Elsie Johansson

Gisteren is voorbij

Vertaald uit het Zweeds door Janny Middelbeek-Oortgiesen

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van de Zweedse Cultuurraad te Stockholm

==

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

==

Oorspronkelijke titel Sin ensamma kropp, verschenen bij Albert Bonniers Förlag

Oorspronkelijke tekst © Elsie Johansson 2008

First Published by Albert Bonniers Förlag, Stockholm, Zweden

Nederlandse vertaling © Janny Middelbeek-Oortgiesen en De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Omslagillustratie © Getty Images/Nancy Honey

isbn 978 90 445 2228 0

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Onder ons

Nu ben ik. Ik ben nu. Ik ben ik en ik ben jij.

Maar wie ben jij? In wezen?

Van buitenaf beschouwd ben ik iemand, van binnenuit gezien ben ik een ander.

Met wie praat je?

Ik praat met mezelf in mijn eigen hoofd.

Waarom doe je dat?

‘Waarom’ en ‘daarom’ vitten op elkaar. Immerfort.

Wat zijn jouw beweegredenen?

Ook al loop ik het risico dat ik het mooier maak, ik durf te beweren dat ik over een heleboel restliefde beschik die ik nooit heb kunnen gebruiken. Herstel! Verkeerd uitgedrukt. Waarvan ik nooit gebruikgemaakt heb. Dat is de juiste uitdrukking.

En wat wil je bereiken?

Misschien een methode vinden, maar dat is buitengewoon onduidelijk.

Is dat jouw uitputtende en waarheidsgetrouwe antwoord?

Nou ja … Ik wil waarschijnlijk ook vergeving.

Van wie?

Van mezelf.

Van jezélf?

Natuurlijk. De doden kunnen niet vergeven. Als God althans niet zijn heilige mandaat verleent.

Verder niets?

Jawel! Maar daar wil ik verder niet op ingaan.

Waarom niet?

Een beetje schaamtegevoel moet een mens toch wel hebben.

Wie zegt dat?

Ik ben de dochter van mijn vader en Mamijn.

Wat heeft dat ermee te maken?

Bestook me nou alsjeblieft niet! Ik ben ook maar een mens.

Bock

Vrouwen van mijn leeftijd worden niet op het laatste moment verhit en met een verfomfaaid kapsel wakker om vervolgens luid vloekend op de wekker spiernaakt naar de douche te rennen en daar van ongeduld te staan springen. Om zes uur vanochtend stond ik al in gedachten verzonken voor het raam van een van mijn sparerooms te kijken hoe de hemel in het oosten boven de daken van de huizen geleidelijk bleekblauw verschoot. Als het weer tot de avond helder blijft, zal ik van achter de ramen van de westelijke gevel van de zonsondergang kunnen genieten. Nu, in het begin van oktober, is het kleurenspel soms zo vlammend mooi wanneer de zonneschijf zachtjes onder de einder zakt …

Maar het wordt langzamerhand te koud om op het balkon te zitten. Je bloed wordt trager.

Zeg dat niet! Ik hou er niet van om het koud te hebben. Dat weet je.

En ik hou er niet van om zonsondergangen te romantiseren! En het is trouwens niet de zon die ondergaat, het is jouw kant van de aardbol die wegdraait.

Zodra ik in romantische voorstellingen wegzwijmel, dreun ik mezelf terug naar de realiteit. Ik hou mezelf kort. Er is mij veel aan gelegen om mijn waardigheid te behouden. Zielig ben ik niet en ook niet onnozel!

Het is nu acht minuten voor negen. Ik ben nog niet gedoucht en aangekleed. Mijn huurders komen zo, dat wil zeggen: Greger nog even niet; hij opent zijn fotozaak meestal pas op zijn vroegst om half elf, als hij tenminste geen afspraak in zijn atelier heeft ingepland. Maar Kattis en Ebba zullen al over een paar minuten hun fiets in het rek bij het hek zetten. Ze hebben allebei een vilten zadeldekje dat eruitziet als een rattensnuit met snorharen; dat halen ze eraf en nemen ze mee naar binnen. Wanneer ze het korte stukje van de straat naar mijn huis lopen, zal ik hen met elkaar zien praten en lachen. Ze zien er zo vanzelfsprekend uit samen. Ebba draaft voorop en haalt als ze halverwege zijn de sleutels uit haar tas, Kattis loopt achter haar aan met de plastic boxen in een fietsmand waar een geruit kleedje overheen zit; ze nemen altijd hun lunch mee en warmen die beneden in de magnetron op. Als ze de vorige avond geen tijd hebben gehad om de salon schoon te maken, gaan ze dat eerst doen, voordat de klanten komen om hun haar te laten knippen, kleuren of wat ze ook willen. Uitstekende huurders, alle drie, ook al is Greger bijzonder teruggetrokken; een beetje verlegen, zou ik willen zeggen. En heel correct. Maar je weet niet wat er in hem omgaat. Met Kattis en Ebba is dat precies omgekeerd. Die zijn allebei zo open, bijna overdreven geëmancipeerd; die huichelen totaal niet over het feit dat ze ook in een ander opzicht een stel zijn. Ze noemen mij Maliss, terwijl Greger ‘mevrouw Parre’ zegt, maar je kunt niet zeggen dat we privé met elkaar omgaan, behalve dat ze de post uit de bus halen en de planten water geven als ik eens weg ben. Dat ben ik tegenwoordig zelden.

Het was een verstandige zet van mij om het huis op een gegeven moment te laten verbouwen en de benedenverdieping te verhuren. En daar heb ik reuze mazzel mee gehad; er zijn nooit problemen en ik heb nu al elf jaar dezelfde huurders. Ik heb zelfs mooie, enigszins ouderwetse smeedijzeren bordjes voor hen bekostigd, die als een sierlijke kwaliteitsgarantie op een goede hoogte boven het trottoir hangen. Ze passen bij het huis – op dergelijke details let ik goed. Ik heb Greger bovendien toestemming gegeven om vlak bij het hek een vitrinekast te plaatsen; hij is een heel goede portretfotograaf en hij stelt achter het altijd keurig gelapte glas regelmatig wisselende blijken van zijn kunnen tentoon.

Het is leuk om wat mensen om je heen te hebben die komen en gaan; dan voel je je niet zo afgesneden. Maar het is fijn dat er ’s avonds en ’s nachts niemand is. In elk geval ’s nachts. Ja … dat in elk geval.

Toen Parre dit oude vrijstaande huis kocht, op stand gelegen en met twee etages plus een handig zolderappartementje met een schuin dak, had hij het idee om de benedenverdieping te gebruiken als kantoor en magazijn voor bestelgoederen van zacht materiaal, zoals overalls, werkschoenen voor verschillende seizoenen, zitkussens en dergelijke. Hij liet ook een stuk of drie kamers in orde maken voor overnachtende truckers. Zijn beide tienerdochters mochten vrij over het zolderappartementje beschikken, wanneer ze maar wilden. Dat was de bedoeling. De rest zouden wij voor onszelf houden, Parre en ik en de kinderen die Parre in zijn plannen had meegenomen. Van die plannen kwam niets terecht. Zoals zo vaak waren Parres ideeën eerder vriendelijk dan verstandig. Voor mij zou het zo het comfortabelst zijn, zei hij, als ik alleen maar de trap op en af hoefde te gaan tussen woning en werkplek. Voor de kinderen ook vertrouwd … Maar het bleek algauw volslagen ondoenlijk. En overbodig, helaas. Het kantoor moest zich natuurlijk op het industrieterrein bij de garage en de parkeerplaatsen bevinden, zodat hij, Parre, gewoon voortdurend met zijn poten in de modder kon staan, en ik natuurlijk ook. De ellende met zijn beide dochters wil ik liever vergeten; die tijd is godzijdank voorbij. En de kinderen, ónze kinderen … tja, dat liep nu eenmaal zoals het liep. En dat lag niet aan Parre! Het lag níét aan Parre.

Maar daar wil ik nu niet aan denken. Ik wil alleen maar ‘rustig’, ‘beheerst’ en ‘realistisch’ zijn. En ‘ootmoedig’. Dat ik me vanochtend een beetje opgewonden voel, gaat absoluut alleen mij wat aan. Ik ben ik. Nu is nu. En ik leef. In het heden.

Gisteren is voorbij.

De dag van morgen ziet u niet.

Vandaag helpt de Heere u.

Dat stond op een wandkleed dat Mamijn had gemaakt en boven de buffetkast had vastgespijkerd. De vrouwen die voortsjokten in de generaties vóór mij borduurden fraaie spreuken ter troost en stichting van zichzelf, dat wil zeggen: als ze in de ladekast een bosje borduurzijde hadden weggestopt en een stuk stof dat groot genoeg was om de letters op voor te krijten. En als ze er een ogenblik de tijd en de puf voor hadden uiteraard.

Op een van mijn grootmoeder geërfd versleten lapje, met zijde gevoerd en voorzien van een zijdeachtige kwast, vast bedoeld als bladwijzer voor in de bijbel, is zowel de vermaning als de beloning redelijk te ontcijferen: Bidt, en u zal gegeven worden. Zou dat voor mij ook gelden? Het geldt misschien voor speciale gevallen. In mijn geval zou het aanmatigend overkomen om Hem lastig te vallen, ook al bidt en smeekt mijn ongehoorzame onderbuik met piepkleine, nauwelijks toegegeven aanroepen om een wonder: Goede, goede God, maak dat hij terugkomt! Laat ik het nou niet allemaal hebben bedorven! Alsof dat zo belangrijk is.

Waarom zou de Here onze God, als Hij die macht had, de egoïstische, zelfs onfatsoenlijke wensen van een gepensioneerd en geprivilegieerd luxewezen vervullen wanneer er zo veel anderen zijn die meer behoefte hebben aan veel belangrijker dingen? Een mens zou zich moeten schamen! En een mens zou moeten weten waarvoor hij bidt, en dat voor zichzelf moeten houden zonder een bovenaardse tovenaar lastig te vallen. Vooral niet met iets wat alleen maar onbenullig is en niet serieus, vermoedelijk een beleefde geste.

Ik vraag me af wat Ebba en Kattis zouden denken als ze wisten wat voor spervuur van gedachten er kriskras door mijn hoofd flitst nu ik hier achter het gordijn sta. Toen hij gisteravond met zijn boeket rozen aankwam, kunnen ze hem in elk geval niet hebben gezien; zo laat ontvangen ze meestal geen klanten meer, het was immers al na zevenen. Maar als dat wel het geval is geweest, dan denk ik eigenlijk dat mensen met hun aanleg, of hoe moet je dat uitdrukken, aanzienlijk toleranter van aard zijn, niet zo … beperkt als de meeste anderen, die denken dat er maar één manier is waarop de liefde zich dient te manifesteren en moet worden geuit, en dan ook nog uitsluitend binnen bepaalde leeftijdsgrenzen. ‘Maar lieve hemel, Maliss, je bent gepensioneerd, een zeventigplusser!’ Nee, dat zou geen van beiden zeggen. Misschien: ‘Wat leuk! Maar waarom moet het nou een man zijn?’ En dan zouden ze elkaar lachend aankijken, en ik zou daar natuurlijk bij staan blozen. Mijn masker aanspannen en afwerend wuiven.

Het zou nooit in mij opkomen mijn privébezoeken van heren met mijn huurders te bespreken! Trouwens, als ik meneer Von niet meereken, heb ik maar één zo’n bezoek gehad. Eén herenbezoek. En ik weet niet eens of het dat wel echt was. Er valt trouwens niets te speculeren, want het is niet gebeurd! Ik speculeer nooit over het intieme liefdesleven van Ebba en Kattis, ook al zou ik best kunnen raden wie de man is en wie de vrouw. Dat schijnt immers zo te zijn. Dat ze verschillende rollen hebben. Dat heb ik in elk geval gelezen. Hoe dat in zijn werk gaat, is natuurlijk niet iets om uit te pluizen.

Ook al heb ik echt goed geslapen – voor zover ik weet althans – en heb ik een kan groene thee gedronken met grof brood en fruit erbij, ik voel me vanochtend nog steeds een tikje rusteloos. Ik loop wachtend en luisterend rond en dat is geen situatie waarin ik me wil bevinden. Ik betrap mezelf erop dat ik keer op keer op een nerveuze manier over mijn wangen strijk en mijn oren en kin wrijf en kneed. De huid van mijn gezicht voelt droog aan onder mijn hand, vooral het bruinrode gedeelte ter hoogte van mijn linkeroor komt me schraler en heter voor dan anders. Ik sla zachtjes op mijn slappe halshuid om die wat strakker en elastischer te maken, en al weet ik dat het er niet anders van wordt, ik doe het toch en ga stevig met de knokkels van mijn wijsvingers op en neer.

Belachelijk, hè? Ik weet het. En toch heb ik gelijk als ik vind dat mijn kaakbeen best mooi is! Al zeg ik het zelf. Ik voel dat het fijngebouwd is, en het is zo vertrouwd en jeugdig dat ik ervan moet glimlachen en tegelijkertijd een beetje ontroerd ben wanneer ik er zacht met mijn vinger overheen strijk … En De Dood draagt iedereen met zich mee. Wat dat betreft ben ik niet de enige.

Hoe oud zou hij eigenlijk zijn, Bockberg? Hij werkt nog, maar aan de andere kant: als je een eigen bedrijf hebt, kun je natuurlijk werken zolang je wilt … Hij ziet er sterk uit.

Hou op, Maliss!

Ja, ja, maar het is toch niet verkeerd om toe te geven dat ik me gisteravond zowel verward als boos op mezelf voelde toen ik daar in mijn eentje achter de gesloten deur stond met die bloemen in mijn armen, nadat ik nodeloos die idiote noodleugen had opgedist. Behoorlijk opgewonden ook, als ik eerlijk moet zijn; mijn huid kriebelde een beetje, vooral bij mijn schouderbladen, ook al schaamde ik me voor dat gevoel en bespotte ik mezelf erom. Zo uit je doen raken vanwege een vent die met een bos bloemen komt! Maak jezelf nou niet belachelijk, mens, hield ik mezelf voor. Blijf je verstand gebruiken! Maak van een veer geen kip, blaas dat miezerige zachtgrijze dons weg – pffff – laat het zachtjes van je balkon naar beneden zeilen en in de goot terechtkomen, jij hebt het niet nodig! Het bestaat alleen in je verbeelding, snap je? Recht je rug! Schud je voeten los. Schouders naar achteren, voorzichtig roeien en dan je neus in de wind! Nee, niet te veel – stop, stop, anders kom je arrogant over! Zo, ja. Goed. goed. Rollen met je schouders, rollen, rollen, cirkelen, strek je vleugels uit! Nu ontspannen … Laat je hoofd hangen.

Adem iiiiiiiiinnnn … adem uiuiuiuiuitttt … adem iiiiiiiiinnnn … adem uiuiuiuiuitttt …

Tien keer diep in- en uitademen. Vul je borstkas en span je middenrif aan …

Ik doe dit soort oefeningen vrij regelmatig om in vorm te blijven, en voor mijn gevoel van eigenwaarde. Bekrompen wil ik echt niet zijn. Niet in letterlijke en niet in figuurlijke zin.

Ik predik ook tegen mezelf om mezelf op mijn plaats te zetten.

Nou moet je eens goed luisteren, Maliss! Zeg ik. Wat verlang je nou in godsnaam?

Jij hebt aan je lijf geen polonaise. Je bent volkomen onafhankelijk. Je hebt de tijd en de mogelijkheid om voor jezelf te zorgen. Denk daaraan en wees dankbaar, nu je eindelijk begrijpt wat Mamijn en je tantes en de vrouwen in de huisjes in je geboortestreek eigenlijk bedoelden wanneer ze hun voorhoofd fronsten en zeiden: als je nou eens aan je lijf geen polonaise had, dan …, en dan slaakten ze een diepe zucht, alsof al het verdriet en alle zorgen van de wereld op hun schouders rustten. Jij was destijds nog klein en misschien verbeeldde je je dat ze in bed maar weinig ruimte hadden. Naast hun vent. Jij wist immers wat Mamijn vond van dat wat ze moest, hoewel ze niet wilde. Maar tegenwoordig interpreteer je die woorden anders en het is je ook duidelijk wat er bedoeld werd met dat onbegrijpelijke dat ze er altijd aan toevoegden: dat ze geen kant meer op konden. Hoezo ‘geen kant’? Nu weet je dat het exact betekent en beschrijft wat jij wel bent en wel kunt; jij hebt datgene bereikt wat Mamijn en de vrouwen niet de moeite waard vonden om over te fantaseren: jij bent vrij en onafhankelijk, Maliss, in alle opzichten. Jij beslist in je eentje, doet wat je wilt, gaat en staat waar je wilt. Jij zit niet klem. En daar komt nog eens bij dat je gezond bent en niet bepaald elke cent hoeft om te draaien; daar had Parre wel voor gezorgd voordat hij van het ene op het andere moment overleed. Bedank hem! Jij kunt je gloednieuwe auto uit de garage halen en wegzoeven waar je maar naartoe wilt en wanneer het jou behaagt. Jij bent een vrouw van de nieuwe tijd, Maliss! Wees daar blij om en verlang niet meer.

Was dat dan alles?

Hoezo alles?

Het leven. Blijft het nu zo? Tot ik doodga?

Nou moet je je eens even vermannen! Wat wil je nou eigenlijk?

Wat ik mis.

Liefde dus? Wat is dat voor onzin?

Nou ja … Tederheid. Warmte. Intimiteit. Geluk –

Stop! Geluk??? Nu ben je blijkbaar toch kinds aan het worden!

Ja, ja. Ik weet het. Dat is een constructie, een woord van Absolutie dat een toestand beschrijft waarvan de aard vluchtig is.

Je maakt er wel wat moois van. Bravo.

Maar een hand om vast te houden dan, om zo te zeggen! Een lichaam om te omsluiten en om door omsloten te worden. Om je voeten bij te warmen. Om simpelweg dicht bij te zijn. Vertrouwelijkheid. Dat is wat ik wil. Snap je?

Neeee! Dat snap ik niet. Daar was je vroeger anders ook niet echt voor te porren.

Voor te porren? Moet je het nou echt zo lelijk maken?! Ik wil een Jij vinden. Iemand om ‘de dialoog mee aan te gaan’! Iemand die Jij is voor mij, die Ik ben. En dan echt. Is dat verboden?

Nee, maar onrealistisch.

Bovendien heb ik een lichaam … En dat heeft het koud. Ik verlang naar een lichaam om me bij te warmen!

Marie-Louise Jansson Parre. Luister goed! Ik zou me schamen als ik in jouw schoenen stond. Zo verwaand en zo aanmatigend. Hoeveel denk je dat je voormoeders van dit alles hebben gekregen? Misschien afgezien van intimiteit. In een schuur met wandluizen. Ze kregen een kerel tussen hun benen op de koop toe zolang die hem omhoog kreeg. Maar hoe leuk was dat? Wat denk je dat die arme Lovisa van De Bult of Elin Tweeakker zou hebben gezegd als ze je nu hadden kunnen zien, in jouw riante positie? Ze zouden steil achterover slaan, sprakeloos, alsof ze de Here Jezus zelf midden op het vossenbessenpad tegenkwamen. Maak je leven niet ingewikkelder met idioterieën! Jij hebt alles. Mens, wees tevreden. Je bent tweeënzeventig, hoor. Het is te laat voor dromerijen. Besef dat. Die Bockberg heeft je het hoofd op hol gebracht …

Ik ben erg gewend aan mijn eigen preken en over het algemeen ken ik de inhoud grotendeels. Ik heb heel goed gehoord wat ik zei; serieus knikkend heb ik me het feit aangetrokken en ik heb zorgvuldig al mijn spiegels vermeden. Ik heb met toegeknepen ogen mijn tanden gepoetst en even blindelings de gegarandeerd werkende antirimpelcrème in rijkelijke hoeveelheden op mijn armen en hals gesmeerd. Lichtjaren verwijderd van de tijd van de moeders met hun spijlenbank, opklapbed en strooien matras kroop ik vervolgens in mijn eigen comfortabele bed met een wit tabletje en een bodempje water in een glas. Alles net als anders en dat al jarenlang. Ik ben het slachtoffer van de overmacht van de droom en heb er daarom totaal geen aandeel in, en ik ontsla mezelf dan ook van elke verantwoordelijkheid voor het geval ik droomde, of voor wát ik droomde als ik dat inderdaad deed en de droom dus over iets schandelijks en verbodens ging, bijvoorbeeld over een glimmend versierde metalen gesp van een aangespannen riem die open werd gemaakt en mij in onweerstaanbare, obscene fantasieën trok, die er de oorzaak van waren dat ik willoos begon op te zwellen en vochtig werd en opeens ontwaakte door een knetterende beweging in mijn kruis, ongeveer zoals wanneer een vochtige, slijmerige kikker zich ritmisch klokkend uitstrekt en weer inkrimpt.

Maar áls ik dus al droomde, wat ik me niet kan herinneren en sterk betwijfel, denk ik dan ook dat het om iets heel anders ging, om dingen die zich in aanzienlijk dieper en duisterder lagen van mijn binnenste verbergen en die het zelfs voor de duur van de snelle projecties van de droom niet verdragen naar boven te worden gehaald en te worden belicht.

Met zaken van dat laatste soort moet ik aan de slag. Dat had allang gemoeten. Wie zou het volhouden om de last te dragen van mijn verdriet en mijn schuldgevoel, mijn ingekapselde hardheid en mijn wassende wachtende emotionele ontlading? Ik moet opruimen. En grote schoonmaak houden. Om te beginnen. Voor het geval ik nu – tegen alle verwachtingen en mijn eigen verstand in – één toekomstgerichte stap zou durven zetten … naar iemand. Bijvoorbeeld naar hem. Bockberg. Wat ik níét zal doen. Het is toch allemaal maar een product van mijn fantasie! Een veer om weg te blazen en zachtjes te laten dwarrelen, niets anders.

Ik heb de rozen toch van het balkon naar binnen gehaald; daar hebben ze vannacht gestaan, zorgvuldig bedekt met een lichte zijden sjaal. Nu staan ze fris en volkomen werkelijk in de hoge vaas; ook die roos die gisteravond een beetje slap hing en die ik in een glazen buisje apart had gezet, heeft zich weten op te richten. Terwijl ik van raam naar raam drentel, passeer ik af en toe de tafel met het boeket. Ik steek mijn neus erin. Haal diep adem. Het is de dag nadat het gebeurde en toch niet gebeurde, en wanneer ik de weelderige geur van de natte stelen en het frisse blad vermengd met de uitwaseming van de half uitgekomen bloemen ruik, kan ik niet voorkomen dat mijn ademhaling erdoor beïnvloed wordt en dat mijn lichaam reageert met een nauwelijks voelbare en onwillekeurige samentrekking. De bloemen zijn diep fluweelrood en verbergen geheimen in hun zijden hoekjes. Die geheimen komen natuurlijk voor mijn rekening; ik ben zelf degene die het boeket eigenschappen toedicht van een voor mij wenselijke aard, maar met een beetje escapisme mag ik me best vermaken als ik dat wil, onder de voorwaarde dat ik mijn hoofd koel hou. Ik ben het echt niet gewend om rozen te krijgen! Althans anders dan als dank voor bewezen diensten en dat soort plichtplegingen. En ik ben ook niet gewend aan herenbezoek, in elk geval niet van privé-aard.

Privé? Tuttut! Nou niet overdrijven, mevrouw Parre, wijs ik mezelf de les en ik duw mezelf weer terug op de smalle weg. Lees er niet iets in wat er niet is! Laat het bezoek het beleefdheidsbezoek zijn zoals het ongetwijfeld bedoeld was – ook al komt een dergelijk gebaar van een ambachtsman die een klus bij je heeft gedaan misschien wat overdreven over!

Ik knik tegen mezelf en tuit bedachtzaam mijn lippen. Ik wil het nog niet echt opgeven. Ergens in mijn achterhoofd hoor ik hem, een beetje onder druk van de situatie, met zijn zachte lage stem zeggen: Neem me niet kwalijk dat ik op een ongelegen moment kom! Maar misschien kun je bellen om een dag door te geven wanneer bezoek beter uitkomt … je hebt mijn nummer immers …

Dat zei hij toch? Of was ik het die dat zei over dat bellen? Maar dat zou ik nooit van mijn leven durven! Dat doe ik gewoon niet. Dat risico neem ik niet. Ik ben niet van plan mezelf voor paal te zetten, niet nog eens. Met meneer Von was het wel voldoende. Voor tienerdwaasheden ben ik te oud.

Eigenlijk snap ik niet wat er in mij gevaren is. Nu. Op deze leeftijd. Zo ben ik vroeger nooit geweest. Dat is waar. Het is net of ik na al die jaren van misoogsten eindelijk wil proberen of ik nog kan gaan bloeien, open naar de zon. Voordat de vorst toeslaat in het enige leven dat ik heb. Ik voel de lust als bronwater door mijn aderen stromen! Of als Russische champagne, of wat er ook maar prikt en bubbelt.

Het is gênant om toe te geven, maar ik kon het niet laten om steelse blikken op hem te werpen in die week dat hij mijn badkamer zo stijlvol renoveerde. Af en toe verzon ik een aanleiding om langs de open deur te lopen. Neem me niet kwalijk! Zei ik dan. Soms stelde ik me aan en informeerde ik naar dingen, prees ik hem: O, wat wordt het mooi! Dan kreeg ik een glimlach als reactie. Maar meestal wierp ik in het voorbijgaan een blik, ongemerkt maar met begeerte, zoals er in de Bijbel staat. Ik werd onrustig van zijn aanwezigheid. Zoals hij daar op zijn knieën lag met zijn rug of zij naar de hal gekeerd trokken zijn middel, handen en nek me naar hem toe. Ik vond zijn profiel mooi, ik vond zijn werkbroek mooi, zijn witte T-shirt dat in de loop van de dag smoezelig werd op de borst, en de volgende ochtend weer even wit was. Al dat gereedschap prikkelde me! Misschien was er een wederzijdse spanning …? Maar … nee! Toen hij daar met de rozen stond, en anders gekleed, durfde ik niet te geloven dat dit zo was.

Ik, mevrouw Parre, hecht waarde aan stijl en integriteit. En ik wil niet vernederd worden.

Terughoudendheid is een deugd en een voorzorgsmaatregel, dat heeft het leven mij geleerd. Wat je niet investeert, kun je ook niet verliezen. En de kans om te winnen – nou ja, volgens de statistieken is die minimaal. Je hebt natuurlijk de richting die van mening is dat hoe meer je geeft, hoe meer je terugkrijgt. Dat schijnt vooral van toepassing te zijn inzake de grenzenloze, religieus geïnspireerde liefde voor de publieke zaak, die als een glimlach rond de wereld gaat en ijszeeën kan opwarmen en woestijnen kan doen bloeien.

Al ware het, dat ik met de tongen der mensen en der engelen sprak, maar had de liefde niet, ik ware schallend koper of een rinkelende cimbaal.

Natuurlijk. De Liefde is van God en God is Liefde. De Liefde is God. Dat is mijn gefundeerde mening. En het overschot en de onbenutte middelen kunnen heus nog wel gebruikt worden, oei, oei, oei! Maar er zijn vele variaties op het liefdesthema en het is niet de geestelijke babyvoeding waar ik op dit moment in rond wil drijven. Zout en kruiden wil ik hebben, en zachtheid en warmte wil ik geven. Daar zou ik een advertentie voor kunnen zetten! Banaal? Waarachtig. Risicovol? Ongetwijfeld. Want als je het wat meer beperkt en je wat fysieker en doelgerichter oriënteert, bestaat altijd het risico dat degene die je specifiek wilt hebben en aan wie je wilt geven, niet wil en niet ontvankelijk is. Omdat je het verkeerd begrepen hebt. Overtrokken hebt gereageerd. Daar sta je dan. Je hebt de bons gekregen. Dus zo gemakkelijk is het niet, in concrete gevallen. Ik, iemand die zo langzamerhand oud genoeg is en die al eerder een tik op de neus heeft gekregen, moet dat toch weten.

Maar als hij belt … Bockberg. Ik zeg alleen maar ‘als’. Ja, dan zien we wel verder. Maar ik bel niet!

Het bastion

Ook al ben ik een gereserveerd persoon, en heel teruggetrokken, het is niet zo dat ik helemaal geen vrienden heb, of laten we zeggen: goede bekenden die ik zeer waardeer. Vandaag heb ik bijvoorbeeld een dameslunch; deze maand ben ik aan de beurt. Ze zijn om twee uur uitgenodigd; dat is de tijd waarvan we gezamenlijk hebben besloten dat die ons het beste schikt. Als we compleet zijn, zijn we met z’n achten, variërend in leeftijd van drieënzestig tot negenenzeventig. Vandaag zijn we echter maar met z’n zessen. Margret, de oudste, zit in het buitenland om te golfen en Anita moet op haar kleinkinderen passen. Het gebeurt nogal eens dat Anita al in een vroeg stadium een slag om de arm houdt door te zeggen: ‘Als ik Pontus en Lina die dag natuurlijk niet heb … het hangt ervan af of Eva naar cursus moet … Jullie horen van me wanneer ik dat weet!’

We houden er al bijna rekening mee dat ze zal afbellen. De tweeling van haar dochter gaat in Anita’s leven vóór alles; wat dat betreft verzaakt ze nooit. Ik begrijp haar natuurlijk best en gun haar haar grootmoederlijke blijdschap, maar het is duidelijk dat ik diep in mijn hart een beetje jaloers ben. Of jaloers? Ik weet het niet. Een beetje pijn doet het soms wel; het steekt me als het ware. Maar dergelijke bitterzuinige gevoelens schuif ik weg omdat ze lelijk en minderwaardig zijn en een mens uithollen. Ik sta mezelf echter wel toe om het tamelijk vermoeiend te vinden al haar glimmende kleurenfoto’s van die kleinkinderen, inclusief commentaar, te moeten verdragen. De helft zou ook al meer dan voldoende zijn. Vooral hun kerstvoorstelling is soms een beetje vermoeiend. En ik ben heus niet de enige die dat vindt.

Overigens ben ik ook niet de enige die kinderloos en alleenwonend is.

Eliza neemt haar kleine Snoozy mee, dat doet ze altijd, dus in de praktijk zijn we met z’n zevenen, niet aan tafel, maar verder wel.

‘Kleine, lieve Snoozydoezie van vrouwtje is een heel belangrijke gast! Of niet, Snoozy? Jij bent vrouwtjes welopgevoede, mooie cavalier, wist je dat?’

Snoozy kan er ook niets aan doen dat hij een echte Cavalier King Charles is en daarom een stamboom heeft met een lange rij van kampioenen die gerespecteerd moeten worden. Ik hou trouwens van honden, dus dat is geen probleem. In een speciale tas brengt het vrouwtje een keurig opgevouwen onderlegger van de fijnste badstof mee, met snoozy’s erop, waar de hond op kan zitten en liggen, en een eigen waterbak; het is allemaal heel hygiënisch voorbereid en geregeld.

Anna-Greta is net als ik weduwe. Helena is gescheiden. Zij heeft een chagrijnig gezichtje, dat ze vaak schuin houdt. Ze lacht bijna nooit, maar ze heeft grote, zeer aandachtige ogen, ze is heel scherp en van ons allemaal het meest belezen.

We proberen een tamelijk stijlvol niveau aan te houden. Zowel wat betreft de gespreksonderwerpen als de consumpties.

Met drie van de dames kwam ik in contact toen we in de avonduren kunstgeschiedenis studeerden. Dat zijn Margret, Helena en Eliza. We hebben ook samen aan een kunstreis deelgenomen, naar Madrid. Toen zij drieën successievelijk klaar waren met de studie heb ik nog een paar extra verdiepingscurricula gevolgd, maar ik geloof niet dat iemand van hen een idee heeft van mijn speciale relatie met meneer Von. Hij komt weleens ter sprake – hij was immers een groot kunstkenner en een goede docent die op alle deelnemers indruk maakte – maar ik verraad niets en meng me in het koor van bewonderaars met een gepaste mate van enthousiasme, niet te veel en niet te weinig. Het kan zijn dat iemand weet dat meneer Von en ik een paar keer samen in Stockholm musea hebben bezocht; we namen mijn auto en het was heel discreet, maar als dat al zo is, dan rept er in elk geval niemand over.

Anna-Greta was directeur bij de gemeente, en we hebben elkaar bij de Rotary leren kennen. Anita is mijn tandarts.

Karin en Viveca zijn zussen. Karin is bibliothecaresse en Viveca wijkverpleegkundige. Hen heb ik leren kennen op hun respectievelijke werkterreinen. Van Viveca moet gezegd worden dat ze erg lief is. Toch laat ik me niet tot vertrouwelijkheden verleiden, ook al kijkt ze me soms vorsend en als het ware uitnodigend aan, alsof ze wil dat we een keer met elkaar praten, met z’n tweeën. Onder vier ogen. Maar ik weet waar mijn grenzen lopen, ik wil niet het risico nemen dat mijn bastion instort of afbrandt. Je zou kunnen zeggen dat wij ons territorium hebben afgebakend met woorden als ‘precies goed’, ‘geschikt’, ‘passend’ en ‘gezellig’. Uiteraard ook met ‘intellectueel’. En ‘cultureel georiënteerd’.

Wij dames lunchen dus een keer per maand bij elkaar en dan komen we ook altijd met voorstellen voor nieuwe activiteiten, waarover we het dan eens proberen te worden. Of we naar het theater zullen gaan, een tentoonstelling zullen bezoeken of kaartjes zullen kopen voor een concert. We drinken ook altijd glühwein bij elkaar op eerste adventsdag en daar hebben we een bepaalde volgorde voor.

Het werkt goed. Ik vind dat het écht goed werkt; het is als het ware sociale omgang die zich buiten mezelf afspeelt en toch vereist dat ik bij de les blijf. Wie ik in wezen ben, gaat niemand wat aan. Ik ben niet van plan een ander met mezelf en mijn sores te belasten.

Parre had niet veel privécontacten. Gemeenschappelijke vrienden hadden we eigenlijk niet, hij en ik; we nodigden zelden gasten thuis uit en werden ook niet uitgenodigd, en dat lag eigenlijk grotendeels aan mij. Ik kon niet vertrouwelijk zijn, niet spontaan en vrijmoedig. Omwille van mijn geheimen en mijn verborgen verdriet hield ik mensen op afstand. Maar verder was en ben ik als gastvrouw tamelijk perfect; dat heb ik geleerd door boeken over het onderwerp te lezen en te observeren hoe het er in de praktijk aan toe behoort te gaan. Ik was degene die directeur Parre moest opvoeden inzake etiquette en manieren toen de tijd aanbrak dat dit noodzakelijk werd; hij vond dat het niet zo nauw stak met formele dingen; hij stopte vrolijk zijn mes in zijn mond en liet altijd zijn servet onder de tafel vallen. Hij vond het ’t gemakkelijkst om de onvermijdelijke representatie volledig in de kroeg af te handelen. Eigenlijk was hij daar aanvankelijk ook niet zo van gecharmeerd, maar later, toen de trek in alcohol de overhand had gekregen, kwam dat vaker voor. Ik ging zelden mee, op het laatst helemaal niet meer.

Wanneer we onze dameslunch hebben, beginnen we altijd met een sherry op de bank en vervolgens drinken we wijn bij het eten, wit of rood, afhankelijk van het hoofdgerecht. Er gaat heel wat tijd zitten in een eenvoudig samenzijn als dit. Eerst moet je rondbellen om een dag te vinden waarop zo veel mogelijk mensen kunnen. Wie nog werkt, moet er een vrije middag aan opofferen en daar moet de rest van ons zich aan aanpassen. Dan heb je het menu, wat heel wat hoofdbrekens kan geven, en daarna volgen de inkopen. Poetsen en schoonmaken dienen een dag of wat van tevoren te zijn gedaan. Er moeten natuurlijk schone handdoekjes zijn in de wc, en de tube handcrème, die op een mooi glazen schoteltje klaarligt, mag niet leeg zijn. Op de dag zelf begin ik altijd met tafeldekken. Dat doe ik zodra ik het ontbijt opheb; het is fijn als dat maar geregeld is. Wanneer dat volgens alle regelen der kunst is gedaan en nauwkeurig geïnspecteerd, is het een kwestie van gewoon met koken beginnen.

De logistiek is belangrijk; het is een kwestie van souplesse.

Ditmaal ben ik van plan een romige omelet in kleine aardewerken vormpjes aan te bieden. Die maak ik van tevoren klaar, want die moet op kamertemperatuur worden geserveerd. Ei, room en geraspte Västerbottense kaas, en een mespuntje grof zout, dat is alles. Au bain marie! Wanneer ik de omelet serveer, maak ik die af met gerookte garnaaltjes en wat dille. Kerstomaatjes en physalis op de bordjes. Daarna krijgen ze vis; ik kon een mooie heilbot op de kop tikken, een lekker dik stuk. Die suddert exact acht minuten in de oven en mag daarna nagaren op een eikenhouten plank met folie erover, goed dichtgevouwen. Ik ben behoorlijk goed in vis. Die moet schilferig zijn en maar licht gezouten. De saus is belangrijk; sommige dingen moet je op het laatste moment doen: in de serveerkom druppels madera toevoegen en eigeel erdoor kloppen. De aardappels moeten worden gepureerd. Ik verontschuldig me altijd als ik van tafel opsta voor noodzakelijke bezigheden en ik vraag aan Karin of zij de wijn wil serveren. Daarna volgt er sla in een grote wijde kom. Als dessert sachertorte met een glaasje Château de Rolland, uit de koelkast. En koffie natuurlijk. Gezet van versgemalen bonen uit de speciaalzaak.

Goeie genade en potverdomme! Dat denk ik weleens. Wanneer ik daar allemaal mee bezig ben. Wat een show! Pappa’s wichtje, wat ben je aan het doen? Het is net als toen je als kind huisje speelde. Vier planken in een vierkant en de oude beschadigde slijpsteen als fornuis. Kopjes waar de oortjes af waren … Alsjeblieft, neem een broodje, ze zijn van zand gebakken! Nu speel ik ook mee in een stuk en ik heb op dit moment de rol van gastvrouw.

Hoe is dat gegaan? Hoe ben ik geworden wie ik ben? Of lijk te zijn.