Alina Bronsky

De allerbeste oma van de wereld
en de beste moeder, echtgenote,
gastvrouw en mooiste vrouw óóit
(volgens haarzelf)

Vertaald uit het Duits door Gerrit Bussink en Elly Schippers

Uitgeverij De Geus

breda 2012

De vertaling van dit boek is mede tot stand gekomen dankzij een subsidie van het Goethe-Institut, dat wordt gefinancierd door het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken

Oorspronkelijke titel Die schärfsten Gerichte der tatarischen Küche, verschenen bij Verlag Kiepenheuer & Witsch

Oorspronkelijke tekst © 2010 by Verlag Kiepenheuer & Witsch GmbH & Co. KG, Cologne, Germany

Nederlandse vertaling © Gerrit Bussink, Elly Schippers en De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Rozemarijn Koopmans

Omslagillustratie © Silke Schmidt, www.silkeundich.de

isbn 978 90 445 2233 4

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

==

Dat kind

Dat kind, een klein meisje, 3,2 kilo zwaar en 51 centimeter lang, werd in een koude decembernacht van het jaar 1978 geboren in kraamkliniek nummer 134. Ik vermoedde al de hele tijd dat het een kind zou worden dat principieel en onverbiddelijk alles overleefde. Het was een ongewoon kind, dat vanaf het begin heel hard schreeuwde.

Toen het tien dagen oud was, haalden mijn man en ik het met een taxi op. Onze dochter natuurlijk ook.

Het kind zat in een gevouwen kanten dekentje met veel roze strikken eromheen. Dat was toen gebruikelijk. Mijn man maakte een foto van ons: ik met het kind op mijn arm, daarnaast Sulfia met een bos plastic bloemen, die ze ons in de kraamkliniek voor de foto ter beschikking hadden gesteld, want waar moest je ’s winters verse bloemen vandaan halen. Het gezicht van het kind was amper te zien, het piepte klein en rood tussen de plooien van de deken tevoorschijn. Ik was helemaal vergeten dat pasgeboren kinderen zo klein en zo lelijk zijn. Dat kind begon al in de taxi te schreeuwen en hield daar welbeschouwd pas een jaar later mee op.

Ik hield het in mijn armen en bekeek het gezicht. Verrast stelde ik vast dat deze vaderloze baby op geen enkele volwassene zo veel leek als op mij. In tegenstelling tot de eerste indruk was het kind toch niet alleen maar lelijk. Ik bekeek het nauwkeuriger en stelde vast dat het eigenlijk een mooi klein meisje was, vooral als ze haar mond hield.

Thuis pakten we haar uit en legden haar op bed. Het meisje had kleine stevige spieren en een opvallend rode huid. Ze trappelde met haar armpjes en beentjes en het bed onder haar trilde. Intussen schreeuwde ze aan één stuk door.

Klavdia’s nieuwsgierige gezicht verscheen in de kier van de deur: ‘O, wat schattig! Al thuis? Hartelijk gefeliciteerd! Veel succes met de nieuwe aanwinst! Is het al gevoed? Dit is niet te harden.’

Sulfia ging in de makkelijke stoel zitten en glimlachte alsof ze in een delirium verkeerde. Mijn man boog zich met gefronst voorhoofd over zijn eerste kleindochter. Ik had het gevoel dat iets aan haar hem niet beviel. Misschien zocht hij de trekken van zijn chef in haar gezichtje.

‘Hoe heet hij eigenlijk?’ vroeg Klavdia bij de deur.

‘Het is een zíj!’ riep ik zo hard dat het meisje heel even stopte met schreeuwen en me verbaasd aankeek. ‘Een zíj! We hebben een kleindochter!’

‘Voor mijn part, en hoe heet het?’ vroeg Klavdia.

‘Aminat’, zei ik. ‘Ze heet Aminat.’

‘Hoe?’ vroeg Klavdia, die mijn dochter Sulfia, die ze van jongs af aan kende, hardnekkig Sonja noemde en mij Rosa, wat tenminste nog van Rosalinda kwam. Wij hadden gewoon mooie namen, daar konden anderen niet mee uit de voeten.

‘Anna dus, Anja’, werd ik gecorrigeerd door Kalganov, die altijd wilde zijn zoals de anderen.

‘Aminat’, herhaalde ik. Volgens mij was dat helemaal niet moeilijk te onthouden. Mijn kleindochter zou Aminat heten, net als mijn grootmoeder, die in de bergen was opgegroeid. Ik zou misschien wel de enige zijn die haar altijd bij haar naam noemde, ondanks het feit dat ze op de crèche, de kleuter-, basis- en middelbare school, de universiteit en het laboratorium vanaf dat moment en tot in eeuwigheid gewoon een willekeurige Anja zou zijn. Voor mij zou ze Aminat zijn en ik begon nu al te bidden dat ze ooit een leven zou leiden waarin haar naam niet zomaar werd verbasterd.

‘Ze heet Aminat Kalganova’, zei ik en Klavdia’s misprijzende gezicht verdween achter de deur en mijn man greep naar zijn hoofd en zei: ‘Dit is niet te harden, blijft dat nu de hele tijd zo?’ En mijn dochter Sulfia ontwaakte uit haar verstarring en zei: ‘Ik heb zo’n honger, mama.’

Het kleine meisje dat ik naar mijn in de Kaukasus geboren grootmoeder Aminat had genoemd, haalde mijn hele leven overhoop. Alles was anders geworden. Sulfia greep de geboorte van haar dochter aan om eindeloos te slapen en al even eindeloos te eten. Ze hield haar weliswaar graag in haar armen en verwende haar daarmee, maar voor iets beters was ze niet te gebruiken. Ze bleek van nul en generlei waarde als het meisje honger had. ’s Nachts sliep Sulfia heel vast en drongen de schelle, deerniswekkende kreten van verlatenheid en de woedende kreten van honger niet tot haar door.

Ik lag aan de andere kant van de muur en hoorde het kleine meisje huilen. Ik wist precies wat ze nodig had, dat kon ik na de eerste drie dagen al heel duidelijk horen. Op een gegeven moment hield ik het niet meer uit en zette ik het kinderbedje bij ons, in de kamer die ik met Kalganov bewoonde.

Ik vond het mooi om te zien hoe Aminat haar handjes tot knuistjes balde en ermee in haar ogen wreef als ze moe was.

Ik stuurde Kalganov ’s morgens naar de melkkeuken om babyvoeding te halen, want iemand moest er immers voor zorgen dat het kind genoeg te eten kreeg. Ze dronk alle flessen in een mum van tijd leeg, veel vlugger dan andere kinderen. Mijn man mopperde, de rijen ongeschoren jonge vaders voor de melkkeuken maakten hem zenuwachtig, maar ik stuurde hem elke morgen onverbiddelijk op pad, tenslotte ging het om zijn eigen vlees en bloed. Kalganov zei dat hij zijn kleindochter niet beter of slechter zou behandelen dan andere kinderen, want uiteindelijk waren alle mensen gelijk, en ik noemde hem een fascist.

Na een paar maanden ging Sulfia weer naar haar verpleegstersopleiding en gaf ik de kleine Aminat op voor een crèche. We moesten immers allemaal op de een of andere manier verder met ons leven. Aminat huilde bitter. Elke morgen maakte ik haar vingertjes een voor een los van mijn jurk en vertrok.

Mijn kleindochter Aminat had geluk. Ze had niets van het flegma en de lelijkheid van haar moeder geërfd. Ze had mijn amandelvormige, diepzwarte ogen, zacht golvende, zwarte krullen, een fijne neus en een heel pientere gelaatsuitdrukking. Je ziet eigenlijk al bij iemands geboorte of hij verstandig is of niet. Bij Sulfia had ik het ook meteen gezien en me niet vergist. Misschien kwam het omdat Sulfia door mijn man in bed was verwekt en Aminat door een vreemdeling in haar droom.

Toch was Aminat een problematisch kind. Ze wilde niet in de crèche blijven. Zodra ik haar had gebracht en haar een tik op de vingers had gegeven waarmee ze zich aan me vastklampte, begon ze te schreeuwen. Maar ik kon nu eenmaal niet steeds te laat op mijn werk komen.

Als ik haar ’s avonds ophaalde, hoorde ik op straat haar woedende gekrijs al. Ik schaamde me. Ik vond het vervelend dat mijn kleindochter de gang van zaken op de crèche verstoorde. Ik voelde me zelfs genoodzaakt de leidsters uit te leggen dat Tataarse kinderen normaal gesproken heel goed opgevoed waren. Meestal beter dan Russische, maar dat zei ik natuurlijk niet, ik wilde niet verwaand klinken.

Aminat verzette zich tegen haar opvoeding. Ik betrapte me er al op dat ik haar tegenover de leidsters zelf soms Anja noemde omdat ik me voor haar schaamde. Ze was zo moeilijk dat ik het de leidsters niet nog extra lastig wilde maken met een Arabische naam. Zo ver ging mijn consideratie.

Mijn dochter Sulfia vergat intussen dat ze een dochter had gekregen. Ze stopte met haar opleiding en begon te werken in een chirurgische kliniek. Ze had geen diploma en mocht daarom niet als verpleegster werken, alleen als verzorgster. Ze knapte het vuile werk op en deed niets van belang. Ik vond dat dat voor iedereen het beste was.

Ik was tevreden dat mijn dochter ondanks haar negatieve eigenschappen een nuttig lid van de maatschappij was geworden en zelfs een eigen dochter had gekregen, en dan nog zo’n fantastische. Sulfia begon op eigen benen te staan, zodat ik tijd had voor de opvoeding van mijn kleindochter, een belangrijke taak voor een vrouw als ik en, zoals ik al aangaf, niet zo eenvoudig bij een kind als Aminat.

Ik begon steeds minder op Sulfia te letten. Het viel me niet meer op wanneer ze thuiskwam en wat ze dan deed. Daarom stond ik gewoon perplex toen ik op een dag mijn kamer binnenkwam en op de vensterbank een briefje vond: ‘Lieve papa en mama, ik ga het huis uit en neem Anna mee. Laat me gewoon met rust. Kusjes, Sonja.’ Daarnaast lag de sleutel van haar kamer.

Mijn hart bonkte tegen mijn ribbenkast toen ik onze gemeenschappelijke kleerkast opentrok en zag dat hij halfleeg was. Sulfia’s netjes op een rij gehangen jurken en rokken waren weg, haar onderbroeken waren weg, haar panty’s waren weg, en wat nog veel erger was: Aminats kruippakjes, sokjes, truitjes, plastic beesten, flesjes, luiers en haar favoriete kopje met het gele konijntje waren ook weg.