Daad Kajo

De verleider van Damascus

Uitgeverij De Geus

breda 2012

© Daad Kajo, 2012

Publicatie in samenwerking met Oxfam Novib

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Malgorzata Maj/Trevillion Images

isbn 978 90 445 2234 1

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Deel 1

Balsam

#

Hij likte de resten ijs rondom mijn lippen weg, het snot onder mijn neus, het zand tussen mijn wimpers en de vuiltjes in mijn ooghoeken. Het bloed gloeide vlak onder mijn huid. Ik ging op mijn rug liggen en ontvouwde me voor hem. Hij kroop over mijn lijf, strekte zich en raakte met zijn buik de mijne. De hitte sloeg door mijn bloedvaten tot aan de uiteinden van mijn ledematen. Mijn hand bewoog. Hij gleed over zijn rug en ik voelde de ruggegraat onder zijn pluizige vacht. Dertig, veertig of meer wervels ontglipten me voor ik ze kon tellen. Hij boog zich tot een bruggetje, waaronder mijn lichaam als een beekje stroomde. In een snelle draaiing rolde hij zich over de lengte van mijn romp.

Niet dat ik mezelf trachtte te bevredigen, daar had ik geen behoefte aan, want ondanks mijn gebrek aan ervaring was ik me bewust van het gevaar van het einde dat in het hoogtepunt school. Iets dreigends, als de waterval waarin alles sterft. Toen wist ik het geen naam te geven. Nu zou ik het niet anders noemen dan dieptepunt.

Ik zag, zoals ik nooit eerder had gezien, hoe diep de woonkamer was. Hoe de kleimuren de koele lucht koesterden. Buiten goot de hemel vuur over de aarde. Alles gloeide, de kiezels op de onverharde wegen, hekwerken om de tuinen, deurklinken, de waterleidingen en het drinkwater. Tegen de avond stond de huiskamerdeur wijd open, zodat het enige raam dat uitzag op de oostelijke velden, waarachter de rivier onverstoorbaar stroomde, koele briesjes naar binnen kon slokken.

Staand op een kruk keek ik door dat raam naar de grote mensen, hoe ze de nieuwe bomen plantten.

Behalve ik werkte iedereen in de tuin. Zelfs Soesoe, mijn jongste zusje, zweette, hijgde, siste in de zon als een vergeten frietje in een oliepan, terwijl ik achter de ijzeren spijlen aan een ijsje likte of met mijn kater speelde.

*====*==== *

Niet lang na mijn eerste seksuele ervaring met de kater zat ik met blote billen op de kleivloer van mijn ouderlijk huis. Ik wilde de warmte van de zomer kwijtraken, die zich als een ziekte in mijn lijfje had genesteld. Ik was pas vier en erg verwend. Mijn moeder, die alleen maar dochters had geproduceerd, had uiteindelijk mij gebaard en daarmee was een berg schuld van haar af gegleden. Iedereen in de familie was nu gelukkig. Zelfs de vroedvrouw had geluk, niet alleen omdat mijn elf tantes haar een schaap hadden beloofd als ze deze keer haar best deed om een zoon uit de spaarpot van mijn moeder te peuteren, maar omdat ze een lastig karwei bijzonder goed had geklaard.

Al mijn zussen werden op natuurlijke wijze geboren. Eerst kwam het hoofdje eruit en vervolgens de rest. Ik betrad de wereld andersom. Het eerste wat van mij met de lucht in aanraking kwam, waren mijn billen, die als een kale kop vooruitstaken. Mijn platgedrukte, naar lucht hunkerende longen bleven hangen in moeders baarmoeder.

‘Viezerik’, walgde de vroedvrouw toen ik haar hand met dunne, groene ontlasting vulde. Ze duwde me terug de buik in. Moeder schreeuwde het uit van de pijn en de tantes die erbij zaten, kwamen als één blok overeind om een kring te vormen rond de twee zwoegende vrouwen.

‘De baby moest terug naar de buik’, gaf mijn jongste tante door aan de rest van de familieleden, die zich overal in het huis hadden verspreid.

Zuchten van schrik en een spervuur van vragen drongen door de ijzeren deur.

‘Het was een meisje, maar ik doe alles voor een schaap’, legde de vroedvrouw met een stalen gezicht uit.

Mijn tien zussen, mijn vader, zijn enige broer, hun elf zussen en de mannen en kinderen van hen wachtten ongeduldig op de van boven gezonden held die de naam van de familie voor uitsterven moest behoeden. Die verantwoordelijkheid rustte helemaal op vaders schouders. Mijn oom, een oude, eenzame man, had het hart van wijlen zijn moeder en daarna dat van zijn zussen verscheurd. Ze hadden hem gesmeekt te trouwen en onze grote voortuin te bezaaien met jongens. Hoe was het mogelijk: een man die zijn vijftigste had bereikt zonder vrouw. Er gingen geruchten over zijn impotentie. Mijn tantes probeerden die te ontzenuwen door rond te bazuinen dat hij een echte man was, groot en harig als het watermonster dat in oude verhalen elke vrouw die na zonsondergang in de buurt van de rivier kwam, zwanger maakte.

Oom sleet zijn leven tussen de voortuin en de rivier. De dorpelingen raakten gewend aan zijn lange schaduw tegen het eind van de dag. Altijd met een onder het gewicht van minstens één vis gebogen stok in zijn hand.

Op de dag van mijn geboorte wandelde hij ongeïnteresseerd door de zee van honderdduizenden katoenplanten, die vanaf ons huis tot aan de lege velden in oostelijke richting golfde. Hij zocht beschutting tegen mensen en zon. Hij wilde het land omploegen en boomgaarden aanleggen, in de hoop dat er zo vruchtbare figuren zouden ontstaan in het levensverhaal van onze familie, ook al waren het maar granaatbomen. Mijn vruchtbare tantes telden niet. Die legden hun vruchten in de nesten van vreemden.

Vader drukte zijn hoofd tegen de muur waarachter moeder met honderden demonen worstelde om haar man een kans op eeuwig leven te geven. Zijn elf zussen wierpen medelijdende blikken naar hem.

Het geschreeuw van moeder nam toe naarmate de vroedvrouw haar buik harder masseerde. Mijn vel begon blauw te worden. De vroedvrouw gaf het op en vroeg aan mijn tantes om iets uit het Heilige Boek voor te lezen. Ze beval moeder om te persen en die gehoorzaamde in paniek. Mijn blauwe billen zakten weer uit haar lichaam. De vroedvrouw stak haar hand zo ver ze kon langs mijn billen in de vagina, haakte haar vingers achter mijn benen en wrikte twee schapenpootjes tevoorschijn. Vol geestdrift trok ze me helemaal gezond uit mijn schuilplaats.

‘Het schaap is geboren!’ riep de vroedvrouw.

‘Het schaap is geboren!’ herhaalden mijn tantes.

‘Het schaap is geboren!’ juichte iedereen buiten de kamer.

Voor moeder was ik de balsam voor de pijnen die de geboorten van mijn zussen hadden veroorzaakt, het geneesmiddel voor de wonden die mensenogen en woorden bij iedere nieuwe bevalling in haar huid en diep in haar vlees hadden gekerfd.

Met die billen zat ik op mijn vierde op de aangenaam aanvoelende vloer van mijn ouderlijk huis af te koelen toen Adib kwam. Mijn twaalfjarige neef speelde niet graag met mij, maar mijn moeder had hem niets anders te bieden.

Misschien herinnert hij zich beter dan ik wat voor spelletjes we samen deden. Ikzelf was het meteen vergeten. Van die dag, waarop we voor het laatst samen speelden, herinner ik me hoe hij als een kater tussen de jonge, pas geplante boompjes door vloog en ik hem achternarende. Onder het vijgenboompje haalde ik hem in. Verscholen tussen de bladeren bedacht hij een ander spelletje. Hij vroeg of hij zijn vinger ergens in mocht stoppen. Ik zei geen ja, maar ook geen nee.

Mijn lichaam vlamde sterker dan de zomerse zon en zijn wijsvinger voelde net zo aangenaam als de huiskamervloer. Een plotselinge beving schudde mij door elkaar en liet alles om mij heen, op de vijgenboom na, verdwijnen. Deze ervaring had ik in lichtere mate beleefd toen de vrouwen van de familie mij teder knuffelden en lange kussen tussen mijn benen plantten. Ik wist dat ik die rilling door hen verdiende alleen omdat ik ballen had.

‘Ik kus je ballen’, zei Nawal vaak. ‘Ik zal ze met mijn ogen offeren.’

Hoe wist Adib dat dat plezier ook in mijn anus zat? Zijn vrienden waren een ander soort jongens dan die ik kende. Ze waren ongrijpbaar en ze hadden de gewoonte weg te rennen als ze een volwassene zagen aankomen. Ik twijfelde er geen seconde aan dat hij zijn kennis van die jongens had.

Hij trok zijn vinger terug en gebood me hetzelfde bij hem te doen.

Zijn binnenste voelde heter dan de verzengende lucht buiten. Ik wist dat hij niet van pijn kreunde maar van iets anders. Het verbaasde me dat ik die geluiden kon duiden terwijl ik ze voor het eerst hoorde.

In plaats van mij te danken, greep Adib me na onze handelingen bij mijn keel. Ik mocht dit aan niemand verklikken. Ineens was zijn lieve gejank verdwenen en veranderde hij weer in de kwaadwillige Adib die ik altijd had gekend. Zijn toon en zijn hardhandige aanpak deden me vermoeden dat wij iets verkeerds hadden gedaan.

Ik zocht mijn kater weer op, liet hem over mijn lijf heen kruipen en graaide in zijn vacht. Ik wilde het onbeschrijfelijke gevoel vasthouden dat ooit van mij was geweest. Bevangen door mijn driften stak ik mijn nagels tussen zijn ribben en drukte hem tegen mijn onderbuik. De haren op zijn vacht kwamen overeind. Zijn hartverscheurende miauw bevredigde iets in mij. Drift en plezier waren opeens twee elementen die ik altijd tezamen ervoer.

Kater vluchtte weg. Sindsdien zijn we elkaar ontgroeid.

*====*==== *

Een vertrouwd geluid leidde me af van mijn knikkers. Vaders voetstappen op de binnenplaats betekenden dat de eerste helft van de dag was verstreken. Hij deed zijn sandalen uit en kwam de woonkamer binnen met een half gesmolten ijsje in zijn rechterhand. Hij hield een doosje chocola als een boek onder zijn linkeroksel.

‘Vakantie!!!’ riep hij met een overdreven brede glimlach. ‘Kijk eens wat ik heb voor jou.’

Moeder kwam met een natte doek uit de keuken aangerend, nam het ijsje uit vaders plakkerige hand aan en gaf hem het doekje. Ze stak haar tong uit en likte het gesmolten ijs rondom het hoorntje weg. Scheldwoorden die ik nog niet goed kende, stokten als vallend gesteente in mijn keel. Boos liet ik me op mijn blote billen vallen en begon met mijn armen en benen in de lucht te maaien.

‘Nawal!’ riep moeder. ‘Kom je ons redden?’

Nawal reageerde niet. Zij was de enige die mij stil kon krijgen. Als zij aan mijn ijsje had gelikt, had ik daar geen moeite mee gehad. Ze nam me altijd mee naar haar vriendinnen, waar ze met z’n allen buikdansten en geheimzinnige verhalen vertelden. Bij de eerste de beste gelegenheid kocht ze onderweg een ijsje voor me, waarvan ik meestal minder dan de helft binnenkreeg. Terwijl sprinkhanen onverwachts op mij sprongen, hagedissen me deden schrikken en doorns af en toe door mijn sandalen prikten, gleden stroompjes ijs langs mijn vingers en onderarm tot aan mijn elleboog, zonder dat ik er iets van merkte. Nawal likte mij en mijn ijsjes altijd schoon.

Moeder kon me niet wijsmaken dat het in mijn belang was dat zij het plakkerige ijs weglikte. Ze kreeg me niet kalm, totdat ze het doosje onder vaders arm vandaan trok en in mijn handen stopte. Vader schudde zijn hoofd en liep weg.

‘Verpest dat kind maar als je wilt. Je zult van spijt op je eigen vingers bijten.’ Zijn stem stierf weg. Hij kwam uit de kamer terug met zijn rieten mat, legde die onder het raam en gaf zich over aan de slaap.

Ik mocht het doosje openscheuren en chocolaatjes uitdelen. Ieder zusje kreeg er een en ik mocht er zoals gewoonlijk eentje extra. Vanaf die dag was het openscheuren van snoepdozen mijn functie in huis.

Ik was als kind niets anders dan een prullenbak waarin de volwassenen hun troep gooiden. Omdat het onmogelijk bleek mezelf weer net zo leeg te krijgen als in het begin, stopte ik met die pogingen. Ik ben heel geboren, dat herinner ik me nog, maar dag in dag uit werd ik in kleinere stukken gebroken, tot een onoplosbare puzzel. Mijn flexibiliteit versteende en mijn stukken groeiden verkeerd aan elkaar tot een volwassen mens.

‘Nawal,’ riep moeder voor de zoveelste keer, ‘schiet nou eens op! Ik wil je broertje wassen.’

Met een chocolaatje in mijn mond en twee in mijn hand liep ik naar de badkamer en klopte met de rug van mijn hand op de deur. Nawal herkende mijn zachte kloppen.

‘Ga, lieverd. Ik kom er zo uit’, zei ze. Ik liet me niet afschepen, deed vaders sandalen aan en liep naar de tuin. Ik maakte een half rondje om het huis en beklom de gloeiend hete trap naar het open raampje. Nawal, die mij door het klateren van de straal niet hoorde, leunde gespannen op haar ellebogen op de natte vloer, met haar billen omhoog, terwijl de kraan zijn waterstraal tussen haar gespreide benen stootte. Ze kreunde, sloot af en toe haar benen en deed ze weifelend weer open, alsof ze zich tegen de vallende straal verzette en dan toch om de een of andere reden weer toegaf. Dat bracht me, gek genoeg, in verrukking.

Steeds gleden haar ellebogen weg, totdat ze helemaal met haar rug op de vloer lag, als een vechter die zijn strijd tegen het water tegelijkertijd verloren en gewonnen had.

Ze ontwaakte uit haar dood, draaide de kraan dicht en liep naar de kapstok. Ik klopte op het raam en vroeg of ik haar iets mocht laten zien. Ze deed een stap achteruit en toen weer vele stappen vooruit.

‘Hoelang sta je daar al?’ vroeg ze.

‘Kijk, ik heb er drie.’

‘Ga naar beneden, lief, dadelijk val je van de trap.’

‘Hier, eentje is voor jou.’

Ze strekte haar arm en nam het gesmolten chocolaatje van me aan.

*====*==== *

In tegenstelling tot de dorpelingen, die hun zonen overal naar voren schoven en verdedigden, had vader eerder oog voor mijn fouten. Mijn geboorte betekende zijn onsterfelijkheid, het voortzetten van zijn geschiedenis. Ik hoefde alleen maar uit moeders buik te stappen en alles in zijn leven veranderde. Door mij was hij niet langer de zielige, kwetsbare man. Door mij en niemand anders zou zijn naam blijven klinken. En juist omdat ik de redder van zijn naam was, voedde hij mij streng op. De nakomeling van de oudste geletterde van het dorp moest zijn afkomst waard zijn. Zijn werk als conciërge maakte het hem mogelijk mij onder controle te houden. Hij assisteerde in de klas vanwege het grote aantal kinderen. Hij was tot in detail op de hoogte van alles wat er in de klas speelde. Vierentwintig uur per dag was hij aanwezig in mijn leven. Ik was veroordeeld tot zes jaar leerlingschap. Doodvermoeiend.

Onze school was gevestigd in het oude gebedshuis op de heuvel. Het personeel bestond uit een meester, een directeur en mijn vader. We zaten in één klas met zo’n vijftig kinderen variërend in leeftijd van zes tot twaalf jaar oud. Lang niet iedereen liet zijn kinderen naar school gaan. Daar hadden ze hen toch niet voor gebaard? De landerijen waren groot en vroegen om arbeiders. De meesten hadden na tien jaar huwelijk een dozijn kinderen. Hoe meer kleintjes erbij kwamen, hoe harder de katoenplanten en boomgaarden groeiden.

Alles verliep naar wens. Het enige waarover de ouders zich zorgen maakten, waren de vreemdelingen in het dorp: de directeur en de meester, Abo Riem. Zij zouden het verzuim bij de overheid kunnen aangeven. Maar zodra die de koemelk, de eieren, de vruchten en de zalige maaltijden proefden, beseften ze hoe belangrijk het land was voor onderwijs en onderwijzers.

Tijdens de lesuren zagen we door de ramen hoe uitgeput de kinderen van het land terugkwamen. Iets later hoorden we ze voetballen aan de voet van de heuvel. Vader had medelijden met die kansloze kinderen van onwetende ouders, zoals hij ze noemde. Hij had met mij medelijden moeten hebben, ik die niets liever dan een zoon, of zelfs een dochter, van een onwetende ouder was geweest.

Aan het begin van elk schooljaar kwamen de kinderen met nieuwe zomerspelletjes die ze in de vakantie hadden bedacht. In mijn derde jaar op school was dat de bureaukatapult, gemaakt van een elastiekje. We bewaarden die in onze broekzak. Buiten beschoten we elkaar met stukjes papier, gummetjes of paperclips. We kregen problemen met de meesters nadat een jongen per ongeluk een meisje in het oog had geraakt. Bij het ochtendappel op het schoolplein controleerde Abo Riem met zijn stok alle jongens. Hij kon lang niet iedereen op een katapult betrappen. Met mijn katapult zette ik vader voor het blok. Abo Riem gaf de stok aan hem. Vader kon me niet slaan. Hij stuurde me met een brief naar de lerarenkamer, waar de directeur tijdens de lesuren zijn administratieve werk deed. Voor hem lagen stapels mappen en achter hem staken uit de muur, richting de hemel, twee vlaggen gespijkerd aan houten stokken.

Verstoord nam hij de brief aan. Hij las hem gehaast, waarna hij eerst onrustig op zijn stoel heen en weer draaide en daarna bruusk opstond.

‘Barmhartige vader heb jij’, zei hij spottend terwijl hij de kasten doorzocht. ‘Hijzelf kan dit niet uitvoeren en nu moet ik het ondanks mijn beperkte tijd voor hem oplossen.’

Ik begreep op dat moment dat vader mij vogelvrij had verklaard.

‘Wat voor opvoeding kan een school bieden zonder deugdelijk materiaal?’ zei de directeur hoofdschuddend. Hij sloot de laatste kast en keek om zich heen. Zijn blik viel op de muur achter zijn bureau. Hij aarzelde niet en haalde een van de vlaggen uit de houder. Hij hield hem vast aan de kant van het doek en sloeg zo hard in mijn open handpalmen dat ik niet in staat was te tellen hoeveel keer. Op mijn vierde had vader mij tot vijftig leren tellen, maar nu, vijf jaar later, deed de pijn me al het andere vergeten. Na elke slag boog mijn bovenlichaam voorover. Ik voelde de pijn tot in mijn botten en ik vroeg me af waarom ik mijn handen openhield voor die tiran.

Hij wees naar de deur en ging met de stok terug naar zijn tafel. Ik maakte de deur met mijn elleboog open en liep in tranen de gang op. Ik wilde naar mijn moeder, maar het zou nog lang duren voordat we naar huis mochten. Ik keek naar mijn bloedrode handpalmen en huilde in stilte. Als vader mij had geslagen, had het niet zo’n pijn gedaan. Ik haatte hem die ochtend zoals ik nooit eerder iemand had gehaat. Toch liep ik naar de klas, voordat hij zich zorgen over mij zou maken.

Vader was geliefd om zijn eerlijkheid en waardigheid. Ik droeg medeverantwoordelijkheid voor zijn goede naam. Zes jaar lang kreeg ik de hoogste cijfers, maakte ik de meeste sommen, de minste fouten. Ik was de ijverigste, vurigste, meest gestrafte, minst gelukkige leerling van de klas. Ik herinner me geen schooldag zonder buikpijn. Buikpijn was een gemene klasgenoot, zonder wie ik niet meer kon. Dankzij oom en zijn vishengel ontkwamen mijn darmen aan een ontploffing.

De rivier naderde ons dorp vanuit het oosten, maakte een ruime bocht rondom de heuvel en verliet westwaarts de bewerkte landerijen, om naar een volgend dorp te stromen. De huizen waren half in de heuvel gebouwd, met de rug schichtig tegen de helling aan gedrukt en het gezicht naar de lage vlakten gekeerd. Vanaf het schoolpleintje op de heuvel sprongen we over de dichte leemdaken tot aan de voet van de heuvel, waar de nieuwe, stenen huizen blootgesteld waren aan wind en overstromingen. Oom had daarom ons huis op een bult gebouwd, met de rug naar de heuvel en zijn bewoners toe gekeerd. Er kwamen in snel tempo nieuwe woningen bij. Ze verspreidden zich als schimmel en naderden de begraafplaats, die ooit op kilometers afstand van de heuvel lag.

De schoolkinderen kwamen meestal uit de stenen huizen. In de vroege ochtend bestegen we de heuvel naar school en ontmoetten halverwege de heuveljongens, die de tegengestelde richting namen.

Na schooltijd verliet ik het huis samen met oom. We wandelden langs de oever, met de rivier aan onze rechterhand en de tuinen links. Soms stopten we voor een uitnodigende sprinkhaan of een ongewillige worm. Bij de rietkragen verstopte ik, denkend aan de directeur, mijn handen onder mijn oksels. We volgden de bochtige rivier tot aan het ondiepe water, waar ik leerde zwemmen. Een stukje verder, bij het diepe, stille water, waar de uitwerpselen van de zwemmende kinderen langsdreven, lag onze bestemming. Verder westwaarts stak de brug over naar de andere kant. Ik mocht al vanaf mijn vijfde de wormen aan de haak steken. Oom wierp de vislijn in de rivier en kwam naast me in het gras zitten. We zaten uren te zingen. We waren er zeker van dat dat de vissen eerder aantrok dan bang maakte. De andere vissers aan beide kanten van de rivier luisterden in stilte. Soms zongen ze mee. Het waren allemaal oude liederen, die oom van de gestorven mensen had geleerd. Soms zong hij moderne liedjes, zo noemde hij die, van Sabah. Een Libanese zangeres van zijn leeftijd, die hij verafgoodde.

In dit dorp

anders dan vermoeidheid en werk hebben we niet

mijn hart schonk ik aan de stad

wie er woont, voor haar welvaart zong

vandaag is de tijd veranderd

en iedereen wenst

zijde en glitter te dragen

en gestreken jurken

de appel noch de olijf

maakt deze reis overbodig

We zongen tot de lijn begon te dansen. Op de terugweg hoorden we meester Joesef op zijn oed spelen.

Op mijn zesde kreeg ik mijn eigen vishengel. Die dag verlieten we het huis met een paar meter nylondraad, een vishaak en een schijfje lood. Bij het riet pakte oom zijn knipmes en sneed een dikke stengel in één haal af.

Onder de wilgen maakte oom zingend mijn eerste hengel. Ik heb tot de dag van vandaag geen enkele vis weten te vangen. Wel heb ik honderden liederen geleerd.

De avond viel. De mannen sloften naar huis, met of zonder vangst. We droegen de rivier over aan de stilte. Dan was de oed aan het woord, het geluid dat mij voor de rest van mijn leven niet meer los zou laten.

Oom bracht mijn darmen in balans. Aan zijn zang was mijn gezondheid te danken. Ik was het instrument waarop hij met zijn verloren talent speelde. Ik koesterde de warmte in zijn stem, zijn aangespannen handspieren wanneer hij met zijn vingers op de tafel tikte, zijn voetstappen en elk geluid dat hij maakte.

Mijn eigen vader zette alles op alles om van mij een schoolmeester te maken. Hijzelf leerde op zijn twintigste lezen en schrijven, van de vreemde meesters die ons dorp bezochten sinds het onderwijs voor kinderen verplicht werd. Hij wist van ooms, noch van mijn talent. Muziek was een bijverschijnsel in zijn ogen. Een plezierig bijverschijnsel. Je hoefde het niet te onderdrukken, maar ook niet te ontwikkelen.

Tussen oom en vader in waren elf zussen geboren. Hun moeder overleed een paar uur na vaders geboorte. Niet lang daarna stierf grootvader aan buiktyfus in een extreem hete zomer en hij liet oom een kleuter, elf meisjes en ontelbare katoenplanten na. Van de opbrengst van het katoen onderhield hij zijn broer en zussen. Voor hun twintigste waren de zussen een voor een probleemloos getrouwd.

Bij de ruzie rond vaders huwelijk beschermde oom hem als een harnas, om het stekende verwijt van de dorpelingen op te vangen. Hij legde hun protesten naast zich neer en reisde helemaal naar Zago om de hand van achternicht Dalale voor vader te vragen. De dorpelingen ontstaken in woede. Nu zou er een vreemdelinge tussen hen komen wonen. Ze zou hun geheimen ontdekken en die de wereld in brengen. Niets hielp om dat huwelijk tegen te houden; strijd noch smeekbede. Nu bleef hun niets over dan moeder tot isolement te doemen. Tot op de dag van vandaag.

Sindsdien had geen dorpeling meer de regels van het dorp overschreden, tot mijn tiende. Totdat een neef van mij verliefd raakte op de naaister bij wie zijn moeder en zussen kwamen. Op de dag van zijn bruiloft legden wij, de familieleden, vanaf het begin van het dorp tot op het feestplein oude jutezakken op de weg om wegglijden in de modder te voorkomen. De trommelaar en de zurna-speler[1] begeleidden met honderden andere mensen het bruidspaar naar het plein. Bij elke stap spetterde de dunne modder op en bevlekte de broekspijpen en jurkranden. De spetters vlogen soms tot aan de nek. Ik kroop voor om dichter bij de vreemde vrouw in het wit te komen. De randen van haar veelgelaagde jurk waren zeker tot op een halve meter hoogte doordrenkt met slijk, waardoor ze haar huwelijksdag in een voor een bruid ongebruikelijke kleur moest vieren. Dat meisje, in wie ik mijn jonge moeder herkende, keek verschrikt om zich heen. Van alle kanten staken onderzoekende blikken als stekels in haar gezicht en knepen vluchtige handen in haar armen, borsten en billen. Een gezette vrouw van in de vijftig porde in de bruidegom. Ze had een sjaal om haar hoofd en stak de zoom daarvan in haar mond, waardoor ze bijna onhoorbaar sprak. ‘Laat haar gaan. Ze brengt modder en ongeluk.’

[1]zurna – dubbelrietvolkshobo.