Ayu Utami

Het getal Fu

Vertaald uit het Indonesisch door Maya Sutedja-Liem

Uitgeverij De Geus

breda 2012

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs en een reisbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Bilangan Fu, verschenen bij kpg

Oorspronkelijke tekst © Ayu Utami, 2008

Nederlandse vertaling © Maya Sutedja-Liem en De Geus bv, Breda 2011

Publicatie in samenwerking met Oxfam Novib

Omslagontwerp © total italic (Thierry Wijnberg), Amsterdam – Berlijn

Omslagillustratie © total italic (Thierry Wijnberg), Amsterdam – Berlijn

Auteursportret afkomstig uit de privécollectie van de auteur

isbn 978 90 445 2221 1

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Deze vertaling heeft tot stand kunnen komen dankzij het kritisch commentaar van Guido Dulos, Aad van Helden en Peter van Velzen, die mij bovendien wegwijs heeft gemaakt in het gebruik van terminologieën in de klimsport.

Voor Erik Prasetya,

aan wie ik de totstandkoming van dit verhaal te danken heb

Voor mijn vaderland Indonesië,

dat ik met verdriet in mijn hart liefheb

Verantwoording van de spelling

Bij de schrijfwijze van de namen is de oorspronkelijke Indonesische spelling gehandhaafd. Soms zijn de Indonesische woorden in de oorspronkelijke spelling onvertaald opgenomen in de Nederlandse tekst.

Als vuistregel voor de uitspraak kan de Nederlandse lezer de nieuwe spellingregels voor het Indonesisch aanhouden, waarbij de c wordt gelezen als tj, de j als dj, de u als oe en de y als j. De spelling van de Indonesische woorden die in het Nederlands vertaald een leenwoord uit het Maleis opleveren, is conform het Groot Woordenboek der Nederlandse Taal van Van Dale.

De vertaalster

MODERNISME

Sierkast

Zullen we wedden? Je wilt me vast niet geloven als ik zeg dat in dat jampotje een kootje van een pink ligt. Ik heb het bij een weddenschap gewonnen. Ik ben niet gek op het potje en al evenmin op het op formaline drijvende kootje waar nog een nagel aan vastzit. Mijn vriendin is zelfs weggelopen, omdat ze het zo afschuwelijk vond. Ze zei dat de dikte en de bolling van het glas het effect van een aquarium oproept. Het kootje ziet er daardoor uit als een inktvis. En de paarse nagel lijkt op een bont en blauw geslagen oog, dat haar betrapt wanneer ze er een blik op werpt. Ik zei tegen mijn vriendin, dat ze er niet naar kijken moest als ze het zo akelig vond. Zelf zie ik het kootje liever als een trofee uit een van mijn vele weddenschappen.

In mijn huurkamer heb ik een sierkast tegen de muur geplaatst. Bestemd voor mijn souvenirs en aandenkens aan mijn weddenschappen. Er zitten voornamelijk voorwerpen van weinig waarde in. Neem nou die pink, die heeft geen enkele waarde. Daarnaast heb ik een rib van een mens neergezet, die de vorm heeft van een kromzwaard, met weer daarnaast een zwartgranieten kruis van een grafsteen. Het is eigenlijk vanwege deze drie voorwerpen dat mijn vriendin van angst was weggelopen. De rest van de collectie maakt nog geen aanhanger van de gothicrage van me. Evenmin een personage uit de klassiek geworden verhalen van Alfred Hitchcock. Ik ben gewoon een mens die zich uitleeft in zijn hobby’s. Ik ben een rotsklimmer en een gokker. Niets meer en niets minder.

Het benagelde vingerkootje was van mijn vriend Fulan, een rotsklimmer. Nee, ik heb het niet verkregen door zijn vinger op een hakblok te leggen en het kootje ervan af te hakken, omdat hij een weddenschap verloren zou hebben. Ik ben geen psychopaat. We waren bezig de rotsen in Citatah te beklimmen, een rij kalksteenrotsen aan de rand van Bandung, toen er ineens een steen afbrokkelde. Zo groot als een mensenhoofd. Ik was met klimmen bezig, terwijl Fulan aan de voet van de steile rotswand stond. Het was zijn beurt om te koken. Ik durf te wedden dat de steen vanzelf van zijn plek vijf meter boven mij naar beneden was gevallen. Ik had er geen schuld aan. Ik vloekte nog toen het ding langs mijn hoofd naar beneden suisde. Ik begreep dadelijk dat mijn vrienden in de nabijheid van de tent in gevaar verkeerden. De steen zou een behoorlijke vaart hebben als die de grond bereikte.

Een seconde later hoorde ik iemand hartgrondig gillen. Als een hond die op het punt staat in mootjes gehakt te worden. Op de plek waar ik hing, werd mijn zicht belemmerd door een uitstekend rotspuntje, waardoor ik niet kon zien wat er gaande was. Ik probeerde zo snel mogelijk af te dalen, afglijdend met behulp van musketons en descenders[1].

Beneden aangekomen zag ik Fulan al op een brancard liggen; hij werd neergelegd in de oude gele landrover, die ik van enkele partijtjes hanengevechten had gewonnen. Ik zag geen wonden op zijn lichaam. Alleen zijn pink bloedde hevig. Of liever gezegd, ik zag dat zijn handpalm helemaal rood was, donker en glimmend rood.

Nog voordat de auto werd gestart, hoorde ik een andere vriend naar mij schreeuwen. ‘Yuda, zoek jij het stukje van zijn pink voordat het donker is!’

Natuurlijk ging ik onmiddellijk naarstig zoeken, om blijk te geven van onze vriendschap. Om de bosratten voor te zijn. Ik vond het stukje pink tussen de struiken, dicht bij een omgevallen gaskomfoortje waar overal bloedspatten lagen. Vanwege de noodsituatie hadden mijn vrienden het over het hoofd gezien. Ik wikkelde het stukje pink in de doek die ik tevoren om mijn hoofd had gedragen. Onmiddellijk daarna ging ik met een motortaxi naar het ziekenhuis, achter mijn vriend aan. Ik spoorde de bestuurder aan snelheid te maken en dreigde hem zijn bromfiets af te pakken als hij geen gas wilde geven.

In het ziekenhuis aangekomen zag ik dat de dokter al druk doende was de afgeknotte pink te hechten. Te laat. Bezorgd en met een gevoel van spijt riep ik: ‘Dokter, stop! Ik heb het topje van de pink gevonden. Hecht u het eraan vast!’

Volkomen in de war vouwde ik het doekje open en stak het kootje zo groot als een stukje gemberwortel omhoog.

Maar alle ogen waren op me gericht zonder dat iemand wat zei, op mij en op het kootje dat ik omhoogstak, wel tien minuten lang. Ik kreeg het gevoel dat ik een dwaze beweging in een verstarde film was. Toen zag ik de dokter langzaam zijn hoofd schudden. ‘Het heeft geen zin. Het is er al af. Kan er niet meer aan vastgehecht worden’, zei hij koel.

Toen ik tot bedaren was gekomen, zag ik uit Fulans ogen magma in mijn richting spuwen. Fulan zat nu op een stoel in de wachtkamer van de eerste hulp. Zijn lippen hield hij stijf op elkaar en zijn ogen schoten vuur. Zijn haren leken wel giftige slangen. Wat heb ik misdaan? Ik heb de steen niet laten vallen. Bovendien weet iedereen, dat al zou de steen door mijn toedoen zijn afgebrokkeld, een ongeluk als gevolg daarvan niemand verweten kan worden. Dat is ons solidariteitsprincipe. Elk moment kan een stuk rots naar beneden vallen. Dat is het risico dat vastzit aan avontuur. ‘Yuda …’ Hij riep mijn naam, maar ik wist zeker dat ik gesis aan het eind daarvan hoorde, Judas. Jij bent Judas, de verrader.

Ik pakte het glazen potje met het kootje, dat ik geheel belangeloos naar die plek had meegenomen. Een zuster met een forse derrière had het kootje voor ons ingepakt. Het was de schuld van de dokter, niet van mij. Hij wilde het niet meer aan zijn vinger vasthechten. Vanwege mijn koppigheid weigerde ik excuses te maken, ook al zou ik daarmee mijn vriend gunstig stemmen.

In plaats daarvan daagde ik Fulan uit tot een weddenschap. Het leek of een weddenschap de enige taal was die ik op die leeftijd verstond. Ik was negentien jaar.

‘Het stukje pink groeit er heus wel weer aan. Het zal niet perfect zijn, maar het groeit eraan. Geloof me maar. Zullen we erom wedden …’ zei ik zonder lang nadenken. Op die leeftijd hoeft een mens niet lang na te denken.

Iemand lachte me uit, omdat ik deed alsof een vinger zich net zo gedraagt als de staart van een tjitjak.

Fulan kon er niet om lachen. Hij zei: ‘Goed. Als het er niet aan groeit, duw ik dit stukje pink in je strot.’

Eigenlijk was ik beledigd. Hij waardeerde mijn inspanningen helemaal niet. ‘Oké’, zei ik uitdagend zonder verlies van mijn gevoel voor humor. ‘Maar als het wel groeit, dan slik jij dit stukje pink zelf maar in.’

Een vriend kwam tussenbeide. ‘Als het wel groeit, is dit stukje pink voor Yuda. Als het niet groeit, is het voor Fulan. Je weet maar nooit of het met de komst van een nieuwe techniek niet ooit nog eens een keer vastgehecht kan worden.’

Zo was het dus gegaan. Aanvankelijk geloofde niemand me. Maar na een jaar zagen we dat er een stukje aan Fulans pink was gegroeid. Het zag er inderdaad niet perfect uit, precies zoals ik het destijds gedachteloos had beweerd. Het verdwenen kootje was vervangen door een nieuwe aanwas met een korter en zachter stukje nagel. Zijn pink was dus gegroeid, op dezelfde manier als bij de staart van een tjitjak. We gingen niet naar de dokter, omdat we geen behoefte hadden aan een verklaring. Zijn vinger kreeg een nieuwe jonge loot, wat voor een verklaring heb je daarvoor nodig? Uitleg zou alleen maar het gevoel dat we met een wonder te maken hadden tenietdoen. Het komt rotsklimmers beter uit om te geloven dat de vingers van een rotsklimmer weinig verschillen van de staart van een tjitjak. Een dergelijke theorie geeft veel meer hoop. Met een kleine ceremonie bijgewoond door onze groep klimmers, droeg Fulan het bijzondere glazen potje aan mij over als teken van zijn nederlaag.

Ik denk met ontzag terug aan die eenvoudige ceremonie. Het was avond. Orion stond hoog aan de hemel. De rotswand verhief zich als een donkere schaduw boven ons. Het waaide. De geur van de natuur vermengde zich met de geur van knetterend houtvuur. We zaten in een kring rondom de uitstekende rotsformatie waar het ongeluk had plaatsgevonden. Op de grill begon het lamsvlees te garen. Gekruid met gekneusd knoflook. In de koelbox lagen een dozijn blikjes Balihai gekoeld met smeltende ijsblokjes. Verder stonden er blikjes cola, pakjes Mansions en Drum. Allemaal van de goedkoopste soort, die je hoofdpijn bezorgt. Fulan zat er wat verslagen bij. Hij wist dat het niet rechtvaardig van hem was geweest mij de schuld te geven. Hij wist ook dat, wanneer ik had vastgehouden aan de oorspronkelijke regels, hij het stukje pink op formaline door zijn keel had moeten laten glijden.

Maar dat was niet wat mij zorgen baarde. In zijn korte toespraak kondigde Fulan aan dat hij zijn klimactiviteiten zou moeten minderen, omdat hij weldra in het huwelijksbootje zou stappen. Dit zou tegelijkertijd een feest worden dat het einde van zijn vrijgezellenleven inluidde. Vervolgens overhandigde Fulan mij het kleine jampotje als zijn nalatenschap. De anderen in de groep klapten in hun handen. Iemand imiteerde het gesnik uit een treurige tv-serie.

Ik trok zijn nieuwe pink naar me toe en kuste die. Ik voel altijd verdriet en kwaadheid wanneer iemand van de rotsklimmers trouwt. Ik besef maar al te goed dat een huwelijk het einde betekent van het avontuur van het rotsklimmen. De klimmer haakt meestal af om de kost te verdienen, om zijn verleidster, inclusief de kleine plaaggeestjes die zij al snel ter wereld zullen brengen, een gezapig leven te bezorgen. De strijder verwordt dan algauw tot een arbeider.

‘Ik ben verdrietig dat jij ons geloof verlaat’, fluisterde ik tegen hem. In feite was hij niet van zijn geloof gevallen, hij was in stand omlaaggegaan.

Hij sputterde tegen en zei dat hij niet volledig met rotsklimmen zou stoppen.

Ik glimlachte flauwtjes. Mannen kunnen goed kletsen. Tijdens hun vrijgezellenavond zeggen ze altijd dat ze nooit ofte nimmer hun vrijheid zullen opgeven.

Die Fulan. Hij was toch met klimmen gestopt. Op vierentwintigjarige leeftijd. Hij was de bezitter van de pink in het jampotje die ik nu zorgvuldig bewaar. Mijn vriend met zijn ronde gezicht en wollige haren had hoe dan ook een deel van zijn leven met mij gedeeld.

Ik bleef trouw aan mijn levenskeuze. Tot op de dag van vandaag. Naast de pink op sterk water ligt op hetzelfde rek van de kast in mijn huurhuisje een rib op een fluwelen ondergrond. Die rib was het eigendom van de overleden vader van Oscar, een andere bevriende rotsklimmer, en het kruis tegen de muur is afkomstig van zijn vaders grafsteen. Ik heb ze met een andere weddenschap gewonnen, die voortkwam uit een discussie over wat het beste zou zijn, een crematie of een begrafenis. Ik zei namelijk tegen Oscar dat de begraafplaats in de wijk Blok P waar hij zijn vader wilde begraven, zeker binnen tien jaar opgeheven zou worden. Mocht ik het bij het verkeerde eind hebben, dan wilde ik in het elfde jaar wel veertig dagen onafgebroken naast het graf van zijn vader liggen. Als ik ook maar een dag zou overslaan, moest ik weer vanaf de eerste dag beginnen te tellen. Hij ging direct akkoord, zonder dat ik ook maar iets over mijn voorwaarde had gezegd. Toen kwam ik met mijn voorwaarde. Als ik gelijk zou hebben, wilde ik een rib en het kruis van de grafsteen van zijn vader hebben, wanneer ze de restanten zouden uitgraven. Ja, een rib, want wie weet komt er een schone vrouw uit tevoorschijn. (Oscars moeder van vijfenveertig heeft overigens nog altijd een figuurtje als een mandoline).

De begraafplaats maakte plaats voor een gemeentekantoor. Oscar hield zich aan zijn belofte en loog zijn familie voor. Of loog hij míj voor en had hij een rib uit een ander graf gepakt? Het maakte me allemaal niet uit. Omdat het hem niet echt lekker zat, kwam Oscar regelmatig op zijn persoonlijke manier een eerbetoon aan de rib brengen. Of misschien was het ook wel omdat hij het prettig vond om in de nabijheid van een relikwie van zijn vader te zijn. Maar het kon ook zijn dat hij stiekempjes genoot omdat hij mij in de maling had genomen. Het maakte me allemaal niet uit.

Een sierkast vol aandenkens aan mijn weddenschappen. Hij zorgt ervoor dat ik uit de buurt blijf van de drukte van de stad, waar ik niet tegen kan. Op gezette tijden kijk ik met intens genot naar de inhoud van de kast. Een jampotje met een stukje zure pink. Een uitgedroogde mensenrib. Een verzameling rotzooi. Een nooit geopende fles gevuld met verrotte buiklucht. Een bh van het liefje van mijn vriend. De foto van onze vogel die ik maakte toen een vriendin haar camera aan ons in bewaring gaf. De veren staken naar alle kanten uit. Die vriendin die een cursus fotografie deed, zag de foto pas toen ze de afdrukken bij de Fujiwinkel ophaalde. Een aantal oude boeken: The Sensuous Man, How to be a Perfect Gigolo, How to Read Books, How to Win Hearts, Hoe plant je Geldbomen, Hoe Hypnotiseer je Mensen. Wayang Werkudara. De cocon van een kedondong[2]-rups. Een reeks ruwe, pornografische schetsen van Eric Staton. Een collectie stripverhalen van Superman uit Amerika. Spidermanpoppen in allerlei maten. Firdaus Oil ter bevordering van haargroei. Tongkat Madura[3], kruiden die het testosterongehalte verhogen. Olie van rivierschildpadden om de borsten te vergroten. Een bord met een anonieme tekst erop: Later, oud geworden, weten we dat het lachen moeizamer wordt. Dat komt doordat we, net als bomen, harder worden naarmate we ouder zijn. Om dit droevige feit kan trouwens ook gewed worden.

Maar op de meest respectvolle plaats in de kast, precies in het midden, tussen twee bidkaarsen in, heb ik een kistje neergezet. Een sieradenkistje van djatihout. Ik onderhoud de buitenkant van het kistje door regelmatig het hout in te wrijven. Op bepaalde dagen steek ik de kaarsen links en rechts aan en start ik mijn ritueel. In het kistje ligt een eenvoudig steentje. Een sedimentsteen, bijna driehoekig. Met een stukje fossiel erin. Het heeft de vorm van het labyrint van een vuistgroot slakkenhuis. De steen lijkt op een replica van stenen die in een geologisch museum als souvenirs verkocht worden. Maar de steen is waardig om op een fraaie pedestal in een bijzonder museum bewaard te worden. Een museum waarvan de stukken niet alleen als wetenschappelijke objecten behandeld worden, voorzien van kaartjes met levenloze gegevens erop, maar waar ze beschouwd worden als voorwerpen met een ziel. Een ziel die zich uit in sprookjes en verhalen. Onder de steen ligt een oude brief met daarin een met de hand geschreven zin: wat jij hier niet hebt kunnen begrijpen, mag je buiten niet aan Mij vragen.

In dat sedimentsteentje ligt mijn levensverhaal gekristalliseerd.

[1] de Engelse term voor een metalen beugel in de vorm van een acht, die gebruikt wordt bij de klimsport om af te dalen en soms om te zekeren; de veelgebruikte Nederlandse term is ‘acht’

[2] eetbare appelachtige vrucht van de Spondias dulcis-boom

[3] merknaam van kruiden die gebruikt worden om het testosterongehalte van mannen te verhogen, ofwel potentieverhogende kruiden

Formule

Echte rotsklimmers zijn asceten. Ze verlaten de drukke stad vol rumoer om zich te verschuilen in stille uithoeken zonder glamour. Je kunt ze vergelijken met jongetjes die al als baby zijn weggeschonken om tempelridder te worden en van huis worden weggehaald terwijl op hun wangen nog de tedere resten van moedermelk te zien zijn en hun erectie nog onschuldig is; op een leeftijd dat zij nog zonder kreukels en sporen van kneuzingen zijn. Dankzij een aangeleerde discipline behandelen ze met hun vingers de rotsen met eerbied, jarenlang de hitte en regen trotserend die alle tederheid van hun buitenkant wegvegen. En wanneer ze toch nog enige tederheid bezitten, dan vloeit die onzichtbaar onder de hard geworden huid van hun gezichten, vliedend als ondergrondse stroompjes op de steile hellingen van kalkgebergten – het water geheiligd door de oude rotsen en later ontspringend als heilige bronnen bewaakt door sacrale vissen.

Een rasechte rotsklimmer weet dat zijn rijk niet op deze aarde is. Hij voelt zich niet verbonden met een stad, ook al is hij in een stad geboren. Hij kan alleen ’s nachts van een stad genieten vanuit de hoogte, wanneer de stad, helder door zijn verlichting, de schijn heeft van een verlicht spinnenweb; het web van de giftige galagasispin, dat steeds dunner wordt, om vervolgens aan de rand van het bos te verdwijnen.

Ik ben helaas geen rasechte rotsklimmer. Niemand van ons trouwens. Wij vormen een groep van twaalf jongens die aanvankelijk geen idee hadden wat ze moesten doen, behalve naar hun vage intuïtie te luisteren. Een intuïtie die hun vertelde een reeks zware beproevingen te moeten ondergaan, waarmee ze zichzelf konden bewijzen dat ze superieure mensen waren. Sterke en vrije mannen, die zich niet lieten verleiden tot aanstellerij, bezorgdheid, angst of de luxe van de grote stad.

Maar uiteindelijk was het voor ons toch niet duidelijk genoeg om te kunnen begrijpen waar het rotsklimmen toe zou leiden. Zeker doordat we nog zo jong en onwetend waren. Zoals ik al eerder zei, we volgden aanvankelijk alleen onze intuïtie. We hadden het gevoel te moeten lijden.

De lichamelijke inspanning van het klimmen voelt aan als een genot. Laat me het zo uitdrukken: ‘genot dat voortkomt uit lijden’. Het genot waarop ik doel is geen oppervlakkig gevoel. Je ervaart het niet als iets prettigs waardoor je glimlachend tot rust komt, zoals wanneer je kalmeringsmiddelen gebruikt. Het is ook anders dan een climax bij masturbatie of seks, wanneer je spieren zich samentrekken en verkrampen. Het genot waarop ik doel, heeft geen zichtbaar effect op het lichaam.

Wij hebben nooit met elkaar gepraat over dat zalige gevoel dat je krijgt door te lijden. Je kunt er niet over praten. Nu durf ik er wel met jou over te praten, omdat je niet voor me staat. Als je wel voor mij had gestaan, als ik jouw gezicht had kunnen zien, dan was dit gesprek heel anders verlopen. Het zou het tedere en fijne gevoel degraderen tot iets wat vergelijkbaar is met obscene seksuele opwinding of iets wat gekunsteld is. Dit gevoel kun je niet veinzen of met anderen delen. Het is echt iets intiems. Als je met een ander over dit gevoel zou praten, dan zou dat erg gevaarlijk en misleidend kunnen zijn. Woorden reduceren het gevoel tot iets wat meetbaar is, terwijl je dit gevoel niet kunt meten.

In onze groep van twaalf mannen hebben we het niet een keer over dat plezierige gevoel gehad. Eigenlijk weet ik niet of ik de enige ben die het zo ervoer, of dat mijn elf vrienden het ook ervoeren en met dezelfde intensiteit. We spraken nooit over wat er diep in ons omging.

Van buiten zagen we eruit als gewone adolescenten van begin twintig. Alleen hadden we een smallere taille en steviger spieren dan onze leeftijdgenoten die niet aan sport deden. We hadden, vergeleken met gewone mannen, een bijzonder sterke rug. Die was zo hard als een pantser, want de spieren op onze schouderbladen werden bij het klimmen het meest belast, evenals de grote en kleine spieren van de armen tot aan de vingers. Mijn handpalmen waren even vereelt als mijn voetzolen. De geledingen van onze vingers gedeformeerd. Bij de billen was onze huid het lichtst getint omdat de zon daar het minst op scheen. We droegen aan onze gordels bijna al onze uitrusting, zoals karabiners[4], descender, haken, spijkers, nuts[5], een boor, piton[6], boorhaken en een veldfles.

We lachten samen heel wat af, zoals andere jonge mensen dat ook doen. Enkelen onder ons waren rokers – en zij waren degenen die het snelst buiten adem waren. Wij dronken weinig – goedkope whisky of wodka – en alleen wanneer we ’s avonds na de afronding van een expeditie aan rust toe waren. Wij waren nooit dronken tijdens een expeditie. Ieder van ons had het leven van een vriend in zijn handen. Een klimmer valt nooit door eigen schuld – behalve dan buiten de expeditie. Wanneer er iemand tijdens een verkenningstocht valt, dan is er altijd een ‘verrader’ in het spel die de rol speelt van een helper. Voor die rol waren wij het meest bang. De rol van Judas. Dit was namelijk het tweede punt waarin we verschilden van de jongeren die gek zijn op de luxe van een stad. Naast het gevoel dat we genoten van het lijden, waarover ik het zojuist had, deelden wij ons leven met elf andere mannen. Ik had het leven van de andere mannen in mijn handen, terwijl zij mijn leven in hun handen hadden. Maar eigenlijk kan een leven nooit zomaar opgedeeld worden. Je kunt onmogelijk zeggen dat je een half leven verloren hebt. We hebben een leven of we hebben dat niet. Als ik zeg dat ik het leven van mijn vriend in mijn handen heb, dan heb ik zijn hele leven in mijn handen. Hetzelfde geldt voor hem die mijn leven in zijn handen heeft.

Op een zekere dag vond ik hieromtrent een concept uit dat mystiek aandoet. Het gaat over delen dat niet hetzelfde is als opdelen. Het is juist andersom. Hier wordt delen tegelijkertijd vermenigvuldigen. Als ik mijn leven deel met de andere elf leden van de groep, betekent het dat ik mijn leven vermenigvuldig met twaalf, terwijl mijn leven enkelvoudig blijft.

Het was ’s nachts aan de rotswand dat ik inspiratie kreeg. Ik hing in een portaledge[7] honderd meter boven de grond. En toen ik naar het bos onder mij keek dat zo groot als broccoli leek, schreef ik deze formule op:

1: a = 1 x a = 1, en a is niet gelijk aan 1

De maan stond me wonder boven wonder toe om dit zonder een hoofdlamp op te schrijven. Zij leek op een doorzichtige schijf van kwarts. Ik bedankte haar en wilde meteen mijn mystieke formule met de andere mannen delen. Maar ik zag dat mijn twee andere kameraden, die samen met mij de nieuwe klimroute hadden geopend, inmiddels in een cocon waren veranderd. Ze hingen in hun slaapzakken boven de portaledge, die af en toe heen en weer bewoog. Zo ging dat altijd. Als we hadden besloten om in de rotsen te overnachten, hingen we een portaledge op, een soort tent die we vasthaakten aan een ring die we verankerd hadden in de rotswand. We moesten erop vertrouwen dat deze constructie ons niet in de steek zou laten en ons naar beneden zou laten donderen terwijl we in dromenland zijn.

De overige negen leden van de groep lagen waarschijnlijk al lang in de moedertent beneden te slapen. Heel even flitste het weer door mijn hoofd dat ik mijn formule het liefst met al mijn kameraden wilde delen.

Delen. Gedurende nachten als deze kwam ik te weten hoe wonderbaarlijk de dingen zijn die iets te maken hebben met delen. Het werkwoord ‘delen’ of ‘samen delen’ kan niet in een zelfstandig naamwoord veranderd worden zonder aan betekenis in te boeten. Het kan niet omgevormd worden tot ‘verdeling’, want met de omvorming tot een zelfstandig naamwoord verdwijnt het subject dat de handeling verricht. Het zelfstandige naamwoord is het subject geworden. Het woord drukt dan niet langer een proces uit. Een werkwoord, dat niet op zichzelf kan staan, heeft altijd een subject nodig. ‘Delen’ of ‘samen delen’ geeft altijd aan dat het mensen zijn die delen. Ach ja, delen.

Toch kon ik het genot dat ik meestal ervoer niet met anderen delen. Zo’n gevoel gaat dieper dan de pijnen die ik voelde aan mijn spieren die een hele dag gespannen waren, dieper dan de pijn van de wondjes op mijn handpalmen, de knagende pijn van beknelde voeten, het schrijnen van de schrammen, de teleurstelling vanwege een doodlopende weg, de angst, de verantwoordelijkheid voor het leven van mijn vrienden, de opluchting over het feit dat we behouden zijn gebleven, zij het voorlopig. Het genot dat voortkomt uit het lijden kun je gewoon niet met anderen delen. Ook niet met behulp van woorden of een verhaal. Woorden werken misleidend en belevingen verworden tot oppervlakkige, banale en buitensporige emoties. Het genot kan alleen door martelaren in stilte en zwijgzaamheid beleefd worden.

Ik besloot niets te zeggen. Ik maakte geen van mijn vrienden wakker. Ik besloot niet mededeelzaam te zijn over mijn mystieke formule die over delen en tevens over vermenigvuldigen gaat, waarbij de uitkomst altijd één is, en dat één niet hetzelfde is als het getal een. Die avond had ik het gevoel een geniale vondst te hebben gedaan. Maar ik durfde erom te wedden, dat als ik de volgende ochtend uit mijn droom wakker zou worden ik me zou verbazen dat wat ik had opgeschreven eigenlijk niets anders voorstelde dan wat warrige gedachten of iets wat anderen allang hadden verteld. En ik wilde erom wedden dat als ik me dit alles nog zou herinneren, ik mijn eerste ochtendurine zou opdrinken.

Ik bewaarde mijn journaal in de rugzak die ik gebruikte als kussen bij het slapen. Ik keek naar de maan van kwarts die aan de hemel stond. Haar schijnsel maakte dat zij doorzichtig oogde, alsof ik daarbinnen een wonderlamp kon zien schijnen. Ik hoorde hoe de wind door de spleten tussen de rotswanden floot.

[4] een ander woord is musketon. Het voorwerp wordt in de klimsport gebruikt om stellingen te maken of om touwen te bevestigen

[5] metalen blokjes die gebruikt worden om op bepaalde plaatsen ankerpunten te plaatsen die dienen om een mogelijke val van rotsklimmers te breken

[6] een metalen pin of haak die met een speciale hamer in de rotswand wordt geplaatst, en fungeert als een anker om een eventuele val van de rotsklimmer te breken

[7] plateau dat men aan een rotswand hangt om te overnachten

Sebul

Ik ken een holte in de rotswand waardoorheen de wind met een mooie fluittoon blaast. Ik noem haar Sebul. Zij produceert een magisch, hemels geluid, zoals de Fu, een blaasinstrument van de Asmat. Haar geluid is in vergelijking met het geluid van de andere openingen in de rotswand het meest karakteristiek. Een holte, een luchtgat, gedurende miljoenen jaren gevormd door de wervelingen van de wind. Eeuwenlang waaien windformaties door de rotsgebergten. Tijdens hun tocht dringen ze door tot in het gesteente van de bergen en strooien er zaden rond uit lang vervlogen tijden. De zaailingen veranderen in de zielen van een kudde berghonden. Telkens wanneer ze aan elkaar hun gezang laten horen, word ik in mijn vermoeden gesterkt dat de zielen van de honden uit de oertijd nog altijd in de bergen wonen om hun gezang uit lang vervlogen tijden te laten horen. Sebul, die het meest indrukwekkend zingt, is een aantrekkelijk wezen met het lichaam van een mens, maar met de kop en poten van een wolf.

We noemden die rotswand aanvankelijk de Zingende Rots, geïnspireerd door de verhalen van Winnetou. Een rotswand van steen waarin je, als je goed kijkt, het gezicht van een oeroude reus kunt ontdekken. Een gebochelde reus met een mantel van struikgewas, lijkend op de schaarse manen van een oude leeuw. Zijn gezicht is een steil rotsstuk dat hem onwaarschijnlijk oud doet lijken. Op zijn voorhoofd vormen de stenen een tooi. Zijn hoge neusbeen loopt breed af naar links en rechts. Zijn kin ziet er breekbaar uit, een kaak zonder tanden. Voor ons was híj de Zingende Rots. Als de avond valt, verscherpt hij zijn silhouet. Een oude indiaan, hartverscheurende liederen zingend over zijn nakomelingen die hun vooroudergrond hebben verloren. Als de avond volledig is gevallen, is hij verdwenen in de duisternis. Maar bij volle maan zoals in die ene nacht, kun je van ver zijn contouren nog zien.

De dorpsmensen aan zijn voeten hebben hem geen naam gegeven die verband houdt met zijn fluiten. Het achterlijke volk met hun platte gezichten noemt de grote heuvel Watugunung, de Stenenberg, een naam zo voor de hand liggend, dat we die niet als een naam beschouwden. Stenenberg, een berg van steen, zo vanzelfsprekend.

Mijn favoriete opening in de rots die ik Sebul noem, ligt bij de neus van de reus. Ik had haar toen nog niet bereikt. Alleen met een verrekijker had ik haar bekeken. Het is een holte die naar achteren doorloopt en de lengte heeft van het blaasinstrument de Fu, of ongeveer even lang is als de arm van een volwassen mens. De diameter van de holte is eveneens even groot als die van het blaasinstrument. Als de windsterkte constant is, klinkt haar gefluit laag en indrukwekkend. Als de wind dwarrelt, sist Sebul als een furieuze slang. ’s Nachts, in de duisternis, kan zij soms genadeloos toeslaan. Iets wat op een gezicht lijkt, komt dan uit de opening tevoorschijn, met hoektanden die af en toe in de maneschijn fonkelen. Het wezen bezit de kop van een wolvin die op een vrouwenlichaam rust. Het heeft borsten en elegante welvingen om de heupen, maar de poten zijn die van een reu. Het wezen strekt de nek uit met de soepelheid van een hyena.

Van de portaledge af gezien bevond Sebul zich ver boven mij. Maar de wind blies die nacht naar de plek waar ik lag. Het had wat gestormd, zodat ik Sebul in alle toonaarden kon horen huilen en brommen. Als een razende proestte en hoestte zij, voordat ze wederom het Fu-geluid floot, dat geleidelijk aan in de morgen zou verdwijnen. Zij deelde mij een boodschap mee, die ik nog niet had begrepen, toen ik daar op mijn wiegende slaapplank lag te rillen.

De volgende ochtend was ze tot rust gekomen, zoals een overspelige vrouw die een nacht wild tekeer is gegaan en de volgende dag doet alsof ze me niet kent. Ik ben altijd dankbaar voor de schoonheid van een nacht die een vrouw mij schenkt. Ik vraag niet meer dan dat. Vooral ook omdat ik liever mijn tijd doorbreng in de rotsen dan te moeten voldoen aan haar heimelijke verlangens naar een veilig huis voor haar kinderen. Ik ben altijd dankbaar dat een vrouw bereid is een dag lang met me te vrijen, om me de dag daarop aan de kant te schuiven, of dat zij me zich herinnert als een avontuurtje voordat zij zelf in het huwelijksbootje stapt en een voorbeeldige echtgenote wordt. Dan zal ik van ver, vanuit de hoogte, aan die vrouw blijven denken. Daar vertoeft ze, in een wereld waar ze in een spinnenweb van licht gevangenzit. Een spinnenweb dat als een cocon om een huis heen is gespannen (geloof me, zonder elektriciteit ziet het huis er somber uit). Daarbinnenin heb je de thuiskomst van haar echtgenoot, op wie ze iedere avond wacht (hoe langer het huwelijk duurt, hoe later de vadsige echtgenoot thuiskomt), en haar kinderen, die op het erf ronddartelen zoals in het lied ‘Obladi-Oblada’. Zelf bevind ik me dan op een hoogte waar je de luxe hebt om de geheimzinnige fluittonen van Sebul te kunnen horen. Inderdaad, haar geheimzinnige muziek, waar zelfs de lieden die het dorp aan de voet van de berg hebben gebouwd geen weet van hebben. Voor mij is het gefluit van Sebul een profetie, een verborgen kennis die zij aan je meedeelt, zodra je door een test heen bent gekomen en een zekere zelfbeheersing hebt getoond. Of zodra je hebt bewezen een uitverkoren persoon te zijn.

Voordat Sebul bij zonsopgang volledig tot rust was gekomen, had ze me al in de duisternis verlaten. Op een bijzonder ondeugende manier. Ik voelde dat er iets met me gebeurd was, iets wat de Javanen tindihan of ketindihan noemen. Het was alsof er iets zwaars op me drukte. Iets wat gewoonlijk gebeurt tussen slapen en waken in, gedurende de tijd dat de hersens geen greep op de zenuwen hebben en ons bewustzijn ietwat ontregeld is. We hebben geen controle over onze handen, voeten, stembanden enzovoort. We kunnen ze niet bewegen. We bevinden ons in een staat van hallucinatie. Traditionele mensen noemen het ‘ketindihan’, er drukt een onzichtbaar wezen op je. Een spook ligt op je, zodat je je niet kunt bewegen of zelfs maar je ogen openen. Het drukt op je en doet allerlei dingen met je. Traditionele mensen geloven dat het wezen zijn slachtoffer kan doden door te wurgen.

Er zijn veel manieren om dood te gaan, dat klopt. Ik heb enkele keren verkeerd in wat men de staat van ‘ketindihan’ noemt, maar ik ben er heilig van overtuigd dat ik niet zal overlijden door een onzichtbaar wezen dat op mijn lichaam drukt. Ik ben een uitverkoren mens, ik zal niet doodgaan door zo’n onnozele oorzaak. Ik heb zelfbeheersing, ik doe aan meditatie en ik vermijd de moderniteit, die alleen oppervlakkige verlokkingen biedt. Het zijn de gulzige, vadsige mannen van de stad die de kans lopen om dood te gaan door ketindihan. Ze worden ’s morgens blauw en levenloos door hun zielige vrouwen aangetroffen – vrouwen die gedurende heel hun huwelijk al zielig zijn. De doktoren zullen zeggen dat die mannen aan hoge bloeddruk of een hartaanval zijn overleden. De schoonouders van de zielige vrouwen zullen geloven dat hun zoon is overleden, doordat een businessrivaal een onzichtbaar wezen op hem heeft afgestuurd. Het zijn dat soort slappelingen die ten prooi kunnen vallen aan een dood door ketindihan. Als ik doodga door ketindihan, dan zal het geen onzichtbaar wezen zijn dat op mij drukt, maar stenen uit de bergen, grotere dan die ene die op de pink van Fulan was gevallen. En ik zal geen spijt hebben van een dergelijke opoffering.

Om terug te komen op mijn verhaal, op die koude ochtend dus, toen de wind bijna was gaan liggen, overkwam me dat gevoel van ketindihan. In een toestand van hallucinatie en met gesloten ogen werd ik wakker. Ik vond Sebul met de benen uit elkaar op mijn lichaam zitten. Haar lies drukte tegen de mijne aan. Ze had de kop van een vrouwelijke jakhals, een oude Egyptische godin. Haar vrouwelijke lijf had de kleur van zand en koperkleurige erts, haar middel was rank als dat van een hond. Maar ze had de poten van een mannelijke wolf. Ik hoefde mijn ogen niet te openen om dit allemaal te weten. Ik werd verliefd. Ze boog haar gezicht naar het mijne. Ik kon haar hete adem voelen en eveneens haar borsten, die vol op mijn hals lagen. Haar haren kietelden. Ze bewoog even, vervolgens stopte ze en lachte ze als een bevredigde vrouw. (Wanneer ik straks wakker word, zal ik druppels zaad op mijn buik aantreffen.) Ze riep mijn naam. Yuda. Yuda … een mooie naam.

Ze sprak zuchtend en verleidelijk tegen me.

‘Ik ben hier om een antwoord te geven op je sullige raadsel, dat je niet eens zelf kunt oplossen.’ Ze sprak met een stem die langs mijn keel mijn lichaam binnentrad. Ik kan het tot nu toe nog altijd voelen gebeuren. Haar stem drong niet langs mijn oren naar binnen, maar deed mijn stembanden bewegen, alsof haar stem zich verenigde met de mijne.

1: a = 1 x a; en a is niet gelijk aan 1. Welk getal is a?

‘Dat getal is …’ Terwijl ze het uitsprak, tekende ze een getal in de lucht. Het werd me onmiddellijk glashelder wat ze bedoelde.

Ik kreeg een intens gevoel van helderheid, te vergelijken met de vreugde bij het zien van licht, wanneer het enkele uren pikkedonker is geweest omdat de elektriciteit is uitgevallen. Ik schreeuwde van binnen: ‘Wat ontzettend stom, zeg! Dat ik dit, een nachtlang, niet kon bedenken!’ Nu had de gevaarlijk mooie Sebul het me geopenbaard.

Ze grijnsde en siste.

‘Dat getal heet Fu …’

Juist toen ze ‘Fu’ zei, werd ik wakker. Ik was verlost van de druk die op me lag. Mijn lichaam voelde ontzettend licht aan, zodat ik overeind kwam. Ik had mijn ogen open en zag het laatste zuchtje wind verdwijnen, samen met de wegstervende klank van het woord ‘Fu’, die nog in mijn hoofd nagalmde. Ik kon de staart nog zien. De staart van het getal. Transparante lijnen als de trillingen van lucht zoals je die bij hoge temperatuur en bij luchtspiegelingen ziet. Transparante lijnen die ontstaan als lucht door extreme hitte in elkaar geperst wordt, zoals je die vaak op lange en vlakke asfaltwegen ziet of aan de uiteinden van vuurtongen.

Ik ging op mijn slaapplank zitten. Het gevoel van helderheid dat ik kort tevoren nog voelde, was verdwenen. Zoals ik al had verwacht.

De lucht was niet langer in elkaar geperst. Alles was weer normaal. De vogels zongen blij. De stralen van de ochtendzon veegden zachtjes over de bladerkroon van de bomen, voordat ze uitwaaierden en goud op de rotswanden en over mijn ogen strooiden. Ik was terug in de dimensie waarin het voor mij onmogelijk was nog te begrijpen wat ik in mijn droom had begrepen. Maar de klank van Fu, het getal Fu, was aan de natuur ontfutseld en in mijn bewustzijn terechtgekomen. Sebuls stem die via mijn keel mijn lichaam was binnengedrongen, galmde nog altijd na in mijn hoofd. Dat getal heet Fu. Ja! En wat dan nog? Op dat moment wist ik niet meer wat het betekende, hoewel ik het gevoel had dat ik het nog heel goed wist. Enkele seconden tevoren wist ik het nog. Dat was het moment van helderheid dat me zo blij maakte. Fu. Verdorie! Nu lijkt dat moment van helderheid slechts te bestaan als een verwarring in de hersenen tijdens mijn slaap. Het is het verlies van begrip dat me zo frustreerde.

Ik deed mijn ogen dicht en probeerde me te herinneren wat Sebul in de lucht had getekend, toen zij het woord ‘Fu’ uitsprak. Een getal waarvan de sporen heel even in de lucht te zien waren. Nee, ze bewoog haar vingers niet om een getal te tekenen dat ik kende, een getal tussen nul en negen. Ze tekende geen ingewikkeld getal met een breuk zoals 3,14. Ze maakte een draaiende beweging met haar vingers om een teken te maken dat ik een cijfer noemde:

Goh. Dat lijkt verdacht veel op de vorm van het antimuggenmiddeltje dat je moet opbranden. Zie je wel? Ik wist dat alles louter chaotische flarden in de hersenen tijdens mijn droom waren geweest. Een tel later had ik me verzoend met wat ik had beleefd en zette alles uit mijn hoofd. Ik had hoe dan ook genoten. Ik werd geprikkeld door gevoelens van nieuwsgierigheid en ongevaarlijke frustratie. Het dromen is een verbazingwekkend mechanisme. De droom is een bodemloos meer. We duiken erin, zien alles in een andere dimensie en begrijpen alles, we voelen ons blij of bedroefd omdat we alles begrijpen. Als we dan weer uit het water komen, begrijpen we niets meer van wat we gezien hebben, maar we kunnen nog wel iets voelen van die herinnering die verdwenen is. We kunnen de gevolgen ervan nog gewaarworden. Maar we weten niet meer waardoor alles komt. We beleven alleen het trauma ervan.

Voor mijn gevoel bracht Sebul een boodschap aan mij over. Was ze niet gekomen om helderheid te brengen over de formule die ik voor het slapen gaan had gevonden, toen ik nog bij bewustzijn was? Het gevoel verlicht te zijn, zoals ik in die droom beleefde, was wonderbaarlijk. Ofschoon ik er niet veel meer van begreep. Laat maar. Ik wilde er alleen met plezier aan terugdenken. Toen haalde ik mijn dagboek tevoorschijn, noteerde mijn droom en de boodschap van Sebul.

1: = 1 x = 1; en is niet gelijk aan 1.

is Fu.

Monsters

Toen ik enkele jaren later met behulp van een krantenarchief de gebeurtenissen die mijn leven ingrijpend hadden veranderd probeerde te reconstrueren, stuitte ik op een merkwaardig bericht.

#

Mysterieuze dood vee in Watugunung
==
Kompas, 25 september. Zoals gebruikelijk voederde Gimin na het ochtendgebed zijn geiten en koeien. Bij de stal zag hij drie geiten dood op de grond liggen. Bij nader onderzoek vond hij een beetwond in de hals van de dieren. Merkwaardigerwijs waren er geen bloedsporen te vinden.
De gebeurtenis in Watugunung werd zaterdagochtend (25/9) bekendgemaakt. Het incident had in totaal het leven van 8 geiten en 14 eenden geëist. De woeste slachting door een nog onbekend dier bracht schade toe aan de boerderij en het pluimveebedrijf van Gimin (3 geiten), Waskita (3 geiten), Sugeng (1 geit), Toko (1 geit) en Wagiman (14 eenden).
De bevolking tast vooralsnog in het duister over de vraag welk dier de slachting heeft aangericht. Rapporten vermelden de aanwezigheid van sporen van een dier met scherpe klauwen. De vorm van de sporen wijst in de richting van een luipaard of een wilde hond. De sporen van een luipaard zijn rond, die van een wilde hond ovaal. Volgens de berichten liepen de sporen in de richting van Watugunung. De voetstappen van kijkers, geïnteresseerd in het vreemde incident, hebben helaas de diersporen uitgewist, voordat experts van wilde dieren ter plaatse waren.
Experts betwijfelen of de aanval door wilde honden werd gedaan. Wilde honden vallen hun prooi aan bij het achterlijf – dijbeen, staart en romp – niet bij de hals. Aanval door een luipaard echter laat meestal bloedsporen achter.(ang)

Ik had dit bericht nooit eerder gehoord, zelfs niet als een gerucht bij de plaatselijke dorpsbevolking. Als je bedenkt dat dorpsmensen ontzettend bijgelovig zijn, hoe is het dan mogelijk dat een dergelijk bericht niet dadelijk de wijde wereld in was gegaan. Volgens mij zijn daarvoor een paar denkbare verklaringen.

Eén, het bericht is uit de duim gezogen. Het is best mogelijk dat een dorpshoofd of een van de dorpsoudsten het verhaal aan een naïeve jonge journalist had verteld, en dat de journalist het opschreef en het vervolgens aan zijn redacteur had doorgegeven. De redacteur was of aan het dommelen, of had problemen thuis, of werd meegesleept door de sensatie rond die mystieke gebeurtenissen, zodat hij het vampierverhaal door de selectie heen loodste. Misschien was hij toevallig zelf gek op geestverhalen en wist dat zijn lezers aan dezelfde ziekte leden. Geesten maken deel uit van de duistere zijde van de bevolking van het hele land. Daarom verscheen het bericht in een nationaal dagblad, in een hoekje onder aan de pagina met regionaal nieuws, een bericht met een dorstlessend effect op mensen met een gretig oog voor details.

Een andere mogelijkheid die ik zie, mogelijkheid twee, is dat het bericht juist is – voor honderd procent of alleen voor een deel juist. Wij, klimmers, zijn in gebreke gebleven in onze omgang met de dorpelingen. Of juister gezegd, de dorpelingen konden ons niets schelen, zodat we doof bleven voor dit mystieke verhaal.

Terugdenkend aan die tijd geloof ik dat wij, stadsjongens, een hekel hadden aan de mediocriteit waaruit we voortkomen. Mediocriteit en oppervlakkigheid, die samen met elektriciteit ons leven bepalen. Jazeker, elektriciteit. Ik heb een hekel aan dit fenomeen. Het had ervoor gezorgd dat de televisie op de proppen kwam. Jij weet dat je op televisie doodgegooid wordt met het gehinnik en gegiechel van vrouwelijke presentatoren en kuntilanak[8]-heksen (wat is eigenlijk het verschil tussen die twee?). Dan heb je ook nog het gezucht van vrouwen in soaps (enkelen zullen ook wel in heksen veranderd zijn na te zijn verkracht, bezwangerd en vermoord – gelukkig of hopelijk gebeuren deze dingen alleen in soaps; zo verloopt nu eenmaal de ontstaansgeschiedenis van heksen), voorts heb je het gepreek van islamitische dai[9] die heksen proberen te bevrijden van hun innerlijke haat, zodat ze zich gaan bekeren en de weg naar het hiernamaals voor hen open zal gaan. En dan worden deze dingen ook nog eens afgewisseld door het gegrinnik en gezanik van telkens opnieuw herhaalde reclame met: alweer heksen! Hoe is het toch mogelijk dat hulpjes in de huishouding, huisvrouwen, secretaresses, bankemployés, kantoorhulpjes, winkelbewakers, patiënten in wachtkamers tot aan zakkenrollers op verlof toe, helemaal in de ban zijn van al dat lawaai.

En, god nog aan toe, die mensen zijn echt in staat te lachen wanneer de presentator hun dat voorschrijft. Geloof me, die presentatoren maken helemaal geen grapjes, en ze zijn echt niet grappig. Ze schrijven de mensen alleen maar voor dat ze moeten lachen. En de mensen doen dat nog ook. Zij kijken droevig wanneer de televisie hun opdraagt om verdrietig te zijn.

Al als tiener heb ik geprobeerd naar de televisie te kijken, zowel van voor als van achter. Beide kanten lieten een beangstigende domheid zien. Ik ben toen maar opgehouden met naar de televisie te kijken.

Sorry. Ik ben afgedwaald. Maar op die leeftijd van begin twintig was ik kortzichtig, en vanwege die kortzichtigheid had ik een hekel aan de televisie in enge zin, aan elektriciteit in iets bredere zin en aan de stad in nog bredere zin. Het geluid van de televisie was echt storend. Maar in alle huizen die ik betrad, inclusief mijn eigen huis – nou ja, het huis van mijn ouders dan, want ik had zelf nog geen huis – konden de mensen niet leven zonder televisie. Zeker, de mensen konden niet leven zonder televisie. Of ze keken of niet, de televisie stond constant aan. Ik ben een vreemde eend in de bijt geworden in de ogen van mijn familie, omdat ik niet kan leven of slapen met de televisie aan. Deze afkeer maakte dat ik op zoek ging naar een andere wereld. Ik zocht de natuur op of iets waarvan we toen dachten dat het de natuur was. We gingen naar de bergen waar geen elektriciteit was.

Helaas – en dat betreur ik nu een beetje – bleken wij niet beter te zijn dan de jonge stadsmensen met hun specifieke gewoonten. We beseften niet dat we door onze hoogmoed doof bleven voor de dorpsverhalen. We dachten alleen aan de uitdagingen die we zouden moeten aangaan door de onmogelijke bergen te bedwingen. Maar in die tijd hadden we ons nooit verdiept in dorpsverhalen. We praatten alleen met de dorpelingen over het hoognodige, wanneer we boodschappen deden of in hun kraampjes gingen eten. We hadden meer oog voor hun eieren dan voor hun verhalen. Eieren hebben tenminste een vorm en bevatten voedingswaarde. Hun verhalen zijn vormeloos en bevatten geen voedingswaarde. Bovendien waren de dorpelingen niet geïnteresseerd in steile rotswanden zoals wij, terwijl zij nota bene aan de voet van de bergen leefden. Als ze al de bergen in gingen, was dat alleen om brandhout te zoeken, djatihout te kappen of wierook te branden vóór een grote boom (hoe kunnen ze in hemelsnaam weten wat de voorkant van een boom is?).

Ik kon zulke mensen niet serieus nemen. Het is goed denkbaar dat we om die reden nooit de verhalen over de mysterieuze serie geitenmoorden met de symptomen van een Draculabeet hadden opgevangen. Het is heel goed mogelijk dat een van ons die verhalen weleens had opgevangen, maar die even onbenullig vond als soaps. Te zot om er de energie aan te verspillen die wij nodig hadden om de stenenberg te overwinnen. Daarom waren die verhalen ons tijdens het gebeuren zelf nooit ter ore gekomen. Zodoende vond ik het bericht pas enkele jaren later, toen ik een poging deed de gebeurtenissen uit die periode van mijn leven beter te begrijpen.

Het bericht kwam pas tot mijn beschikking nadat ik twee entries had ingetikt. Watugunung. 25 september. Als je dit checken wilt, tik dan in Google of Yahoo het volgende in: ‘Het mysterie achter de dood van dieren’ en ‘september’. 25 september is de dag waarop ik iemand ontmoette die ik nooit meer zal kunnen vergeten.

*

25 september was de dag waarop we besloten hadden om voor even het klimmen te staken. We waren door de boorkoppen en boorhaken heen omdat Pete de gewoonte had na iedere meter een zekerpunt te plaatsen. Iets wat ik altijd overdreven op safe spelen vond – dat is een andere term voor angsthazerij. Pete was onhandig met zijn handen, waardoor hij er niets van terecht bracht en de haken in de spleten verdwenen. Zelfs de rotsen brokkelden af. Ik beschouwde Pete als iemand die ‘op safe speelde’, terwijl hij op zijn beurt mij een ‘waaghals’ vond.

Omdat ik mijn ergernis niet kon laten merken (we hadden gezworen alleen in de laatste evaluatie onze kritiek te uiten), had ik aangeboden om de accessoires en extra proviand te kopen, zodat ik me even kon afzonderen.

‘Wie gaat met jou mee?’ vroeg iemand.

‘Wie er maar zin heeft! Maar alleen gaan vind ik ook prima’, antwoordde ik gedecideerd. Mijn elf vrienden begrepen dat het vanwege mijn humeur op dat moment niet raadzaam was mij gezelschap te houden.

Zo snel ik kon, verliet ik het kamp, afdalend naar de plek waar mijn landrover geparkeerd stond. Vervolgens reed ik het gele voertuig de grote weg op. Met een gemiddelde snelheid van negentig had ik vijf tot zes uur nodig om Bandung te bereiken, de plaats waar onze leverancier ons voor niet al te veel geld van klimbenodigdheden zou voorzien. Ik zou in mijn eigen stad gaan slapen, waar ik ook levensmiddelen zou kopen, om dan pas de volgende dag terug te keren. Misschien was het daarom dat ik het verhaal over de berg Watugunung en de geiten met het vampiersyndroom had gemist. (In die tijd noemden we de berg liever de Zingende Rots, een naam die we bedachten vanwege het karakter van die berg en niet vanwege de vorm ervan.)

Fulan, de ex-klimmer, van wie ik een pink in het jampotje heb liggen, was onze leverancier in Bandung geworden. Hij moest met ‘pensioen’ gaan, omdat hij in het huwelijksbootje was gestapt en zijn gezin moest onderhouden. Sindsdien versterkte hij de botten van zijn gezin met de opbrengst van de verkoop van reisartikelen en mobiele telefoons. Want wat is een man anders dan de ruggengraat van zijn vrouw en kinderen? Ik zeg het expres in deze volgorde: vrouw en kinderen, en niet kinderen en vrouw, omdat de vrouw er als eerste was en pas daarna de kinderen. Eerst is daar de vrouw die ons verleidt. We vrijen met haar en alras vraagt zij om in het huwelijksbootje genomen te worden. En dan krijgt ze kinderen. Ze zegt wel dat ze een kinderloze honeymoon van één of twee jaar wil, maar in werkelijkheid wordt haar wil beheerst door een peervormige zeekwal met twee dunne zwaaiarmpjes die in haar buik genesteld ligt. Dat ding noem ik een zeekwallig monster, of ook wel een ballonvormig monster. En dit monster, beste vriend, is datgene wat ons allemaal maakt. De lieve woordjes van vrouwen tegen ons, hun schattige vleierijen, hun knipoogjes en hun gevaarlijke gezucht zijn er louter omdat dat monster dat wil. De vrouwen hebben het niet eens door. Het zeekwallige monster leeft en is eropuit om in omvang toe te nemen. Zo te zien is dat het enige waar het monster naar verlangt: zichzelf opblazen. Om zich op te blazen heeft het monster maar een klein beetje voedsel nodig: onze kikkervisjes, ons sperma!

En als we niet uitkijken, zijn we even dom als zij die door het zeekwallig monster geringeloord worden. Want ook wij mannen lopen gevaar beheerst te worden door een dier, een snel slijm producerend weekdier. Een buidelvormig weekdier, schaars voorzien van haar. Als het genoeg slijm heeft opgekropt, wordt het weekdier gevoelig en stijf. Hij wordt koortsig. Zijn lichaamswarmte stijgt. Uiteindelijk raast hij als een dolle hond in het rond, zoekt als een bezetene naar een holte en een muur waartegen hij zijn hoofd kan duwen zonder zich te verwonden. Hij voelt de behoefte om zijn bonzende hoofd ergens tegenaan te duwen, zodat zijn aangekoekte hersens naar buiten kunnen stromen.

En vervelend genoeg is het zeekwallige monster van vrouwen hiervan goed op de hoogte. Het ding, de ballonvormige kwal, is heel slim. Zij kent het gedrag van het buideldiertje en weet dat het ding op gezette tijden een aanval van rabiës heeft. Zij maakt daarom een val, en wel zo dat het buideldiertje in haar muil uitmondt. De valkuil is warm, vochtig, zacht en sterk tegelijk, zodat het buideldiertje er zijn hoofd tegenaan kan duwen zonder zich te verwonden. Hij zal zich na de duizendste stoot wel kneuzen en blijvende littekens overhouden, maar dat is niets vergeleken bij de verzadiging die het beestje voelt, waarna de dolle hond terug verandert in een buideldiertje.

Wij mannen, zijn niet meer dan een instrument van dat stomme buideldiertje. En vrouwen, ik bedoel wat we aanzien voor vrouwen, worden voor het karretje gespannen van die slimme kwal. Wij hebben meer geluk vergeleken bij de vrouwen, want wij kunnen het stomme diertje zien. Inderdaad, het ding is zo stom dat het zich niet verbergt. Het ding is zo zichtbaar, dat we kunnen weten wanneer we voorzichtig moeten zijn. Maar vrouwen hebben minder geluk. Ze worden een instrument van het slimme wezen, dat donders goed weet dat ze onzichtbaar moet zijn wil ze haar slachtoffer op een doeltreffende manier de baas zijn. Ze houdt zich gedeisd en zendt bevelen uit zonder dat het slachtoffer het in de gaten heeft.

En die vrouwen (hmm, met hun prachtige lichamen en borsten), veranderen in marionetten. Ze worden door het ballonvormige monster zodanig gemanipuleerd dat ze naar mannen gaan verlangen. Ze hebben ons nodig omdat ze voer voor het monster nodig hebben, een druppeltje van die samengeperste hersens, dat alles in gang kan zetten en het wezen kan doen opzwellen. Daarnaast hebben ze ruimte nodig, omdat het monster niet meer te houden is: het blaast zich op een enge manier op. Het snoept van beenderen, haren en nagels van de vrouwen. Wat doet het monster eigenlijk? Het is bezig een nieuwe pop te kneden! Het maakt een nieuw speelgoedje. En na negen maanden is de pop klaar. En we noemen het een baby.

Ach, wat zijn wij, mannen, trots dat de vrouwen ons nodig hebben. We zijn trots als de pop geboren wordt. We denken dat het een product van onze zaadcellen is. In werkelijkheid heeft het monster alles van tevoren uitgekiend. Het is een vreselijk manipulatief wezentje, heel bedreven in het opwekken van ontroering en gevoel van trots. Welk goedkoop geschenk kun je beter dan dit voor alle mensen bedenken? Armen, rijken, intelligente mensen, stommelingen, gezonde en zieke mensen, volmaakte en gehandicapte mensen; samengeperste hersens en vloeibaar zaad, allemaal kunnen ze trots zijn en ontroerd raken.

Langzaam maar zeker wordt de pop groot. En dan heb je pas echt goed de poppen aan het dansen.

Voordat hij ging trouwen vertelde Fulan mij dat hij zijn vrouw en kinderen zou gaan verbieden naar die domme televisieprogramma’s te kijken. Als man, als vader, als gezaghebbend gezinshoofd, heeft hij daar het recht toe. Aldus Fulan. Zijn kinderen mogen alleen naar avonturenfilms en wetenschappelijke films kijken. Zoals de series van National Geographic Channel, Discovery Channel of van AnimalPlanet die illegaal gekopieerd worden.

Ik was erg blij dat hij me hiermee weer eens een mogelijkheid had geboden om te wedden. Wedden leek toen de enige taal die ik beheerste. Ik zei tegen hem dat hij zijn eerste nederlaag leed, toen zijn vrouw hem vroeg om te trouwen. En een nederlaag komt nooit alleen. Vergeet dit niet. Een nederlaag komt nooit alleen.

Hij stribbelde met alle geweld tegen. Nee, dat zal me nooit gebeuren, zei hij.

Durf je te wedden? daagde ik hem prompt uit.

Na die gebeurtenis met zijn pink leek hij er geen zin in te hebben om op mijn weddenschapsvoorstellen in te gaan. Maar omdat hij tevoren zo hardnekkig tegenstribbelde, moest hij mijn toegestoken kaart wel aannemen.

‘De eerste weddenschap: na jullie huwelijk krijgen jullie meteen kinderen. De tweede weddenschap: jullie noemen elkaar heel snel niet meer bij jullie namen of koosnamen. Jullie noemen elkaar ‘papa’ of ‘mama’. De derde weddenschap: je kinderen zijn gek op soaps en struinen de malls af …’

‘Goed, goed, twee weddenschappen zijn wel genoeg’, brak hij me geërgerd af.

Die keer vroeg ik niet om een pink. Ik wilde alleen gratis rantsoen voor het klimmen wanneer ik het nodig zou hebben.

En ik had gewonnen! Dus die dag kwam ik mijn beloning opeisen. Ik kwam aan in zijn nieuwe huurhuis in het drukbevolkte Cikapundung. Een bediende vroeg me ergens in de koele, maar wat bedompte zitkamer plaats te nemen. Het eerste wat je zag, wanneer je via de deur (of het raam) binnenkwam was een foto van de Kaäba tijdens de hadj. Ik nam plaats in een van de doe-het-zelfstoelen die rondom een tafel waren opgesteld. Namaak Ligna- of Futura-meubels die de hele ruimte in beslag namen en net genoeg ruimte voor je voeten overlieten. Het leek even of ik in een bemo, een driewielige motortaxi, zat met mijn gezicht gericht naar de heilige stad, die net zo breed was als de breedte van de wand.

Langzaam maar zeker vielen mij andere details op. Een ringvormige neonlamp hing kaal aan het plafond. Aan de muur rechts van me zag ik een paneel met een foto van een klimmer van de Mount Everest, Christ Bonnington. Naast de foto van die ouwe vent hing zijn eigen trouwfoto, waarbij hij en zijn vrouw in de traditionele Soendanese klederdracht waren gekleed. De bruid was behangen met jasmijnbloemen en opgemaakt met een dikke laag make-up. Haar wenkbrauwen waren gevorkt getekend. Fulan zelf had een bepoederd gezicht en met lippenstift gekleurde lippen. Erg grappig om te zien. Onder aan de trouwfoto prijkten de foto’s van hun kind op verschillende leeftijden.

Bij de opening naar een andere kamer, die afgeschermd was met een gordijn van schelpen, stond een kleine houten Balinese vrouw met vooruitstekende borsten opgesteld. De schelpen waren de aan touwtjes geregen huisjes van zeeslakken, van de soort die je in Parang Tritis, Pelabukan Ratu of Anyer kunt krijgen of op alle toeristenplaatsen langs de kust waar veel lokale toeristen komen. Op sommige plaatsen miste het gordijn al schelpen, en ter vervanging hingen er van oude kalenders afgescheurde en daarna opgerolde stukjes papier in. Op de tafel lag een geborduurd tafelkleed met daarop een vaas met plastic bloemen (die nooit zullen verdorren) en een asbak gemaakt van kogelhulzen (een geschenk voor het geven van een cursus klimmen aan een militair korps). Mijn oude vriend was een man zoals duizenden geworden. Hij was een voorbeeldige vader, een verantwoordelijk hoofd van een gezin.

Een edelman gedegradeerd tot een man van het volk.

Ik zocht meteen daarop naar de bewijsstukken van mijn overwinning. Het gegil van de televisie uit het aangrenzende vertrek verried ongegeneerd de stand van zaken in dat huishouden. Het was duidelijk wie in dat huis de baas was en wie niets te zeggen had. Een kinderstemmetje deed tot driemaal toe de reclame van een hoestdrank na. Daarna telefoongerinkel, en een vrouwenstem die zei dat ze het druk had met het kijken naar een soapserie. ‘Kun je straks terugbellen?’ Vervolgens een stem die ‘Papa! Papa’ riep, en dan weer de stem van het kind dat vol trots de reclame nadeed en zichzelf grappig vond.

Mijn vriend kwam van achter het gordijn van schelpen en opgerolde stukjes papier tevoorschijn. Hij begroette me met opgewekte stem. Zijn ogen schitterden alsof hij onze glorieuze dagen in het verleden terugzag. Maar op slag verdween dat alles. Het drong tot hem door dat hij verloren had. Hij keek in de richting van de binnenkamer, waarschijnlijk naar zijn vrouw, en zei met zachte stem: ‘Ma, wil je het niet zo hard aanzetten … dat ding.’

Haha. Hij durfde het woord ‘televisie’ niet eens uit te spreken.

‘Hoe gaat het, papa?’ groette ik triomfantelijk.

‘Goed, goed, goed. Ik heb verloren’, zei hij half geërgerd, half verlangend naar vroeger.

‘Nou, dan kom ik nu mijn beloning ophalen. Ik heb die toevallig nu nodig.’

Ineens dook er een jongeman achter hem op. Hij leek van Fulans leeftijd, drie jaar ouder dan ik. Zo te zien kwam ook hij campingartikelen halen. Voordat mijn vriend de kans kreeg hem aan mij voor te stellen, hoorde ik Fulans vrouw iets zeggen, iets wat veel weg had van klagen of mopperen, waardoor Fulan opnieuw in de binnenkamer verdween.

De jongeman stak zijn hand uit. ‘Jati’, stelde hij zich voor. Hij had een oprechte glimlach en mooie regelmatige tanden.

Ik beantwoordde zijn ruimhartige groet hartelijk en noemde mijn naam. Ik kende twee andere mensen met de naam Jati.

‘Jati en verder?’

‘Parang Jati.’

Een stoere naam. ‘Van je ouders gekregen?’

Hij knikte. ‘Van ouderen gekregen, maar niet van mijn ouders. En jouw naam … Sandi Yuda?’

Het is vreemd dat ik zijn rake gissing niet serieus nam tijdens dat kennismakingsgesprek. Ik wilde blijkbaar de bijzondere eigenschappen van die jongeman niet onder ogen zien. Ik was te trots omdat ik een weddenschap met Fulan had gewonnen. In mijn arrogantie kwam ik niet verder dan de conclusie dat mijn ouders erg voorspelbaar zijn geweest.

‘Wat ben je aan het kopen?’

Hij vertelde dat hij nog uit een aantal bergbeklimmersspullen een keuze moest maken. Hij was eindejaarstudent geologie aan de Technische Hogeschool in Bandung en had de spullen misschien nodig voor archeologisch onderzoek.

‘Maar hier verkopen ze geen spullen voor clean climbing’, zei hij spijtig.

Ik antwoordde met spot in mijn stem. ‘Waar vind je hier nou uitrusting voor clean climbing. Dat is dure technologie, vriend!’

Het leek of zijn ogen opengingen. Ik bewonderde de helderheid van zijn ogen.

‘Dus jullie gebruiken altijd boorhaken voor de rotsen?’

De verbazing in zijn stem verbaasde mij. Is die gozer uit de hemel gevallen of zo, dat hij niet weet dat alle klimmers hier boorhaken plaatsen? Ik ben niet levensmoe, hoor.

Hij tuitte zijn lippen. ‘Ik dacht dat alleen militairen boorhaken gebruiken en in de rotsen boren.’

‘Soms leiden wij inderdaad militairen op.’

‘Maar jullie zijn toch geen militairen?’

Er was helemaal geen spot in zijn stem te horen. Maar zijn onschuldige ogen ergerden me toen.

‘Heb jij ooit geklommen?’ vroeg ik.

‘Ooit geprobeerd.’

Ik keek naar zijn handen. Hij had goede strekpezen. Zijn handpalmen leken te groot voor zijn lichaam. Hij had het postuur van een klimmer.

Fulan keerde terug naar de zitkamer. Hij liet weten dat hij het materiaal waarnaar Parang Jati zocht via zijn vriend in Hongkong kon bestellen, maar op zijn vroegst zou zijn vriend pas over twee maanden in Indonesië arriveren. Parang Jati ging akkoord en daarna hoorde ik een bedrag in dollars noemen, waaruit ik kon afleiden dat die man waanzinnig veel geld overhad voor clean climbing. Zelfs mijn vrienden zouden zo’n bedrag niet gauw neertellen. Ineens voelde ik een steek van jaloezie jegens hem.

Fulan vertelde dat Parang Jati toevallig uit de buurt van Watugunung kwam. Hij hield zich in het kalkgebergte Sewugunung met een onderzoek bezig. Ik had enkele seconden nodig om de informatie te verwerken en te concluderen dat Watugunung hetzelfde was als onze Zingende Rots. Toen mijn oude kameraad zich liet ontvallen dat mijn groep bezig was daar een klimroute uit te zetten, zag ik in de ogen van Parang Jati een uitdrukking tussen ongeloof en afkeur in, alsof hij zijn nare vraag opnieuw wilde stellen: dus het is echt zo dat jullie boorhaken gebruiken en in die rotsen boren? Met mijn ogen antwoordde ik: ja nogal wiedes, wat is daar mis mee? De dorpelingen halen in die streek toch ook stenen.

Hij stelde die vraag niet. In plaats daarvan vroeg hij me: ‘Als dat zo is, mag ik dan met jou meerijden?’

[8] vrouwelijke boze geest of heks

[9] islamitische zendeling of geloofsverbreider