Alice Munro

De droom van mijn moeder

Uit het Engels vertaald door Pleuke Boyce

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Boeken van Alice Munro bij De Geus

De liefde van een goede vrouw

Liefde slaapt nooit

Stilte

Weg van haar

Het uitzicht vanaf Castle Rock

Lief leven

Nederlandse en Vlaamse auteurs over het werk van Alice Munro:

‘De Canadese schrijfster Alice Munro heeft een status bereikt die het moeilijk maakt haar werk kritisch te beoordelen.’ – Kristien Hemmerechts in Vrij Nederland

‘Haar personages belichamen geen ideeën maar alleen zichzelf, plus de lezer die zich met hen identificeert. Daardoor blijf je haar verhalen diep onder je huid voelen, ook als je voorzichtig ademhaalt.’ – Frits Abrahams in De Groene Amsterdammer

‘Uw boek leek wel een brood in de hongerwinter.’ – Vonne van der Meer in De Groene Amsterdammer

‘Munro lezen maakt een beter mens van je, daar ben ik van overtuigd. Het is taboe om zoiets te stellen, maar het mag weleens in de verf worden gezet, zeker in tijden waarin we ons weer moeten uitdrukken over het “nut” van literatuur.’ – Anne Provoost in De Standaard

‘Wat mij het meest fascineert in de verhalen van Munro is dat ze op zo’n ingetogen manier meedogenloos zijn.’ – Marja Pruis in De Groene Amsterdammer

‘Munro is een meester in het weergeven van de primaire menselijke angsten.’ – Sana Valiulina in De Groene Amsterdammer

‘Zelfs een net-niet perfecte Alice Munro laat de concurrentie mijlenver achter zich.’ – Tom Naegels in De Standaard

Oorspronkelijke titel ‘My Mother’s Dream’, uit The Love of a Good Woman, verschenen bij McClelland & Stewart, Inc., Ontario, Canada

Oorspronkelijke tekst © Alice Munro, 1998

Eerste Nederlandstalige uitgave © Pleuke Boyce en De Geus bv, Breda 2000

Deze editie © De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Margie Hurwich/Arcangel/hh

isbn 978 90 445 2222 8

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

’s Nachts – of terwijl ze geslapen had – was er een dik pak sneeuw gevallen.

Mijn moeder keek uit door een groot boograam, zoals je dat in een landhuis of een ouderwets openbaar gebouw aantreft. Ze keek neer op gazons en heesters, hagen, bloementuinen, bomen, allemaal bedekt met sneeuw, in bergjes en kussentjes, niet gladgestreken of verstoord door de wind. Het wit deed geen pijn aan de ogen zoals bij zonlicht. Het wit was het wit van sneeuw onder een heldere hemel vlak voor zonsopgang. Alles was stil; het leek op ‘In ’t Stedetje van Nazareth’, alleen waren de sterren gedoofd.

Toch was er iets mis. Er was iets verkeerd aan dit tafereel. Alle bomen, alle heesters en planten, stonden in vol zomers blad. Het gras dat daaronder te zien was, op plaatsen die tegen de sneeuw beschut waren, was fris en groen. De sneeuw had zich tijdens de nacht neergevlijd op de weelderigheid van de zomer. Een onverklaarbare, onverwachte seizoensverandering. Ook was iedereen vertrokken – hoewel ze niet wist wie ‘iedereen’ was – en mijn moeder was alleen in het hoge ruime huis te midden van de nogal formele bomen en tuinen.

Ze dacht dat wat er ook gebeurd mocht zijn haar spoedig bekendgemaakt zou worden. Er kwam echter niemand. De telefoon rinkelde niet; de klink van het tuinhek werd niet opgelicht. Ze hoorde geen verkeer en ze wist niet eens in welke richting de straat lag – of de weg, als ze zich op het platteland bevond. Ze moest het huis uit, waar de lucht zo zwaar en drukkend was.

Toen ze buiten gekomen was, herinnerde ze het zich. Ze herinnerde zich dat ze er ergens een baby had achtergelaten, voordat de sneeuw was gevallen. Een behoorlijke tijd voordat de sneeuw was gevallen. Deze herinnering, deze zekerheid, drong met ontzetting tot haar door. Het was alsof ze wakker werd uit een droom. In haar droom werd ze wakker uit een droom in het besef van haar verantwoordelijkheid en grove fout. Ze had haar baby de hele nacht buiten laten liggen, ze was haar vergeten. Gewoon ergens open en bloot, alsof het een pop was waarvan ze genoeg had. En misschien had ze dit niet gisteravond, maar een week of een maand geleden gedaan. Een heel seizoen, of vele seizoenen, had ze haar baby buiten laten liggen. Ze was met andere dingen bezig geweest. Ze was hier misschien zelfs vandaan gereisd en pas teruggekeerd, terwijl ze vergeten was waarnaar.

Ze begon onder heggen en bladeren van planten te zoeken. Ze voorzag hoe verschrompeld de baby zou zijn. Ze zou dood zijn, verschrompeld en bruin, haar hoofdje als een noot en op het stille gezichtje zou geen uitdrukking van verdriet liggen, maar een van ontbering, van oud en geduldig gedragen leed. Er zou geen beschuldiging jegens haar, de moeder, op liggen, alleen die geduldige, weerloze blik waarmee ze haar redding of haar noodlot afwachtte.

Het verdriet dat mijn moeder voelde was het verdriet van de baby die had liggen wachten, zonder te weten dat ze op haar wachtte, haar enige hoop, terwijl zij haar helemaal vergeten was. Zo’n kleine, pasgeboren baby, die zich niet eens van de sneeuw kon afkeren. Ze kon nauwelijks ademen van verdriet. Er zou nooit meer plaats voor iets anders in haar zijn. Geen plaats voor iets anders dan het besef van wat ze had gedaan.

Wat een opluchting dus om haar baby in haar wieg te zien liggen. Ze lag op haar buikje, met haar hoofdje naar één kant, haar huidje bleek en zacht als sneeuwklokjes en het dons op haar hoofdje rozig als de dageraad. Rood haar, zoals ze zelf had, op haar eigen gezonde baby. De vreugde van het vergeven zijn.

De sneeuw en de lommerrijke tuinen en het vreemde huis waren allemaal verdwenen. Het enige overblijfsel van het wit was het dekentje in de wieg. Een babydekentje van lichte witte wol, dat halverwege het babyrugje was gezakt. In de hitte, de echte zomerse hitte, droeg de baby alleen een luier en een plastic broekje om het lakentje droog te houden. Op het plastic broekje zaten vlinders.

Mijn moeder, die ongetwijfeld nog aan de sneeuw dacht en de kou die meestal met sneeuw gepaard gaat, trok het dekentje omhoog over het blote rugje en de schoudertjes van de baby en over haar rood-donzige hoofdje.

Het is vroeg in de morgen wanneer dit in de echte wereld gebeurt. De wereld van juli 1945. Op een tijdstip wanneer ze, iedere andere morgen, haar eerste voeding zou eisen, slaapt de baby door. De moeder, hoewel ze staat en haar ogen open heeft, is nog te slaapdronken om zich hierover te verbazen. Baby en moeder zijn uitgeput van een lange strijd, en zelfs dat is de moeder op dit moment vergeten. Er zijn wat stoppen doorgeslagen; er is een onverbiddelijke stilte neergedaald op haar hoofd en dat van haar baby. De moeder – mijn moeder – begrijpt niets van het daglicht dat ieder moment toeneemt. Ze begrijpt niet dat de zon aan het opkomen is terwijl ze daar staat. Geen herinnering aan de dag ervoor, of aan wat er rond middernacht is gebeurd, komt met een schok bij haar boven. Ze trekt het dekentje over het hoofdje van de baby, over haar milde, tevreden, slapende profieltje. Ze loopt terug naar haar eigen kamer en valt op bed neer en is weer onmiddellijk buiten kennis.

Het huis waarin dit gebeurt lijkt in niets op het huis in de droom. Het is een wit, houten huis, anderhalve verdieping hoog, klein maar fatsoenlijk, met een veranda die tot vlak bij het trottoir loopt en een erker in de eetkamer die op een kleine tuin met een heg uitkijkt. Het staat aan een rustige straat in een stadje dat – voor buitenstaanders – niet te onderscheiden is van een heleboel andere stadjes die zo’n vijftien à twintig kilometer bij elkaar vandaan op het eens dichtbevolkte boerenland bij het Huronmeer te vinden zijn. Mijn vader en zijn zusters zijn in dit huis opgegroeid en zijn zusters en moeder woonden er nog toen mijn moeder zich bij hen voegde – samen met mij, daar ik groot en springlevend in haar zat – nadat mijn vader in de laatste oorlogsweken in Europa was gesneuveld.

Mijn moeder – Jill – staat naast de eetkamertafel in het heldere namiddaglicht. Het huis is vol mensen die hier na de rouwdienst in de kerk zijn uitgenodigd. Ze drinken thee of koffie en weten tevens de kleine sandwiches, plakjes bananenbrood, notengebak of honingcake vast te houden. De custard- en rozijnentaartjes met hun kruimelige korst horen met een dessertvorkje gegeten te worden, van een van de kleine bordjes die door Jills schoonmoeder, toen ze pas getrouwd was, met viooltjes beschilderd zijn. Jill pakt alles gewoon met haar vingers. Er zijn gebakkruimels gevallen, er is een rozijn gevallen, die nu in het groene fluweel van haar jurk gesmeerd zit. De jurk is te warm voor deze dag en is helemaal geen positiejurk maar een ruimvallend kleed dat is genaaid voor optredens, wanneer ze in het openbaar op haar viool speelt. De zoom trekt omhoog, door mij. Maar het is het enige kledingstuk dat ze heeft dat groot en goed genoeg is voor de rouwdienst van haar man.

Waarom eet ze zo veel? Iedereen moet het wel opmerken. ‘Ze eet voor twee’, zegt Ailsa tegen een groepje van haar gasten, zodat ze haar niet voor zullen zijn met iets wat ze al dan niet over haar schoonzuster zeggen.

Jill is de hele dag misselijk geweest, totdat ze plotseling in de kerk, terwijl ze bedacht hoe slecht het orgel klonk, besefte dat ze honger als een paard had. Terwijl ‘O dappere helden’ werd gezongen, moest ze de hele tijd aan een dikke hamburger, druipend van het vet en de mayonaise denken en ze probeert er nu achter te komen welk hapje walnoten en rozijnen en bruine suiker, welk mierzoet gebak met kokosnootglazuur of kalmerend plakje bananenbrood of klodder custard ter vervanging kan dienen. Niets natuurlijk, maar ze blijft eten. Wanneer haar werkelijke honger is gestild, duurt de denkbeeldige voort en meer nog een irritatie die bijna op paniek lijkt en haar van alles in haar mond doet stoppen, ook al kan ze het bijna niet meer proeven. Ze kan deze irritatie alleen maar beschrijven door te zeggen dat het iets met harigheid en benauwdheid te maken heeft. De berberisheg buiten het raam, dik en stekelig in het zonlicht, het gevoel van de fluwelen jurk die aan haar vochtige oksels kleeft, de stijve krulletjes – dezelfde kleur als de rozijnen in de taartjes – die in toefjes op het hoofd van haar schoonzuster Ailsa zitten, zelfs de geschilderde viooltjes die er als korstjes uitzien die je zo van het bordje zou kunnen pakken, lijken haar allemaal buitengewoon afschuwelijk en bedrukkend, hoewel ze weet dat ze vrij normaal zijn. Ze lijken een boodschap in te houden over haar nieuwe en onverwachte leven.

Waarom onverwacht? Ze wist het al een tijd van mij en ze wist ook dat George Kirkham zou kunnen sneuvelen. Hij diende tenslotte bij de luchtmacht. (En om haar heen deze middag, in het huis van de Kirkhams, wordt gezegd – hoewel niet tegen haar, zijn weduwe, of tegen zijn zusters – dat hij iemand was van wie je gewoon wist dat hij zou sneuvelen. Omdat hij knap en levenslustig was, bedoelen ze, de trots van zijn familie, op wie alle hoop gevestigd was.) Dat had ze geweten, maar ze had haar gewone bestaan voortgezet en was op donkere wintermorgens met haar viool op de tram gestapt en naar het conservatorium gereden en had daar uren achter elkaar geoefend, binnen het gehoor van anderen, maar alleen in een armoedig vertrek waar de radiator siste, haar handen eerst vlekkerig van de kou en daarna schraal van de droge warmte. Ze was op haar kamer blijven wonen, met een raam dat niet goed sloot en ’s zomers muggen binnenliet en een kozijn vol sneeuw ’s winters, en had – als ze niet misselijk was – van worst en vleespastei en pure chocola gedroomd. Op het conservatorium had men haar zwangerschap met kiesheid behandeld, alsof het een tumor was. Het was trouwens lang niet te zien geweest, zoals meestal bij de eerste zwangerschap van een forse meid met brede heupen. Zelfs terwijl ik kopje duikelde, speelde ze in het openbaar. Majesteitelijk dik, met haar lange, rode haar als een krans om haar schouders, haar gezicht breed en glanzend en vol sombere concentratie, had ze een solo gespeeld op haar tot dusver belangrijkste optreden. Het vioolconcert van Mendelssohn.

Ze besteedde wel wat aandacht aan de buitenwereld – ze wist dat de oorlog ten einde liep. Ze dacht dat George misschien gauw nadat ik geboren was terug zou komen. Ze wist dat ze dan niet op haar kamer zou kunnen blijven wonen, ze zou ergens samen met hem moeten intrekken. En ze besefte dat ik er zou zijn, maar ze zag mijn geboorte meer als het einde van iets dan als een begin. Het zou een eind maken aan het getrap in haar buik en de zere plek die ze daar nu altijd had en aan de pijn in haar geslachtsorganen wanneer ze ging staan en het bloed erin terugstroomde (alsof ze er een brandend kompres op had gelegd). Haar tepels zullen niet meer zo groot en donker en bobbelig zijn en ze zal geen zwachtels meer om de opgezwollen aderen van haar benen hoeven wikkelen voordat ze ’s morgens uit bed komt. Ze zal niet meer bijna ieder half uur moeten plassen en haar voeten zullen weer in haar gewone schoenen passen. Ze denkt dat als ze eenmaal van mij verlost is ik haar niet meer zo veel last zal bezorgen.

Toen ze wist dat George niet terug zou komen, dacht ze erover om met mij een tijdje op dezelfde kamer te blijven wonen. Ze kocht een boek over baby’s. Ze kocht de belangrijkste dingen die ik nodig zou hebben. Er woonde een oudere vrouw in het gebouw die op me zou kunnen passen terwijl ze oefende. Ze zou een pensioentje als oorlogsweduwe krijgen en over zes maanden zou ze afspelen op het conservatorium.

Toen was Ailsa met de trein gekomen om haar op te halen. ‘We konden je hier niet in je eentje laten zitten’, had Ailsa gezegd. ‘Niemand begrijpt waarom je niet meteen gekomen bent toen George vertrok. Maar nu is het tijd dat je komt.’

‘Mijn familie is knetter’, had George tegen Jill gezegd. ‘Iona is zenuwpatiënte en Ailsa had sergeant-majoor moeten worden. En mijn moeder is kinds.’

Hij had ook gezegd: ‘Ailsa heeft de hersens, maar ze moest van school af om op het postkantoor te gaan werken toen mijn vader overleed. Ik ben de mooie jongen en toen was er voor Iona alleen nog maar huidziekte en zenuwziekte over.’

Jill had zijn zusters voor het eerst ontmoet toen ze naar Toronto waren gekomen om George uit te zwaaien. Ze waren niet op de trouwerij geweest die twee weken daarvoor had plaatsgevonden. Er was niemand geweest behalve George en Jill, de dominee en zijn vrouw en een buurvrouw die ze erbij hadden gehaald als tweede getuige. Ik was er ook bij, al in Jill genesteld, maar ik was niet de reden waarom er getrouwd werd en niemand wist nog van mijn bestaan af. Na afloop had George erop gestaan dat hij en Jill wat gekke trouwfototjes maakten in zo’n kiosk op het station. Hij was in een niet-aflatende vrolijke stemming geweest. ‘Dat zal ze leren’, had hij gezegd toen hij de fotootjes bekeek. Jill had zich afgevraagd of hij iemand op het oog had. Ailsa? Of die leuke, parmantige meisjes die achter hem aan gezeten hadden, hem liefdesbrieven hadden geschreven en wollen sokken voor hem hadden gebreid? De sokken droeg hij zo veel mogelijk, de cadeautjes had hij gehouden en de brieven las hij voor de grap in bars voor.

Jill had niet ontbeten voor de plechtigheid en had halverwege aan pannenkoeken met spek moeten denken.

De twee zusters zagen er normaler uit dan ze had verwacht. Hoewel het waar was dat George het knappe uiterlijk had. Er lag een zijige glans over zijn golvende, donkerblonde haar en een harde, vrolijke schittering in zijn ogen en hij had benijdenswaardig regelmatige gelaatstrekken. Het enige in zijn nadeel was dat hij niet erg lang was. Net lang genoeg om Jill in de ogen te kijken. En om piloot bij de luchtmacht te worden.

‘Ze willen geen lange kerels als piloot’, had hij gezegd. ‘Ben ik ze daar even te slim af geweest. Al die lange lullen. Veel filmacteurs zijn klein. Bij het kussen staan ze op een kist.’

(In de bioscoop deed George vaak uitgelaten. Als er gekust werd, begon hij soms te fluiten. En in het echt hield hij er zich ook niet veel mee op. Laten we doorstoten naar het echte werk, zei hij dan.)

De zusters waren eveneens klein. Ze waren naar plaatsen in Schotland vernoemd waar hun ouders op huwelijksreis waren geweest, voordat de familie haar geld was kwijtgeraakt. Ailsa was twaalf jaar ouder dan George en Iona was negen jaar ouder. In de drukte op het station hadden ze er triest en verloren uitgezien. Beiden hadden een nieuwe hoed op en droegen een nieuw mantelpak, alsof zíj pas getrouwd waren. En ze waren alle twee overstuur omdat Iona haar beste handschoenen in de trein had laten liggen. Iona had inderdaad problemen met haar huid, hoewel ze op dit moment geen uitslag had en de jeugdpuistjes mogelijk achter haar lagen. Haar gezicht zat vol putjes van oude littekens en was smoezelig onder de roze poeder. Haar haar gleed in slappe slierten onder haar hoed uit en haar ogen waren betraand, of vanwege Ailsa’s standjes of omdat haar broer naar de oorlog ging. Ailsa’s haar zat in toefjes stijf gepermanente krulletjes, met daarbovenop haar hoed. Ze had slimme lichte ogen achter een bril met glittertjes en ronde roze wangen en een kuiltje in haar kin. Zowel zij als Iona had een goed figuur – hoge borsten en wespentailles en brede heupen – maar bij Iona leek dit iets wat ze per vergissing op de kop had getikt en nu probeerde te verbergen door haar schouders te laten hangen en haar armen voor haar borst te houden. Ailsa droeg haar rondingen zelfverzekerd maar niet uitdagend, alsof ze van een stevig soort keramiek was gemaakt. En ze waren alle twee donkerblond zoals George, maar zonder zijn uitstraling. Zijn gevoel voor humor leken ze evenmin te delen.

‘Nu, daar ga ik dan’, had George gezegd. ‘Om als held op de velden van Passchendaele te sterven.’ En Iona had gezegd: ‘O, dat moet je niet zeggen. Zo moet je niet praten.’ Ailsa had haar frambozenmondje vertrokken.

‘Ik kan het bordje van Gevonden Voorwerpen hiervandaan zien’, zei ze. ‘Maar ik weet niet of dat alleen is voor wat je op het station verloren bent of ook voor in de trein. Passchendaele was in de Eerste Wereldoorlog.’

‘Echt? Weet je het zeker? Ben ik te laat?’ had George gezegd terwijl hij zich op de borst had geslagen.

En een paar maanden later was hij in brand gevlogen op een trainingsvlucht boven de Ierse Zee.

Ailsa glimlacht de hele tijd. Ze zegt: ‘Natuurlijk ben ik trots. Absoluut. Maar ik ben de enige niet die iemand verloren heeft. Hij heeft gedaan wat hij moest doen.’ Sommigen vinden deze opgewektheid een beetje schokkend. Maar anderen zeggen: ‘Arme Ailsa.’ Al die aandacht voor George, dat sparen zodat hij rechten kon studeren en toen had hij alles in de wind geslagen: hij had getekend; hij was vertrokken en gesneuveld. Hij had gewoon niet kunnen wachten.

Zijn zussen hadden hun eigen schoolopleiding opgeofferd. Zelfs het laten rechtzetten van hun tanden hadden ze opgeofferd. Iona had een verpleegopleiding gevolgd, maar bij nader inzien had ze beter haar tanden recht kunnen laten zetten. Nu hebben zij en Ailsa er alleen een held aan overgehouden. Een held, dat geeft iedereen toe. De jongere mensen denken dat het heel wat is om een held in de familie te hebben. Ze denken dat de belangrijkheid van dit moment zal voortduren, dat het Ailsa en Iona eeuwig zal blijven omringen. Dat ‘O dappere helden’ altijd om hen heen zal zweven. De oudere mensen, die zich de vorige oorlog nog herinneren, weten dat ze er alleen een naam op het monument aan hebben overgehouden. Want de weduwe, het meisje dat zich aan het volproppen is, krijgt het pensioen.

Ailsa is in een koortsachtige stemming, gedeeltelijk omdat ze twee nachten achter elkaar is opgebleven om schoon te maken. Niet dat het huis daarvoor niet keurig netjes was. Toch had ze de behoefte gevoeld om alle borden, pannen en beeldjes af te wassen, het glas voor iedere foto te zemen, de koelkast te verschuiven om erachter schoon te maken, de keldertrap te boenen en bleekwater in de vuilnisbak te gieten. Zelfs de lamp boven de tafel in de eetkamer is uit elkaar gehaald en alle onderdelen zijn in een sopje gedompeld, afgespoeld en afgedroogd en weer bij elkaar gevoegd. En door haar werk op het postkantoor kon Ailsa er pas na het avondeten aan beginnen. Ze is nu hoofd en had een dag vrij kunnen nemen, maar omdat ze Ailsa is zou ze dat nooit doen.

Nu heeft ze het heet onder haar rouge, en haar jurk, van donkerblauwe crêpe met een kanten kraagje, kriebelt. Ze kan niet stil blijven staan. Ze legt de presenteerblaadjes weer vol en gaat ermee rond, betreurt het dat de thee misschien koud is geworden en snelt weg om nieuwe te zetten. Begaan met het welzijn van haar gasten vraagt ze naar hun reumatiek en andere kwalen, terwijl ze glimlacht ondanks haar tragedie en steeds herhaalt dat haar verlies heel gewoon is, dat ze niet mag klagen terwijl zo veel anderen in hetzelfde schuitje zitten, dat George niet zou willen dat zijn vrienden treurden en dat we juist dankbaar moeten zijn dat we met zijn allen een eind aan de oorlog hebben gemaakt. Dit alles op de hoge en nadrukkelijke toon, vol opgewekt verwijt, die men van het postkantoor gewend is. Waardoor men achterblijft met het onzekere gevoel misschien iets verkeerds gezegd te hebben, net zoals zij op het postkantoor soms te verstaan krijgen dat hun handschrift een beproeving is of hun pakjes slordig zijn ingepakt.

Ailsa is zich ervan bewust dat ze te schel praat en te veel glimlacht en thee heeft ingeschonken voor mensen die hebben gezegd dat ze niet meer willen. In de keuken, terwijl ze de theepot voorverwarmt, zegt ze: ‘Ik weet niet wat ik heb. Ik ben helemaal over mijn toeren.’

Ze zegt dit tegen dokter Shantz, haar achterbuurman.

‘Het is zo weer voorbij’, zegt hij. ‘Wil je een bromide?’

Zijn stem verandert als de eetkamerdeur opengaat. Het woord ‘bromide’ komt er ferm en professioneel uit.

Ailsa’s stem verandert ook, van wanhopig in dapper. Ze zegt: ‘O nee, dank je. Ik probeer het wel op eigen kracht te redden.’

Iona hoort op hun moeder te letten, erop toe te zien dat ze niet morst met haar thee – iets wat ze niet uit onhandigheid maar uit vergeetachtigheid zou doen – en dat ze ergens heen gebracht wordt als ze begint te huilen. Maar mevrouw Kirkham is meestal hoffelijk en slaagt er beter in dan Ailsa om de gasten op hun gemak te stellen. Ze is zich de situatie steeds een kwartier lang bewust – of lijkt dit te zijn – en zegt dan dapper en overtuigend dat ze haar zoon altijd zal missen, maar dankbaar is dat ze haar dochters nog heeft: Ailsa die zo efficiënt en zo’n steunpilaar is, een wonder gewoon, en Iona die de goedheid zelve is. Ze denkt er zelfs aan om iets over haar nieuwe schoondochter te zeggen, maar gaat dan misschien net een stapje te ver door iets aan te roeren wat de meeste vrouwen van haar leeftijd nooit aan zouden roeren in het openbaar, zeker niet als er mannen meeluisteren. Met een blik op Jill en mij zegt ze: ‘En er staat ons allemaal een blijde gebeurtenis te wachten.’

Dan opeens, terwijl ze van vertrek naar vertrek gaat of van gast naar gast, is ze de kluts kwijt, kijkt rond in haar eigen huis en zegt: ‘Wat doen we hier? Wat zijn er veel mensen – wat vieren we?’ En wanneer het tot haar doordringt dat het iets met George te maken heeft, zegt ze: ‘Trouwt George vandaag?’ Met de laatste informatie is ze ook iets van haar milde tact kwijtgeraakt. ‘Jij trouwt toch niet?’ zegt ze tegen Iona. ‘Nee, dat zou ik niet denken. Je hebt toch nog nooit een vriendje gehad?’ Er is een toon van ‘laten we de feiten onder ogen zien’, en ‘de duivel mag me halen’ in haar stem gekomen. Wanneer ze Jill in het oog krijgt lacht ze.

‘Dat is de bruid toch niet? O, o. Nu begrijpen we hoe de vork in de steel zit.’

Maar de waarheid dringt weer even plotseling tot haar door als hij verdwenen is.

‘Is er nog nieuws?’ zegt ze. ‘Nieuws over George?’ En dan begint het gehuil waar Ailsa al zo bang voor was.

‘Zorg dat ze verdwijnt als ze een scène begint te maken’, heeft Ailsa gezegd.

Iona kan haar moeder niet laten verdwijnen – ze heeft nog nooit gezag over iemand uit kunnen oefenen – maar de vrouw van dokter Shantz pakt de oude mevrouw bij de arm.

‘George is dood?’ zegt mevrouw Kirkham angstig, en mevrouw Shantz zegt: ‘Ja, helaas. Maar u weet dat zijn vrouw een baby verwacht.’

Mevrouw Kirkham leunt tegen haar aan; ze schrompelt in elkaar en zegt zachtjes: ‘Mag ik nog wat thee?’

Waar mijn moeder ook kijkt in dat huis lijkt ze een foto van mijn vader tegen te komen. De laatste, officiële foto, waarop hij zijn uniform draagt, staat op een geborduurde loper op de dichte naaimachine in de erker van de eetkamer. Iona had er bloemen omheen gezet, maar Ailsa had ze weer weggehaald. Ze zei dat hij zo te veel op een katholieke heilige leek. Boven aan de trap hangt een foto van toen hij zes was, op het trottoir, met zijn knie op zijn wagentje, en in de kamer waar Jill slaapt hangt er een van hem naast zijn fiets, met zijn krantentas van de Free Press. In mevrouw Kirkhams kamer hangt de foto waarop hij verkleed is voor de operette in de achtste klas, met een gouden kartonnen kroon op zijn hoofd. Omdat hij geen wijs kon houden, had hij de hoofdrol niet kunnen spelen, maar natuurlijk had hij de beste bijrol gekregen, die van koning.

De met de hand gekleurde studiofoto boven het dressoir laat hem op driejarige leeftijd zien, een wazige, blonde kleuter die een lappenpop aan zijn been vasthoudt. Ailsa had hem eigenlijk weg willen halen omdat het sentimenteel kon lijken, maar ze had hem laten hangen omdat er anders een lichte plek op het behang te zien zou zijn geweest. En niemand had er iets over gezegd, alleen mevrouw Shantz, die was blijven staan en had gezegd wat ze al eerder had gezegd, niet met tranen in haar ogen, maar met geamuseerde waardering.

‘Aha … Christopher Robin.’

Men was het gewoon om niet te veel aandacht te besteden aan wat mevrouw Shantz zei.

Op al zijn foto’s ziet George er stralend uit. Er valt altijd een zonnige haarlok over zijn voorhoofd, tenzij hij zijn officierspet opheeft, of zijn kroon. En zelfs toen hij nog maar een zuigeling was kon je zien dat hij wist wat een ondeugend, berekenend en charmant joch hij was. Iemand die anderen nooit met rust liet en hen aan het lachen bracht. Soms ten koste van zichzelf, maar meestal ten koste van anderen. Jill herinnert zich, terwijl ze naar hem kijkt, hoeveel hij dronk maar toch nooit dronken leek en altijd andere dronken mensen aan het opporren was om hem hun angsten op te biechten, hun kuiperijen, maagdelijkheid en ontrouw en dat voor grappen gebruikte of vernederende bijnamen, waarvan zijn slachtoffers zogenaamd genoten. Want hij had talloze volgelingen en vrienden, die zich misschien uit angst aan hem vastklampten, of misschien gewoon omdat hij, zoals men altijd zei, leven in de brouwerij bracht. In ieder vertrek dat hij binnenging werd hij het middelpunt en er hing altijd risico en vrolijkheid in de lucht.

Wat moest Jill van zo’n minnaar denken? Ze was negentien toen ze hem ontmoette en er had nog nooit eerder iemand beslag op haar gelegd. Ze begreep niet wat hij in haar zag en ze besefte dat anderen het evenmin begrepen. Ze was een raadsel voor de meesten van haar leeftijdgenoten, maar dan een saai raadsel. Een meisje dat haar leven aan de vioolstudie had gewijd en geen andere interesses had.

Dit was niet helemaal waar. Soms had ze zich onder haar versleten dekens een minnaar voorgesteld. Maar het was nooit zo’n knappe donderstraal als George geweest. Ze had aan een warme beer van een man gedacht, of aan een musicus, een jaar of tien ouder dan zij en nu al legendarisch, met een vurige potentie. Haar notie van liefde had met opera te maken, hoewel dat niet de muziek was waar zij het meeste van hield. Maar George maakte grapjes onder het vrijen; hij maakte na afloop een rondedansje door haar kamer; hij maakte vieze en kinderachtige geluiden. Zijn snelle prestaties gaven haar weinig van het genot dat ze zichzelf had weten te geven, maar ze was zeker niet teleurgesteld.

Eerder verbijsterd door de snelheid waarmee alles ging. En ze verwachtte dat ze gelukkig zou zijn – dankbaar en gelukkig – wanneer ze de fysieke en maatschappelijke realiteit ervan besefte. Georges aandacht en haar huwelijk – dit alles leek een stralend verlengstuk van haar leven. Verlichte kamers die opdoemden vol van een verbijsterend soort pracht. Toen kwam de bom of de wervelstorm, de niet geheel onvoorziene catastrofe en was dat hele verlengstuk verdwenen. Ontploft en weggevaagd, zodat ze was achtergebleven met dezelfde ruimte en opties als daarvoor. Ze had beslist iets verloren. Maar niet iets waarop ze echt vat had gehad, of als meer dan een hypothetische schets van haar toekomst had beschouwd.

Ze heeft nu genoeg gegeten. Haar benen doen pijn van het lange staan. Mevrouw Shantz staat naast haar en zegt: ‘Heb je al met Georges vrienden hier kennis kunnen maken?’

Ze bedoelt de jongelui die bij elkaar in de deuropening naar de gang staan. Een paar leuke meisjes, een jongeman die zijn marine-uniform nog draagt en anderen. Terwijl ze naar hen kijkt denkt Jill dat duidelijk niemand het echt erg vindt. Ailsa misschien, maar Ailsa heeft zo haar eigen redenen. Niemand vindt het echt erg dat George dood is. Zelfs het meisje niet dat in de kerk gehuild heeft en zo te zien nog wel een potje zal gaan huilen. Dat meisje kan zich nu herinneren dat ze verliefd op George was en geloven dat hij het – ondanks alles – ook op haar is geweest en hoeft nu nooit meer bang te zijn dat hij dit door woord of daad zal logenstraffen. En niemand hoeft zich nu nog af te vragen, wanneer het groepje om George heen in lachen uitbarst, om wie er gelachen wordt of wat George hun verteld heeft. Niemand hoeft zich nog in te spannen om gelijke tred met hem te houden of zich af te vragen hoe ze bij hem in de gunst kunnen blijven.

Het komt niet bij haar op dat als George was blijven leven hij misschien iemand anders geworden zou zijn, omdat ze zelf niet van plan is om iemand anders te worden.

‘Nee’, zegt ze, met zo weinig geestdrift dat mevrouw Shantz zegt: ‘Dat is te begrijpen. Het is moeilijk om met nieuwe mensen kennis te maken. Vooral … Als ik jou was zou ik liever gaan liggen.’

Jill wist bijna zeker dat ze ‘iets gaan drinken’ ging zeggen. Maar er wordt hier niets geschonken, alleen thee en koffie. Jill drinkt trouwens toch zelden. Maar ze kan het wel op iemands adem ruiken en ze dacht dat ze het bij mevrouw Shantz geroken had.

‘Ik zou het maar doen’, zegt mevrouw Shantz. ‘Van zoiets raak je zo uitgeput. Ik zal het wel tegen Ailsa zeggen. Ga nu maar.’

Mevrouw Shantz is een kleine vrouw met fijn grijs haar, heldere ogen en een gerimpeld, spits gezicht. Ze brengt iedere winter een maand alleen in Florida door. Ze heeft geld. Het huis dat zij en haar man hebben laten bouwen, achter dat van de Kirkhams, is lang, laag en oogverblindend wit, met ronde hoeken en overal glazen blokken. Dokter Shantz is twintig of vijfentwintig jaar jonger dan zij – een gezette, frisse en vriendelijk ogende man met een hoog glad voorhoofd en blond krulhaar. Ze hebben geen kinderen. Er wordt gezegd dat zij er een paar heeft, uit een eerste huwelijk, maar ze komen nooit op bezoek. Het verhaal doet in feite de ronde dat dokter Shantz een vriend van haar zoon was, een student die een keer mee naar huis was gekomen, en dat hij verliefd op de moeder van zijn vriend was geworden en zij op de vriend van haar zoon. Er was een scheiding gevolgd en nu zijn ze getrouwd en wonen in luxueuze, zwijgzame ballingschap.

Jill had inderdaad whiskey geroken. Mevrouw Shantz neemt altijd een heupflesje mee wanneer ze ergens heen gaat waar ze – zoals ze het noemt – redelijkerwijs niets kan verwachten. De drank doet haar niet omvallen of onsamenhangend praten of ruzie zoeken of mensen omhelzen. De waarheid is misschien dat ze altijd een beetje dronken is, maar nooit echt helemaal. Ze is gewoon om alcohol op een redelijke, geruststellende manier tot haar lichaam toe te laten, waardoor haar hersencellen nooit helemaal verzadigd raken of uitdrogen. Het enige wat haar verraadt is de geur (die veel mensen in dit drooggelegde stadje toeschrijven aan medicijnen die ze moet innemen, of zelfs aan een zalf die ze op haar borst moet smeren). Dat en misschien een zekere nadrukkelijke manier van praten, alsof ze ruimte maakt rond ieder woord. En ze zegt natuurlijk dingen die een vrouw die hier is opgegroeid nooit zou zeggen. Ze vertelt dingen die haar in een nadelig daglicht stellen. Ze vertelt dat ze soms voor de moeder van haar man wordt gehouden. Ze zegt dat de meeste mensen zich geen raad weten als ze hun vergissing bemerken, ze schamen zich dood. Maar het gebeurt ook dat een vrouw – een dienster bijvoorbeeld – mevrouw Shantz een vuile blik toewerpt, alsof ze wil zeggen: ‘Wat moet hij met jou?’

En dan zegt mevrouw Shantz gewoon: ‘Ik weet het. Het is niet eerlijk. Maar het is niet eerlijk verdeeld in het leven en daar kun je maar beter aan wennen.’

Er bestaat vanmiddag geen kans dat ze regelmatig een slokje kan nemen. In de keuken en zelfs in de nauwe provisiekamer ernaast kunnen vrouwen ieder moment in en uit lopen. Ze moet naar de badkamer boven en kan dit niet te vaak doen. Wanneer ze dit aan het eind van de middag doet, even nadat Jill verdwenen is, ontdekt ze dat de badkamerdeur op slot zit. Ze denkt erover een van de slaapkamers binnen te schieten en vraagt zich af welke er leeg zal zijn en in welke Jill. Dan hoort ze Jills stem uit de badkamer komen die zegt: ‘Even geduld’, of zoiets. Iets heel gewoons, maar haar stem klinkt gespannen en angstig.

Mevrouw Shantz neemt snel een slokje, gewoon op de gang, daar ze beseft dat dit een noodsituatie is.

‘Jill? Is er wat? Kun je me binnenlaten?’

Jill zit op haar handen en voeten en probeert de plas op de badkamervloer op te dweilen. Ze heeft over het breken van de vliezen gelezen – zoals ze ook over weeën, ontsluiting, uitdrijvingsfase en placenta gelezen heeft – maar toch heeft het naar buiten komen van het warme vocht haar verrast. Ze moet toiletpapier gebruiken omdat Ailsa alle gewone baddoeken heeft weggehaald en lapjes geborduurd linnen heeft opgehangen die ‘gastendoekjes’ worden genoemd.

Ze houdt zich aan de rand van het bad vast om zich op te trekken. Ze opent de deur en op dat moment wordt ze overvallen door de eerste pijn. Ze zal nooit lichte pijn hebben, of voorbodes of gewone eerste weeën; het wordt één meedogenloze aanslag, één overijlde, regelrechte bevalling.

‘Rustig aan’, zegt mevrouw Shantz, terwijl ze haar zo goed mogelijk ondersteunt. ‘Wijs me je kamer aan, dan zorgen we dat je kunt gaan liggen.’

Voordat ze zelfs bij het bed zijn gekomen, knijpt Jill zo hard in de magere arm van mevrouw Shantz dat hij onder de blauwe plekken komt te zitten.

‘O, dat gaat snel’, zeg mevrouw Shantz. ‘Dat is een echte wildebras voor een eerste baby. Ik ga mijn man halen.’

En zo werd ik gewoon thuis geboren, ongeveer tien dagen te vroeg als je op Jills berekeningen mocht afgaan. Ailsa had nauwelijks de tijd om haar visite de deur uit te werken voordat het huis weerklonk van Jills geschreeuw, haar ongelovige kreten en het grote schaamteloze gegrom dat volgde.

Zelfs wanneer een moeder verrast werd en thuis was bevallen, was men toen gewoon om haar en de baby daarna naar het ziekenhuis te brengen. Maar er heerste een soort zomergriep in het stadje en het ziekenhuis lag vol met de ernstigste gevallen en daarom besloot dokter Shantz dat Jill en ik beter thuis konden blijven. Iona had tenslotte een deel van haar verpleegopleiding afgemaakt en zou nu haar twee weken vakantie op kunnen nemen, om voor ons te zorgen.

Jill wist eigenlijk niets van het gezinsleven af. Ze was in een weeshuis opgegroeid. Van haar zesde tot haar zestiende had ze op een slaapzaal geslapen. De lichten gingen er aan en uit op een bepaald tijdstip, er was geen verwarming voor of na een bepaalde datum. Een lange tafel met een zeil waaraan ze aten en hun huiswerk deden, een fabriek aan de overkant. Het had George goed in de oren geklonken. Daar werd een meisje flink van, had hij gezegd. Ze zou er beheerst, sterk en zelfstandig van worden. Iemand die geen romantische poespas verwachtte. Maar het weeshuis was minder harteloos bestuurd dan hij misschien dacht en de mensen die er de leiding hadden waren niet van edelmoedigheid gespeend. Jill was toen ze twaalf was, met een paar anderen, naar een concert meegenomen en had daar besloten dat ze viool moest leren spelen. Ze was al op de piano in het weeshuis in de weer geweest. Iemand had voldoende interesse getoond om haar aan een tweedehands, zeer tweederangs viool te helpen en wat lessen en dit had, uiteindelijk, tot een beurs voor het conservatorium geleid. Er kwam een uitvoering voor weldoeners en directeuren, een feestje met mooie jurken, bowl, toespraken en gebakjes. Jill had zelf een toespraakje moeten houden, om te bedanken, maar in werkelijkheid vond ze het allemaal nogal vanzelfsprekend. Ze was ervan overtuigd dat zij en de viool voor elkaar voorbestemd waren en elkaar ook zonder menselijke inmenging zouden hebben gevonden.

Op de slaapzaal had ze vriendinnetjes gehad, maar ze waren al jong op fabrieken en kantoren gaan werken en ze was hen vergeten. Op de middelbare school waar de wezen heen gestuurd werden, had een lerares met haar gepraat. De woorden ‘normaal’ en ‘veelzijdig’ waren gevallen. De lerares scheen te denken dat muziek een vlucht voor iets was of een substituut. Voor zusjes en broertjes en vriendinnen en afspraakjes. Ze suggereerde dat Jill haar energie beter kon verdelen in plaats van zich op dat ene te concentreren. Doe eens gewoon mee, ga volleybal spelen, word lid van het schoolorkest als muziek je zo interesseert.

Jill had die lerares daarna vermeden, door een trap op te gaan of een blokje om te lopen, zodat ze niet met haar hoefde te praten. Zoals ze ook niet verder las wanneer ze ergens de woorden ‘veelzijdig’ of ‘populair’ zag staan.

Op het conservatorium was het gemakkelijker geweest. Daar had ze anderen ontmoet die even onveelzijdig en gedreven als zij waren. Ze was een paar vrij afwezige en concurrerende vriendschappen aangegaan. Een van haar vriendinnen had een oudere broer die bij de luchtmacht was en deze broer was toevallig een slachtoffer en bewonderaar van George Kirkland. Hij en George waren tijdens het eten op zondagavond binnengevallen terwijl Jill er te gast was. Ze waren op weg om zich ergens anders te gaan bedrinken. En zo had George Jill ontmoet. Mijn vader mijn moeder.

Er moest altijd iemand thuis zijn om een oogje op mevrouw Kirkham te houden. Daarom deed Iona de nachtdienst op de bakkerij. Ze versierde taarten – zelfs de meest ingewikkelde bruidstaarten – en deed om vijf uur de eerste broden in de oven. Haar handen, die zo vreselijk trilden dat ze nog geen kopje thee kon aanbieden, waren als ze iets alleen deed sterk, knap en geduldig en zelfs geïnspireerd.

Op een morgen nadat Ailsa naar haar werk gegaan was – dit was tijdens de korte periode dat Jill voor mijn geboorte in huis woonde – siste Iona Jill iets toe uit haar slaapkamer, toen ze langsliep. Alsof ze een geheim had. Maar wie was er nu in huis voor wie je iets geheim moest houden? Mevrouw Kirkham kon het niet zijn.

Het kostte Iona moeite om een klemmende bureaula open te krijgen. ‘Verdorie’, zei ze en giechelde. ‘Verdorie. Zo.’

De la zat vol met babykleertjes – niet de gewone, noodzakelijke hemdjes en ponnetjes die Jill in een winkel met afgekeurde fabrieksartikelen in Toronto had gekocht, maar gebreide mutsjes, truitjes, sokjes en luierbroekjes, piepkleine met de hand genaaide jurkjes. Alle mogelijke pastelkleuren en kleurencombinaties – geen voorkeur voor roze of blauw – met gehaakte randjes en kleine geborduurde bloemetjes en vogeltjes en lammetjes. Het soort kleertjes waarvan Jill nauwelijks wist dat ze bestonden. Ze had het kunnen weten als ze onderzoek op babyafdelingen had gedaan, of in kinderwagens had gekeken, maar dat had ze niet.

‘Ik weet natuurlijk niet wat je al hebt’, zei Iona. ‘Je hebt misschien al zo veel, of misschien hou je niet van zelfgemaakt, ik weet het niet …’ Haar gegiechel wisselde haar woorden af en was tevens een verlenging van haar verontschuldigende toon. Alles wat ze zei, iedere blik en elk gebaar leek verstopt te zitten en met kleverige honing of snotterend slijm overdekt en Jill wist niet wat ze ermee aan moest.

‘Ik vind het heel mooi’, zei ze effen.

‘O nee, ik wist niet eens of je het wel wilde hebben. Ik wist echt niet of je het wel mooi zou vinden.’

‘Het is beeldig.’

‘Ik heb het niet allemaal zelf gemaakt, ik heb sommige dingen gekocht. Ik ben naar de kerkbazaar geweest en naar de bazaar van het ziekenhuis, het leek me gewoon leuk, maar als je het niet mooi vindt of niet kunt gebruiken, dan geef ik het gewoon aan de Zending mee.’

‘Ik kan alles heel goed gebruiken’, zei Jill. ‘Zulke mooie dingen heb ik helemaal niet.’

‘Echt niet? Dat wat ik gemaakt heb, is niet zo bijzonder, maar dat van de dames van de kerk of van het ziekenhuis, misschien vind je dat wel mooi.’

Had George dit bedoeld toen hij Iona een zenuwpatiënte had genoemd? (Volgens Ailsa was haar zenuwinstorting op de verpleegopleiding aan haar overgevoeligheid te wijten en het feit dat het hoofd haar te hard had aangepakt.) Je zou denken dat ze gerustgesteld wilde worden, maar wat je ook deed, het leek nooit genoeg of niet tot haar door te dringen. Jill had het gevoel dat Iona’s woorden en gegiechel en gesnotter en klamme blikken (ze had vast ook klamme handen) beestjes waren die over haar – Jill – kropen, mijten die onder haar huid probeerden te komen.

Maar dit was iets waaraan ze in de loop van de tijd gewend raakte. Of Iona toomde het in. Zowel zij als Iona was opgelucht – het was alsof de juf de klas uit ging – wanneer de deur zich ’s morgens achter Ailsa sloot. Het werd een gewoonte om nog een kopje koffie te drinken, terwijl mevrouw Kirkham de afwas deed. Ze deed dit uiterst langzaam – terwijl ze om zich heen keek naar de la of plank waar elk voorwerp heen moest – en vergiste zich soms. Maar ook met rituelen, die ze nooit naliet, zoals het uitstrooien van het koffiedik over een struik naast de keukendeur.

‘Ze denkt dat hij dan beter groeit’, fluisterde Iona. ‘Ook al gooit ze het op de blaren en niet op de grond. Iedere dag moeten we het er met de slang af spuiten.’

Iona deed Jill aan de meisjes denken die in het weeshuis het ergst geplaagd waren. Ze hadden iedere kans aangegrepen om iemand anders te pesten. Maar als je Iona eenmaal af kreeg van die eindeloze verontschuldigingen of die barricades van deemoedige aanklachten (‘Natuurlijk ben ik de laatste die ze om advies vragen op de bakkerij’, ‘Natuurlijk wil Ailsa niet naar mijn mening luisteren’, ‘Natuurlijk heeft George er nooit een geheim van gemaakt hoe hij me verachtte’) kon ze over vrij interessante dingen praten. Ze vertelde Jill over het huis dat van hun grootvader was geweest en nu de hoofdvleugel van het ziekenhuis was, over de verdachte handelstransacties die hun vader zijn baan hadden gekost en over een romance tussen twee getrouwde mensen op de bakkerij. Ze bracht ook het vermeende verleden van de Shantzes ter sprake en zelfs het feit dat Ailsa verliefd was op dokter Shantz. De schoktherapie die Iona na haar zenuwinzinking had ondergaan, had misschien haar kiesheid aangetast en nadat alle verhullende rommel was opgeruimd, klonk haar stem dreigend en geniepig.

En Jill kon haar tijd net zo goed met kletsen doorbrengen – haar vingers waren nu toch te dik om nog viool te spelen.

En toen werd ik geboren en veranderde alles, vooral voor Iona.

Jill moest een week in bed blijven en zelfs nadat ze opgestaan was, liep ze als een stijve oude vrouw en zuchtte vermoeid wanneer ze zich in een stoel neerliet. Ze zat vol pijnlijke hechtingen en haar buik en borsten zaten vastgesnoerd als bij een mummie – zo deed men dat toen. Haar melk vloeide overvloedig; het lekte door de zwachtels en op de lakens. Iona maakte de zwachtels los en probeerde de tepel in mijn mond te steken. Maar ik wilde hem niet. Ik weigerde mijn moeders borst. Ik schreeuwde dat horen en zien je verging. De grote stijve borst had net zo goed de snuit van een beest kunnen zijn dat aan me snuffelde. Iona nam me in haar armen, ze gaf me wat warm gekookt water en ik bedaarde. Maar ik verloor gewicht. Ik kon niet van water leven. Daarom maakte Iona een flesje klaar en nam me uit Jills armen waar ik alleen maar verstijfde en krijste. Iona wiegde en suste me en raakte met de rubberen speen mijn wangetje aan en dat bleek te zijn wat ik wilde. Ik dronk het flesje gretig leeg en hield alles binnen. Iona’s armen en de speen die zij beheerde werden mijn uitverkoren thuis. Jills borsten moesten nog strakker vastgesnoerd worden en ze mocht niet drinken (en vergeet niet dat dit tijdens een hittegolf was) en de pijn doorstaan totdat haar melk was opgedroogd.

‘Wat een aapje, wat een aapje’, zong Iona. ‘Je bent een aapje, je wilt je mama’s lekkere melk niet.’

Al snel werd ik dikker en sterker. Ik kon harder huilen. Ik huilde wanneer iemand anders dan Iona me probeerde vast te houden. Ik wees Ailsa af en dokter Shantz met zijn zorgzaam verwarmde handen, maar natuurlijk kreeg mijn afkeer voor Jill de meeste aandacht.

Toen Jill uit bed was zette Iona haar in de stoel waar ze zelf meestal zat wanneer ze me de fles gaf; ze legde haar eigen blouse om Jills schouders en gaf haar de fles.

Tevergeefs, ik trapte er niet in. Ik sloeg met mijn wangetje tegen de fles en strekte mijn beentjes en maakte een keiharde bal van mijn buikje. Ik wilde deze vervangster niet. Ik huilde. Ik gaf geen krimp.

Mijn gehuil was nog het zwakke gehuil van een pasgeboren baby, maar het veroorzaakte opschudding in huis en Iona was de enige die de macht had er een eind aan te maken. Wanneer ik door een niet-Iona werd aangeraakt of werd toegesproken, huilde ik. Wanneer ik, zonder door Iona gewiegd te zijn, in bed werd gelegd, huilde ik totdat ik niet meer kon, sliep tien minuten en werd dan weer wakker om met nieuwe moed te beginnen. Ik kende geen periodes van lief zijn of lastig zijn. Ik kende alleen Iona-periodes en door-Iona-verlaten-periodes, die mogelijk – o, erger en erger – andere-mensen-periodes zouden kunnen worden, voornamelijk Jill-periodes.

Hoe kon Iona dan, toen haar twee weken om waren, weer naar haar werk gaan? Het kon gewoon niet. Het was uitgesloten. De bakkerij moest iemand anders in dienst nemen. Iona was van de meest onaanzienlijke persoon in huis de allerbelangrijkste geworden; zij was degene die in stond tussen de mensen die er woonden en constante wanklank, onweerlegbaar gejammer. Ze moest bijna voortdurend op zijn om een zekere harmonie in huis te bewaren. Dokter Shantz maakte zich zorgen; zelfs Ailsa maakte zich zorgen.

‘Iona, pas op dat je niet oververmoeid raakt.’

En toch had er zich een verbazingwekkende verandering voltrokken. Iona zag bleek, maar haar huid glansde, alsof ze eindelijk de puberteit achter zich gelaten had. Ze keek iedereen aan. En ze beefde niet meer, giechelde nauwelijks en er klonk geen sluwe kruiperigheid in haar stem, die nu even bazig was geworden als die van Ailsa, en vrolijker. (Nooit vrolijker dan wanneer ze me een standje gaf over mijn houding tegen Jill.)

‘Iona is in de zevende hemel – ze aanbidt die baby’, vertelde Ailsa aan iedereen. Maar Iona’s optreden leek eigenlijk te kordaat voor aanbidding. Het kon haar niet schelen hoeveel herrie ze maakte om een eind aan de mijne te maken. Ze rende de trap op terwijl ze ademloos riep: ‘Ik kom eraan, ik kom eraan, even geduld.’ Ze liep met me rond terwijl ik nonchalant over haar schouder lag en zij me met één hand vasthield en met de andere iets aan mijn toilet deed. Ze zwaaide de scepter in de keuken, waar ze het fornuis opeiste voor de steriliseerpan, de tafel om de fles klaar te maken, de gootsteen voor de babywas. Ze vloekte vrolijk, zelfs waar Ailsa bij was, wanneer ze iets niet kon vinden of had gemorst.

Ze wist dat zij de enige was die geen spier vertrok en niet de vage bedreiging van vernietiging voelde wanneer ik mijn eerste gil liet horen. Haar hart begon juist sneller te kloppen, ze wilde gaan dansen, alleen door dit gevoel van macht, uit dankbaarheid.

Toen haar zwachtels eraf waren en ze haar platte buik had gezien, keek Jill naar haar handen. Ze leken niet meer opgezwollen te zijn. Ze ging naar beneden en pakte haar viool uit de kast en nam hem uit zijn kist. Ze was klaar om wat toonladders te proberen.

Het was zondagmiddag. Iona was gaan liggen om een dutje te doen, steeds met één oor gespitst, voor het geval ik zou gaan huilen. Mevrouw Kirkham was ook gaan liggen. Ailsa lakte haar nagels in de keuken. Jill begon haar viool te stemmen.

Mijn vader en mijn vaders familie hielden niet echt van muziek. Maar ze waren zich hier niet van bewust. Ze dachten dat hun onverdraagzaamheid of zelfs vijandigheid jegens een bepaald soort muziek (dit was al te horen aan de manier waarop ze het woord ‘klassiek’ uitspraken) uit hun sterke karakter voortsproot, uit hun integriteit en vastberadenheid om zich niet voor de gek te laten houden. Alsof muziek die meer was dan een eenvoudige melodie je iets wijs probeerde te maken. Terwijl iedereen dit wist, diep in zijn hart, alleen zouden sommigen – uit aanstellerij, omdat het hen aan eenvoud en eerlijkheid ontbrak – dit nooit toegeven. En uit deze gekunsteldheid en karakterloze verdraagzaamheid was de wereld van symfonieorkesten voortgekomen, van opera en ballet en van slaapverwekkende concerten.

Bijna iedereen in het stadje dacht er zo over. Maar omdat ze hier niet was opgegroeid, wist Jill niet hoe diep deze gevoelens gingen, hoe vanzelfsprekend en wijdverspreid ze waren. Mijn vader had er nooit mee te koop gelopen, of er een deugd van gemaakt, omdat hij lak had aan deugd. Het sprak hem aan dat Jill violiste was – niet om de muziek, maar omdat dit haar tot een ongewone keus bestempelde, net als haar kleren en haar levenswijze en haar wilde haar. Door haar te kiezen liet hij anderen zien wat hij van hen dacht. De meisjes die hadden gehoopt hem aan de haak te slaan. En Ailsa.

Jill had de glazen schuifdeuren en de gordijnen naar de woonkamer dichtgedaan en stemde vrij zachtjes. Er kwam mogelijk geen geluid naar buiten. Of als Ailsa iets in de keuken had gehoord, zou ze misschien gedacht hebben dat het van buiten kwam, een radio die ergens aanstond.

Nu begon Jill toonladders te spelen. Haar vingers waren inderdaad niet meer dik, maar ze waren stijf. Haar hele lichaam was stijf, ze kon geen natuurlijke houding vinden, het leek alsof het instrument wantrouwig tegen haar aan leunde. Maar dat gaf niet, door de toonladders zou ze erin raken. Ze wist zeker dat ze zich wel meer zo gevoeld had, als ze griep had gehad, of wanneer ze oververmoeid was na te lang oefenen, of zelfs zomaar.

Ik werd wakker zonder één ontevreden kik. Zonder waarschuwing of aanloopje. Alleen een gil, een waterval van gegil daalde neer op het huis, een gegil zoals ik nog nooit eerder had voortgebracht. De uitbarsting van een nieuwe vloed nooit vermoed leed, een verdriet dat de wereld strafte met golven vol kiezelstenen, een kanonnade van smart die uit de ramen van de martelkamer neerdaalde.

Iona was onmiddellijk op de been, voor het eerst geschrokken door enig geluid dat ik voortbracht en schreeuwde: ‘Wat is er, wat is er?’

En toen riep Ailsa, die overal heen rende om de ramen dicht te doen: ‘Het is de viool, de viool.’ Ze gooide de deuren naar de woonkamer open.

‘Jill. Jill. Dit is vreselijk. Hoor je je baby niet?’

Ze moest de hor uit het woonkamerraam wrikken om het raam omlaag te krijgen. Ze had in haar kimono haar nagels zitten lakken en nu keek een jongen die voorbijfietste naar binnen en zag haar kimono open over haar onderjurk.

‘Mijn god’, zei ze. Ze had zich bijna nog nooit zo laten gaan. ‘Doe dat ding alsjeblieft weg.’

Jill legde haar viool neer.

Ailsa rende de gang in en riep Iona boven.

‘Het is zondag. Kun je het niet laten ophouden?’

Jill liep sprakeloos en vastberaden de keuken in en daar stond mevrouw Kirkham op kousenvoeten en hield zich vast aan de aanrecht.

‘Wat heeft Ailsa?’ zei ze. ‘Wat heeft Iona gedaan?’

Jill liep naar buiten en ging op de keukenstoep zitten. Ze keek naar de blinkende, zonnige muur van het witte huis van de Shantzes aan de overkant. Ze werd omringd door andere hete achtertuinen en hete muren van andere huizen. Met daarbinnen mensen die elkaar goed van gezicht, naam en levensloop kenden. En als je drie straten naar het oosten liep of vijf naar het westen, zes naar het zuiden of tien naar het noorden, kwam je bij een muur van zomers gewas, dat al hoog uit de aarde was opgesprongen, omrasterde velden met hooi, tarwe en maïs. De volheid van het platteland. Je kon nergens ademhalen zonder de geur van het omhoogschietende gewas en van boerenerven en elkaar verdringende, kauwende dieren. Bossen die in de verte wenkten als poelen vol schaduw, vreedzaamheid en beschutting, maar in het echt vergeven waren van ongedierte.

Hoe kan ik beschrijven wat muziek voor Jill is? Het heeft niets met landschap, dialoog of visioenen te maken. Het is meer een soort probleem, dat ze heel precies en gedurfd moet uitwerken en als haar taak in dit leven heeft aanvaard. Stel dan dat het gereedschap waarmee ze aan dit probleem werkt haar wordt afgenomen. Het probleem, in al zijn pracht, bestaat nog steeds en anderen houden zich ermee bezig, maar zij kan er niet meer bij. Voor haar is er alleen nog de stoep en de blinkende muur en mijn gehuil. Mijn gehuil is een mes dat alles uit haar leven zal snijden wat niet dienstbaar is. Aan mij.

‘Kom binnen’, zegt Ailsa door de hordeur. ‘Kom binnen. Ik had niet zo tegen je moeten schreeuwen. Kom alsjeblieft binnen, anders ziet iedereen je.’

Tegen de avond kon de hele gebeurtenis luchtig worden afgedaan. ‘Jullie zullen dat kattengejank wel gehoord hebben’, zei Ailsa tegen de Shantzes. Ze hadden haar bij hen op de patio genodigd, terwijl Iona me naar bed bracht.

‘De baby houdt blijkbaar niet van de viool. Ze heeft geen aardje naar haar moeder.’

Zelfs mevrouw Shantz lachte.

‘Je moet ervan leren houden.’

Jill hoorde hen. Ze hoorde hen tenminste lachen en kon wel raden waar het om was. Ze lag op bed en las De brug van San Luis Rey, dat ze op eigen houtje uit de boekenkast had gehaald, zonder te beseffen dat ze Ailsa’s toestemming had moeten vragen. Van tijd tot tijd vergat ze het verhaal en hoorde die lachende stemmen in de tuin van de Shantzes en dan Iona’s liefkozend gebabbel in de kamer naast de hare en het angstzweet brak haar uit. In een sprookje zou ze als een krachtige jonge reuzin van het bed zijn opgestaan en meubels kapotgeslagen en nekken gebroken hebben.

Toen ik bijna zes weken was moesten Ailsa en Iona met hun moeder voor een jaarlijkse bezoek naar Guelph, om daar één nachtje bij een paar nichten te logeren. Iona wilde mij meenemen. Maar Ailsa haalde dokter Shantz erbij om haar in te doen zien dat het niet verstandig was om bij zulk warm weer een baby mee op reis te nemen. Daarna wilde Iona thuisblijven.

‘Ik kan niet én rijden én moeder in de gaten houden’, zei Ailsa.

Ze zei dat Iona te zeer in mij opging en dat het niet zo erg zou zijn als Jill eens anderhalve dag op haar eigen baby paste.

‘Nee toch, hè Jill?’

Jill zei nee.

Iona probeerde toen net te doen alsof ze niet om mij thuis wilde blijven. Ze zei dat ze wagenziek werd in de auto bij warm weer.

‘Je hoeft niet te rijden, je hoeft alleen maar te zitten’, zei Ailsa. ‘Denk maar niet dat ik het voor mijn lol doe. Ik doe het omdat ze ons verwachten.’

Iona moest achterin zitten en ze zei dat ze dan nog erger wagenziek werd. Ailsa zei dat het raar zou staan als hun moeder achterin zat. Mevrouw Kirkham zei dat ze het niet erg vond. Ailsa zei nee. Iona draaide het raampje omlaag terwijl Ailsa de auto startte. Ze keek naar het raam van de kamer boven waar ze me in de wieg had gelegd na mijn ochtendbadje en flesje. Ailsa wuifde naar Jill, die bij de voordeur stond.

‘Dag, moedertje’, riep ze op een vrolijke, plagende toon die Jill op de een of andere manier aan George deed denken. Het vooruitzicht om van huis en de nieuwe ontwrichting die er dreigde weg te komen leek Ailsa opgebeurd te hebben. En misschien voelde het ook goed – voelde het geruststellend – om Iona weer op haar juiste plaats te hebben.

Het was ongeveer tien uur ’s morgens toen ze vertrokken en die dag zou de langste en verschrikkelijkste worden die Jill ooit had meegemaakt. Zelfs de dag van mijn geboorte, haar nachtmerrieachtige bevalling, viel erbij in het niet. Nog voordat de auto bij de volgende plaats kon zijn aangekomen, werd ik gekweld wakker, alsof ik voelde dat Iona bij me werd weggevoerd. Iona had me nog maar zo pas geleden de fles gegeven dat Jill niet dacht dat ik honger kon hebben. Maar ze ontdekte dat ik nat was en hoewel ze gelezen had dat baby’s niet iedere keer dat ze nat waren verschoond hoefden te worden en het meestal niet de reden was waarom ze huilden, besloot ze me te verschonen. Het was niet de eerste keer dat ze dit gedaan had, maar het was haar nooit gemakkelijk afgegaan en Iona had het in feite de meeste keren van haar overgenomen en afgemaakt. Ik maakte het haar zo moeilijk mogelijk – ik sloeg met mijn armpjes en beentjes, kromde mijn rugje, probeerde me om te draaien en ging natuurlijk door met krijsen. Jills handen beefden, ze kon de veiligheidsspelden maar met moeite door de stof krijgen. Ze probeerde kalm te lijken en tegen me te praten, probeerde Iona’s babytaaltje en gevlei na te doen, maar het had geen zin, zulk onhandig gehuichel maakte me alleen nog bozer. Ze pakte me op toen ze mijn luier had vastgespeld en probeerde me tegen haar borst en schouder te houden, maar ik verstijfde alsof haar lichaam uit roodgloeiende naalden bestond. Ze ging zitten, ze wiegde me. Ze ging staan, ze hield me omhoog. Ze zong de zoete woordjes van een slaapliedje, terwijl ze overliepen en trilden van haar ergernis, haar woede en iets wat zeker als afkeer omschreven kon worden.

We deden monsterlijk tegen elkaar, Jill en ik.

Ten slotte legde ze me neer, voorzichtiger dan ze graag gewild had en ik werd rustig, uit opluchting, zo leek het, om van haar af te zijn. Ze liep op haar tenen de kamer uit. En het duurde niet lang voordat ik weer begon.

Zo ging het door. Ik krijste nooit aan één stuk door. Ik laste pauzes van twee, vijf, tien of twintig minuten in. Toen het tijd voor haar was om me de fles te geven, nam ik hem aan. Ik lag stijfjes in haar armen en snoof waarschuwend terwijl ik dronk. Toen ik de helft van de melk binnen had, hervatte ik de aanval. Ik dronk de fles ten slotte helemaal leeg, bijna afwezig, tussen huilbuien door. Ik sukkelde in slaap en ze legde me in de wieg. Ze sloop de trap af; ze bleef in de gang staan als om te besluiten hoe ze veilig de aftocht kon blazen. Ze zweette van haar beproeving en van de hitte. In de kostbare, broze stilte liep ze naar de keuken en durfde de koffiepot op het fornuis te zetten.

Voordat de koffie gezet was liet ik een oorverdovende schreeuw op haar neerdalen.

Ze besefte dat ze iets vergeten was. Ze had me niet laten boeren na het flesje. Ze ging vastberaden naar boven, pakte me op en liep met me rond terwijl ze op mijn boze rugje klopte en wreef en na een tijdje liet ik een boertje, maar ik staakte mijn gehuil niet en ze gaf het op; ze legde me neer.

Wat maakt het gehuil van een baby zo machtig dat het de orde kan verstoren die onontbeerlijk voor je is, zowel van binnen als van buiten? Het heeft veel van een storm: aanhoudend, dramatisch, maar is tegelijk puur en ongekunsteld. Het is meer verwijtend dan smekend en komt voort uit een woede waar niet mee om te gaan valt, de woede van het geboorterecht, zonder liefde of medelijden, klaar om je hersens in je schedel te vermorzelen.

Jill kan alleen maar ijsberen. Over het huiskamertapijt, om de eetkamertafel heen, naar de keuken waar ze op de klok kan zien hoe tergend langzaam de tijd voorbijkruipt. Ze kan niet lang genoeg stilstaan om meer dan één slokje koffie te nemen. Wanneer ze honger krijgt kan ze niet stoppen om een boterham klaar te maken, maar eet een handjevol cornflakes en laat een spoor door het hele huis achter. Eten, drinken, de eenvoudigste handeling, het lijkt allemaal even riskant als wanneer je het in een bootje zou doen, tijdens een orkaan of in een huis waarvan de balken doorbuigen in de woeste wind. Je kunt je aandacht niet even van de orkaan afhouden omdat anders je laatste verdediging aan stukken wordt geslagen. Om niet gek te worden, probeer je iets rustgevends om je heen te vinden, maar het gehuil van de wind – van mij – trekt in een kussen of de bloemen op het kleed of een kleine oneffenheid in het vensterglas. Ik sta geen ontsnappen toe.

Het huis zit potdicht. Jill heeft iets van Ailsa’s schaamtegevoel overgenomen, of anders heeft ze er zelf een ontwikkeld. Een moeder die haar eigen baby niet stil kan krijgen – wat is er schandelijker? Ze houdt de deuren en ramen dicht. En ze zet het ventilatortje dat op de grond staat niet aan omdat ze er eenvoudig niet aan denkt. Ze denkt niet meer in termen van wat verlichting kan brengen. Het dringt niet tot haar door dat deze zondag een van de heetste dagen van de zomer is en dat ik daar misschien last van heb. Een ervaren of intuïtieve moeder zou me zeker mee naar buiten hebben genomen in plaats van me de macht van een duivel te geven. Zij zou aan de irritante hitte hebben gedacht, in plaats van tot bittere wanhoop te vervallen.

Op een bepaald moment in de middag neemt Jill een dom of gewoon wanhopig besluit. Ze gaat niet naar buiten, terwijl ze me laat liggen. In deze door mij geschapen gevangenis denkt ze aan een eigen plek, om zo te ontsnappen. Ze pakt haar viool, die ze sinds de dag van de toonladders niet meer heeft aangeraakt en waarvan Ailsa en Iona een familiegrap hebben gemaakt. Ze kan me niet wakker maken met haar spel omdat ik al klaarwakker ben en hoe kan het me nog bozer maken dan ik al ben?

In zekere zin doet ze me eer aan. Geen gehuicheld gesus meer, geen zogenaamde slaapliedjes of bezorgdheid om pijn in mijn buikje, geen ta, ta, ta, snoezepoes. In plaats daarvan gaat ze het vioolconcert van Mendelssohn spelen, het stuk dat ze op haar uitvoering heeft gespeeld en weer zal moeten spelen op haar eindexamen.

Het concert van Mendelssohn heeft ze zelf gekozen – in plaats van dat van Beethoven dat ze hartstochtelijker bewondert – omdat ze denkt dat ze er hogere cijfers mee zal halen. Ze denkt dat ze het beter onder de knie kan krijgen, het eigenlijk al onder de knie heeft; ze is ervan overtuigd dat ze zal schitteren en de examinatoren zal imponeren, zonder bang te hoeven zijn dat er iets verschrikkelijks gebeurt. Dit is geen werk waarmee ze zich haar hele leven zal bezighouden, heeft ze besloten; het is niet iets waarmee ze altijd zal blijven worstelen of zichzelf proberen te bewijzen.

Ze gaat het gewoon spelen.

Ze stemt de viool, ze speelt een paar toonladders, ze probeert mij niet meer te horen. Ze weet dat ze stijf is, maar dit keer is ze erop voorbereid. Ze verwacht dat haar problemen minder zullen worden zodra ze meer in de muziek komt.

Ze begint te spelen, ze speelt door, ze gaat maar door, ze speelt het stuk helemaal tot het eind. En het klinkt vreselijk. Afschuwelijk. Ze geeft het niet op, dit moet veranderen, denkt ze, dit kan ik veranderen, maar het lukt haar niet. Alles klinkt vals, ze speelt net zo slecht als Jack Benny in een van zijn parodieën. De viool is behekst, hij haat haar. Hij vervormt koppig alles wat ze probeert te bereiken. Niets kan erger zijn – het is erger dan wanneer ze in de spiegel zou kijken en zou ontdekken dat haar vertrouwde gezicht ingevallen was, met een ziekelijke grijns. Iets wat ze niet zou geloven en waarvan ze de onjuistheid zou proberen aan te tonen door weg te kijken en achter zich, alsmaar weer. Zo speelt ze verder, in een poging om deze streek ongedaan te maken. Zonder te slagen. Ze speelt zo mogelijk nog slechter; het zweet loopt langs haar gezicht en armen en lichaam, haar hand glijdt uit – er komt eenvoudig geen eind aan hoe slecht ze kan spelen.

Het is afgelopen met haar. Finaal. Het stuk dat ze maanden geleden al kon spelen en daarna had geperfectioneerd, zodat niets nog onoverkomelijk leek of zelfs maar lastig, heeft haar totaal verslagen. Het heeft haar zichzelf getoond als iemand waar niets van over is. Die beroofd is, midden in de nacht.

Ze geeft het niet op. Ze doet het domste wat ze kan doen. In deze wanhopige toestand begint ze opnieuw; ze gaat het concert van Beethoven proberen. En natuurlijk wordt het niets, het wordt alsmaar erger en ze lijkt van binnen te brullen, te kokhalzen. Ze legt de strijkstok en de viool op de bank in de huiskamer, pakt ze dan weer op en schuift ze eronder, zodat ze ze niet meer kan zien omdat er een beeld bij haar opkomt waarin ze ze tegen een stoel kapotslaat, op een walgelijk dramatische manier.

Ik heb het al die tijd niet opgegeven. Natuurlijk niet, met zulke concurrentie.

Jill gaat op de harde bank van hemelsblauw brokaat liggen, waar nooit iemand ligt of zelfs maar zit, tenzij er visite is, en ze valt zowaar in slaap. Ze wordt ze-weet-niet-hoeveel later wakker, met haar hete gezicht in het brokaat en de afdruk ervan op haar wang, met wat kwijl uit haar mond dat op de hemelsblauwe stof is gelopen. Mijn geblèr is nog steeds of opnieuw te horen, aanzwellend en afnemend, als een barstende hoofdpijn. En ze heeft ook hoofdpijn. Ze staat op en baant zich een weg – zo voelt het – door de hete lucht naar het keukenkastje waar Ailsa de aspirine heeft staan. De zware lucht doet haar aan een riool denken. En geen wonder. Terwijl ze sliep heb ik mijn luier volgepoept en de stank heeft de tijd gehad om door het hele huis te trekken.

Aspirine. Het flesje opwarmen. De trap oplopen. Ze doet me een schone luier om zonder me uit de wieg te halen. Zowel het lakentje als de luier is vies. De aspirine heeft nog geen uitwerking gehad en haar hoofdpijn wordt erger terwijl ze zich vooroverbuigt. Alle viezigheid eruit, mijn gloeiende delen schoonwassen, een schone luier vastspelden, breng de vieze luier en het lakentje naar de badkamer en boen ze daar af boven de wc. Doe ze in de emmer met ontsmettingsmiddel die al stampvol zit omdat de babywas vandaag niet gedaan is. Ga dan met het flesje naar me toe. Ik word weer rustig genoeg om te drinken. Het is een wonder dat ik nog energie overheb, maar die heb ik. Het flesje komt ruim een uur te laat en ik heb echte honger om bij mijn voorraad grieven te voegen, maar het zwakt ze misschien ook af. Ik drink erop los, ik drink het flesje helemaal leeg en val dan uitgeput in slaap en blijf dit keer ook slapen.

Jills hoofdpijn wordt minder. Verdoofd wast ze mijn luiers, hemdjes, ponnetjes en lakentjes. Boent ze af en spoelt ze uit en kookt de luiers zelfs, om de uitslag te voorkomen die ik zo gemakkelijk krijg. Ze wringt alles uit. En hangt alles binnen op omdat het morgen zondag is en Ailsa dan geen wasgoed buiten zal willen zien hangen als ze thuiskomt. Jill laat zich trouwens toch liever niet buiten zien, vooral niet nu het avond begint te worden en de mensen buiten zitten om van de koelte te profiteren. Ze is doodsbang om door de buren te worden gezien – en zelfs om door de aardige Shantzes te worden gegroet – na wat zij vandaag hebben moeten aanhoren.

En het duurt zo verschrikkelijk lang voordat deze dag voorbij is. Voordat alle zonlicht en de lange schaduwen verdwijnen en er beweging komt in de drukkende hitte en er heerlijke koele spleten in opengaan. Dan staan er opeens overal sterren aan de hemel en de bomen zwellen aan als wolken en laten rust neerdalen. Maar niet lang en niet voor Jill. Lang voor middernacht komt er een zwak kreetje; niet echt onzeker, maar zwak in ieder geval, een experiment, alsof ik ondanks mijn ervaring van die dag mijn vaardigheid ben kwijtgeraakt. Of alsof ik me afvraag of het de moeite wel waard is. Een kleine pauze dus, een schijnbaar opschorten of opgeven. Maar dan wordt het drastisch, gekweld en onverzoenlijk hervat. Net terwijl Jill weer wat koffiezet om van haar laatste hoofdpijn af te komen. En denkt dat ze het dit keer misschien aan tafel kan drinken.

Nu draait ze de pit uit.

Het is bijna tijd voor mijn laatste flesje. Als het vorige niet te laat was geweest, zou ik het nu willen hebben. Misschien wil ik het al hebben. Terwijl ze het opwarmt denkt Jill dat ze nog een paar aspirines in zal nemen. Dan bedenkt ze dat dat misschien niet voldoende zal zijn; ze heeft iets sterkers nodig. In het kastje in de badkamer vindt ze alleen maagtabletten, laxeerpillen, voetpoeder en medicijnen op recept, waar ze niet aan wil komen. Maar ze weet dat Ailsa iets sterks inneemt tegen menstruatiekramp en ze gaat naar Ailsa’s kamer en zoekt daar in bureauladen totdat ze een flesje met pijnstillers vindt dat, logisch genoeg, op een stapeltje maandverband ligt. Deze pillen zijn ook op recept, maar op het etiket staat duidelijk waar ze voor zijn. Ze pakt er twee en gaat weer naar de keuken en ontdekt dat het water kookt in het pannetje met de fles en dat de melk te heet is.

Ze houdt de fles onder de kraan om hem te laten afkoelen – terwijl mijn kreten als het gekrijs van roofvogels boven een klaterende rivier op haar neerdalen – en kijkt naar de pillen die op de aanrecht liggen en denkt: Já. Ze pakt een mes en schraapt wat poeder van een van de pillen, haalt de speen van de fles, pakt met het lemmet het schraapsel op en strooit het – een paar stofjes wit poeder maar – over de melk. Dan neemt ze zelf één pil en zevenachtste of misschien elftwaalfde of mogelijk vijftienzestiende van de andere en gaat met het flesje naar boven. Ze pakt mijn onmiddellijk verstijvende lijfje op en krijgt de speen in mijn verwijtende mond. De melk is nog steeds een beetje te warm naar mijn zin en ik spuug het eerst naar haar terug. Dan, na een tijdje, besluit ik dat het ermee door kan en drink alles op.

Iona schreeuwt. Jill wordt wakker in een huis vol pijnlijk zonlicht en Iona’s geschreeuw.

Het plan was dat Ailsa, Iona en hun moeder tot laat in de middag bij hun familie in Guelph zouden blijven, om zo het heetste gedeelte van de dag te vermijden. Maar na het ontbijt was Iona moeilijk gaan doen. Ze wilde naar huis naar de baby; ze zei dat ze bijna de hele nacht geen oog had dichtgedaan uit bezorgdheid. Het was vervelend om waar hun familie bij zat te blijven kibbelen en daarom was Ailsa gezwicht en waren ze laat in de morgen thuisgekomen en hadden de deur opengedaan van het doodstille huis.

Ailsa zei: ‘Jakkes, ruikt het hier altijd zo? Of zijn we het zo gewend dat we het niet meer ruiken?’

Iona schoot langs haar heen de trap op.

Nu schreeuwt ze.

Dood. Dood. Moordenaar.

Ze weet niets van de pillen. Waarom roept ze dan ‘moordenaar’? Vanwege het dekentje. Ze ziet dat het dekentje over mijn hoofdje getrokken is. Gestikt. Niet vergiftigd. Het heeft haar weinig tijd gekost, nog geen halve seconde, om van ‘dood’ op ‘moordenaar’ te komen. Het is een conclusie die ze onmiddellijk trekt. Ze grist me uit de wieg met het fatale dekentje nog om me heen en rent, met het bundeltje in de deken tegen zich aan gedrukt, schreeuwend de kamer uit en Jills kamer binnen.

Jill komt moeizaam overeind, verdoofd na twaalf of dertien uur slapen.

‘Je hebt mijn baby vermoord’, schreeuwt Iona haar nu toe.

Jill verbetert haar niet – ze zegt niet: míjn baby. Iona houdt me beschuldigend voor zich uitgestoken om me aan Jill te laten zien, maar voordat Jill kan kijken, word ik alweer weggetrokken. Iona kreunt en slaat dubbel alsof ze een schot in haar buik heeft gekregen. Met mij nog steeds tegen zich aan strompelt ze de trap af en botst tegen Ailsa aan die naar boven gaat. Ailsa wordt bijna omvergegooid; ze klemt zich aan de trapleuning vast en Iona let er niet op; het lijkt alsof ze het bundeltje dat ik ben in een nieuw afschuwelijk gat in haar lichaam wil persen. Ze stoot woorden uit tussen nieuw gekerm over mij.

Baby. Mijn liefje. Snoezepoes. Ooh. Oh. Haal de. Gestikt. Dekentje. Baby. Politie.

Jill heeft zonder dekens geslapen en zonder een nachtjapon aan te trekken. Ze is nog steeds in de korte broek en het topje van gisteren gekleed en ze weet niet of ze na een nacht slapen wakker geworden is, of na een uurtje. Ze weet niet waar ze is of welke dag het is. En wat zei Iona? Terwijl ze in een vat met warme wol rondtast ziet Jill Iona’s kreten meer dan dat ze ze hoort en het lijken rode flitsen, hete adertjes aan de binnenkant van haar oogleden. Ze probeert vast te houden dat ze het niet hoeft te begrijpen, maar dan beseft ze dat ze het begrepen heeft. Ze weet dat het over mij gaat.

Maar Jill denkt dat Iona zich vergist heeft. Iona is in het verkeerde deel van de droom terechtgekomen. Dat gedeelte is voorbij.

De baby heeft niets. Jill heeft voor de baby gezorgd. Ze is naar buiten gegaan en heeft haar gevonden en haar toegedekt. Ze mankeert niets.

Beneden in de gang spant Iona zich in en weet een zin naar buiten te brengen. ‘Ze heeft het dekentje over haar hoofdje getrokken, ze heeft haar gesmoord.’

Ailsa komt naar beneden terwijl ze de trapleuning vasthoudt.

‘Leg haar neer’, zegt ze. ‘Leg haar neer.’

Iona drukt me tegen zich aan en kreunt. Dan houdt ze me Ailsa voor en zegt: ‘Kijk dan. Kijk dan.’

Ailsa wendt haar hoofd af. ‘Nee’, zegt ze. ‘Ik wil niet kijken.’ Iona komt dichterbij en probeert me in haar gezicht te duwen. Ik zit nog steeds onder het dekentje, maar dat weet Ailsa niet en Iona merkt het niet of het maakt geen verschil voor haar.

Nu schreeuwt Ailsa. Ze rent om de eetkamertafel heen en schreeuwt: ‘Leg haar neer! Leg haar neer! Ik wil niet naar een dode baby kijken!’

Mevrouw Kirkham komt de keuken uit en zegt: ‘Meisjes. Meisjes toch. Waar kibbelen jullie over? Dit kan werkelijk niet.’

‘Kijk eens’, zegt Iona, terwijl ze Ailsa vergeet en om de tafel heen loopt om mij haar moeder te tonen.

Ailsa heeft de telefoon in de gang bereikt en geeft het nummer van dokter Shantz door.

‘O, een baby’, zegt mevrouw Kirkham, terwijl ze het dekentje wegtrekt.

‘Ze heeft haar gesmoord’, zegt Iona.

‘Welnee’, zegt mevrouw Kirkham.

Ailsa heeft dokter Shantz aan de telefoon en zegt met bevende stem dat hij onmiddellijk moet komen. Ze draait zich om en kijkt Iona aan, slikt om kalm te blijven en zegt: ‘Jij daar. Wil je weleens ogenblikkelijk ophouden?’

Iona laat een hoog uitdagend gejank horen en rent weg, de gang door naar de huiskamer. Ze klemt mij nog steeds tegen zich aan.

Jill staat boven aan de trap en Ailsa ziet haar.

Ze zegt: ‘Kom onmiddellijk naar beneden.’

Ze weet niet precies wat ze Jill zal aandoen, of tegen haar zal zeggen, als ze eenmaal beneden is. Ze ziet eruit alsof ze haar wil slaan. ‘We hoeven nu niet allemaal hysterisch te worden’, zegt ze.

Jills topje zit verdraaid en een groot gedeelte van een borst hangt eruit. ‘Kleed je aan’, zegt Ailsa. ‘Heb je in je kleren geslapen? Je lijkt wel dronken.’

Jill voelt zich alsof ze in het besneeuwde licht van haar droom loopt. Maar deze uitzinnige mensen zijn haar droom binnengevallen.

Ailsa kan nu over enige noodzakelijke dingen nadenken. Wat er ook is gebeurd, er kan onder geen enkel beding sprake van moord zijn. Baby’s gaan soms zomaar dood, in hun slaap. Daar heeft ze over gehoord. Geen politie erbij. Geen lijkschouwing; alleen een begrafenisje in alle stilte. Iona is degene die dit in de weg staat. Dokter Shantz kan Iona nu een injectie geven en door de injectie zal ze in slaap vallen. Maar hij kan dit moeilijk iedere dag komen doen.

Iona moet naar Morrisville. Dat is het Krankzinnigengesticht, dat vroeger het Gekkenhuis heette en in de toekomst Psychiatrisch Ziekenhuis zal gaan heten en daarna het Centrum voor Geestelijke Volksgezondheid. Maar de meeste mensen noemen het Morrisville, naar het dorp er vlakbij.

Ze gaat naar Morrisville, wordt er gezegd. Ze hebben haar naar Morrisville gebracht. Als je zo doorgaat kom je nog in Morrisville terecht.

Iona is er al eerder geweest en ze kan er weer heen. Dokter Shantz kan haar laten opnemen en zorgen dat ze er blijft totdat men vindt dat ze weer naar huis kan. Geschokt door de dood van de baby. Waanvoorstellingen. Als dat eenmaal is vastgesteld, zal zij geen bedreiging meer zijn. Niemand zal aandacht besteden aan wat ze zegt. Ze heeft een zenuwinzinking gehad. Het ziet er trouwens naar uit alsof dit misschien waar is, ze lijkt hard op weg naar een zenuwinzinking, met al dat gejank en geren. Misschien blijft ze wel zo. Maar waarschijnlijk niet. Er kan van alles tegen gedaan worden tegenwoordig. Kalmeringsmiddelen en schoktherapie als het beter lijkt om bepaalde herinneringen uit te wissen, een operatie die ze, als het moet, uitvoeren bij mensen die halsstarrig verward en beroerd blijven. Maar dat laatste doen ze niet in Morrisville – daarvoor sturen ze je naar de stad.

Voor dit alles – dat in een seconde door haar hoofd is geflitst – zal Ailsa zich op dokter Shantz moeten verlaten. Een welwillend gebrek aan nieuwsgierigheid en een bereidheid alles van haar kant te zien. Maar dat zal niet moeilijk vallen voor iemand die weet wat zij allemaal heeft moeten doorstaan. Wat ze heeft gedaan om het fatsoen van deze familie te bewaren, de klappen die ze heeft moeten verduren, vanaf haar vaders mottige loopbaan en haar moeders verwarde geest tot aan Iona’s inzinking op de verpleegopleiding en George die ervandoor ging en toen sneuvelde. Verdient Ailsa dan ook nog een publiek schandaal – een stuk in de krant, een rechtszaak, misschien zelfs een schoonzuster in de gevangenis?

Dokter Shantz zou denken van niet. En niet alleen omdat hij al deze redenen kent door wat hij als bevriende buur heeft geobserveerd. Niet alleen omdat hij weet dat mensen die hun aanzien verliezen vroeg of laat in de kou komen te staan.

Zijn redenen om Ailsa te helpen zijn allemaal aan zijn stem te horen als hij door de achterdeur naar binnen rent, de keuken door en haar naam roept.

Jill heeft net onder aan de trap gezegd: ‘De baby heeft niets.’

En Ailsa heeft gezegd: ‘Hou jij je mond totdat ik je vertel wat je moet zeggen.’

Mevrouw Kirkham staat in de deuropening tussen de keuken en de gang, waar dokter Shantz langs moet.

‘O, wat ben ik blij dat u er bent’, zegt ze. ‘Ailsa en Iona zijn zo aan het kibbelen. Iona heeft een baby op de stoep gevonden en nu zegt ze dat het dood is.’

Dokter Shantz pakt mevrouw Kirkham op en zet haar aan de kant. Hij zegt weer: ‘Ailsa?’ en strekt zijn armen uit, maar laat dan alleen zijn handen krachtig op haar schouders neerkomen.

Iona komt met lege handen de woonkamer uit.

Jill zegt: ‘Wat heb je met de baby gedaan?’

‘Ik heb haar verstopt’, zegt Iona uitdagend en ze trekt een gezicht – het soort gezicht dat een wanhopig bang iemand trekt die zich kwaadaardig wil voordoen.

‘Dokter Shantz gaat je een injectie geven’, zegt Ailsa. ‘Dat zal je leren.’ Er volgt nu een absurde scène waarin Iona rondrent, zich tegen de voordeur aan gooit – Ailsa maakt een sprong om haar tegen te houden – en dan tegen de trap, waar dokter Shantz haar te pakken krijgt, op haar gaat zitten en haar armen tegen de grond drukt en zegt: ‘Kom, kom, kom, Iona. Rustig nu maar. Nog even en je voelt je weer beter.’ En Iona schreeuwt en jankt en kalmeert. De geluiden die ze maakt, haar gespartel, haar pogingen om te ontsnappen, lijken allemaal toneel. Alsof ze het – hoewel ze vrij letterlijk buiten zinnen is – een bijna onmogelijke opgave vindt om zich tegen Ailsa en dokter Shantz te verzetten, dat ze alleen maar tot een dergelijke parodie in staat is. Wat duidelijk maakt – en dat is misschien haar ware bedoeling – dat ze zich helemaal niet verzet maar op instorten staat. Op het meest pijnlijke en ongelegen moment, terwijl Ailsa tegen haar schreeuwt: ‘Je moest je schamen.’

Terwijl hij de injectie geeft zegt dokter Shantz: ‘Brave meid, Iona. Zo dan.’

Over zijn schouder zegt hij tegen Ailsa: ‘Zorg jij voor je moeder. Ze kan beter gaan zitten.’

Mevrouw Kirkham veegt haar tranen af met haar vingers. ‘Ik maak het best’, zegt ze tegen Ailsa. ‘Ik wou alleen dat jullie niet steeds zo’n ruziemaakten. Je had me moeten vertellen dat Iona een baby had. Je had hem haar moeten laten houden.’

Mevrouw Shantz, in een Japanse kimono over haar zomerpyjama, komt door de keukendeur naar binnen.

‘Is alles in orde?’ roept ze.

Ze ziet het mes op de aanrecht en het lijkt haar verstandig om het te pakken en in een la te leggen. Wanneer mensen overstuur zijn is een mes binnen handbereik het laatste wat ze nodig hebben.

Te midden van dit alles denkt Jill dat ze een zacht kreetje heeft gehoord. Ze is moeizaam over de trapleuning geklommen om langs Iona en dokter Shantz heen te komen – ze was de trap weer halverwege opgerend toen Iona die kant uit kwam – en heeft zich op de grond laten zakken. Ze gaat door de schuifdeuren de woonkamer in waar ze eerst geen spoor van me kan ontdekken. Maar ze hoort weer een zacht kreetje en gaat op het geluid af naar de bank en kijkt eronder. En daar lig ik, naast de viool.

Tijdens dat korte eindje van de gang naar de woonkamer heeft Jill zich alles herinnerd en is haar adem gestokt en heeft haar mond zich met afgrijzen gevuld, maar dan brengt een schok van vreugde haar leven weer op gang, als ze net zoals in haar droom een springlevende baby vindt en niet een uitgedroogd lijkje met een notenhoofdje. Ze neemt me in haar armen. Ik verstijf niet, trap, of krom mijn ruggetje niet. Ik ben nog steeds vrij slaperig van de pijnstiller in mijn melk, waardoor ik de hele nacht en een halve dag buiten westen ben geweest en waarvan een grotere hoeveelheid – misschien niet eens een zo veel grotere – me echt de das om zou hebben gedaan.

Het kwam helemaal niet door het dekentje. Iedereen die het even goed bekeek kon zien dat het zo licht en losjes geweven was dat alle lucht die ik nodig had erdoorheen kon. Je kon er net zo gemakkelijk door ademen als door een visnet.

Misschien heeft uitputting een rol gespeeld. Een hele dag huilen, zo’n woedend staaltje van zelfexpressie, had me uit kunnen putten. Dat, en het witte poeder dat in mijn melk gevallen was, had me in diepe, regelmatige slaap gedompeld waarbij ik zo licht ademde dat Iona het niet had opgemerkt. Je zou denken dat ze wel had kunnen voelen dat ik niet koud was en je zou ook denken dat al dat gekerm en geschreeuw en geren me weer snel bij mijn positieven zou hebben gebracht. Ik weet niet waarom dit niet gebeurde. Ik denk dat ze het in haar paniek niet opgemerkt heeft en door de toestand waarin ze al was voordat ze me vond, maar ik weet niet waarom ik niet eerder gehuild heb. Of misschien heb ik wel gehuild, maar hoorde niemand me in de opschudding. Of misschien heeft Iona me gehoord en me na één blik onder de bank geduwd omdat alles nu bedorven was.

Toen had Jill me gehoord. Het was Jill geweest.

Iona werd naar dezelfde bank gedragen. Ailsa trok haar schoenen uit om het brokaat te ontzien en mevrouw Shantz ging boven een lichte sprei halen om over haar heen te leggen.

‘Ik weet dat ze hem niet voor de warmte nodig heeft’, zei ze. ‘Maar ze voelt zich vast beter als er iets over haar heen ligt als ze wakker wordt.’

Daarvoor was iedereen natuurlijk om me heen komen staan om te zien dat ik nog leefde. Ailsa verweet het zich dat ze dat niet meteen ontdekt had. Ze vond het vreselijk om toe te geven dat ze niet naar een dode baby had durven kijken.

‘Iona’s zenuwen zijn zeker besmettelijk’, zei ze. ‘Ik had het moeten weten.’

Ze keek naar Jill alsof ze wilde zeggen dat ze een blouse over haar topje aan moest trekken. Toen herinnerde ze zich hoe ze haar had afgesnauwd, onterecht zoals nu bleek, en daarom zei ze niets. Ze probeerde haar moeder niet eens duidelijk te maken dat Iona nooit een baby had gehad, hoewel ze zachtjes tegen mevrouw Shantz zei: ‘Dat zou weleens tot de roddel van de eeuw kunnen leiden.’

‘Ik ben zo blij dat er niets ergs gebeurd is’, zei mevrouw Kirkham. ‘Ik dacht even dat Iona het doodgemaakt had. Ailsa, je moet proberen om je zus niet altijd de schuld te geven.’

‘Nee, moeder’, zei Ailsa. ‘Vooruit, laten we in de keuken gaan zitten.’

Er stond een flesje klaar, dat ik onder normale omstandigheden al veel vroeger zou hebben opgeëist en opgedronken. Jill begon het warm te maken en hield me daarbij de hele tijd op haar arm.

Ze had meteen naar het mes rondgekeken toen ze de keuken binnenkwam en tot haar verbazing gezien dat het er niet meer lag. Maar ze kon nog een heel klein beetje poeder op de aanrecht zien, of dacht het te zien. Met haar vrije hand veegde ze het af voordat ze de kraan opendraaide voor het water voor de fles.

Mevrouw Shantz ging koffiezetten. Terwijl het water opstond zette ze de steriliseerpan op het fornuis en maakte de flessen van de vorige dag schoon. Ze was tactvol en bekwaam en wist maar net te verbergen dat dit hele drama met zijn verhitte gevoelens haar opmonterde.

‘Iona had echt een obsessie over de baby’, zei ze. ‘Het was te verwachten dat er zoiets zou gebeuren.’

Toen ze zich van het fornuis omdraaide om deze laatste woorden tegen haar man en Ailsa te zeggen, zag ze dat dokter Shantz Ailsa’s handen, die ze aan beide zijden tegen haar hoofd hield, pakte en naar beneden trok. Hij trok zijn eigen handen te snel en te schuldbewust weg. Als hij dat niet had gedaan, zou het geleken hebben dat hij haar troostte. Als dokter had hij daar zeker het recht toe.

‘Ailsa, ik vind dat je moeder ook maar beter kan gaan liggen’, zei mevrouw Shantz nadenkend en zonder te pauzeren. ‘Ik zal eens zien of ik haar zover kan krijgen. Als ze eenmaal geslapen heeft, is ze het vast weer vergeten. Iona ook, met enig geluk.’

Mevrouw Kirkham was de keuken bijna meteen na haar binnenkomen weer uit gelopen. Mevrouw Shantz vond haar in de huiskamer, waar ze naar Iona zat te kijken en de sprei verschikte om er zeker van te zijn dat ze goed toegedekt was. Mevrouw Kirkham had niet echt zin om te gaan liggen. Ze wilde dat men haar alles eens uitlegde omdat ze wist dat haar eigen verklaringen er op de een of andere manier naast zaten. En ze wou dat mensen weer gewoon tegen haar praatten en niet op die rare vriendelijke en zelfvoldane manier van tegenwoordig. Maar met haar gebruikelijke beleefdheid en in de wetenschap dat ze weinig in de melk te brokkelen had, stond ze toe dat mevrouw Shantz haar naar boven bracht.

Jill las de instructies voor het klaarmaken van het flesje. Ze stonden met blokletters op de zijkant van het blik met maïssiroop. Toen ze de voetstappen de trap op hoorde gaan, dacht ze dat ze maar beter iets kon doen terwijl ze de kans had. Ze liep met me naar de huiskamer en legde me in een stoel.

‘Zo’, fluisterde ze vertrouwelijk. ‘En nu even stil blijven liggen.’

Ze knielde neer en tastte rond en trok de viool voorzichtig uit zijn schuilplaats vandaan. Ze vond de doek en de kist en borg de viool netjes weg. Ik hield me stil – nog net niet in staat om me om te draaien – en ik gaf geen kik.

Alleen in de keuken grepen dokter Shantz en Ailsa de kans waarschijnlijk niet aan om elkaar te omhelzen, maar keken elkaar slechts aan. Wetend, en zonder beloften of wanhoop.

Iona gaf toe dat ze mijn polsje niet had genomen. En ze had nooit beweerd dat ik koud was. Ze zei dat ik stijf had aangevoeld. Toen zei ze: niet stijf maar zwaar. Zo zwaar, zei ze, dat ze meteen had gedacht dat ik niet meer kon leven. Een zandzakje, een dode last.

Ik denk dat hier iets in zit. Ik geloof niet dat ik dood was, of uit de dood ben weergekeerd, maar ik geloof wel dat ik ver weg was en dat ik al dan niet terug had kunnen komen. Ik geloof dat de uitkomst niet vaststond en dat het met wil te maken had. Ik bedoel dat het van mij afhing of ik de ene of de andere kant op zou gaan.

En het was niet Iona’s liefde, zeker de meest oprechte die me ooit ten deel zal vallen, die de doorslag had gegeven. Haar geschreeuw, haar pogingen om me in haar lichaam te persen, hadden geen resultaat gehad en waren niet wat me ten slotte had overgehaald. Want het was niet Iona met wie ik genoegen moest nemen. (Had ik dat kunnen weten en had ik zelfs geweten dat het niet Iona was die me op den duur het meeste goed zou doen?) Het was Jill. Ik zou het met Jill moeten doen en wat zij me kon geven, ook al leek dat misschien maar half zo goed.

Volgens mij ben ik toen pas vrouwelijk geworden. Ik weet dat dit al lang voor mijn geboorte vaststond en dat het iedereen vanaf het begin van mijn leven duidelijk was geweest, maar ik geloof dat pas op het moment dat ik besloot terug te komen, toen ik het gevecht tegen mijn moeder had opgegeven (en dat moet om zoiets als haar volledige overgave zijn geweest) en voor overleven had gekozen in plaats van een overwinning (de dood zou een overwinning geweest zijn), dat ik toen mijn vrouwelijke natuur aannam.

En dat Jill in zekere mate de hare aannam. Ontnuchterd en dankbaar, zonder ook maar te durven denken aan waaraan ze ternauwernood was ontsnapt, begon ze van me te houden, omdat het alternatief iets verschrikkelijks zou zijn geweest.

Dokter Shantz vermoedde wel iets, maar hij liet het rusten. Hij vroeg Jill hoe ik de dag ervoor was geweest. Lastig? Ja, zei ze, erg lastig. Hij zei dat baby’s die te vroeg geboren waren, zelfs al was het maar een klein beetje te vroeg, gevoelig voor schokken waren en je heel voorzichtig met hen moest zijn. Hij raadde aan dat ik altijd op mijn rugje werd gelegd als ik ging slapen.

Iona hoefde geen schoktherapie te ondergaan. Dokter Shantz gaf haar pillen. Hij zei dat ze oververmoeid was van het zorgen voor mij. De vrouw die haar werk op de bakkerij had overgenomen, wilde er weer mee ophouden – de nachtdienst beviel haar niet. Dus ging Iona weer terug.

Dat is wat ik me het best herinner van mijn zomerse logeerpartijen bij mijn tantes, toen ik een jaar of zes, zeven was. Om op dat vreemde, normaal verboden middernachtelijke uur te worden meegenomen naar de bakkerij en toe te kijken terwijl Iona haar witte muts opzette en haar schort omdeed en daarna de reusachtige witte klomp deeg kneedde die bewoog en borrelde alsof hij leefde. Hoe ze daarna de koekjes uitsneed en mij de restjes in mijn mond stopte en, bij speciale gelegenheden, een bruidstaart modelleerde. Hoe stralend wit de grote keuken was, terwijl de ramen met nachtelijk duister gevuld waren. Ik schraapte het bruidsglazuur uit de schaal – die smeltende, stekende, onweerstaanbare suiker.

Ailsa vond dat ik niet zo laat op moest blijven, of zo veel zoetigheid eten. Maar ze stak er geen stokje voor. Ze zei dat ze zich afvroeg wat mijn moeder wel zou zeggen – alsof Jill de lakens uitdeelde en niet zij. Ailsa had enkele regels die ik thuis niet hoefde te volgen – hang die jas op, spoel dat glas af voordat je het droogt, anders komen er vlekken op – maar ik zag nooit de harde, altijd drammende vrouw die Jill zich herinnerde.

Er werd nooit meer iets smalends over Jills muziek gezegd. Ze verdiende er tenslotte voor ons de kost mee. Het concert van Mendelssohn had haar niet kleingekregen. Ze had haar diploma behaald; ze was afgestudeerd aan het conservatorium. Ze had haar haar laten knippen en was mager geworden. Ze had een half vrijstaand huis kunnen huren in de buurt van High Park in Toronto en een vrouw in dienst kunnen nemen die een gedeelte van de tijd voor me zorgde, omdat ze haar pensioentje als oorlogsweduwe had. En toen had ze vast werk bij een radio-orkest gekregen. Ze zou er trots op zijn dat ze tijdens haar hele loopbaan als violiste werkzaam was geweest en nooit op lesgeven terug had hoeven vallen. Ze zei dat ze wist dat ze geen groot violiste was, dat ze geen buitengewone gave of lotsbestemming had, maar dat ze in ieder geval in staat was de kost te verdienen met iets wat ze graag deed. Zelfs nadat ze met mijn stiefvader getrouwd was en we met hem naar Edmonton waren verhuisd (hij was geoloog), speelde ze verder in het symfonieorkest daar. Ze speelde tot een week voor de geboorte van elk van mijn halfzusjes. Ze had het getroffen, zei ze vaak – haar man had nooit bezwaren gehad.

Iona had nog een paar inzinkingen, de ernstigste toen ik ongeveer twaalf was. Ze werd voor een paar weken naar Morrisville gebracht. Ik geloof dat men haar daar insuline heeft gegeven – ze kwam dik en spraakzaam terug. Ik ging op bezoek terwijl ze er niet was, en Jill kwam mee, met mijn eerste zusje, dat kort daarvoor geboren was. Uit de gesprekken tussen mijn moeder en Ailsa begreep ik dat het niet raadzaam zou zijn geweest om een baby mee te brengen terwijl Iona er was; het zou haar misschien weer ‘aan de gang’ hebben gebracht. Ik weet niet of de episode waardoor ze in Morrisville belandde iets met een baby te maken had.

Ik voelde me buitengesloten die keer. Jill en Ailsa waren allebei met roken begonnen en zaten tot ’s avonds laat aan de keukentafel koffie te drinken en sigaretten te roken, totdat het één uur was en de baby gevoed moest worden. (Mijn moeder gaf deze baby de borst en ik was blij te horen dat ik nooit zulk intiem, lichamelijk verwarmd eten had gekregen.) Ik weet dat ik chagrijnig naar beneden was gekomen omdat ik niet kon slapen en plotseling spraakzaam werd en uitgelaten tussen hun gesprek probeerde te komen. Ik begreep dat ze over dingen praatten die niet voor mijn oren bestemd waren. Ze waren, onverklaarbaar, dik bevriend met elkaar geraakt.

Ik probeerde een sigaret te pakken en mijn moeder zei: ‘Niet doen. We zitten te praten.’ Ailsa zei dat ik maar iets uit de ijskast moest pakken, cola of gemberbier. Dat deed ik, maar in plaats van ermee naar boven te gaan ging ik naar buiten.

Ik ging op de keukenstoep zitten, maar onmiddellijk klonken hun stemmen te zacht en kon ik niets meer verstaan van hun licht spijtige of geruststellende woorden. Dus begon ik door de achtertuin te sluipen, buiten het lichtschijnsel dat door de hordeur viel.

In het lange witte huis met de glasblokken woonden nu nieuwe mensen. De Shantzes waren vertrokken en brachten het hele jaar in Florida door. Ze stuurden mijn tantes sinaasappels, waardoor je, volgens Ailsa, voor eeuwig ging walgen van de sinaasappels die je in Canada kon kopen. De nieuwe buren hadden een zwembad laten aanleggen, dat voornamelijk door hun twee mooie tienerdochters gebruikt werd – meisjes die dwars door me heen keken wanneer ze me op straat tegenkwamen – en door de vriendjes van de dochters. De struiken, tussen de tuin van mijn tantes en die van hen, waren tamelijk hoog opgeschoten, maar ik kon hen nog steeds om het zwembad zien rennen en elkaar er met veel gegil en gespetter in zien duwen. Ik keek neer op hun gedoe omdat ik een ernstige kijk op het leven had en veel hooggestemder en teergevoeliger over de liefde dacht. Maar toch had ik graag hun aandacht getrokken. Ik had graag gehad dat een van hen mijn lichtgekleurde pyjama in het donker had gezien en het op een gillen had gezet omdat ze dacht dat ik een geest was.

Biografie

© Derek Shapton

Alice Munro (Canada, 1931) studeerde aan de universiteit van Western Ontario. Munro geldt als een van ’s werelds belangrijkste schrijvers. Haar werk is vertaald in vijfentwintig talen en ze won talloze prijzen, met als absolute kroon op haar werk de Nobelprijs voor Literatuur in 2013.

Voor andere schrijvers en verdere inspiratie, ga naar www.degeus.nl.
Wilt u tweewekelijks nieuws ontvangen over weggeefacties, schrijversevenementen en ander nieuws, geef u dan hier op voor de nieuwsbrief.
Of volg ons op Facebook of Twitter.

Alice Munro bij De Geus

De liefde van een goede vrouw

De (meestal vrouwelijke) personages in deze verhalenbundel proberen hun dagelijks bestaan, of dat van anderen, naar hun hand te zetten – in werkelijkheid of in hun fantasie. Ze ontmoeten nieuwe mensen, knopen relaties aan, verliezen een geliefde en maken keuzes in het leven. Maar ze rekenen daarbij buiten de onvermoede en geheime kracht van de liefde.

De liefde van een goede vrouw – bestel hier

==

Liefde slaapt nooit

Alice Munro beheerst het genre van het korte verhaal als geen ander. Een onverwachte wending, een toevallige herinnering of een terloopse ontmoeting kan de aanleiding zijn om een heel leven bloot te leggen. Zoals dat van de onberispelijke huishoudster die langzaam tot de categorie van oude vrijsters dreigt te gaan behoren als ze door een uit de hand gelopen grap van een paar meiden in contact komt met een aan lagerwal geraakte man.

Liefde slaapt nooit – bestel hier

==

Stilte

In Stilte vinden we verhalen over vrouwen van alle leeftijden en in alle mogelijke omstandigheden. Hun levens worden tastbaar gemaakt door de subtiliteit en de compassie van de schrijfster. Alice Munro laat de lasten van het leven en de verrassingen van de liefde zo levendig zien dat het onze eigen verhalen zouden kunnen zijn.

Stilte – bestel hier

==

Weg van haar

Grant en Fiona leiden al vijftig jaar een comfortabel en teruggetrokken bestaan op het platteland van Ontario. Fiona krijgt steeds meer problemen met haar geheugen en laat zich opnemen in een verpleegtehuis om haar man Grant niet tot last te zijn. Wanneer Grant haar voor het eerst opzoekt in het tehuis herkent Fiona hem niet meer en blijkt ze verliefd te zijn geworden op Aubrey, een andere patiënt.

Weg van haar – bestel hier

==

Het uitzicht vanaf Castle Rock

In Het uitzicht vanaf Castle Rock put Alice Munro (geboren Laidlaw) uit haar familiegeschiedenis. Haar vaders betovergrootvader waagt de oversteek van Schotland naar de Nieuwe Wereld. Er zijn brieven bewaard gebleven van meerdere generaties Laidlaw; zo heeft Munro een beeld kunnen geven van hoe het de nieuwe emigranten en hun nageslacht verging. Munro schrijft over de streek waar ze is geboren en opgegroeid, en trekt in de laatste verhalen in deze bundel de lijn door naar het heden.

Het uitzicht vanaf Castle Rock – bestel hier

==

Lief leven

Munro is op ongeëvenaarde wijze in staat de essentie van het leven in korte, tijdloze verhalen neer te zetten. De verhalen in Lief leven gaan over weggaan, opnieuw beginnen en thuiskomen, en vormen een levendig en indrukwekkend portret van hoe vreemd, gevaarlijk en buitengewoon het dagelijks leven kan zijn.

Lief leven – bestel hier

==

Te veel geluk

Een jonge vrouw en moeder die moet leren omgaan met de ondraaglijke pijn van het verlies van haar drie kinderen; een vrouw die probeert wraak te nemen op haar concurrente in de liefde; en een negentiende-eeuwse vrouwelijke wiskundige die het geluk najaagt: Alice Munro schrijft met een bedrieglijke eenvoud in tien nieuwe verhalen over de levens van vrouwen en de meedogenloosheid van het leven, huwelijk, overspel, verlies en wreedheid.

Te veel geluk – bestel hier

==

Levens van meisjes en vrouwen

Canada, jaren veertig. Als het gezin van Del Jordan van het platteland naar de stad verhuist, wordt Del omringd door vrouwen: haar moeder, een pittige, wat bijzondere vrouw, haar moeders wellustige kostganger, en haar beste vriendin Naomi. Via hen en haar eigen ervaringen met seks, geboorte en dood ontdekt Del de slechte en de goede kanten van het vrouw-zijn.

Levens van meisjes en vrouwen – bestel hier

==

De manen van Jupiter

Elf verhalen over vrouwen die, ieder op eigen wijze, ontdekken dat de liefde maar zelden eerlijk en betrouwbaar is. De vrouwen zijn van verschillende leeftijden en achtergronden, maar hebben gemeen dat ze geleerd hebben dat liefde en relaties zelden zo romantisch en meeslepend zijn als in sprookjes.

De manen van Jupiter – bestel hier