Halil Gür

De babykamer

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De auteur ontving voor het schrijven van deze roman een subsidie van het Nederlands Letterenfonds

© Halil Gür, 2012

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Jolanda Moolenaar

ISBN 978 90 445 2216 7

nur 303

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

Eigenlijk ben ik nooit van plan geweest om dit verhaal te schrijven, maar iets in mij bleef aandringen. Het was alsof er een lichtstraal viel op de gebeurtenissen die in de vergetelheid waren geraakt. Na jaren begon ik mijn herinneringen als een erfenis te zien, die ik nu wil delen.

Ik wil niet dat de oude lijkbewaker op Schiphol vergeten wordt.

En wat nog meer?

Mijn depressies, die ervoor zorgen dat ik wegzak naar de diepste laag van mijn bestaan. Mijn ontdekking van de kracht van dat verdriet. Die vervloekte magie! En ook die Amerikaanse professor zal ik nooit kunnen vergeten.

Op een namiddag van een vroege lentedag liep ik in de Kalverstraat, verzonken in dagdromerijen. Plotseling klampte een vrouw zich als een tortelduif aan me vast, terwijl ze me warme kusjes op mijn wangen gaf.

Voordat ik besefte wat er gebeurde was zij weer verdwenen. Met de soepelheid van een schuwe slang. En ik? Ik stond met open mond te kijken. Wie was die vrouw? Ik zal alles vertellen.

Het was een gewone najaarsdag. Geen heldere hemel en geen stralende zon.

We hadden bij Hilal afgesproken, de snackbar naast de Fatihmoskee.

Hilal is een eethuis waar niet alleen mensen van mijn nationaliteit komen, maar ook Nederlanders. Rond etenstijd begint het vol te lopen en dan hangt er ook de geur van verse, gekruide kebab.

Omdat het ’s nachts tot een uur of drie, vier geopend is, komen er in de late uurtjes voornamelijk jongeren na afloop van hun bezoek aan de discotheek.

Met mijn handen in mijn zakken en mijn hoofd diep in de kraag van mijn regenjas, liep ik door ritselende herfstbladeren het gelukkige moment tegemoet waarop ik jou zou ontmoeten. Het was behoorlijk koud, de lucht zat vol wolkdeeltjes die zich elk moment konden ontladen. De zwakke wind wakkerde snel aan tot een storm. Er was een bliksemflits en het begon te hagelen. De hagelstenen belaagden me als reuzenwespen en ik zette het op een lopen naar Hilal. Eenmaal binnen schudde ik de hagel van me af.

Dora, jij had het tijdstip en de plaats bepaald. We zouden samen heerlijk scherp gekruide Adana Kebab eten. Maar je was er nog niet. De tafels waren leeg en de kaarsen waren nog niet aangestoken.

Ik ging zitten aan een van de tafels achter in de zaak, rechts van de ingang tegenover de bar. Ibo was aan het werk in het keukengedeelte achter de glazen koelvitrine. Hij was met zijn hoofd bij de voorbereidingen voor de gasten die die avond zouden komen. Tenminste, dat dacht ik, maar onverwachts zette hij een kop koffie voor mijn neus.

‘Nee, vraag maar niet meer hoe het met mij gaat’, zei hij voor ik iets kon zeggen en hij verdween. Van achter de koelvitrine zei hij lachend: ‘Waarom zou je vragen hoe het met me gaat? Vertel me liever of er al bericht voor me is.’

Ik wist wat hij bedoelde en om ervoor te zorgen dat hij er niet de hele avond over bezig bleef zei ik: ‘Nee, er staat niets in de krant wat jou aangaat.’

Dora, ik wilde met mijn gedachten bij jou zijn. Godzijdank hield Ibo zich verder stil.

Ik had mijn ogen verwachtingsvol naar buiten gericht, zoals ik ook een hele dag ongeduldig bij de telefoon kon wachten in de hoop jouw stem te horen. Je zou komen en als je binnenkwam zou je de geur van een lentebries verspreiden die vanaf de bergen het dal in waait. Jouw frisheid was als waterverf die diep in me trok en mij deed opleven.

Het geluid van de hagel verstomde. Het beslagen raam ontnam mij het uitzicht. Ik stond op en veegde de ruit schoon.

Inmiddels is er een uur verstreken. Waarschijnlijk is er sprake van een misverstand. Misschien heb ik staan suffen en was onze afspraak niet om drie uur maar om vier uur. Ik moet eerlijk zeggen, Dora, dit wachten geeft me een mysterieus en wonderlijk gevoel. Eigenlijk komt het me wel goed uit dat je er nog niet bent. Het wachten heeft een uitdagende betekenis.

Of houdt wat Umtul de waarzegger vertelde mij op de been?

Umtul, de Zweedse waarzegger met zijn honingkleurige haren, gespleten, warrig als een pruik. Als een vis die in zijn eentje in het ondiepe water zwom en door zijn verlangen naar voedsel aan de haak werd geslagen, werd ik betoverd en aangetrokken door de kristallen bol die Umtul voor zich had staan.

‘Ach, kun je mij ook eens de toekomst voorspellen?’ vroeg ik.

‘Dat kan,’ zei hij, ‘maar breng mij eerst een flesje bier.’

Toen hij mijn verbaasde gezicht zag, zei hij: ‘Ga me niet vertellen dat er geen bier is! Kijk, bij de snackbar hiertegenover hebben ze bier. Ach, mijn vriend uit het Oosten, jij dansende derwisj! Wees je ervan bewust dat wij mensen biologische schepselen zijn. Ik vind mijn evenwicht niet als ik geen slok neem en dan kan ik je dus niet de toekomst voorspellen.’

Ik had op dat moment maar één wens: dat ik van deze vreemde waarzegger iets over jou of beter gezegd, iets over onze toekomst te horen zou krijgen. Of misschien ook wel iets over mijn toekomst in Nederland. Zo’n kans zou zich niet meer voordoen en later zou ik er spijt van krijgen.

Op een drafje ging ik naar de snackbar en kocht een flesje bier. De met mascara opgemaakte, dromerige Zweedse waarzegger nam een gulzige slok. Daarna streelde hij de kristallen bol.

Hij had opvallend lange nagels. Hij staarde in de bol en leek met zijn gedachten in de diepte van de blauwe oceaan neergedaald. Even daarna verscheen er een vriendelijke lach op zijn gezicht.

Terwijl hij zijn donkere, diepgroene ogen op mij richtte zei hij: ‘Als er geen vonk is, is er ook geen liefde. Van binnen brandt er een groot vuur in jou. Onthoud dat niets bestand is tegen iemand die brandt. Maar helaas, in deze brandhaard is nauwelijks iets te onderscheiden. Ik kan het niet. Vandaag kan ik niets meer geven.’

Hij zag mijn teleurstelling en hij zei troostend: ‘Denk aan de kracht van het gebed. Het is voldoende als je elke dag tot God bidt, opdat hij je beschermt tegen het ongeluk.’

Ik wilde juist ‘Ach, donder toch op!’ zeggen en een trap tegen de kristallen bol geven toen hij zei: ‘Hé, dansende derwisj, wacht!’ en hij nam nog een slok bier.

‘Luister, ik zie in de hemel een hoop vormen en kleuren. Ze vliegen in het rond. Verder zie ik achter een stapel rode wolken een gezicht, maar ik kan het niet goed zien … Ah, nu worden de contouren duidelijker. Tja, hoe moet ik dit uitleggen? Heel vreemd! Is het een jong meisje of een engel? Ze heeft een kledingstuk aan dat lijkt op een witte bruidsjurk; ze zweeft op vleugels door de hemel. Nee, een bruiloft is het niet. Wacht af! Op een dag zul je een vrouw treffen met een hart van goud en een lief karakter. Zij zal jou een geheim verklappen en je helpen met je problemen. Ze zal je pijnen verlichten en je duistere lot zal omslaan in zijn tegendeel. Of dit over een dag, een week of drie maanden zal zijn, kan ik je niet zeggen. Het kan ook een jaar duren. Misschien heb je haar al ontmoet en ben je je dat niet bewust geweest! Denk goed na!’

Ik merkte aan de man dat hij niet zomaar iets zei. Hij zag werkelijk iets. ‘Ik voel meerdere dimensies.’

‘Wat bedoelt u met meerdere dimensies?’ vroeg ik.

‘Niets is wat het lijkt.’ Opeens zei hij dat hij moe was en dat hij mij genoeg had verteld. Hij wilde van me af.

Dora, wat de waarzegger mij vertelde was net zo ondoorzichtig als de wolken die de zon bedekken. Ik hield me niet bezig met meerdere dimensies of met wat er zich in de wereld afspeelde. Er bestond voor mij geen verleden of toekomst. Alleen het nu.

Nu zijn die er wel en zit ik bij Hilal aan jou te denken. Toen ik daarnet buiten jouw silhouet zag, vloog ik naar de deur.

‘Dora!’ schreeuwde ik tegen een nietsvermoedend meisje en ik voelde de pijn van een dolk in mijn hart. Sinds mijn kindertijd voel ik deze schrijnende pijn bij verdriet. Alsof er zout in een wond wordt gestrooid. Nu schrijnde het erger dan ooit. Maar ik wilde de hoop niet opgeven. Ik wachtte en naarmate de tijd verstreek, begon ik medelijden met mijzelf te krijgen. Door de onrust had ik voor het eerst in mijn leven zin in alcohol. Ik riep om bier.

‘Nee, geen bier!’ zei Ibo.

‘Verdomme!’ riep ik.

‘Wij verkopen geen drank’, zei hij zacht en hij wees naar een imam met een ringbaardje en een wit gehaakt kapje op zijn hoofd. ‘We moeten goede vrienden blijven met de imam van de moskee hiernaast.’

Ik ging weg, de frisse lucht in.

De volgende dag zat ik toch weer bij Hilal. Eerlijk gezegd was ik dat helemaal niet van plan. Eerst liep ik wat doelloos rond, maar uiteindelijk kon ik niet langer weerstand bieden aan de gedachte dat ik jou daar zou kunnen zien.

Toen ik was gaan zitten, schoof een reusachtige zwarte schaduw over mijn krant. Ibo stond als een standbeeld voor me. Hij vroeg: ‘Is er nieuws?’

Ibo was net als ik illegaal. Een paar maanden eerder had koningin Juliana de troon aan haar dochter Beatrix overgedragen. Na de inhuldiging van de nieuwe koningin kwamen er berichten dat er een algemene, eenmalige, gratie zou worden afgekondigd. De regering hoefde alleen het besluit maar officieel te maken.

Ik liep voortdurend met een Volkskrant onder mijn arm rond. Niet dat ik het Nederlands goed kon lezen of begrijpen, maar ik probeerde de geest van de vreemde taal en de grammatica als een puzzel op te lossen.

Soms sprak ik met de klanten van Hilal Engels met een Amerikaans accent, alsof het mijn eigen moedertaal was. Iedereen vroeg mij altijd als tolk. Daarom dacht Ibo dat ik geen problemen met de taal had en hij ging er bovendien van uit dat ik in het bezit van een verblijfsvergunning was. Hij wist niet dat ik net als hij illegaal was en ook op gratie wachtte.

Om Ibo uit mijn buurt te krijgen zei ik plagend: ‘Heb jij geen lagere school gehad? Als je zo graag wilt lezen, pak dan zelf een krant! Hier, ga zitten en lees op je gemak!’

‘Je weet dat ik niet kan lezen en schrijven’, zei Ibo een beetje beschaamd. Hij trok zijn hoofd als een schildpad tussen zijn schouders. ‘Ik heb in ons dorp alleen maar op een ezel gezeten en schapen gehoed. In de Sinekbar een eindje verderop heb ik in tien jaar tijd het snijden van shoarmavlees perfect onder de knie gekregen. En rekenen kan ik als de beste.’

Welbeschouwd wachtte iedereen hier op iets. Ibo wachtte op het goede nieuws. Ik wachtte vol ongeduld op jouw komst, Dora! Alleen al de gedachte daaraan deed mij al mijn zorgen voor de toekomst vergeten. Tegelijkertijd verontrustte mij het idee van een weerzien. Ik was bang dat de wonderlijke magie van onze eerste ontmoeting verbroken zou worden.

De avond viel.

Straks zou ik hand in hand lopende paartjes zien en dan zou ik me opnieuw eenzaam en verlaten voelen.

Broeder Bekir kwam binnen, stil als een schaduw. Hij was een vijftiger met brede schouders, met een snor en een open gezicht. De man had een zilveren sigarettenpijpje in zijn mond en in zijn linkerhand een zwarte rozenkrans die glansde als een parelsnoer.

Tegenover Hilal had broeder Bekir een restaurant, Mış Mış, waar hij warme Turkse gerechten verkocht. Hij serveerde over het algemeen aan klanten die zwart werk hadden in de confectieateliers in de omgeving en die bij hem staande een hapje kwamen eten.

Zelf at hij daarna zijn avondeten met Ibo in een sfeer van vriendschap en broederlijk samenzijn. Voordat hij kwam had Ibo hun vaste tafel al gedekt. Dit keer met een zelfgemaakte ‘herderssalade’, dunne pepers als vis in vet gebakken, aardappelen, tomaten, aubergines en rijst, gebakken in boter. Soms was er ook kebab of gebakken lamsvlees bij. Alsof het raki was, zo werden de glazen met karnemelk dan geheven. Zij probeerden iedere avond van hun eten een feestmaal te maken.

Vandaag ging Bekir niet zitten. Ibo had mij al verteld dat Mış Mış gesloten was door toedoen van de politie. Hij ijsbeerde door de zaak en trok nerveus aan zijn sigaret. Het leven in zijn ogen, die normaal gesproken fonkelden als kristaldeeltjes, leek nu uitgeblust.

Broeder Bekir had, met het geld dat hij in Duitsland had verdiend en met een aanvullende lening, zijn restaurant geopend om uiteindelijk een rustig en prettig bestaan op te kunnen bouwen. Hij had gehoord dat buitenlanders die eigenaar waren van een zaak in Nederland recht hadden op een verblijfsvergunning. Een betrouwbare advocaat had beloofd dat voor hem te regelen.

Ook broeder Bekir wachtte. Binnen afzienbare tijd zouden zijn vrouw en kinderen uit Turkije overkomen en dan zou zijn eenzaamheid voorbij zijn. Hij zag verlangend uit naar een rustig leven. Broeder Bekir keek naar Mış Mış aan de overkant van de straat. De deur was dicht, de lichten waren uit.

‘Waarom?’ had ik Ibo gevraagd. ‘Houdt Bekir zich met duistere zaakjes bezig?’

Ibo zei: ‘Nee, hij heeft de zaak uit noodzaak moeten sluiten. Omdat de politie een serie invallen heeft gedaan in de confectieateliers en ze heeft gesloten, zit ook broeder Bekir zonder werk. Hoe moet hij het volhouden?’

Broer Bekir wendde zich tot mij: ‘Luister, tolk! Zit me niet zo aan te staren.’ Hij wenkte me. ‘Kom hier! We gaan aan mijn tafel zitten.’

Ik wilde hem niet teleurstellen.

De anders zo zwijgzame Bekir was nu heel spraakzaam. Hij vertelde het verhaal van het vliegveld, dat ik al vaker gehoord had. Over zijn angst voor de man die ze ‘Yozgatlı’[1] noemen. Daarna was hij een lange tijd stil tot hij opnieuw begon te praten. ‘Ik heb mijn vrouw door de telefoon gezegd niet te komen.’ Bekir keek naar buiten. Voor de moskee stond een vrachtwagen waarop een lijkkist was geplaatst. De uitvaartgebeden worden in de moskee gedaan. De lijkkisten herinneren ons eraan dat deze wereld vergankelijk en sterfelijk is.

‘Als het zo doorgaat zal ik in een kist naar mijn vaderland terugkeren.’

‘Nee, zeg dat niet, moge God je ervoor behoeden, broer Bekir’, zeiden wij als uit één mond.

‘Er is niet aan te ontkomen, er is geen uitweg’, zei hij. ‘Dit is een ramp. En dan zal óók ik in de handen van “Yozgatlı” vallen.’

‘Wie is die “Yozgatlı” in vredesnaam?’ vroeg ik. ‘Wat voor iemand is dat? Is hij soms de directeur van het vliegveld?’

Ibo onderbrak me: ‘Nee, hij is een eigengereide man; hij werkt daar als lijkwachter.’

‘Zelfs met een dode heeft hij nog geen medelijden’, vervolgde broer Bekir zijn verhaal. ‘Ook al ben je zijn streek- of plaatsgenoot, dat maakt hem niets uit.’

Ik vroeg me af wat voor verschrikkelijks deze man deed en of hij niet over zijn hart zou strijken als het om doden ging die in het buitenland waren weggekwijnd en in een kist teruggingen naar het vaderland.

Bekir zei: ‘Hij deelt gemene trappen uit en er komt een waterval van scheldwoorden uit zijn mond als de doodskist over de lopende band in de laadruimte van het vliegtuig verdwijnt.’

‘Maar waarom?’ vroeg ik.

‘Hij zegt altijd: “God nog aan toe! Wist je niet wat je zou overkomen? Je bent naar den vreemde gegaan. Waarom ga je al zo jong als dode terug naar je vaderland?” En hij schopt dan driftig met zijn schoenen met stalen hakken tegen de kist alsof hij er een spijker in slaat. Ach, ik kan er niets aan doen. Als hij een Nederlander was geweest, had ik er geen problemen mee gehad! In zijn ogen ben ik een vreemdeling. Een vies insect. Maar zo’n trap van mijn eigen mensen te krijgen, dat vreet aan me. Ik heb nooit een vlieg kwaad gedaan! Oud ben ik. Ik heb de zaak al moeten sluiten. Ik kan er niet meer tegen. Als dit zo doorgaat, zal ik de terugreis naar mijn vaderland ongetwijfeld in zo’n doodskist maken.’

Ik wilde hem moed inspreken: ‘Zeg dat niet, broer Bekir. Ouderdom heeft niets met leeftijd te maken. Laat je leven niet zo beheersen door je lot. Wacht af. Je zult zien dat zich een andere deur zal openen.’

Mijn woorden leken in goede aarde te zijn gevallen, want hij begon te glimlachen. ‘Tolk! Je ziet het heel juist’, zei hij. ‘Ach, eigenlijk zouden diegenen die ons hiernaartoe hebben gelokt en ons zo aan ons lot hebben overgelaten zich diep moeten schamen! Die politici, ze verrijken zich met een greep in de staatskas. Wat hebben we aan hen? Laten zij zich schamen! En dat geldt ook voor degenen die ons het stempel van vreemdeling op het voorhoofd drukken … We zijn mensen. Als wij destijds thuis gewoon werk en fatsoenlijk eten hadden gehad, waren we dan hiernaartoe gekomen?’ De angst, het verdriet en de teleurstelling hadden broer Bekir stevig te pakken.

En ik? Ik dacht aan mijn eigen leed. Ik dacht aan Dora.

Misschien was de naam van de snackbar waar we elkaar zouden ontmoeten niet Hilal maar Helal. Als er inderdaad sprake is van een vergissing, dan neem ik alle schuld op me. Wie dit leest, vraagt zich wellicht af: hoe kun je na één enkele ontmoeting zo verliefd zijn? En ik weet dat men mij vreselijk uit zal lachen.

Had ik het nu in het Oude Testament gelezen of in de Koran, dat herinner ik me niet meer precies. In ieder geval in een van de heilige boeken. Er staat geschreven dat God de wereld in één ademtocht tot leven had gebracht. Misschien zitten de krachtigste dingen, de grote geheimen wel verborgen in heel kleine dingen, die niet groter zijn dan een atoom.

Ik heb je heel even gezien, Dora, maar dat was genoeg om mijn geest in vuur en vlam te zetten. Dat moment bracht me in een wereld vol verwachtingen met jou. Het was onmogelijk om de glinstering van jouw ogen uit mijn geheugen en uit mijn hart te wissen.

Het was niet de eerste keer dat iemand van het andere geslacht mij een warm gevoel gaf. Ik heb regelmatig met meisjes geflirt. Sterker nog, de aandacht van jonge meisjes had mij verwaand, normloos en hoogmoedig gemaakt. Maar tot nu toe heb ik nog geen volle warme borsten gevoeld, nog niet gekust en met mijn tong nog nooit een andere tong gestreeld.

Jij bent mijn unieke juweel dat door een magische kracht is gezegend en van onschatbare waarde is.

Jouw omhelzende armen en jouw heerlijke warmte draag ik als een kledingstuk om mijn lichaam. Het feit dat ik je nu niet kan zien betekent niet dat ik je nooit meer zal zien. Ik verkeerde in de toestand dat ik jou zag, waar ik ook keek.

Soms, als ik op een laat tijdstip dronken van melancholie huiswaarts keerde, stond je opeens tegenover me.

‘Ach, mijn geest bedriegt me’, zei ik dan. Tot die avond. Het schemerde al, het was mistig. Op de straten was een dikke laag nevel neergestreken. De mensen konden elkaar op één meter afstand nauwelijks zien. Daar stond je, niet in de mist, maar achter een grijs gordijn waardoorheen de lijnen van je lichaam zichtbaar waren, als was het een schilderij.

Ik werd nerveus. Met je blik wenkte je mij.

‘Dora!’ Mijn stem sloeg over en ik rende op je af.

Maar voordat ik bij je was, was je gestalte opgelost in de mist. Toch rende ik door.

Op een kruispunt bleef ik staan. Ik wilde oversteken, toen vanuit de mist een hand kwam die me met kracht tegen mijn borst duwde. Ik wankelde en het leek erop dat ik zou vallen, maar ik herstelde me.

Ik wilde meteen opnieuw een stap naar voren doen, toen een bus met hoge snelheid voorbijraasde. Had jouw hand me geduwd? Ik schreeuwde de vraag, maar er kwam geen antwoord. Ik schreeuwde nog eens.

Toen hoorde ik een stem. Een zuivere, hoge, innerlijke stem: ‘Is een antwoord noodzakelijk? Stel niet van die onnozele vragen! Liefde is stilte. Wees geduldig, blijf zoeken en wacht af totdat de waarheid jou vindt!’

Misschien was alles wel een hallucinatie! Misschien leerde dit me dat de leugens echt waren. Zo dacht ik erover. Ik zag het niet als een zware last. Integendeel. Het feit dat ik de leugenachtige kant van het gebeuren niet in twijfel trok, gaf mij een geweldig gevoel van vrijheid. Wie weet bedroog ik mezelf wel bewust en speelde ik eenzijdig, maar overtuigend de rol van een verliefde Romeo.

Ik wist zeker dat mijn lot al eerder bezegeld was: ik was betoverd, vervloekt. Ik zat gevangen in mijn lot.

Het begon met mijn afwijzing van het verzoek van mijn tante om met haar lelijke, magere dochter te trouwen. Totdat ik in militaire dienst ging wilde ik de meisjes niet die met mij wilden trouwen. Toen ik uit dienst kwam wilden de meisjes die ik leuk vond mij niet. Mijn moeder zag dat ik niet uitgehuwelijkt wilde worden en ze werd bang dat ik voor altijd vrijgezel zou blijven en niet voor nageslacht zou zorgen. Ze vroeg raad aan een waarzegster. Wat die vrouw haar heeft verteld, weet ik niet maar op een dag zei mijn moeder zorgelijk: ‘Mijn jongen! Ze hebben jou behekst.’

Ik zei: ‘Nee, ik geloof niet in die onzin!’

Ze zag dat ik het meende. Ze scheurde een krijtwit vel papier uit een schrift en legde het in een zilveren, met Osmaanse teksten versierde en met water gevulde schaal. ‘Kijk naar het papier. Zo meteen zal de naam van diegene die jou behekst heeft, erop te lezen staan.’

Het was als een wonder. Een voor een werden letters zichtbaar. Met open mond zag ik dat ze de naam van mijn tante vormden.

Mijn tante had mij laten beheksen. Geen meisje op de wereld zou ooit op mij verliefd worden. Tot mijn graf zou ik ongetrouwd blijven. Mijn lot was bezegeld!

Daarom wist ik diep in mijn hart dat ik vergeefs op je wachtte, Dora. Maar ik hield niet van de duisternis, het doelloze, het nietsdoen, de stilte.

Eenzaamheid is alleen bestemd voor Allah.

Daarom wilde ik me ergens aan vastklampen. Zoals aan de voorspelling van Umtul de waarzegger dat ik een gouden prinses zou tegenkomen. Zijn uitspraak dat mijn leven een andere wending zou nemen, gaf me moed. Het maakte mijn liefde en verlangen naar jou sterker. Ik hoopte dat de tijd de oosterse magie verbroken had. Ik troostte mezelf met die gedachte.

Ze zeggen dat het geluk binden aan iets wat buiten jezelf staat, ongeluk brengt. Maar, ook al is het een leugen, ook al is het een fantasie, als ik niet liefheb, is het leven zinloos.

Op de dag dat ik jou ontmoette ben ik gestopt met werken. Of beter gezegd: ik heb mezelf ontslagen. Ik had illegaal werk op de inpakafdeling van een particulier postorderbedrijf. Beroerd werk. Ik kon de botte en kleinerende woorden van mijn chef niet langer verdragen. Het laatste wat hij die dag zei was de druppel die de emmer deed overlopen. Ik trok met een harde klap de deur achter me dicht en zonder om te kijken rende ik de straat op. Mijn chef was het aardigst tegen mij als hij vol trots vertelde dat zijn voorouders puur Duits bloed hadden. De rest van de tijd voelde ik me een gevangene. Hij hield mij voortdurend in de gaten. Hij controleerde al mijn handelingen, de tijden dat ik naar de wc ging en hoelang ik daar bleef. Dat alles zette hij dan op papier. Zijn haat had iets te maken met mijn huidskleur en mijn zwarte haren. Elke seconde voelde ik zijn adem in mijn nek. Hij keek hoeveel informatiebrochures ik per minuut, per uur in een envelop kon schuiven.

‘Kom op! Doorwerken, denk aan je tempo, sneller!’ snauwde hij dan.

Met mijn hoofd gebogen liet ik mijn handen met de snelheid van een robot bewegen. De angst dat hij me elk moment kon ontslaan maakte me nerveus. Soms kreeg ik een paniekaanval, ik raakte in de war en begon fouten te maken. Mijn handen en vingers beefden. De gelijmde vouwrand van de enveloppen sneed als een mes in mijn vinger. Ik schreeuwde van de pijn en ik sprong van mijn plek. De chef stond er stiekem bij te lachen.

Buiten liep ik met geheven hoofd, mijn jas over mijn schouder. Ik was zo vrij als de mussen, die elke ochtend floten vanwege de gunst die God hun gaf.

Ik kon vanaf nu de dag doorkomen met één snee brood. Ik liep maar en liep maar, als in een veld bestrooid met duizenden witte madeliefjes en rode en paarse viooltjes. Het blauw van de lucht, de zilveren kleur van de kerktorens, in het bijzonder het groen van de bomen, alles had een wonderlijke schittering. Net als de daken van de drijvende woonboten in de grachten. Het verwarmde me van binnen. De meeuwen, de fietsers, de jongeren die vol passie op de pedalen trapten, ze gaven me nieuwe hoop. Ik benijdde de dichters en begon te rennen. Ik sprong op een tram die op het punt stond om te vertrekken. Het was tram nummer 16.

Dora, herinner je je nog dat die tram plotseling stopte en ik mijn evenwicht verloor en in jouw armen belandde? Toen we oog in oog stonden huiverden we allebei. Van opwinding kon ik met moeite mijn verlangen om jou te omhelzen bedwingen. Ik wilde me niet opdringen. We hebben als tortelduifjes gepraat over koetjes en kalfjes, allebei een beetje beschaamd.

Umtul had gezegd: ‘Als er geen vonk is, is er ook geen liefde!’

Hebben we nou gepraat of niet? Ik ben er niet zeker van. Door de spanning vergat ik te vragen wie je was, wat je voor werk deed en waar je woonde. Ik herinner me vaag dat je daarna als een vlinder uit de tram fladderde en in de menigte verdween.

Dora, heb jij mij nu om de tuin geleid of hou ik mezelf voor de gek met als excuus dat ik de leegte in mij wil opvullen?

Een onzichtbare hand leidde me daarna elke dag naar Hilal. Door achter elkaar kopjes koffie te bestellen verlengde ik mijn verblijf bij Ibo. Alsof ik er zin in had zei ik: ‘Kom, gooi voor mij ook een Adana Kebab op de barbecue, maar laat het een vriendendienst zijn, een beetje verwennerij kan geen kwaad!’

Ibo merkte dat ik weggezakt was in een melancholisch afwachten. Hij relativeerde mijn ongeluk. ‘Ik heb nog altijd geen verblijfsvergunning. En jij! Jij hebt alles in orde! Als ik zo intelligent was als jij, als ik én Engels én Nederlands kon, dan zou ik hier niet eens zitten. De klanten hier zijn allemaal dwazen, maar jij, jij hebt verstand. En toch doe je niets anders dan kranten lezen en voor je uit staren … Kijk eens naar jezelf, die gitzwarte haren, die stralende bruine ogen en dat gezicht van je dat zo fraai getint is als een graankorrel. Elk meisje zou gek op je worden. Als ik jou was, zou ik naar buiten gaan en het mooiste meisje versieren en dan hand in hand rond gaan wandelen en tegenover iedereen opscheppen …’

Ik had geen idee van mijn toekomst in dit vreemde land, deze cultuur en Amsterdam, waar ik al zo lang geleden verzeild was geraakt. Zonder liefde bleven de nachten in de stad beperkt tot het walhalla van de uitgelaten hond of de diepe eenzaamheid. In de straat met het rode licht wachtten de prostituees, maar ik wilde me niet overgeven aan een goedkoop pleziertje. De ontmoeting met jou haalde een spons over mijn vage toekomst. Ik had een nieuwe schone bladzijde voor mezelf geopend. Jij zou mij naar het licht voeren. Ik maakte zelfs al trouwplannen. Als jij zou willen, dan zouden we onder gejoel van de vrouwen onze bruiloft houden op een dorpsplein in Anatolië met trommels, zurna’s[2] en regionale volksdansen. Lieveling, het geloof heb ik al lang geleden aan de kant gezet. Natuurlijk bekeek ik de kerken van de protestanten en katholieken, waarvan ik de geur en de sfeer nog niet eerder had opgesnoven. We zouden volgens katholiek of protestants gebruik een ceremonie kunnen houden. Ik zou die beslissing aan jou overlaten. Voor mij waren de plaats en het geloof niet belangrijk. Alleen de liefde telde. Ik wilde dat we een feest hadden, warm en vol, in een bruisende menigte. Ik wilde een bruiloft waarover veertig dagen en nachten nagepraat zou worden.

Toen er een politieauto tot stilstand kwam voor Hilal ontwaakte ik uit mijn dagdroom. De angst sloeg me om het hart. Twee agenten liepen naar binnen. Aanvankelijk was er een doodse stilte, maar er gebeurde niet waar ik zo bang voor was. De agenten bestelden bij Ibo tien shoarma’s, die ze een kwartier later af zouden halen. Daarna vertrokken ze. Ik haalde opgelucht adem.

Ibo keek me aan en zei: ‘Nu maakt niets me meer bang. Nu noem ik ze allemaal mijn vrienden! Haha, alle agenten van de vreemdelingenpolitie in de Marnixstraat voorzie ik van een maaltijd. Ze weten vast dat ik illegaal ben, maar ze vinden mijn kebab ook heel erg lekker. Anders hadden ze mij allang naar huis gestuurd. Als ze met de ingepakte shoarma vertrekken, bedanken ze me en zweven ze bijna van blijdschap!’

Daarna ben ik dagenlang niet meer bij Hilal geweest. Ik was te onzeker en te bang geworden. Ik wilde niet in handen van de politie vallen. Tot ik er onverwachts een keer ’s avonds laat toch weer heen ging, toen ik honger had.

Na mij kwam een oude gelovige met een witte ringbaard en met een gebedsmutsje op binnen. Hij was op weg naar de moskee voor het late avondgebed. Hij keek rond en zei op droevige toon: ‘Allen gecondoleerd.’ We keken hem verbaasd aan. ‘Hebben jullie het nog niet gehoord? Bekir is overleden. Zijn ziel is naar het hiernamaals.’

Even viel er een doodse stilte. De oude gelovige man begon magische, Arabische gevoelige en warme gebeden te prevelen opdat Bekirs zonden vergeven mochten worden en zijn ziel mocht rusten. Het steeds luider wordende geprevel werd een smeekbede.

De tranen stroomden over Ibo’s wangen. Hij had een brok in zijn keel.

Volgens de oude gelovige had de dood broer Bekir gisteren bij de voordeur van zijn huis overvallen. Toen hij de deur open wilde doen, stortte hij met zijn sleutelbos in zijn hand tegen de grond.

Nadat de bebaarde gelovige naar de moskee was vertrokken, zei Ibo: ‘O, o, kijk toch eens naar dat gemene spel van het lot! Gisteren zaten we nog met vier vrienden te eten. Ik had een koninklijke tafel gedekt. Het ontbrak ons aan niets! We hebben gegeten, gedronken en ons vermaakt. We hebben zelfs als kwetterende vogels zo vrolijk gelachen. De tranen stroomden over onze wangen en nu … Het is goed om Bekir zo in onze herinnering te bewaren. Lachend en gelukkig. Het moest zo zijn. De dood …’ Ibo schraapte zijn keel.

Ik keek hem aan. ‘Wat wilde je zeggen?’

Hoewel er verder niemand in de zaak was fluisterde Ibo: ‘We zagen het niet, maar zijn dood werd aangekondigd.’ Hij keek om zich heen en ging verder. ‘Nadat wij hadden gegeten en onze koffie hadden gedronken kwam er een speelgoedverkoper uit Duitsland binnen. Hij bleek een streekgenoot van ons te zijn en we wilden dat hij een goede start zou maken. Met veel moeite haalden we broer Bekir over om een pop van de man te kopen. “Misschien brengt die je wel geluk”, zeiden we. Hij wilde ons niet teleurstellen en kocht de pop. Een pop met blonde haren, blauwe ogen en prachtig aangekleed. We zetten de pop bij hem op schoot. “Kom op, troost deze mooie baby”, zeiden wij. Terwijl hij zich bezighield met de pop zaten wij hem een beetje uit te lachen. Wij konden niet vermoeden dat zijn tijd was gekomen. Maar broer Bekir heeft gisteravond misschien wel het mooiste en meest liefdevolle spel van zijn leven opgevoerd. Hij deed alsof hij het ding de fles gaf! Hij zei lieve woordjes tegen haar en zong troostende liedjes. Hij heeft haar liefdevol tegen zich aan gedrukt. Hij heeft haar zelfs zijn diepste wensen toevertrouwd, slaakte een diepe zucht en zei: “Ach, kon ik maar net als deze baby opnieuw beginnen met het leven.”’

Wat Ibo me daarna vertelde was ook nieuw voor mij. De zakenpartner, met wie Bekir van plan was om een nieuwe zaak op te zetten, had hem kort daarvoor bedonderd. De oplichter had het geld in zijn zak gestoken en was met de noorderzon vertrokken. Broer Bekir was ontroostbaar. Bovendien was hem ter ore gekomen dat zijn vrouw omging met andere mannen. Dat was de genadeslag. Hij had de hoop opgegeven. De kracht om het opnieuw te proberen was uit hem gevloeid.

Het verhaal van broer Bekir bracht me van mijn stuk.

Het was net alsof met zijn dood ook mijn levenslust gestorven was. Vanaf nu was Hilal voor mij een verdoemde plek geworden. Ik sloot me op in mijn kamer. Ik had zelfs besloten, Dora, om jou uit mijn gedachten te bannen. Ik kon het niet. Elke keer als ik je wegjaagde kwam je terug als een fladderende mus en tikte je tegen de deur van mijn geheugen. Deze toestand maakte me ziek. Ik wilde dat mijn liefde voor jou was als een kind dat stierf voordat het geboren werd.

Toen ik jou leerde kennen kwamen mijn dode gevoelens een voor een tot leven. Nu zakten ze weg in een diepe put. Maar de wegen van het lot zijn ondoorgrondelijk. De duisternis van de put werd verlicht door een bliksemflits waardoor ik alles weer helder zag. Net als Archimedes riep ik: ‘Ja! Ik heb het gevonden!’

Het leven is geen lineaire, horizontale, rechte lijn. De wereld is geen vierkant dienblad op de horens van een stier. Ze is rond! Dat betekent dat een rechte weg uiteindelijk zichzelf zal kruisen.

Amsterdam was een piepklein, hartvormig, warm en rond nest. Een van de kamers van dat hart was het centrum van de stad: de honderden bruggen, die de grachten met elkaar verbinden. De nauwe, smalle en lange straatjes waren als een hand in hand gevormde kring in een kinderspel. Binnen deze kring leefden wij.

Dora speelde verstoppertje.

Als ik Romeo was en geen verlies accepteerde, moest ik de inzet en de vaardigheid tonen om haar te zoeken en te vinden.

Ik wist dat ik het eindeloze geduld moest hebben van het Boeddhabeeld achter in de antiekwinkel aan de Elandsgracht.

Ik moest mijn pijnlijke lot ondergaan om het licht te kunnen bereiken, zoals de aan het kruis genagelde Jezus in de etalage. Die gedachte maakte me ongeduldig. Ik geloofde rotsvast dat jij met de frisheid van een roos, levendig en met een natuurlijke bescheidenheid opnieuw tegenover mij zou staan.

Met dat besef begon ik de stoepen te slijten en op en neer te rennen van de ene naar de andere tramhalte.

Als een gedicht zo mooi was het om de cadans van de voorbijgaande trams te horen. Ik genoot.

Ik wervelde als de wind. Ik wachtte zonder dat het me ging vervelen.

Mijn gevoel zei me dat deze zoektocht in mijn voordeel zou uitpakken.

Voor ik jou kende, was ik in een vreemd land, in een cultuur die mij totaal onbekend was, alsof ik in een donker bos was verdwaald. Nu voelde ik geen kou meer.

De warmte van jouw liefde hield mijn lichaam omstrengeld. Ik liep rond in een gewaad dat niemand kon zien, maar waarvan ik de warmte tot in mijn hart voelde. Hoe meer ik aan jou dacht, des te dichterbij je was.

Alleen, je kwam wanneer jij dat wilde. Je ging langzaam voor me zitten en praatte met mij als een goede vriend. Niet met mijn persoon, maar via tussenkomst van mijn geest. Soms liet je, als de zon achter de wolken, voor even je gezicht zien.

Was wat ik meemaakte de waarheid of een leugen? Was mijn verstand slachtoffer van de liefde? Verzon ik een leugen en begon ik die later als waarheid te geloven? Of was dit hetzelfde geheime spel van dezelfde duivel die in de woestijn het verstand van Jezus in de war probeerde te brengen?

Al gauw was er geen plek in Amsterdam meer waar ik niet gelopen had. Op het laatst had ik blaren op mijn voeten en waren mijn voetzolen opgezwollen. Ik was zo uitgeput dat ik op handen en voeten naar huis kroop. Als een herfstblad kwijnde ik weg op de grond. Hoe ik de deur heb geopend, naar binnen ben gegaan en mijn betraande gezicht in mijn koude kussen heb begraven, herinner ik me niet meer. Ik was bang geworden voor mijn eigen gemoedstoestand. Ik had mezelf niet meer onder controle. Daarna ben ik ziek geworden.

Dat zei mijn buurman Alex, die in de kamer naast mij verbleef en medicijnen studeerde. Ik leed aan narcolepsie. Op een nacht was ik bevend van mijn bed opgestaan. Op de tast ging ik naar de wc en ik kwam hem tegen in de gang.

‘Ik heb jou al een paar weken niet gezien. Ik dacht dat je terug was naar je land’, zei hij.

‘Ja, ik ben teruggekeerd, een paar seconden geleden ben ik uit de hel teruggekeerd’, zei ik stilletjes in mezelf.

Zijn ogen dwaalden over mijn lichaam en ik werd me ervan bewust dat ik poedelnaakt was. Gauw bracht ik mijn handen tussen mijn benen. Strompelend door de donkere gang bereikte ik het naar urine stinkende hok.

Het was voor mij onmogelijk om over mijn leven te beslissen. Ik zou me tegen niets meer verzetten. Ik had mezelf losgelaten en overgeleverd aan het noodlot. Uiteindelijk sloot ik me op in mijn kamer. Nu had ik een graf: een vochtig, koud, plakkerig en naar zweet ruikend eenpersoonsbed. Ik was klaar om van deze wereld te verdwijnen.

Eén keer sliep ik drie dagen en drie nachten achter elkaar. Ik had de ene droom na de andere. De dromen waren goed. Ze waren mijn toevluchtsoord. Die dromen betekenden voor mij veiligheid. Ik had al sinds een lange tijd de dag met de nacht, de droom met de waarheid en alles met elkaar verwisseld. Na elke lange reis voelde ik de eenzaamheid en de machteloosheid. Ik heb hartverscheurend geschreeuwd om alle bewoners van het studentenhuis wakker te maken. Maar, de wereld om me heen was doof. De studenten hadden de wereld sowieso allang vergeten. Zij vermaakten zich met uitbundig dansen. Wijn en whisky vloeiden als water.

Voor het ochtendgloren stond ik na een nachtmerrie trillend op van mijn bed. Het gonsde in mijn hoofd. Mijn ademhaling werd belemmerd. Op de tast vond ik de schakelaar van het licht. Het was alsof ik stikte. Ik duwde de deur open. Als een kip die wild met haar vleugels slaat als haar keel wordt doorgesneden, rende ik in de richting van het balkon. Op het balkon was het koud en er stond een huiveringwekkende wind die me in mijn gezicht sloeg en me de adem afsneed. Ik voelde me op het randje van de dood. Even was er een regenachtig briesje, dat mij frisse lucht gaf. Ik had ondervonden dat er tussen dood en leven slechts één enkele ademtocht zit. In één ogenblik was ik naar het hiernamaals geweest en weer teruggekeerd. Ik stapte in bed en met de dronkenschap van een fris, vernieuwd gevoel gleed ik weg in de diepte van mijn dromen.

Jouw gezicht doemde op en ik begon je naam te ijlen.

Uiteindelijk kwam je dan. Als een dief in de nacht. Je stond naakt tegenover me. Ik wilde je lijf omhelzen, je warme lichaam voelen, je hartstochtelijk zoenen en je borsten ruiken, als een bloem. Maar iets in mij zei dat ik het verlangen moest uitstellen en dat dit gevoel niet aan mij behoorde.

De volgende dag zag ik je op het Damplein naast het vrijheidsmonument. Je stak je armen in de lucht en riep mij. ‘Kom, sta niet stil, ren en kom naar mij! Ik wacht op je!’ Ongeduldig rende ik naar je toe en het volgende moment viel ik uit mijn ledikant.

De droom had me nieuwsgierig gemaakt. Ik had zelfs honger gekregen. Ik douchte vlug en kleedde me aan. Ik maakte ei met knoflookworst en een tosti als ontbijt. Vol goede moed schreeuwde ik tegen mezelf: ‘Ik wil niet meer in mijn schulp kruipen! Wie weet wacht mij vandaag wel een verrassing!’

Ik rende naar de lift, maar die was halverwege de etage blijven hangen.

‘Godverdomme!’ schreeuwde ik en ik liep naar de trap. In ijltempo vloog ik naar beneden en rende de straat op. Met de knopen van mijn hemd nog los begon ik te lopen, steeds harder, in de richting van de Dam. Als een olympische atleet, die zich vast heeft voorgenomen om de gouden medaille te winnen.

Op de Dam zag ik je lopen. Je ging de Bijenkorf binnen, passeerde de parfumafdeling zonder te kijken om via de draaideur aan de achterkant alweer naar buiten te gaan. Ik wist me met veel botsen en ellebogenwerk een weg te banen door de mensenmassa. Je ging in de richting van het Centraal Station. Ik wilde ‘Doraaaaaaaaaa!’ roepen, maar ik wilde ook het plezier beleven wanneer ik je onverwachts beet zou pakken en je zou verrassen. Geruisloos als een kat sloop ik dichterbij. Terwijl ik op je schouder tikte, zei ik met een van de zenuwen trillende stem: ‘Dora!’

Een vrouw met een Amerikaans accent antwoordde: ‘Ik ben Dora niet, mijn naam is Angela.’ Ik verstijfde.

Voor me stond een oude vrouw met grijs haar. Van schaamte kon ik geen woord uitbrengen. Ik was als een opgejaagd, in een hoek gedreven dier dat geen uitweg meer ziet.

Ze zei: ‘Mijn god! Ik kan het niet geloven. Wat mooi om jou weer te zien!’

Ik dacht: of ze houdt me voor de gek, of ze wil me shockeren. Opeens schoten me de woorden van de Zweedse waarzegger te binnen: ‘Niet alles is wat het lijkt!’ De vrouw maakte van mijn verwarring gebruik. Ze pakte me bij de hand en begon te lopen. ‘Kom, we gaan naar huis.’

Het was alsof ik het kind en zij de moeder was. Alsof ik op heterdaad was betrapt en een standje kreeg. Het was alsof niet ik deze stad, de straten en de mensen die hun hond uitlieten kende, maar alsof zij zelfs de plek van mijn huis en de weg ernaartoe wist. Het was duidelijk dat ze mij uit een doelloos en gemeen spel had gered. Misschien wilde ze mij op het rechte pad brengen en orde in mijn leven scheppen.

Onderweg had de Amerikaanse vrouw voortdurend gepraat. Haar stem was rustgevend. Ik was onder invloed van haar geheimzinnige kracht. Thuis hielp ze me op mijn rug te gaan liggen in mijn eigen graf. Ze stopte een kussen onder mijn hoofd. Ik legde mijn lot in haar handen. Ze stond aan het hoofdeind van mijn bed en legde haar handen op mijn voorhoofd. Ze wilde dat ik mijn adem niet inhield en mezelf liet gaan. Hierna begon zij als was het een ceremonie op een heilige plaats, klanken te prevelen die geleidelijk overgingen in een serie gebeden. Engelse woorden, die ik maar voor de helft begreep.

Haar satijnzachte toon verwarmde mijn binnenste. Heel even was het stil, toen noemde ze de namen van de Heilige Moeder Maria, van Jezus, Mohammed en de aartsengel Michaël en nog enkele zeer geliefde personen. Terwijl ze zo heilige energie opriep, verkende zij me met haar handen.

Ik lag met mijn ogen halfopen, halfdicht, als gehypnotiseerd. Het was alsof ik de Amerikaanse vrouw hoorde zeggen: ‘Zwarte magie heeft je lot getekend. De balans in je lichaam moet hersteld worden. De zwarte schaduw van de dood ligt over je heen.’

Opeens waren er elektrisch geladen, knetterende geluiden, als van maïskorrels, die ploften in een hete pan. Ik huiverde en opende mijn ogen. De negatieve energie verliet mijn lichaam als rook en verdween naar boven. Ik haalde diep adem, ik gaapte en voelde, vrij als een vogel, dat mijn geest tot rust kwam. Voor mijn ogen opende zich een brede deur; ik stapte in een andere tijd, in een ander leven, in een ander land. Nu was ik een zigeunermeisje van ongeveer elf jaar oud, op blote voeten, in gescheurde kleding en met een ongewassen gezicht. Ik bedelde in de straten van Istanbul. En daar, uit het niets, was er die angstaanjagende bloedige dolk.

De Amerikaanse vrouw hield haar handen op mijn hart. ‘Wees gerust, ik bevrijd je van deze pijn, van deze dolkpijn.’

Ik wilde haar vragen hoe ze daarvan wist en haar vertellen over de pijn van mijn verleden en mijn herinneringen. Het lukte me echter niet om de juiste woorden te vinden. Ook zij zweeg. Ik was aan haar overgeleverd. Ze wilde dat ik diep ademhaalde, terwijl ik met mijn gedachten eerst via de onderkant van mijn voeten, mijn buik, mijn borst en vandaar via mijn keel vanaf de bovenkant van mijn hoofd naar de zon en de hemel reikte. Van daaruit mocht ik met een goudkleurige lichtstraal via dezelfde weg terugkeren en een kroon van chakra mijn lichaam binnenlaten, zachtjes van de ene kant naar de andere. Tot slot liet ik mijn adem via de onderkant van mijn voeten los. Hetzelfde ritueel liet ze me precies twaalf keer herhalen. Toen ik mijn ogen opendeed, voelde ik me geladen met nieuwe zuurstofrijke energie.

‘Hoe kom je aan die kennis?’

‘Dat is mijn werk’, zei ze. Vriendelijk lachend vertelde ze dat ze door de UvA was uitgenodigd om een lezing te houden op de conferentie Awakening Healing Energy through the tao. Ik was onder de indruk.

Toen we later tegenover elkaar zaten, haalde ze een klein flesje met groene tabletten uit haar handtas. Ze legde drie tabletten in mijn hand. Ook gaf ze me een capsule met blauwe vloeistof.

‘Wat moet ik doen? Moet ik ze nu innemen?’ vroeg ik.

‘Nee’, zei ze glimlachend. ‘Nee, je moet deze tabletten niet innemen, noch de inhoud van de capsule injecteren … Je moet de kracht van deze medicijnen opnemen. Een mens kan, alleen maar door de medicijnen in de hand te houden, op wilskracht zorgen dat de genezende bestanddelen in het lichaam worden opgenomen.’

‘Dit is totale onzin’, zei ik.

‘Spreek de intentie uit’, zei de vrouw met een fluweelzachte stem. ‘“Intentie” is een wonderlijk woord. Intentie is de kracht van gezondheid. Wens en verzoen je met je oude kracht!’

Ik was in een emotioneel gebied terechtgekomen, dat ik niet beheerste.

Ik hield de tabletten in mijn hand en zei: ‘Lief medicijn. Word een met mijn lichaam.’

Na een paar seconden stilte overhandigde ik de tabletten en de capsule weer aan haar.

Geloof het of niet, maar de mistlaag voor mijn ogen vervloog. Mijn verstand was helder. Mijn ogen waren rustig.

‘Geweldig!’ zei de vrouw. Haar ogen straalden. ‘Kom, laten we de frisse lucht opzoeken!’

Buiten was het mooi weer; ik hoorde het gekwetter van de vogels. Ik lééfde.

Niet veel later zaten we stil tegenover elkaar op een van de hoogste verdiepingen van haar hotel op het balkon van haar kamer met een geweldig uitzicht op de Amstel aan een tafel met een wit gestreken kleed. Een ober van de roomservice bracht ons een kannetje koffie. Terwijl de vrouw haar koffie dronk, keek ze voortdurend naar mij. Opeens zag ik tranen in haar ogen.

‘Waarom huil je?’

Ze veegde haar tranen weg met haar witte zijden zakdoek. ‘Eindelijk is mijn verlangen realiteit geworden! Jarenlang heb ik op een verzoening met jou gewacht!’

‘Naar wie was je op zoek? Hoe heb je me gevonden?’

‘Gisternacht heb ik jouw stem, jouw hartekreet gehoord. De hele nacht verbeeldde ik me het gelukkige moment van ons weerzien. Deze hotelkamer met kaarsen, kristal, geurtjes en met verschillende gedroogde kruiden heb ik veranderd in een ceremoniële ruimte. Ja, ik heb geprobeerd om tussen ons een magnetische aantrekkingskracht op te roepen in de hoop dat we elkaar weer zouden zien. En kijk, onze wegen hebben zich opnieuw gekruist en je zit nu tegenover me.’ Ze wachtte en keek me strak aan. ‘Langgeleden heb ik jou vermoord.’

Ik huiverde. Het was alsof ik in mijn geheugen de vergeelde, bestofte pagina’s van een allang vervaagd album van heel ver terug zag opengaan. Die frisse, ongeduldige gezichtjes van de kinderen, de bejaarden, de lange manen van de paarden, de tenten, de bruiloften. Maar ik kon niemand van hen op een fatsoenlijke manier onderscheiden.

‘Het spijt me’, zei de vrouw, ‘dat ik je aan het schrikken heb gemaakt.’

Ik herstelde me en vroeg: ‘Over welke moord heb je het?’

De Amerikaanse vertelde over de onsterfelijkheid van de geest.

Zonder stroom zou een gloeilamp niet branden.

Zo liet de geest het heilige voertuig dat lichaam genoemd wordt, functioneren. Als de geest zijn werk heeft gedaan, verlaat hij het lichaam en zet zijn leven en eeuwigheid voort in de wereld van de sterren.

‘In mijn vorige leven was ik in de achttiende eeuw een Osmaanse krachtpatser die belasting inde bij de mensen.’ En met nog meer plezier zei ze: ‘Eentje met een grote snor, die een rode fez op zijn hoofd droeg met in de ene hand een scheermes en in de andere hand een rozenkrans.’

Ze vertelde over de gebeurtenis midden in de nacht, toen ze in dronken toestand, ja laveloos naar huis ging. Ergens op een hoek liep ze mij tegen het lijf: een bedelend zigeunermeisje van slechts een jaar of elf met gescheurde kleding, blote voeten en geheven hand. ‘Uit angst stak ik je in de borst’, zei ze verdrietig. ‘Opeens zag ik een zielig meisje, dat met een kreet van pijn tegen de grond stortte. Ik zag in de schaduw dat onschuldige gezicht dat door de maan verlicht werd.’

De vrouw was teruggegaan naar de pijn van het verleden, naar haar nachtmerrie.

Ze zei: ‘In het huidige leven is het omgekeerd. Jij bent een man en ik een vrouw. Ik ben een Amerikaanse vrouw met het bloed van een roodhuid. Ik moest schoon schip maken met mijn gemengde ik, met de negatieve kant van mijzelf uit een vorig leven.’

‘Ik kan het niet bevatten’, zei ik.

‘Datgene waarvan jij zegt dat je het niet begrijpt, bevat kennis over dingen die je niet weet’, gaf ze mij als antwoord.

‘Dat betekent dus,’ zei ik in mezelf, ‘dat betekent dat de pijn op mijn hart de schrijnende pijn van een dolksteek uit mijn vorige leven is.’

‘Jouw kreet’, zei ze vol smart, ‘heeft me nooit losgelaten. Dat geluid herken ik zelfs aan de andere kant van de wereld. Nadat ik mijn leven in Istanbul had verlaten, kwam ik in Peru als dochter van een indiaanse moeder opnieuw ter wereld. Mijn vader was ik al voor ik ter wereld kwam bij een stammenstrijd kwijtgeraakt en mijn moeder tijdens mijn geboorte. Hoe het ook zij, ik ben ter adoptie afgestaan aan een rijke familie in Chicago. Al vanaf mijn kindertijd tot aan de dag van vandaag was ik zo af en toe verdrietig en in mezelf gekeerd. In het binnenste van mijn ziel voelde ik een diepe pijn van verlatenheid. In mijn hersenen was het geluid van de pijnkreet van een meisje ondraaglijk geworden. In het begin kon ik hieraan net als jij geen betekenis geven. Nu echter begrijp ik het heel goed. Vanaf mijn kindertijd tot aan de dag van vandaag onderging ik voortdurend een gevoel van schuld, medelijden en een diepe spijt.’

Deze vrouw kon ik vertellen over dat hopeloze wachten, over mijn benen die me niet gehoorzaamden en over de dagenlange, willekeurige zoektochten waarin ik verzeild was geraakt nadat ik Dora had ontmoet, en dat daarna mijn wilskracht was gedoofd.

‘Ík dacht Dora te zien, maar u stond tegenover mij. Wat is er met Dora gebeurd?’

Ze zei: ‘Dora was jouw eigen schaduw, jouw schuldeloze schaduw!’

Ik schrok. Had ik dan een deel van mezelf gezocht dat niet bestond?

‘Je had niet in de gaten dat je de Eva die in je zit, buiten jezelf zocht. Toen je haar zocht heb je Dora gezien. Stop met zoeken, Eva zit in jou.’

Haar woorden drongen langzaam tot me door.

‘Eigenlijk heb jij de engel binnen in je wakker gemaakt. Je hebt een echte engel, dat wil zeggen je eigen gouden engel gezien, jouw goddelijk deel dat zich in jou bevindt terwijl jij op deze wereld leeft.’

‘Maar hoe kan dat? Ik heb haar gezien, ze was een bescheiden jong meisje van een bovennatuurlijke schoonheid!’

‘De geest kent geen geslacht’, antwoordde ze me lachend. ‘Hij kan elke gedaante, elke vorm aannemen. Dat heilige licht zag eruit als de vrouwelijke vorm van de aan jou gelijke geest; een echte engel. Ze zien eruit als mensen, maar hebben een onvergetelijke, onbeschrijfelijke schoonheid. Kijk! Ze heeft zelfs haar naam tegen jou gezegd. Dora, hè?’

‘Nee, ik heb haar die naam gegeven!’ zei ik lachend.

‘Die liefdesengel ben ik.’ Haar ogen straalden. ‘Vergeet niet! De engelen zijn de koeriers van God. Een persoon is niets, tot aan het moment dat hij iemand liefheeft.’

Angela, die bij het noemen van de liefde het gevoel van spijt op mijn gezicht zag, zei: ‘Je hoeft jezelf niet meer als slachtoffer te zien.’

De liefdesengel las mijn gedachten. De antwoorden op de vragen die in me opkwamen, hoorde ik in mijn oren.

Juist toen ik haar wilde vertellen dat ik nog nooit zoiets had meegemaakt, kreeg de vrouw een telefoontje. Na een kort gesprek zei ze: ‘Helaas! Hier eindigt ons gesprek. Ik word naar de receptie geroepen.’

Toen ze terugkeerde zei ze dat ze ’s avonds laat een diner zou bijwonen dat gegeven werd ter ere van de universiteit en dat ze nog voorbereidingen moest treffen. Bovendien moest ze de volgende ochtend heel vroeg op het vliegveld zijn. Ze zou naar Amerika, naar Chicago vliegen. Ik vroeg: ‘Zien we elkaar dan nooit weer?’

Ze keek in mijn ogen, glimlachte liefdevol en legde zacht haar hand op mijn schouder. Alsof zij het blad van een verse roos wilde ruiken, boog zij zich over mij en gaf me een warm kusje. ‘Ach, ongetwijfeld, natuurlijk wel’, zei ze. ‘Ik weet zeker dat we elkaar nog eens zullen zien. Wanneer, dat weet ik niet, maar het zal wederom een verrassing zijn. Op een onverwacht moment zal ik me als de engelen een ogenblik laten zien aan jou! Maar dan hoop ik wel dat jouw gezondheid verbeterd zal zijn en je je leven op orde zult hebben. Je zult in dit land blijven en voor nageslacht zorgen. Deze pijn is tijdelijk, je bent nog jong. De mooie dagen heb je eigenlijk nog in het verschiet. Je moet alleen geduld hebben en afwachten.’

Ze liep met mij mee tot aan de witte marmeren opstap van de uitgang en zei ‘tot ziens’. Na een paar meter keek ik even achterom. Ze stond nog steeds op haar plek en zwaaide. Ik begon opnieuw te lopen, maar ik kon het niet laten. Ik keek nog drie keer achterom. Ze was er niet, niet meer. Maar haar aanblik leefde op in mijn geheugen. Haar liefdevolle glimlach … haar zijdeachtige stem. Haar helende handen hadden mij kracht gegeven. Ze had mij doen ontwaken, mijn levenspad opgehelderd. Ze had mij haar licht laten zien. Ik was niet meer alleen. Ik liep nu in de richting van de toekomst in een geestelijke rust.

De jaren gingen voorbij …

Het verleden raakte in de vergetelheid. Ik kwam niet meer in Hilal en hoe het Ibo was vergaan wist ik niet.

Soms betrapte ik mezelf erop dat ik neuriede: ‘Wie was dat nou, die geheimzinnige vrouw, die een magische kus op mijn wang gaf?’ En dan verbaasde ik me er weer over hoe ze een slapende herinnering had laten ontwaken. ‘Angela!’ wilde ik uitroepen terwijl mijn hele lichaam beefde van liefde. Die Amerikaanse genezeres. Wat was ze snel verdwenen.

‘Op een onverwacht moment zal ik me als de engelen een ogenblik laten zien aan jou!’ had ze gezegd.

Op een dag, toen ik weer aan haar dacht, meende ik haar te zien in de mensenmassa in de Kalverstraat. Ik rende achter haar aan, totdat iemand me een schop tegen mijn achterwerk gaf. Toen ik me boos omdraaide, viel mijn mond open. Het was Ibo!

Als een plataan van honderd jaar oud stond hij voor me. Zijn twee armen uitgestrekt alsof hij zweefde in de lucht. Een glimlach op zijn gezicht. Hij was als een standbeeld op het herdenkingsplein van de overwinning van iemand die de zege had behaald, fier rechtop. De lach op zijn gezicht groeide toen ik hem begroette.

‘Waarom ben je zo blij, Ibo? Is het vanwege mij of heb je de hoofdprijs gewonnen in de lotto?!’

‘Ik dank God’, zei hij. ‘Eindelijk heb ik het been van de duivel gebroken en een verblijfsvergunning gekregen!’

‘Dat is prachtig! En hoe gaat het met je vrouw en kinderen? Laat je hen nu overkomen?’ vroeg ik.

Nauwelijks had ik mijn zin afgemaakt of van onder zijn vleugels kwamen een voor een, een zoon en een dochter tevoorschijn. Op hun gezichten dezelfde ondeugende glimlach als die van hun vader.

‘Dit is de prijs die ik heb gewonnen in de lotto’, zei hij. ‘Mijn kinderen kussen je de hand.[3] En hoe gaat het met jou, jongen?’ zei Ibo.

‘Met mij gaat het heel goed! Mijn gezondheid is in orde en ik heb alles op een rijtje! Ik was op weg naar de Bijenkorf, want ik wilde voor mijn geliefde een verjaardagscadeau kopen.’

Ibo en ik hebben nog een tijdje staan praten over alle belevenissen van de afgelopen tijd. Daarna namen we afscheid in de hoop elkaar weer te zien.

Ik heb de hele verdere dag onvermoeibaar rondgelopen, maar nu met een glimlach op mijn gezicht.

[1] Een Yozgatlı is een persoon die afkomstig is uit de provincie Yozgat (Midden-Turkije).

[2] Turks blaasinstrument, ongeveer te vergelijken met een doedelzak.

[3] Turkse uitdrukking die zoveel betekent als: Mijn kinderen zijn netjes opgevoed en hebben respect voor ouderen.