maar die had ze niet eens hoeven te noemen. Zonder aarzeling had Mikael zijn hand in de hare gelegd en was hij met haar meegegaan de trap af. Hij had alleen gezwaaid toen ze buiten waren gekomen en Carina vanaf het balkon zijn naam had geroepen.

Het werd een vredige dag. Stil. Mikael zei niet veel, maar hij tastte vaak naar Alices hand, wees en liet dingen met gebaren zien. Na verloop van tijd zweeg zij ook, en wanneer ze af en toe iets zei, was het met gedempte stem en een lange tussenpauze tussen de woorden. De dag strekte zich stil voor hen uit en Alice besefte dat ze er niet doorheen zou hoeven te vliegen zoals ze altijd door haar dagen vloog.

Ze hadden geluncht onder de appelboom. Daarna waren ze naar het weitje gegaan om de paarden suikerklontjes te voeren en op weg naar huis hadden ze langs de sloot klaver en kamille geplukt. Toen ze bij Augusta’s huis waren teruggekeerd verdween de zon achter de wolken. Mikael geeuwde toen ze binnen naar de schommelstoel liepen. Alice nam hem op schoot, wilde een verhaaltje voorlezen, maar ze was nog niet begonnen of hij vleide zijn hoofd tegen haar borst en viel in slaap.

Buiten betrok het nu snel; de kleuren in de kamer doofden een voor een uit en hoewel het pas vroeg in de middag was, begon het te schemeren. In de verte onweerde het. Alice zette de schommelstoel in beweging en drukte het jongenslijfje steviger tegen zich aan. Toen de eerste regendruppels tegen de ruit sloegen, bedacht ze dat ze vergeten was de buitendeur dicht te doen. Dat maakte niet uit. Alles maakte opeens niets meer uit.

Ze werd wakker doordat hij naar haar keek. Hij lag heel stil in haar armen en keek naar haar met halfgesloten ogen. Ze streek met haar wijsvinger over zijn wang, hij gaf een klein zuchtje als antwoord. Zo bleven ze zitten totdat Angelica kwam, doodstil, het hoofd van de jongen tegen de borst van de vrouw, de blik van de een diep in die van de ander.

Angelica had een wit regenjack boven haar zwarte jeans, stompe witte vingers en zwarte nagellak. Haar haren waren strak over haar schedel getrokken en in een paardenstaart bijeengebonden in haar nek, haar gezicht was bleek, de wenkbrauwen donker en smal als potloodstrepen. Het was een meisje dat duidelijk liever voor contrasten dan voor kleur koos, maar ze had niet weten te ontkomen aan dat wat alle vrouwen uit de familie van Augusta hadden geërfd. Ook Angelica had dik, kastanjebruin haar.

Ze wilde niets van wat Alice haar aanbood. Geen koude pannenkoeken, die overgebleven waren van de lunch, geen limonade en geen koekjes. Ze weigerde zelfs de handdoek aan te nemen die Alice haar aanreikte, ze schudde slechts haar hoofd, zodat de regendruppels van haar paardenstaart spatten. Het was niet nodig. Ze moest immers toch weer de regen in, ze kwam alleen Mikael ophalen om hem mee naar huis te nemen. En ze moesten zich haasten, want de bus waarmee ze was gekomen ging zo terug, die reed alleen naar Herräng om daar te keren.

En zo werd het die dag in Augusta’s huis toch nog een hoop gehaast en herrie. Niet dat Alice van plan was Mikael en Angelica de bus te laten nemen, maar Angelica’s aanwezigheid alleen al deed Alice jachten. Het was een vreemd meisje, pas veertien jaar en op een kinderlijke manier nog wat mollig, maar met een gesloten gezicht en messcherpe contouren. Zwijgend schikte ze zich in Alices besluit hen naar Hallstavik terug te rijden, maar toen Alice de deur van Augusta’s huis op slot draaide en de sleutel in haar broekzak stopte, schraapte ze haar keel en zei ze: ‘Het is ook ons huis.’

Alices bewegingen stokten even en ze aarzelde een seconde, maar daarna gleed er een glimlach over haar gezicht en liep ze naar de auto.

Ginds in het witte huis borstelt Angelica nog steeds haar haren, maar nu langzamer, genotvoller en beheerst. Ze is overeind gekomen, ze zit met een rechte rug in kleermakerszit op de vloer vlak bij Kristoffers bureau en trekt de borstel met lange, bedachtzame halen door haar haar.

Alleen vanwege haar haren verdraagt Angelica het Angelica te zijn. De rest is niet veel bijzonders. Haar borsten te klein. Haar buik te bol. Haar dijen te dik. Haar mond te smal. Haar handen te vierkant. Haar huid te doorzichtig. Haar gedachten te vreemd.

Angelica weet hoe een echte mens moet denken. Haar hele leven al bestudeert ze haar omgeving en ze knoopt goed in haar oren wat anderen zeggen en doen, ze probeert hen te imiteren en op hen te lijken, maar toch lukt dat niet. Ze weet dat je van de zomer moet houden en een hekel aan de herfst moet hebben, maar toch zucht ze van opluchting iedere keer dat het november is. Ze weet dat je een hekel moet hebben aan school en toch keihard moet werken, maar zelf heeft ze het tijdens de lessen naar haar zin en behaalt ze behoorlijke resultaten, hoewel ze nooit haar huiswerk maakt. Ze weet dat je moet uitkijken om niet als hoer te worden bestempeld, maar toch is ze al met meer jongens naar bed geweest dan ze zich wil herinneren en heeft ze met nog meer zitten rotzooien. Ze weet dat je je over je ouders moet opwinden, maar toch af en toe met je ogen moet knipperen en zeggen dat je éígenlijk de beste vader en moeder van de hele wereld hebt. Zelf kan ze die woorden niet eens uitspreken, ze klonteren samen tot een brok in haar keel en maken dat ze onpasselijk wordt. Maar wat je vooral moet kunnen is je gevoelens tonen; je moet je hoofd in je nek gooien en in een parelende lach uitbarsten wanneer je blij bent, je moet je schouders laten hangen en je tranen de vrije loop laten wanneer je verdrietig bent. Maar Angelica kan niet huilen. Ze heeft niet meer gehuild sinds ze klein was. Ze weet niet hoe je het moet doen.

Meestal vindt ze dat eigenlijk wel fijn. Het maakt haar onafhankelijk. Vrij. Het geeft haar de kracht om haar vijanden in de ogen te zien. Maar soms vermoedt ze dat ze zich door haar gebrek aan tranen meer blootgeeft dan ze door te huilen zou hebben gedaan. Dat het haar verraadt. Dat het laat zien dat zij iemand is waar iets mis mee is.

Niet iedereen merkt dat. Maar sommigen wel. Sommigen weten dat zij anders is. Angelica gaat hen uit de weg, glipt weg en houdt zich stil wanneer zij in de buurt zijn. Meestal gaat dat goed; eigenlijk is Rebecka de enige aan wie ze niet kan ontkomen. Rebecka zit een paar rijen achter haar en Angelica voelt de hele dag Rebecka’s ogen in haar rug.

Tussen hun tiende en hun twaalfde jaar waren ze op school vriendinnen. Geen hartsvriendinnen, want geen van beiden heeft ooit een echte hartsvriendin gehad, maar vriendinnen. Dat betekende dat Angelica af en toe met Rebecka mee naar huis mocht, dat ze in de lichte keuken aan de keukentafel mocht zitten terwijl Rebecka bij het aanrecht chocolademelk stond klaar te maken. Op sommige dagen gaf ze Angelica ook wat, op andere dagen niet. Angelica slaagde er nooit in te voorspellen wat het zou worden, hoewel dat belangrijk was. De dagen waarop Rebecka slechts één beker pakte, waren namelijk geen goede dagen; dan wist Angelica al op voorhand dat Rebecka van haar eigendomsrecht gebruik zou maken en ieder ding zou pakken waar ze zelf haar hand naar uitstrekte: dat waren potverdorie haar barbiepoppen, haar stripverhalen, haar tekenblok en verf. Ten slotte zou Angelica helemaal roerloos in de kamer blijven zitten, niet in staat iets te zeggen of te doen, terwijl Rebecka’s eenzame spelletjes aan haar zijde steeds gemaakter en ingewikkelder werden. Op zulke dagen was het alsof Rebecka loog. Alsof ze eigenlijk niet speelde, alleen maar toneelspeelde. Alsof ze wilde bewijzen dat het Angelica’s enige taak in het leven was om naar Rebecka te kijken en haar publiek te zijn.

Toch kon Angelica het nooit laten om te knikken wanneer Rebecka vroeg of ze met haar mee naar huis ging; dat niet doen was te veel gevraagd van haarzelf. Want ze kwam immers niet vanwege de barbiepoppen, niet vanwege de stripverhalen en niet vanwege de verf, ze kwam niet eens om te spelen met Rebecka. Het was het huis waar het haar om ging. Alleen dat. Ze wilde in Rebecka’s huis zijn.

Toen ze de eerste keer naar binnen stapte, was ze helemaal ademloos: het was alsof ze een verhaal binnenstapte, een heel echt en geloofwaardig verhaal over hoe het leven had kunnen zijn als alles vanaf het begin goed was geweest. In het huis van Rebecka was alles precies zoals het moest zijn. De meubels zagen eruit alsof ze speciaal voor deze kamer waren ontworpen en gemaakt. De donkere schilderijen zagen eruit alsof ze speciaal voor deze muren waren geschilderd. De vele boeken zagen eruit alsof ze waren geschreven en ingebonden om speciaal aan deze woning warmte en sfeer te schenken. Zelfs de dikke handdoeken en het zachte toiletpapier in de badkamer klopten. Waren volkomen vanzelfsprekend en klopten precies.

Slechts één keer kwam ze in Rebecka’s huis een volwassene tegen. Een man. Hij deed de bruine buitendeur open precies op het moment dat zij in de hal stond en haar regenlaarzen aantrok om naar huis te gaan. Eerst merkte hij haar niet op, hij had zijn blik gericht op een paar enveloppen die hij in zijn ene hand hield. In de andere had hij een aktetas die hij wegzette op de donkere leistenen vloer van de hal, waarna hij verstrooid naar het lichtknopje op de muur tastte. Pas toen de hal in het gele licht van de plafondlamp baadde, knipperde hij met zijn ogen en keek hij haar aan. Hij glimlachte.

‘En wie mag dit zijn?’

Angelica’s stem was niet meer dan een fluistering: ‘Een schoolvriendinnetje...’

Zijn glimlach werd nog breder: ‘Een naamloos schoolvriendinnetje?’

Angelica keek hem niet aan en trok haar muts ver over haar voorhoofd. Ze gaf geen antwoord.

‘Nou?’ zei de man. ‘Hoe heet je?’

Angelica boog haar hoofd en mompelde: ‘Angelica...’

‘Nou, nou, toe maar’, zei de man. ‘Dus we hebben vandaag een engeltje in ons huis op bezoek gehad...’

Ver weg in het huis klonk Rebecka’s stem: ‘Pappie! Ben je al thuis?’

Net zo gemaakt als altijd. En toch was dit haar huis. Haar vader. Haar leven.

Tegenwoordig zijn Rebecka en Angelica geen hartsvriendinnen en ook geen vriendinnen. Rebecka vraagt Angelica nooit meer mee naar huis en Angelica spreekt Rebecka nooit aan. Ze weten wat ze aan elkaar hebben, maar ze staan niet aan dezelfde kant.

Rebecka is niet bijzonder knap, ze is zelfs nog platter dan Angelica en heeft puistjes op haar kin. De jongens kijken niet naar haar, maar dat lijkt haar niet te deren; ze gedraagt zich toch alsof de hele wereld alleen maar om haar draait. Misschien word je zo wanneer je een vader heb die Directeur is met een Eigen Bedrijf en een moeder die arts is in Norrtälje en wanneer je steeds omringd wordt door een hofhouding van meiden die knikken en het eens zijn met alles wat je zegt, in de ijdele hoop dat een flintertje van al die spontane zelfverzekerdheid op een dag ook op hen zal afstralen.

Rebecka is goed op school, precies zoals je kon verwachten, maar Angelica is bijna net zo goed. Althans in bepaalde vakken. Zweeds. Tekenen. Wis- en natuurkunde. Misschien is dat de reden dat Rebecka Angelica steeds in de gaten houdt, ze vindt concurrentie niet prettig, houdt er niet van om af en toe overtroffen te worden door iemand die nog nooit in een museum of een theater is geweest, nooit naar het buitenland gaat en zelfs geen eigen computer heeft. Een armeluiskind. Een armeluiskind dat bovendien haar huiswerk niet maakt en zich puur dankzij vindingrijkheid redt.

Rebecka was degene die na Siri’s overlijden met de kletspraatjes begon, dat weet Angelica zeker. Toen ze op school terugkwam, dromden de andere meiden om haar heen. Ze legden hun voorjaarsbleke handen op haar armen en staarden haar aan met ogen waarin de gretigheid deels nog door medelijden verborgen werd gehouden.

‘Is het waar dat jij haar hebt gevonden? God, wat afgrijselijk!’

‘Arme Angelica! Wat moet dat akelig zijn geweest. Jeetje, ik heb er de hele nacht niet van kunnen slapen toen ik het hoorde...’

‘Waar ga je nu wonen? Ga je nu weer bij je moeder wonen?’

In het begin kon ze hun geen antwoord geven. Ze stond kaarsrecht en bleek naast haar bank, zelfs niet in staat hen aan te kijken. Ze voelde hun teleurstelling, toch wist ze niet wat ze moest doen. Ze wilden dat ze haar gevoelens toonde, dat begreep ze wel. Maar zouden ze tevreden zijn met tranen in haar ogen? Of moest ze kronkelen van verdriet en de tranen naar buiten persen? En waar zouden die tranen haar dan brengen?

Rebecka stond aan de rand van de kudde naar haar te kijken en nooit eerder was het Angelica opgevallen dat het wit van haar ogen zo wit was dat het bijna blauw werd. Daardoor zag haar grijze iris er nog bleker uit, alsof die bezig was te smelten en slechts een zwarte pupil in een totaal wit oog zou overlaten. Angelica ontweek haar blik, keek naar de grond en zei: ‘Alsjeblieft... Ik kan er niet over praten. Het was te...’

De leegte na dat laatste woord redde haar; de andere meiden gingen vlak bij haar staan, iemand omhelsde haar even, een ander streek met haar hand over Angelica’s arm, een derde zuchtte diep, waarna de kudde uiteenging en iedereen zijn eigen plaats weer opzocht. Rebecka was de enige die niet meteen naar haar bank terugliep; ze bleef een ogenblik staan om Angelica onderzoekend op te nemen. Ze glimlachte niet, maar de gedachte aan een glimlach leek over haar gezicht te zweven.

Een paar dagen later begon achter Angelica’s rug het gefluister in de gangen: ‘Een paar uur! Hebben jullie gehoord dat ze daar een paar uur heeft gezeten zonder iets te doen...’

‘Is dat waar? Met een lijk in de kamer? Jezus, wat ziekelijk!’

‘Ik zou hebben moeten overgeven!’

‘Ik zou zijn flauwgevallen!’

‘Ik zou zijn doodgegaan!’

Angelica had niet overgegeven. Was niet flauwgevallen. Was niet doodgegaan. Ze had bij de buren aangebeld en hun gevraagd of zij de politie of een ambulance of wat dan ook wilden bellen. Na een paar uur.

Ze verdraait haar hoofd en gaat sneller met haar borstel door haar haren. Niet denken! Rekenen. Ze heeft achthonderd op de bank staan, heeft nog driehonderd van haar loon te goed en veertig kronen in haar portemonnee, dat is samen elfhonderdveertig. En in haar geldkistje thuis bij Carina heeft ze nog vierhonderd... Dat had ze althans een week geleden, God weet wat er nu nog over is. De laatste keer dat Angelica in de flat was, begon het zorgloon voor Mikael op te raken en de huursubsidie was al lang op...

Als ze haar geld wil redden moet ze dus haar geldkistje ophalen. Dat zou niet onmogelijk moeten zijn. Als ze er ’s ochtends naartoe gaat, de flat een poosje in de gaten blijft houden, de boel bewaakt totdat ze de Bacil ziet weggaan, als ze dan snel de trappen oprent, de deur van de flat wijdopen laat staan naar het trappenhuis, als ze dan zodra ze in de hal is meteen links afslaat, als ze dan drie stille stappen in het kleine kamertje zet, de bureaulade opentrekt en het geldkistje te voorschijn haalt, als ze dat onder haar jack stopt en net zo snel en zachtjes teruggaat, dan is het binnen een minuut achter de rug. En een minuut moet ze kunnen verdragen, dat is wel het minste wat ze van zichzelf mag verwachten. Ze moet haar geld immers hebben!

Kon er maar iemand meegaan... Had ze maar iemand die in het trappenhuis op haar kon staan wachten wanneer zij naar binnen ging, dan zou ze het kunnen doen, zelfs als de Bacil thuis was. Maar aan wie zou ze het kunnen vragen? Kristoffer. Nooit van zijn leven; dan zou hij meer van haar weten dan goed voor hem was. Marianne? Uitgesloten. Haar blik zou zich diep in Angelica’s huid boren en haar aan het bloeden maken. Een van de meiden op school? Onmogelijk. Dan zouden de roddels nog dagenlang door de gangen gonzen...

De donkere kamer wordt plotseling zilvergrijs. De maan is buiten opgekomen. Ginds in het bed verroert Kristoffer zich, hij tast half in zijn slaap naar haar en mompelt haar naam. Op de grond gezeten sluit Angelica haar ogen, ze knijpt ze toe en bidt een woordloos gebed tot haar zwijgzame goden: laat hem niet wakker worden. Hij mag niet wakker worden. Ze kan niet verdragen dat hij wakker wordt.

Ginds in het huis van Augusta loopt Alice naar het raam en leunt met haar voorhoofd tegen het glas. De volle maan heeft de tuin nu lichter gemaakt dan hij was toen ze arriveerde. Minder angstaanjagend. Dat helpt niet, ze zal toch niet kunnen slapen.

Maar net wanneer ze zich erbij neerlegt dat ze niet kan slapen, weet ze wat ze moet doen. Er ligt een oude slaapzak in de klerenkast van Augusta, dat weet ze, een mooie oude slaapzak die geschikt is voor bergtochten en zwaar weer. Ze heeft hem zelf gekocht; ze heeft hem Petter cadeau gedaan toen hij zestien werd, en ze weet nog hoe verbijsterd ze zelf was, hoe verbaasd Lars en zij allebei waren, over het feit dat ze een zoon hadden gekregen die bergtochten maakte en geïnteresseerd was in veldbiologie. Dat is nu tien jaar geleden en het is absoluut overgegaan. Tegenwoordig is Petter een overtuigde fan van rokerige cafés en experimenteel theater.

De slaapzak ruikt een beetje muf, maar hij is heel en schoon; dat ziet ze wanneer ze hem op het bed uitspreidt. Ze laat hem daar liggen terwijl ze een spijkerbroek en een trui over haar pyjama aantrekt en paar geitenwollen sokken in het ladekastje opzoekt. Ze weet niet van wie die zijn: ze kunnen van Lars of van Petter zijn, maar net zo goed van Kåre of van iemand anders. Augusta’s huis is gemeenschappelijk eigendom en de hele familie heeft de gewoonte aangenomen om alles wat daar achterblijft ook als zodanig te beschouwen. Alleen Marianne verdedigt af en toe stiekem haar eigendomsrecht of aparte positie, een positie die meteen en even stiekem door de anderen wordt erkend. Dat is niet meer dan terecht. Marianne is degene die de meeste tijd en het meeste werk steekt in het huis en de tuin van Augusta, zij is degene die de vakantieweken verdeelt tussen de neven en nichten, zij is de vrouw die over de sleutel gaat. De sleuteldrager.

Om die reden is Alice eerst naar het huis van Marianne in het centrum van Hallstavik gereden. Om de sleutel te halen. Maar niet alleen daarom; ze wilde Marianne ook zien, het liefst zonder Kåre, zodat ze ongestoord zouden kunnen praten. Het is net of het feit dat Erland en Harald, de zonen van Augusta en de respectievelijke vaders van Alice en Marianne, nu elk op een ander kerkhof onder een eigen grafsteen liggen, Alice en Marianne nader tot elkaar heeft gebracht. Dingen die niet benoemd konden worden toen ze elkaar jarenlang alleen maar even tegen het lijf liepen op familiefeesten en begrafenissen, kunnen ze nu samen onder ogen zien, zij het schuchter en met zwijgzame zijwaartse blikken naar alles wat hen scheidt. Marianne werkt in de papierfabriek in Hallstavik, Alice is als freelance producent van exposities werkzaam in Stockholm. Geen van beiden maakt aanspraak op het leven en de geheimen van de ander. Ze hebben alleen het verleden gemeen. Niet het heden en de toekomst.

Marianne was niets veranderd. Natuurlijk. Op de een of andere manier was Marianne met het verstrijken der jaren steeds meer zichzelf geworden; naarmate ze ouder werd werden haar bewegingen alleen maar een fractie zwaarder en haar lijnen een tikje langer. Haar haar was echter nog steeds even dik en bruin, haar gezicht even bleek en haar blik nog net zo wantrouwend als toen Alice en zij ooit als kleine nichtjes in de tuin van Augusta speelden. Ze groette met een schuin glimlachje en een snelle handdruk, en reikte daarna zwijgend een kleerhanger aan. Ze had zitten wachten, dat kon je zien. De keukentafel stond gedekt voor koffie voor twee personen, met een roze kleed, gebloemde servetten en glanzend zilveren bestek. Het koffiezetapparaat stond astmatisch te hijgen op het aanrecht en leegde precies op het moment dat Alice haar voet over de drempel zette zijn laatste druppels in het filter.

‘Ben je alleen?’ vroeg ze terwijl ze haar handtas op de keukenbank legde.

Marianne zette wat luxebroodjes op de keukentafel en keek of ze lucifers kon vinden.

‘Mmm’, zei ze terwijl ze een lucifer aanstreek.

‘Dus Kåre moet nog steeds iedere avond naar een vergadering?’

Marianne stak de kaarsen aan – ze waren roze, precies dezelfde tint als het kleed – en doofde de lucifer.

‘Inderdaad. Bijna elke avond. Maar dat maakt niet zoveel uit, dat weet je wel...’

‘Dat weet ik.’

Ze glimlachten snel naar elkaar. Marianne deed het tl-licht boven het aanrecht uit en maakte een gebaar: Alice moest op de bank gaan zitten, de geloogde oude keukenbank die ooit in Augusta’s keuken had gestaan. Marianne had die van de familie cadeau gekregen toen ze vijftig werd; het was het enige meubel dat Augusta’s huis had verlaten sinds ze was gestorven.

Ze aten zwijgend; Marianne trok haar schouders op en bracht met afgemeten bewegingen haar vork naar haar mond, Alice zat op de bank en boog zich over het schoteltje. Ze had de hele dag nog niet gegeten; zoals gewoonlijk was ze dat tijdens het jachten tussen de vergaderingen, de timmerwerkplaats en haar eigen kantoor vergeten, en toen ze de eerste hap nam, merkte ze hoe hongerig ze was. De gerookte zalm prikkelde haar tong, het zachte brood kleefde aan haar verhemelte, de mayonaise was zo vol van smaak dat ze er bijna misselijk van werd. Ze paste echter wel op dat haar gevoel van misselijkheid niet van haar gezicht was af te lezen, want ze wist dat Marianne haar bestudeerde. Marianne zat de mensen die bij haar aan tafel zaten altijd op te nemen, ze bestudeerde hun gezichten en las zwijgend hun eetlust af. Als iemand zei dat ze lekker kon koken, maakte ze snel een afwerend gebaar, maar haar gezicht werd zachter als de gasten tijdens het eten zwegen en flinke happen namen.

Toen Alice na het derde broodje haar bordje wegschoof, stond Mariannes gezicht bijna mild. Met een vragende blik informeerde ze of Alice nog een kop koffie wilde. Alice knikte ten antwoord.

‘Hoe laat begint het morgen?’ vroeg Alice terwijl Marianne de kan haalde.

‘Om één uur.’

‘En de koffie?’

‘Direct daarna. In Hotel Häverödal.’

Alice wendde haar blik naar het keukenraam, het was donker buiten. Ze bekeek haar eigen spiegelbeeld een ogenblik in de ruit. Een afgeronde schaduw. Bijna onzichtbaar in het schijnsel van de kaarsen.

‘Heb jij de begrafenis geregeld?’ vroeg ze toen.

Marianne haalde haar schouders op.

‘Ja. Ik moest wel.’

‘En Carina dan?’

Marianne krulde haar bovenlip.

‘Ach, dat weet je wel...’

‘Heeft ze het zich zo aangetrokken?’

Marianne haalde opnieuw haar schouders op.

‘Wat is er dan? Is ze ziek?’

‘Niet erger dan anders. Je weet toch hoe ze is. Ze loopt de kantjes ervan af.’

Alice zocht snel in alle bestanden van haar hersenen naar een nieuw gespreksonderwerp, ze wilde de scherpe ondertoon niet horen die opeens door Mariannes stem sneed. Augusta’s nazaten in Hallstavik hadden altijd met scherpe stemmen over elkaar gesproken, maar zelf had ze geprobeerd met iedereen op vriendschappelijke voet te blijven. Soms schaamde ze zich daarvoor. Het was alsof ze daardoor een vals mens werd, terwijl het haar eigenlijk alleen maar onverschillig liet. Het kon haar niet schelen wat Marianne van Carina vond en Carina van Marianne; ze wilde gewoon geen ruzie en boze stemmen. Ze wilde vooral Mariannes stem niet horen wanneer die klonk zoals nu: tegelijkertijd bits en bang voor klappen.

‘Waaraan is ze overleden?’

Mariannes toonval werd wat zachter: ‘Haar hart. En dat was te verwachten, ze had immers al een paar jaar klachten...’

Alice slaakte een zucht van verlichting, ze meende dat ze het mijnenveld nu verlaten had.

‘Ja, ik weet het. Ik heb immers nog een keer op Mikael gepast toen Carina met haar meeging naar het Norrtälje-ziekenhuis.’

Het verkeerde antwoord. Het vuur dat net bezig was te doven, vlamde weer op. Marianne haalde haar neus op en haar stem schoot weer uit.

‘Nou, dat moet dan wel de enige keer zijn geweest. Anders moesten Angelica of ik immers altijd met haar mee naar de dokter...’

Het was een poosje stil totdat de koelkast begon te zoemen en hen allebei uit hun gedachten opwekte. Alice zuchtte inwendig. Ze kon het maar beter opgeven, ze kon Marianne maar beter laten zeggen wat ze op haar hart had, anders zou die haar gewone stem nooit meer hervinden.

‘Heeft Angelica haar gevonden?’

Marianne knikte en begon een paar kruimels van het kleed te borstelen, ze veegde ze met de ene hand naar de rand van de tafel en liet ze in haar andere hand vallen, waarna ze ze in haar lege koffiekopje gooide.

‘Inderdaad’, zei ze. ‘Hoewel Joost mag weten hoe het gegaan is. Ze heeft pas om halftien ’s ochtends bij de buren aangebeld...’

‘Wat bedoel je?’

Marianne deed haar ogen halfdicht en tuurde door de schemering van de keuken naar Alice.

‘Veel mensen vinden dat gek. De politie ook. Ze had haar toch eigenlijk al vroeg moeten vinden, al om een uur of zeven of zo. Het was immers een gewone schooldag. Maar ze heeft pas rond halftien bij de buren aangebeld...’

‘Maar had ze zich niet verslapen? Siri kon haar immers niet wekken.’

Marianne haalde haar neus op.

‘Siri! Die maakte Angelica toch niet wakker? En dat deed Carina ook niet, toen ze nog thuis woonde. Dat kind moest zichzelf toch al zien te redden ver voordat Mikael werd geboren en toen was ze pas negen jaar. En ze is geen enkele keer te laat op school gekomen.’

Alice had haar ogen neergeslagen en streek met haar vinger over de messcherpe strijkvouw van het tafelkleed.

‘Maar dat is toch flink...’

Marianne haalde haar schouders op.

‘Flink. Ja, dat is wel zo. Op haar manier is ze eigenlijk altijd wel flink geweest. Maar toch is het een rotmeid. IJskoud. Denkt alleen maar aan geld... Ze brengt vijf dagen in de week reclamefolders rond; ze heeft steeds meer werk ingepikt. Carina vertelde dat ze zelfs een ander meisje had bedreigd zodat die haar werk aan haar afstond. Carina werd daarna op school geroepen. Het leek wel of ze voor de rechtbank moest komen, zei ze. Maar zij kon er natuurlijk niet veel aan doen, ze is dat kind immers nooit de baas geworden. Sinds de dag waarop ze is geboren doet Angelica al wat ze zelf wil. Een aardje naar haar vaartje, natuurlijk. Wie dat ook mag zijn.’

Alice schoof onrustig heen en weer; meer wilde ze niet horen.

‘Waar is ze nu?’

Mariannes blik schoot onrustig heen en weer; haar stem daalde naar zijn normale gedempte toonhoogte.

‘Tja, ik heb geen idee, eigenlijk. Ze zeggen dat ze verkering heeft en dat ze meestal bij die jongen thuis zit. Van Danielsson, je weet wel. Die mensen die vorig jaar dat witte huis hebben gekocht.’

‘Helemaal in Nordanäng? Bij Augusta’s huis?’

‘Ja, onderaan de heuvel. Danielsson, die met die paarden.’

Alice begon met haar ogen te knipperen. De mysterieuze buren? Lars en zij hadden vorig jaar toen ze een zomerweek in Augusta’s huis doorbrachten nog grapjes over hen gemaakt. Wanneer ze ’s avonds in de tuin zaten, konden ze stemmen en kreten horen die bij het witte huis vandaan kwamen, maar iedere keer dat ze naar beneden waren gelopen om kennis te maken met de nieuwe buren was het alsof het alarm was afgegaan. Wanneer ze aankwamen was de tuin leeg, waren alle deuren dicht en het enige leven dat er te zien was, was een eenzaam paard in de wei. Ze waren er nooit toe gekomen om aan te kloppen; in plaats daarvan begonnen ze het witte huis te mijden en hadden ze hun avondwandelingen in een andere richting verlegd, onderwijl fantaserend over de reden waarom de mysterieuze buren zich verborgen hielden. Ze hebben een mensenfobie, zei Lars. Dat krijg je wanneer je te lang op het platteland woont.

‘Jij weet toch wel wie het zijn,’ zei Marianne, ‘of niet?’

‘We hebben nooit kennisgemaakt’, zei Alice. ‘Maar ik geloof dat ik hem afgelopen zomer heb gezien. Hij kwam op een avond langsrijden, maar hij stopte niet... Haar heb ik nooit gezien.’

‘Jawel toch? Ze zijn daar vorig voorjaar komen wonen. Hij is meestal met de paarden bezig, maar heeft naar het schijnt een eigen bedrijf in Uppsala. En zij is een soort kunstenaar, zegt men.’

‘En Angelica woont bij hen?’

‘Bij de zoon, ja. Ik geloof dat ze dat althans heeft gedaan, de afgelopen week.’

Alice legde onwillekeurig haar handpalm op haar middenrif om de oude onrust die zich daar roerde te dempen.

‘Maar ze is pas zestien...’

Marianne wierp haar een ironische blik toe. Alice sloeg haar ogen neer, maar bleef aanhouden: ‘Waarom woont ze niet thuis bij Carina?’

Marianne boog zich voorover om Alices koffiekopje te pakken en begon af te ruimen.

‘Formeel gezien zal ze wel thuis wonen. Maar als Mikael niet thuis is, gaat ze er nooit naartoe; wanneer hij bij het hulpgezin is, dan verdwijnt zij. En wanneer de Bacil er is, dan gaat ze er helemaal niet naartoe...’

Marianne was al bij het aanrecht en stond met haar rug naar Alice toe. Toen ze zich omdraaide waren de lijnen in haar gezicht dieper geworden: ‘De mensen vinden dat wij eigenlijk voor haar moeten zorgen nu Siri dood is. Maar dat wilde ik niet. Ik mag haar niet. En Kåre ook niet.’

Alice knikte zwijgend. Mariannes stem werd weer schel: ‘Wij hebben overal voor gezorgd; ik heb de begrafenis geregeld en ik zal het huis ontruimen, want Carina zal waarschijnlijk nooit voldoende initiatief kunnen opbrengen om dat te doen, en Kåre heeft beloofd dat hij de geldzaken afhandelt. We zullen ervoor zorgen dat Carina alles krijgt waar ze recht op heeft en alle hulp die ze nodig heeft. Maar we willen met Angelica niets te maken hebben. En ik heb het ook gezegd – ik heb het openlijk gezegd bij de sociale dienst nog voordat ze er zelf over begonnen of ze bij ons kon wonen... Het is een naar kind!’

Marianne zou het niet kunnen verwerken wanneer je daar nu iets tegen inbracht; ze moest worden gekalmeerd en getroost. Daarom legde Alice haar handen in haar schoot, leunde achterover tegen de rugleuning van de bank en zei met lichte stem: ‘Dat waren ze bij de sociale dienst vast niet van plan om te vragen. Waarom zouden ze dat doen? Angelica heeft toch al een thuis...’

Marianne zocht steun bij het aanrecht, maar draaide zich niet om.

‘Heeft ze dat? Werkelijk? Ze is bij Siri ingetrokken toen ze twaalf was.’

‘Toch waren ze vast niet van plan om het te vragen.’

Marianne liet haar schouders zakken.

‘Denk je dat?’

‘Absoluut.’

Marianne slaakte een zucht en draaide zich om, maar Alice haastte zich om op te staan. Ze moest nu echt weg, het was al laat. En ze zouden elkaar morgen immers zien, Alice zou vóór de begrafenis naar Kåre en Marianne komen. Marianne liep met haar mee naar de hal. Nu was ze zichzelf weer. Verlegen en zwijgzaam, met een wat bezorgde stem.

‘Dat je daar zo helemaal alleen durft te slapen’, zei ze terwijl ze de sleutel van Augusta’s huis overhandigde.

Ze moest mij nu eens zien, denkt Alice wanneer ze de zware buitendeur openduwt en de veranda opstapt. Ik ben zo dapper dat ik niet in het fluisterende huis durf te blijven. Ik ben zo dapper dat ik heb besloten buiten te slapen.

Ze heeft voor zichzelf nooit kunnen verklaren hoe het komt dat ze alleen binnen bang is voor het donker. Buiten heeft ze zich altijd veilig gevoeld, ongeacht hoe donker het is. Als kind durfde ze thuis niet eens midden in de nacht naar het toilet te gaan, ze bleef wakker liggen en hield haar plas op tot de grijze dageraad door de jaloezieën naar binnen begon te strijken, maar wanneer ze in de zomervakantie bij Augusta was, rende ze ook in de donkerste augustusnachten onverschrokken door de tuin naar de wc buiten.

Nu is dat weer zo: zodra ze buiten komt, kalmeert ze. Als ze al een beetje rilt wanneer ze haar slaapzak uitrolt op de vloer van de veranda, dan komt dat alleen maar omdat de lucht kouder is dan ze had gedacht. Ze haast zich om erin te kruipen en de ritssluiting dicht te trekken, maar ze gaat niet liggen. Ze is van plan zittend te slapen met haar rug tegen de deur.

Het wordt snel warm in de slaapzak, maar het is een bedrieglijke warmte: ze verdwijnt bij de geringste beweging. Wanneer ze haar handen omhoogsteekt om de koordjes rond haar hoofd steviger aan te trekken, krijgt ze het ijskoud over haar hele lichaam. Ze slaat haar armen over elkaar, steekt haar handen onder haar oksels. Nu moet ze doodstil blijven zitten totdat ze weer warm wordt. Geen fluisteringen jagen haar nog angst aan, ze is alleen en veilig, het enige wat ze hoort is een zachte nachtwind die door de berken van het weitje aan de overkant van het grindpad suist. De maan is achter de wolken verdwenen, die is niet meer dan een herinnering van licht tegen de donkere hemel.

Ze staart zo lang in de nacht dat ze niet merkt dat haar ogen dichtgaan, dat de duisternis en de kou wijken en dat de kleuren van de zomer opnieuw geboren worden. Nu is het niet langer een nacht in april, nu is het een ochtend in juni. De bloesem van de appelboom is bijna uitgebloeid en nu zijn de lupines aan de beurt, ze spreiden langzaam hun regenboogrokken uit over het gras, diep paars, zuurstokroze, honinggeel en wit. De zon staat al hoog aan de hemel, toch ligt de geur van de seringenhaag als een grijze toon over de tuin en weerhoudt de mollige knoppen van de pioenrozen ervan op te zwellen en uit te botten. Er is geen haast bij, er is geen reden om op te schieten, de zomer duurt nog een eeuwigheid. Maar de keizerskronen willen niet wachten, die staan al met hun vlammende kelken wijd open als soldaten in het gelid te wachten op hun keizerin.

En dan komt ze eindelijk in heel haar heerlijkheid, een corpulente vorstin, zwaar leunend op Alices magere tienerarm. Ze heeft haar gezwollen voeten in een paar uitgelopen pantoffels gestoken en moppert mompelend over haar dunne zolen en het grind van het tuinpad, maar dan slaagt ze erin veilig het gazon te bereiken en laat ze zich naar de rotanstoel onder de appelboom voeren. Daar aangekomen leunt ze op Alice en ze verlangt dat het meisje zonder haar grootmoeders arm los te laten de stoel op zijn plaats houdt. Zo moeilijk is dat toch niet? Ze ploft zo krachtig neer in de stoel dat het rotan ervan piept en ze grinnikt droogjes. Het is wis en waarachtig een geluk dat Alice nooit met haar handen haar brood zal hoeven te verdienen, want daar zou ze niet vet van worden. Ze is het stunteligste, onhandigste meisje van de hele familie.

Maar Alice, de heel jonge Alice die nog niet weet wat er gaat komen, trekt zich niets aan van het matineuze gemopper van haar grootmoeder. Ze moet een beetje lachen, steekt haar hand in de zak van haar jurk en pakt de schildpadkam. Dit is het mooiste moment van de dag, het moment waarop ze Augusta’s haren moet kammen.

Dat is een belofte, dat kapsel. Zo dik en glanzend en bruin, zonder ook maar een enkele grijze haar, zal ook Alices haar zijn wanneer ze oud wordt. Misschien zal ze ook in een rotanstoel in een bloeiende tuin zitten en zich laten kammen door een kleinkind. Haar eigen haar zal echter nooit zo lang worden als dat van Augusta, het zal nooit als een waterval naar beneden storten, helemaal tot op de grond. Augusta heeft haar haren nooit laten knippen; haar kapsel is net zo oeroud als zijzelf.

Heel voorzichtig haalt Alice een sliert uit de nachtvlecht los en laat die tussen haar vingers door glijden.

‘Vertel nou!’ zegt ze.

Want zo zit dat met Augusta. Ze heeft haar verhalen verborgen in haar kapsel.