Jan Seghers

De zaak-Rosenherz

Vertaald uit het Duits door Gerda Meijerink

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Boeken van Jan Seghers

Een al te mooi meisje

De bruid in de sneeuw

De partituur van de dood

Oorspronkelijke titel Die Akte Rosenherz, verschenen bij Wunderlich Verlag

Oorspronkelijke tekst © Rowohlt Verlag GmbH, Reinbek bei Hamburg 2010

Nederlandse vertaling © Gerda Meijerink en De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Allan Jenkins/Trevillion Images

isbn 978 90 445 2239 6

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

In de nacht van 26 op 27 januari 1966 werd in haar woning in Frankfurt am Main de prostituee Helga Matura vermoord. Het onderzoek naar die moord vormt het uitgangspunt van deze roman. Desalniettemin zijn alle personages en gebeurtenissen in de roman ontsproten aan de fantasie van de auteur.

Misschien is dit niet de wereld,

maar met een of twee kleine veranderingen

zou ze het kunnen zijn.

thomas pynchon

#

Toen ik werd geboren

Toen de dagen geluk waren

Toen het leven verging

Toen de dood tot mij kwam

#

Voor Ingrid Kolb en Hermann Peter Piwitt

#

Toen ik destijds op de plaats van de moord arriveerde en zag wat er was gebeurd, had ik er voor het eerst in mijn leven spijt van dat ik politieagent was geworden. Niemand die toen in de Kirchnerstrasse is geweest, zal ooit vergeten wat hij daar heeft gezien. Door de wol geverfde collega’s hebben me verteld dat ze jaren later nog weleens ’s nachts wakker schrokken en het beeld van de dode vrouw voor zich zagen. Het was de avond van een warme dag begin augustus 1966 toen we de oproep kregen naar het huis in het centrum van Frankfurt te komen. In de woning op de derde verdieping was het stoffelijk overschot van een vrouw aangetroffen. Het slachtoffer bleek Karin Niebergall te zijn, die in werkelijkheid Karin Rosenherz heette. Haar lichaam en haar hals waren bezaaid met steekwonden. Blijkbaar was er gevochten. Overal in de woning troffen we bloedsporen aan: op de tapijten, in het bed, op kledingstukken. Karin Rosenherz was een in de hele stad bekende cocotte, zoals een prostituee destijds wel werd genoemd. En natuurlijk brak bij ons de hel los. Iedereen dacht aan de moord op de prostituee Nitribitt, negen jaar daarvoor. De overeenkomsten waren duidelijk: het mondaine leven dat Karin Rosenherz leidde, haar witte Mercedes, de mannen uit vooraanstaande kringen die tot haar cliëntèle behoorden. Uit heel Duitsland kwamen journalisten aangereisd. Ze namen hun intrek in de hotels in de omgeving, probeerden collegaatjes, familieleden en vrienden van het slachtoffer op te sporen. En precies zoals bij de zaak-Nitribitt wierpen ze ons voor de voeten dat er bij Karin Rosenherz niets deugde van ons onderzoek, dat we prominente persoonlijkheden buiten schot hielden, verdachten dekten en bewijsstukken lieten verdwijnen. Dat waren allemaal loze verdachtmakingen. We hebben de zaak niet opgelost, dat is waar. Maar geloof me, niemand lijdt daar meer onder dan mijn collega’s en ikzelf.

Passage uit een interview met het hoofd van de recherche
Herbert M. naar aanleiding van zijn afscheid
als politiefunctionaris in februari 1992.

Deel een

Een

Ze was de afgelopen tijd laat gaan slapen. Soms, ’s nachts, als ze eindelijk weer alleen was, lag ze nog wakker en dacht: ik moet nu gaan slapen. Dan pakte ze een boek, las een pagina of twee, totdat haar gedachten afdwaalden en wat ze zo-even had gelezen zich mengde met de dingen die ze had beleefd – gisteren, een paar weken geleden, of in haar jeugd. Dan was zij zelf de ongelukkige overspelige vrouw uit de roman die ze las, het kleine jongetje dat op een kus van zijn moeder wachtte, of een vrouwelijke passagier op een schip voor wier ogen de rivieroevers voorbijgleden als twee brede, langzaam afrollende linten.

Vandaag was het woensdag 3 augustus 1966. Toen Karin Niebergall tegen het middaguur langzaam ontwaakte, scheen de zon door de spleet tussen de gordijnen in haar gezicht, en de jonge vrouw merkte dat er iets anders was dan anders. Ze had het gevoel met de nacht ook haar oude leven achter zich te moeten laten. Ze was nog te moe om te beslissen of dat idee haar beviel of dat ze het snel zou verwerpen. Ze keek op haar horloge, sloot haar ogen en wentelde zich op haar andere zijde.

Pas toen ze hoorde hoe een van de jonge mannen van de buren zijn scooter op het trottoir parkeerde, stond ze op, rekte zich uitgebreid uit, liep naar de commode en zette de radio aan. Terwijl ze in de badkamer haar tanden poetste, hoorde ze Cliff Richard ‘Red Lips’ zingen.

Haar laatste klant was tegen drieën vertrokken, maar had even later weer hijgend in het donkere trappenhuis voor haar deur gestaan en haar verzocht met hem mee naar beneden te gaan en de buitendeur voor hem van het slot te doen. De naam van de man kon ze zich niet meer herinneren. Hoewel ze het raam de hele nacht op een kier had gelaten, hing in de kamer nog steeds de rook van zijn sigaar.

Toen ze de gordijnen opentrok en de straat met de groene boomkruinen, de bonte drukte van de voetgangers en de glanzende etalages in het volle zonlicht zag liggen, was het alsof ze tegelijkertijd een blik wierp op haar toekomst. Onwillekeurig glimlachte ze bij de voorstelling misschien zelf binnenkort bij de vrouwen te horen die daar beneden aan de arm van hun echtgenoot door de stad slenterden, hun kinderen van school haalden om samen naar de dierentuin te gaan, daarna een ijsje te eten en de avond door te brengen voor de televisie. Misschien zou ze, zoals ze zich al vaker had voorgenomen, een winkel beginnen, een modeboetiek, een kantoorboekhandel, of een schoonheidssalon. Ze zou op tijd naar bed kunnen gaan, twee keer per jaar vakantie vieren, een paar pond aankomen en alleen met de man naar bed gaan van wie ze hield. Ze vond het een aanlokkelijk idee. Aanlokkelijk en toch ook een beetje saai.

Ze keek om zich heen. Op het kleine tafeltje tussen de beide fauteuils stonden de glazen waaruit ze ’s nachts hadden gedronken. Het hare herkende ze aan de sporen van lippenstift. De halfvolle whiskyfles stond er open naast. De asbak had ze nog leeggegooid, maar niet meer schoongemaakt. Op de grond lagen haar slipje en de worsten van de in elkaar gerolde nylonkousen. De rode pruik had ze, even voordat haar ogen dichtvielen, naast het bed op de grond laten glijden. Ze zuchtte. Het was al met al een deprimerend gezicht.

In de gang kwam ze langs de spiegel en bleef staan, nog steeds naakt. Ze blies haar wangen op, stak haar buik naar voren, trok een grimas en stak haar tong uit tegen haar spiegelbeeld.

Absoluut, dacht ze weer, mijn leven moet veranderen. Maar niet veel later, toen ze had gedoucht, haar haar had gekamd en bij Café Kranzler telefonisch een ontbijt had besteld, waarop ze nu wachtte, was ze haar voornemen alweer vergeten. Om de tijd te bekorten haalde ze een flesje champagne uit de koelkast, schonk een glas vol, dronk het in één teug leeg en vulde het meteen weer. Op de radio speelden Ernst Mosch en zijn orkest de Ambosspolka. Ze zette het geluid zachter.

Toen er werd aangebeld, drukte ze op de deuropener, zette de deur van haar woning op een kier en ging naar de keuken om koffie te zetten. In het trappenhuis hoorde ze voetstappen naderen.

‘Zet de spullen maar voor de deur,’ riep ze, ‘ik betaal morgen.’

‘Ik heb iets voor u’, antwoordde de stem van een jongeman.

Ze haastte zich naar de slaapkamer, trok haar kimono aan en liep naar de deur.

De bediende van Café Kranzler, die twee of drie keer per week rond het middaguur het ontbijt kwam bezorgen, stak beide handen naar haar uit. In de ene hand had hij de zak met de belegde broodjes, in de andere een blauwe envelop.

Karin Niebergall keek de jongeman aan. Hij droeg een uniform en had blozende wangen. Van onder zijn pet staken een paar roodblonde krullen.

‘Bedankt’, zei ze. ‘Ik betaal morgen.’ En toen de jongen geen aanstalten maakte om te gaan: ‘Verder nog iets?’

Hij keek naar de grond. ‘Ik moest u deze brief geven. Beneden staat een man te wachten. Ik moest hem zeggen of u komt.’

‘Of ik kom? Of ik wáár kom? En waarom komt die man niet zelf naar boven als hij iets van me wil?’

De jongen haalde zijn schouders op.

Karin Niebergall zuchtte, maakte de envelop open en zag als eerste een briefje van honderd mark. Toen trok ze de bedrukte kaart uit de envelop en las: Philipp Lichtenberg verheugt zich erop u op 3 augustus 1966 om 16 uur op zijn verjaardagsfeest in het huis van zijn ouders te verwelkomen. Vriendelijk verzoek deze uitnodiging te bevestigen.

Ze schudde haar hoofd. ‘Maar dat is vandaag al. Onmogelijk! Zeg tegen die man dat ik op zo’n korte termijn geen uitnodiging kan aannemen.’

De jongen keek haar besluiteloos aan, toen knikte hij. Hij had zich al omgedraaid om weg te gaan toen ze hem weer terugriep. ‘Nee, wacht! Ben je vanmiddag al iets van plan?’

‘Wie? Ik?’

‘Is hier nog iemand anders dan?’

‘Ik moet tot drie uur werken …’

‘Wil je met me mee? Heb je zin om met mij naar een feest in Sachsenhausen te gaan?’

De wangen van de jongen gloeiden. Hij zocht het antwoord tussen zijn voeten.

Karin Niebergall legde haar hand op zijn bovenarm en dwong hem haar aan te kijken. ‘Nou zeg, wat ben jij gespierd! Hoe heet je?’

‘Hartmut.’

‘Goed, Hartmut. Zorg dat je om vier uur hier bent, ja? Heb je een rijbewijs?’

De jongen schudde zijn hoofd. ‘Maar ik kan wel rijden.’

‘Goed. Nou dan … Ik zie je om vier uur. Afgesproken? En zeg tegen die man dat ik er zal zijn. Maar vertel hem niet dat jij meekomt.’

Lang stond ze voor de kast en vroeg zich af wat ze aan moest trekken. Uiteindelijk pakte ze met een glimlach de knielange gestreepte zomerjurk die Jean Seberg in de hele tweede helft van Breathless had gedragen. Karin Niebergall had haar kleermaker naar de film gestuurd en hem een exacte kopie van de jurk laten maken, waarvoor ze hem royaal had betaald. Inmiddels was het model een beetje uit de mode, maakte nog steeds indruk, maar met zijn brede, hooggesloten kraag was hij allerminst verleidelijk. Toch had de jonge vrouw het vermoeden dat ze juist om die reden op het verjaardagsfeestje verzekerd zou zijn van veel aandacht van de andere gasten.

Ze had geleerd de aandacht te trekken door zich altijd anders te gedragen dan van haar werd verwacht. Ze veranderde haar uiterlijk door middel van nieuwe kleren, broeken, schoenen, kapsels en pruiken, en veranderde daarmee schijnbaar ook zichzelf – als een ware meesteres van de metamorfose die erin slaagde bij haar publiek iedere keer de illusie te wekken dat het niet met een nieuw uiterlijk te maken had, maar met een nieuwe vrouw. De ene keer was ze de autoritaire vrouwelijke generaal die hele legers mannen met een bijna onmerkbare beweging van haar hoofd in willoze marionetten veranderde, de andere keer kon ze bangelijk haar ogen opensperren en zo hulpeloos op haar wijsvinger knabbelen dat alleen de allerergste lomperik het kon weerstaan zijn arm beschermend om haar schouders te leggen.

Over haar jeugd vertelde ze verhalen die elkaar tegenspraken en die ze, als iemand haar op de ongerijmdheden wees, met elkaar in overeenstemming probeerde te brengen. Soms kwam ze uit een familie van Oost-Pruisische grootgrondbezitters, een andere keer was ze weggelopen uit een kindertehuis en – halfnaakt en op blote voeten – dwars door Europa op zoek gegaan naar haar ouders. Ja, zeker, haar vader was een Joodse bariton geweest die als emigrant op Broadway roem en rijkdom had vergaard en die haar tot de dag van vandaag iedere maand een envelop met honderd dollar stuurde. Hoe kon het dan dat hij zowel een hoge officier in de Duitse Wehrmacht was geweest die door Griekse partizanen om het leven was gebracht als iemand die spoorloos was verdwenen in een Siberisch strafkamp? Ja, nou, dan had men dus niet aandachtig genoeg naar haar geluisterd! De ene man was haar vader, de andere man haar pleegvader, met wie haar moeder na de scheiding en haar vlucht voor haar eerste echtgenoot was getrouwd … Zulke dingen kwamen voor, toch? Geen ongerijmdheid was te groot om er niet heel nonchalant een mouw aan te kunnen passen, geen leugen te enorm om hem er niet in een handomdraai als de pure waarheid uit te laten zien. Maar probeerde je haar uit te vragen over haar moeder, dan werd Karin Niebergall zwijgzaam en begon meteen over iets heel anders.

Of al die verhalen een greintje waarheid bevatten, of dat ze allemaal uit de duim waren gezogen of bijeengeroofd uit de glossy’s waaraan ze verslaafd was – niemand wist het, en bijna niemand leek het te willen weten. Zeker niet de mannen die in groten getale om haar heen hingen en die veel bij haar zochten, maar beslist niet de waarheid. En zo was uiteindelijk onder de verschillende maskers haar ware gezicht, als dat al ooit had bestaan, niet meer zichtbaar – voor haarzelf waarschijnlijk het allerminst.

En op iemand die haar op het ene moment met reden een leugenachtig loeder vond, kon ze bij een volgende gelegenheid een uitgesproken trouwhartige indruk maken. Dan kon ze op iemand overkomen als een buiten haar schuld gevallen vrouw die bij mannen de sterke behoefte opriep haar tot steun te zijn en haar terug te leiden op het rechte pad. Of als dat een hopeloze zaak zou blijken te zijn – wat niet anders te verwachten was – in ieder geval een beetje te profiteren van haar slechtheid.

In het trappenhuis ging de deur van de flat die zich onder de hare bevond open. Een jongetje stak zijn hoofd om de hoek en keek Karin Niebergall door zijn brilletje vol verwachting aan. Abrupt bleef ze staan.

‘Jongen, Timo,’ zei ze, ‘je laat me schrikken!’

De jongen lachte. ‘Helemaal niet’, zei hij. ‘Je doet alleen maar alsof. Je doet altijd alleen maar alsof.’

‘Wil je beweren dat ik lieg?’ vroeg ze geveinsd streng.

‘Nee, maar je stelt je aan.’

‘Pas maar op, kleine wijsneus! Als je nog een keer zo brutaal bent, ga ik met je moeder praten.’

‘Die is naar haar werk.’

Karin Niebergall graaide in haar handtas om een snoepje te zoeken, maar vond niets. ‘Jammer,’ zei ze, ‘vandaag heb ik niks voor je.’

De jongen haalde zijn schouders op alsof het hem niets kon schelen, maar bleef staan en keek haar na.

‘Weet je wat, ik zal je nog een paar gummibeertjes brengen, die leg ik vanavond op de trap. Is dat oké?’

Hij knikte en sloot de deur.

Toen ze de straat op liep, legde Karin Niebergall heel even haar hoofd in haar nek en liet de zon op haar gezicht vallen. Op de derde verdieping van het huis aan de overkant zag ze de student van de kunstacademie voor het raam naar haar staan kijken. Ze glimlachte en knikte naar hem. Toen zette ze haar zonnebril op. Bij de ondervraging door de politie zou de jongeman later verklaren dat hij haar die dag om even na zestien uur voor de laatste keer had gezien. Zelf had hij kort daarna het huis verlaten, was naar het station gegaan en had de trein naar Mannheim genomen om daar een tentoonstelling te bezoeken.

Hartmut stond aan de overkant van de straat. Hij had zwarte schoenen aan, een pak waarvan de broekspijpen te kort waren, en een wit overhemd. Hij had een vuurrood hoofd.

Karin Niebergall lachte. ‘Je ziet eruit als een wortel’, zei ze. ‘Als een wortel in een heiligecommuniepak. Word je altijd rood als er een vrouw naar je kijkt?’

Ze liepen naar de ondergrondse parkeergarage in de buurt van de Hauptwache, waar Karin Niebergall een vaste plek had gehuurd.

‘Daar is-ie’, zei ze toen ze bij de witte Mercedes 220se waren. Ze wierp de jongen de autosleutel toe en wachtte tot hij het rechterportier voor haar opende.

‘Moet ik … echt?’ vroeg Hartmut.

‘Ik zit nooit achter het stuur als ik met een man ben, tenzij het een klant is. Onthoud dat. En als we ooit met elkaar uitgaan, ben jij degene die betaalt. Ik geef je het geld, maar jij betaalt.’

De jongen knikte alsof hij dat allemaal al wist.

Bij de uitrit moesten ze wachten totdat de parkeerwachter de slagboom opende. Hij boog zich voorover. Toen hij zag wie de eigenares van de auto was, legde hij zijn vingers bij wijze van saluut tegen zijn pet.

Op de Gutleutstrasse reden ze in de richting van de Basler Platz. Toen ze over de Friedensbrücke kwamen, merkte ze dat de jongen onrustig werd.

‘Wat is er?’ vroeg ze.

‘Achter ons rijdt een politieauto.’

Karin Niebergall lachte. ‘Wees maar niet bang’, zei ze. ‘Die doen ons niks. Ze kennen me, en ze kennen mijn auto. Maar ik heb de indruk dat jíj niet weet wie ik ben. Klopt dat?’

De jongen aarzelde. Blijkbaar wilde hij niets verkeerds zeggen. ‘Ik weet hoe u heet.’

‘Ja,’ zei ze, ‘misschien. Dat bewijst alleen maar dat je kunt lezen. Tenslotte staat mijn naam bij de deurbel. Maar als je niet meer wilt weten dan dat, vind ik het ook best.’

‘Maar ik zou graag iets willen weten …’

‘Namelijk?’

‘Hebt u geen …?’

‘Geen wat? Geen vriend, geen verloofde, geen man?’

De jongen knikte.

‘Ik heb een verloofde. Maar die heeft zich al twee dagen niet meer laten zien. En als hij niet snel opduikt, heb ik het gehad met hem. Voor vandaag ben jíj mijn verloofde … Akkoord? Ik heet overigens Karin. Zo mag niet iedereen me noemen.’

Hartmut wierp haar een zijdelingse blik toe, toen keek hij weer gespannen naar de weg.

‘Hoofdzaak is dat je niet verliefd op me wordt’, zei Karin Niebergall. ‘Duidelijk?’

‘Snap ik!’ zei de jongen snel.

Achter het spoor sloegen ze de Richard-Strauss-Allee in en bereikten een kleine villawijk die hier verborgen lag tussen het Stadtwald en de grote uitvalsweg die drie jaar geleden, kort nadat de Amerikaanse president in Dallas was vermoord, zijn naam had gekregen. Ze parkeerden de auto langs het trottoir en legden de rest van de weg te voet af.

‘Ik weet het’, zei Hartmut opeens toen ze op het trottoir voor Villa Lichtenberg stonden.

‘Wat weet je?’

‘Ik weet wie u bent.’

‘Niets weet je’, antwoordde Karin Niebergall.

‘Jawel. U bent … Je bent een hoer.’

Ze keek hem een paar seconden zonder iets te zeggen aan. Toen haalde ze uit en gaf hem met haar vlakke hand een klap op zijn wang.

Daarna haakte ze bij hem in en stevende op de ingang af.

Twee

Toen Fausto Albanelli op de vroege ochtend van 4 augustus 1966 naar zijn werk wilde gaan en de woning van zijn onderbuurvrouw passeerde, bleef hij staan. De deur zat niet helemaal dicht, maar toen hij aanklopte en de naam van de vrouw riep, reageerde er niemand.

‘Signora Niebergall’, riep hij nog een keer, nu al iets luider, maar ook dit keer kreeg hij geen antwoord. Hij drukte op de bel en schrok van het schelle geluid. Albanelli vroeg zich af of hij naar binnen zou gaan om te zien of alles in orde was, maar toen hij op zijn horloge keek en zag dat hij aan de late kant was, liep hij snel de trappen af, duwde de buitendeur open en was zijn buurvrouw alweer vergeten toen hij nog geen twee minuten later de Frankfurter Hof bereikte, het grote hotel waar hij sinds ruim een jaar bij de room service werkte.

Fausto Albanelli was twintig en kwam evenals de twee andere jonge mannen met wie hij in Frankfurt de zolderetage in de Kirchnerstrasse deelde, uit Piettrabruna, een klein plaatsje in de bergen van Ligurië.

Het was zijn vriend Guido die hem uren later, toen ze allemaal samen in de kantine zaten en hun middageten verorberden, weer aan het voorval herinnerde.

‘Bij die juffrouw van jou stond de deur open,’ zei hij, ‘misschien verwachtte ze je wel.’

‘Ze is niet mijn juffrouw,’ antwoordde Fausto, ‘en ze verwachtte me niet.’

‘Maar je bent al een keer bij haar geweest en je wilt er niet over praten, dat is erg verdacht. Waarom wil je er eigenlijk niet over praten?’ vroeg Dario.

‘Omdat het leuker is als jullie je er van alles bij voorstellen.’

‘Ik heb het er onlangs aan de telefoon met Paola over gehad, die vond het echt helemaal niet leuk.’

Fausto, die juist zijn vork met een berg macaroni naar zijn mond bracht, stokte midden in de beweging: ‘Heb jij … met Paola …?’

‘Natuurlijk’, zei Dario. ‘Ik ben toch zeker ook met haar bevriend. Ze heeft er recht op te weten wat voor schuinsmarcheerder haar toekomstige echtgenoot is. Ik moest haar de waarheid vertellen. Daar zijn vrienden voor.’

Al twee jaar waren Fausto en Paola een paar. De jonge vrouw kwam uit hetzelfde dorp als hij, werkte inmiddels als kleuterleidster in Imperia en woonde dus negenhonderd kilometer van haar geliefde vandaan, waarover hij zich iedere avond beklaagde. Ze hadden zich op de dag voor zijn vertrek verloofd, schreven elkaar sindsdien regelmatig en vertelden elkaar bij de sporadische maar altijd veel te dure telefoongesprekken hoezeer ze elkaar misten.

Fausto legde zijn vork neer, stond langzaam op, boog zich over de tafel en pakte Dario bij zijn kraag. Pas toen hij de brede grijns op Guido’s gezicht zag, merkte hij dat hij erin was getuind. ‘Nou ja, weet je …’ stamelde hij, ‘nee, echt.’

‘Nou? Kom op? Wat had je die keer bij signora Niebergall te zoeken?’

‘Ze vroeg me of ik drie schilderijen wilde ophangen. In ruil daarvoor trakteerde ze me op een kop koffie en een stuk taart.’

‘En die heb je aangenomen?’

‘Ja, waarom niet?’

‘Maar Paola heb je er natuurlijk niets over verteld.’

‘Nee, verdomme, jullie weten toch hoe jaloers ze is.’

‘Dat is alles?’

‘Nee. Ik heb ook een keer op haar verzoek de stekker van een elektrisch ontharingsapparaat gerepareerd, en later, toen ik haar toevallig tegenkwam in de stad, een cola met haar gedronken. Zijn jullie nu tevreden?’

‘En hoe zit het met de kleine Mariele?’ vroeg Guido met een blik op de grote klok die boven de deur hing.

‘Wat heeft Mariele ermee te maken?’

‘Ze zit ongetwijfeld te wachten tot je haar het middageten komt brengen.’

Mariele was een meisje van elf dat eens in de maand met haar grootouders uit Westfalen een paar dagen in de Frankfurter Hof logeerde. De kleine meid zat in een rolstoel, was meteen de eerste keer al bevriend geraakt met Fausto Albanelli en stond er sindsdien op uitsluitend door hem te worden bediend.

‘Vervloekt,’ zei Fausto, ‘dat was ik finaal vergeten.’ Hij stond op, schoof zijn bord opzij en haastte zich naar de deur. ‘Goed dat jullie me eraan herinneren.’

‘Graag gedaan’, zei Dario. ‘We brengen ook nog je vuile bord weg. Daar zijn vrienden voor.’

Tegen vier uur die middag zat de werkdag van de drie jonge Italianen erop. Terwijl Dario en Guido voor de uitgang van het hotel gehaast afscheid namen omdat ze in de bioscoop op het hoofdstation een western van Sergio Leone wilden zien, ging Fausto meteen naar huis. Hij opende de huisdeur, nam zoals altijd de trap met twee treden tegelijk, maar keerde al op de eerste verdieping om om te kijken of er post was van zijn verloofde. Daarna begon hij opnieuw aan de klim, in zijn hoofd al een paar plagerige opmerkingen voor Paola formulerend die hij evenwel meteen weer met liefdesbetuigingen zou goedmaken.

Toen hij op de derde verdieping langs de woning van Karin Niebergall kwam, zag hij dat de deur nog steeds op een kier stond. Zijn vrees van die ochtend maakte nu plaats voor de zekerheid dat er iets niet helemaal pluis was. Weer klopte hij aan, weer riep hij de naam van zijn buurvrouw, weer reageerde er niemand.

In de flat was het donker. Met de punt van zijn schoen duwde hij de deur iets verder open, deed een stap naar voren en drukte op de schakelaar van de hallamp.

Niets. Het bleef donker. Hij dempte zijn stem tot gefluister: ‘Signora Niebergall, bent u thuis? Gaat het goed met u?’

Het was alsof hij vreesde het ongeluk dat misschien was gebeurd juist door zijn stem op te roepen.

‘Is het licht kapot? Zal ik er even naar kijken?’

Hij deed een stap naar voren, toen zag hij de vlek op de muur. Hij wist meteen zeker dat het om bloed ging. Ook op de vloer waren donkere vlekken te zien. Fausto Albanelli sloot zijn ogen en deinsde met bonzend hart achteruit naar de voordeur.

Hij wilde juist weer het trappenhuis betreden, toen hij voetstappen hoorde. Met ingehouden adem bleef hij staan. Iemand kwam de trap op, een sleutel rammelde, op een van de benedenetages werd een deur geopend en meteen daarna weer gesloten.

Toen was het stil.

Snel verliet de jongeman de woning van Karin Niebergall, liep zo geruisloos als hij kon naar de zolderetage, vermeed het op de krakende voorlaatste trede te stappen en haalde opgelucht adem toen hij eindelijk in zijn kamer was en kon nadenken over wat hem te doen stond.

In geen geval zou hij naar de politie gaan. Hoewel hij zelf geen ervaring had met de Duitse politie, hoorde hij heel vaak dat je als Italiaan slecht werd behandeld. Bovendien moest hij denken aan de waarschuwingen van zijn peettante, de legendarische Faustina, een imposante vrouw over wie werd verteld dat ze als partizane in haar strijd tegen de Duitsers ware heldendaden had verricht. Het verhaal ging dat ze zelfs aan het eind van de oorlog nog een Duitse officier, die haar op ongepaste wijze had benaderd, om het leven had gebracht door hem eerst dronken te voeren en daarna op het gezicht van de officier te gaan zitten en daar bleef zitten tot de bruut zijn verzet had opgegeven en ten slotte was opgehouden met ademen.

Het was een van de vele verhalen zoals ze op alle dorps- en familiefeesten de ronde deden en bij iedere herhaling nog fraaier werden gemaakt, totdat de jongelui, die zonet nog met rode oortjes hadden zitten luisteren, ten slotte met hun ogen begonnen te rollen en de benen namen.

Dat hij in Frankfurt ging werken, had hij zijn tante pas een dag voor zijn vertrek opgebiecht. Nooit zou hij vergeten wat Faustina allemaal over de aard van de Duitsers had betoogd, voor wie je volgens haar erg op je hoede moest zijn, wat hij haar met twee vingers in de lucht plechtig had moeten beloven. De ‘Crucchi’, had ze met opgeheven wijsvinger gepreekt, waren achterbaks en cultuurloos, ze konden niet koken, hadden geen manieren, waren kruiperig als geslagen honden, maar konden je meteen daarna zonder enige aarzeling de strot doorbijten. Ja, daarin moest je die dikke Churchill gelijk geven: een Duitser lag ofwel aan je voeten of ze zaten je in je nek. Hij, Fausto, moest de Duitsers uit de weg de gaan, vooral als ze een uniform droegen of ambtenaar waren, hij moest zich niet inlaten met Duitse vrouwen, mocht niet vergeten volop pasta te eten, een Amaro was na een zware Duitse maaltijd niet te versmaden, ook moest hij zijn moeder eren en zijn madrina niet vergeten. Toen had ze hem tegen haar boezem gedrukt, een traan gelaten en was zonder nog een woord te zeggen weggegaan.

Maar wat je moest doen als je als Italiaanse hotelbediende in Frankfurt woonde en achter de openstaande voordeur van je Duitse onderbuurvrouw een bloedvlek ontdekte, daarover had Faustina hem geen instructies gegeven.

Hij zou niet teruggaan om Karin Niebergalls woning aan een nader onderzoek te onderwerpen, noch zou hij iemand uit de buurt erbij halen. Hij zou geen dokter bellen en de politie al helemaal niet. Hij zou gewoon wachten tot zijn vrienden terugkwamen uit de bioscoop en dan met hen beraadslagen.

Maar met iedere minuut die hij daadloos liet verstrijken, nam zijn nervositeit toe. En hoewel hij een zuiver geweten had, werd het gevoel zichzelf aan iets schuldig te maken almaar sterker. Nu hij op Dario en Guido wachtte, leek de tijd in een slakkengangetje te verstrijken. Hij dwong zichzelf niet voortdurend op de klok te kijken, maar deed het toch en zag tot zijn teleurstelling dat er sinds de laatste keer slechts twee minuten voorbij waren gegaan.

Om zichzelf af te leiden, begon Fausto Albanelli de geplande brief aan zijn verloofde te schrijven. Drie keer begon hij, drie keer verscheurde hij het blad weer, totdat hij het uiteindelijk opgaf en in plaats daarvan aan de afwas begon die nog van het ontbijt op het aanrecht stond. Toen hij de radio aanzette, kon hij zich niet op de muziek noch op het nieuws concentreren. Uiteindelijk ging hij naar de badkamer, kleedde zich uit en nam een bad.

Hij probeerde aan Paola te denken, hij probeerde aan zijn ouders te denken, en hij probeerde aan Mariele te denken, maar telkens weer dwaalden zijn gedachten af en kwamen terecht bij de vlek op Karin Niebergalls muur.

Ten slotte nam hij een besluit dat hem zowel ongelooflijk als absoluut noodzakelijk voorkwam. Hij zou niet wachten tot de film die Guido en Dario nu zagen ten einde was. Hij zou naar het station gaan en verzoeken zijn vrienden uit de bioscoop te halen.

In het kassahokje zat een bejaarde man de krant te lezen en te roken. Hij keek niet eens op toen Fausto voor hem stond en voorzichtig op het glas tikte.

‘Film is al begonnen’, zei de man zonder de sigaret uit zijn mond te nemen. ‘Volgende voorstelling om negen uur.’

‘Dat weet ik,’ zei de jongeman, ‘maar mijn vrienden zijn binnen. U moet ze zeggen dat ze naar buiten moeten komen.’

Langzaam sloeg de oude man een pagina om. ‘Ik moet helemaal niks. Ik moet sterven’, zei hij.

‘Weet u, het is belangrijk. Er is iemand overleden, het gaat om een sterfgeval.’

De kassier haalde zijn neus op. Hij liet eindeloze seconden verstrijken, toen maakte hij zorgvuldig zijn sigaret uit. Eindelijk keek hij Fausto aan. ‘Gaat mooi niet door. Ik zou het heel druk krijgen als ik iedere keer de film moest verstoren als er iemand doodging.’

Toen begreep Fausto Albanelli het. Hij pakte zijn portemonnee, haalde er een muntstuk van twee mark uit en schoof het onder het luikje door.

De bejaarde man bewoog een poosje zijn hoofd heen en weer alsof hij niet goed wist hoe hij op die nieuwe schaamteloosheid van de rustverstoorder moest reageren, maar liet vervolgens de munt met een snelle beweging verdwijnen en stond moeizaam op van zijn stoel. Toen hij zijn kassahokje verliet, beduidde hij de jongeman hem te volgen. Terwijl Fausto van ongeduld stond te trappelen, slofte de kassier met zware tred voor hem uit in de richting van de steile trap die naar de grote zaal leidde. Om de twee treden bleef hij staan om op adem te komen.

Toen hij de deur had bereikt, draaide hij zich om naar Fausto, keek hem met waterige ogen aan en begon te hinniken: ‘Zoiets stoms,’ zei hij, ‘een sterfgeval. Ik heb nog nooit zoiets stoms gehoord. Namen?’

‘Dario en Guido.’

‘Wát?’

‘Dario en Guido’, herhaalde Fausto. ‘Zo heten mijn vrienden.’

Met open mond staarde de kassier hem aan, toen schudde hij zijn hoofd. ‘Spaghettivreters!’ zei hij. ‘Niet te geloven. ‘Ik haal twee spaghettivreters uit de voorstelling.’

Nog geen half uur later stonden de drie vrienden, ieder met een brandende kaars in de hand, in het trappenhuis van Kirchnerstrasse 2 voor de donkere flat van Karin Niebergall. Ze keken elkaar besluiteloos aan, tot Fausto knikte en hen voorging.

Terwijl zijn vrienden in de gang wachtten, opende hij de deur waarvan hij wist dat zich erachter de woonkamer van zijn buurvrouw bevond, keek even rond, maar kon niets opvallends ontdekken.

‘Niks’, fluisterde hij en hij liep naar de volgende kamer.

Binnen stootte hij met zijn rechtervoet meteen tegen een zacht voorwerp. Hij ging op zijn hurken zitten, bescheen met het licht van de kaars de vloer en zag iets wat eruitzag als een bos haar maar een pruik bleek te zijn. Niet ver daarvandaan lag een wijnfles die was leeggestroomd op het tapijt.

Hij draaide zich om naar de anderen die in de deuropening stonden.

‘Ik denk dat het hier is’, zei hij met gedempte stem.

Dario en Guido kwamen naar hem toe. Met z’n drieën stonden ze naast elkaar en hielden hun kaarsen omhoog. Op de grond lagen laden die uit de commode waren getrokken, papieren en kledingstukken.

Bijna tegelijkertijd zagen ze in het zwakke, flakkerende licht de benen van de vrouw die tussen het bed en een stoel uit staken.

Fausto haalde diep adem, deed een paar stappen naar voren totdat hij naast het doorwoelde hemelbed stond.

‘O, dio’, zei hij toen hij het gekromde lichaam van Karin Niebergall op de grond zag liggen.

Dario deed een stap naar voren, maar op hetzelfde moment draaide Fausto zich om en spreidde zijn armen. Zijn gezicht was lijkwit. ‘God, nee’, stamelde hij. ‘Blijf waar je bent. Dat … dat kunnen jullie maar beter niet zien.’

Drie

Voor de beide agenten Ernst Wendtland en Rüdiger Heinemann was de avond rustig begonnen. Ze kwamen juist van een actie waarbij ze de persoonsgegevens van een vrouw hadden genoteerd die in een café had geprobeerd onder de rekening uit te komen. De oude vrouw had op een terras op de Zeil een glas sekt gedronken, had toen gemerkt dat ze geen geld bij zich had en voelde zich zo gegeneerd dat ze probeerde via de achterdeur te verdwijnen, maar ze was tegengehouden door een serveerster. Toen de twee agenten arriveerden, had de dame een huilbui gekregen, had haar stommiteit meteen toegegeven en bij hoog en bij laag gezworen dat ze zoiets nog nooit had gedaan. Zonder tegenstribbelen had ze haar identiteitsbewijs laten zien, maar ook de agenten gesmeekt haar dochter niets over het incident te vertellen. Toen de vrouw had beloofd de volgende dag de rekening te komen voldoen, was de uitbater van het café bereid geweest van aangifte af te zien.

‘Honger?’ vroeg Rüdiger Heinemann toen hij weer naast zijn collega op de passagiersstoel van de politieauto – een vw kever – zat.

Ernst Wendtland knikte.

‘Braadworst?’

Opnieuw knikken.

‘Gref-Völsing?’

‘Gref-Völsing!’

Het was een dialoog die, als ze samen late dienst hadden, even feilloos plaatsvond als de honger zich aandiende. Hoewel slagerij Gref-Völsing op de Hanauer Landstrasse was en dus buiten hun wijk viel, permitteerde het tweetal zich regelmatig die overtreding van de voorschriften omdat bewezen was dat er nergens betere braadworst te krijgen was. En als ze betrapt werden, zouden ze beweren dat ze een automobilist die zich verdacht had gedragen tot hier waren gevolgd.

Ze parkeerden de auto op de parkeerstrook parallel aan de rijweg, lieten het rechterportier openstaan en betraden de winkel.

De verkoopster slaakte een zucht. ‘Altijd op het laatste moment, de heren van de politie. Ik ben al aan het opruimen.’ Ze wees naar de grote klok die boven de deur hing; het was zeven minuten voor zes.

‘Het duurt maar even’, zei Wendtland. ‘We zijn zo weer weg.’

‘Zoals gebruikelijk?’

De agenten knikten. De vrouw zette twee kartonnen bordjes op de toonbank, legde op elk bord een broodje, pakte twee worsten van de grill en legde ze ernaast.

‘Mosterd pak je zelf maar’, zei ze. ‘Ik ga weer naar achteren.’

De oproep via de mobilofoon kwam om zeventien uur zesenvijftig. ‘Levenloze vrouwelijke persoon op Kirchnerstrasse 2, derde verdieping, woning Niebergall. Waarschijnlijk geweldsmisdrijf. Meteen ernaartoe.’

Rüdiger Heinemann had zijn worst neergelegd, was naar de auto gerend en had de melding beluisterd. Nu gaf hij zijn collega een teken, die eveneens de slagerij verliet en snel achter het stuur ging zitten.

‘Kirchnerstrasse 2’, zei Heinemann.

‘Weet je wat er is gebeurd?’ vroeg Wendtland, die de auto al had gekeerd en nu met ingeschakelde sirene in de richting van het centrum raasde.

‘Ja, levenloze persoon, waarschijnlijk …’

‘Nee,’ onderbrak zijn collega hem, ‘dat bedoel ik niet. We zijn zonet weggerend en zijn vergeten de rekening te betalen.’

Krap tien minuten later hadden ze de Kirchnerstrasse bereikt. Voor de flat op de derde etage stond een man op hen te wachten. Op de traptreden naar de zolderverdieping zaten drie jongemannen.

De man knikte de beide agenten toe: ‘Ze is dood. Waarschijnlijk doodgestoken, naar het zich laat aanzien met een scherp voorwerp …’

‘Wat krijgen we nou? Wie bent u eigenlijk?’ viel Wendtland tegen de man uit.

De man trok zijn wenkbrauwen op en zweeg even voordat hij met een glimlach antwoordde: ‘Gerlach is de naam, ik ben arts. Ik heb mijn praktijk op de begane grond. Die drie jonge heren kwamen me een half uur geleden vertellen dat mevrouw Niebergall in een plas bloed op de vloer van haar woning ligt. Ik ben gaan kijken en heb haar dood geconstateerd.’

‘Jullie hebben haar gevonden?’ vroeg Wendtland in de richting van de drie vrienden.

Ze knikten.

‘Dan blijven jullie hier mooi zitten. Wij gaan naar binnen om een kijkje te nemen.’

‘Dan moet u dit ding maar meenemen’, zei dokter Gerlach en hij overhandigde de agenten een grote zaklantaarn. ‘In de hele woning is blijkbaar de stroom uitgevallen. En …’

‘Wat “en”?’ vroeg Rüdiger Heinemann.

‘Ja’, zei de arts. ‘Ik ben het een en ander gewend, maar wat daar op u wacht is geen fraai gezicht. Ik wil u alleen maar waarschuwen. Ze ligt in de slaapkamer, tweede deur rechts.’

Heinemann slikte. Toen knikte hij en ging als eerste de woning binnen. Toen Wendtland zijn collega wilde volgen, hield dokter Gerlach hem tegen. ‘Ik vind dat er al genoeg mensen door de woning zijn gelopen. Uw collegae van de recherche zullen het zeker op prijs stellen als er niet nog meer sporen worden bevuild.’

Heel even leek het alsof Ernst Wendtland de waarschuwing van de arts in de wind wilde slaan, maar toen sloeg hij zijn ogen neer, dankbaar dat hij een reden had om zich de aanblik van de dode vrouw te besparen.

Nog geen minuut later kwam Rüdiger Heinemann terug. Op zijn gezicht was geen kleur meer te bekennen. Zijn lippen trilden. Hij leek op het punt te staan over te geven.

Tegen de muur van het trappenhuis leunend keek hij met trillende oogleden in de richting van zijn collega.

‘Bel recherche’, bracht hij uit. ‘Laat het hele team komen.’

Toen liet hij zich langs de muur naar beneden glijden en bleef over zijn hele lichaam bevend op de houten vloer zitten.

Officier van justitie Köhler zat thuis aan de eettafel. De maaltijd bestond uit een snee bruinbrood en een kommetje rode bietensalade die hij de vorige avond had klaargemaakt. Op voorschrift van zijn negentigjarige oma dronk hij er een glas rode wijn bij waar hij druivensuiker en een rauw ei doorheen had gemengd. Traugott Köhler was begin dertig en atletisch gebouwd. Tot zijn leedwezen had hij al grijs haar, dat hij op de manier van Amerikaanse soldaten gemillimeterd droeg. Hij stond bekend als uiterst gedreven en werd door collega’s Terry genoemd, wat hem goed beviel – niet alleen vanwege zijn zwak voor alles wat Amerikaans was, maar ook omdat die bijnaam verwees naar het hondenras waarmee hij zich innerlijk verwant voelde. Terry Köhler hield er wat zijn carrière en zijn privéleven betrof heldere ideeën op na. Vier generaties lang had zijn familie talentvolle juristen voortgebracht, en ook hij had zijn studie als beste van zijn jaar voltooid en sindsdien een aantal opzienbarende artikelen in juridische vakbladen gepubliceerd. Toch was hij ontevreden. Hij wilde meer dan alleen onder vakgenoten bekend zijn, hij wilde meer dan een succesvolle carrière.

Terry Köhler was een liefhebber van opera. Ook ging hij graag naar officiële openingen van tentoonstellingen, hield van ballet en was bij iedere toneelpremière in de stadsschouwburg van de partij. In het bijzonder hield hij van het applaus na de voorstelling en het felle flitslicht van camera’s tijdens de premièreparty. Hij kon niet schilderen, bespeelde geen instrument, en zingen kon hij ook niet. Hij was totaal amusisch. Maar hij was dol op kunstenaars. Hij hield van ze, soms verachtte hij ze, maar voor alles benijdde hij ze. Als ze werden bejubeld, als ze werden geïnterviewd en gefotografeerd, wilde hij zelf kunstenaar zijn. Beroemd zijn stelde hij zich voor als het toppunt van geluk.

Terry Köhler was ongehuwd, was van plan dat ook nog een poosje te blijven en nam genoegen met kortstondige relaties, waarbij hij ervoor zorgde ze op tijd te beëindigen. Het moment waarop hij een vrouw zou nemen en een gezin zou stichten wilde hij zich noch door het toeval noch door allerlei conventies laten voorschrijven.

Boven zijn bureau hing een foto van John F. Kennedy.

Zoals iedere donderdag was Terry Köhler op tijd van zijn werk gekomen om op televisie de oude films van Stan Laurel en Oliver Hardy te kunnen zien, daarna zijn dagelijkse gymnastiekoefeningen te doen, te douchen en nog een paar dossiers door te nemen. Des te geërgerd reageerde hij toen uitgerekend op dat moment de telefoon ging.

Aan de lijn was Gerling, hoofd van de recherche. De officier van justitie en hij kenden elkaar al enkele jaren, hadden niet alleen beroepsmatig met elkaar te maken, maar speelden ook in het eerste team van Eschersheim eens per week tennis tegen elkaar.

‘Terry, laat je eten staan, zet de televisie uit en zie dat je zo snel mogelijk hiernaartoe komt. Niebergall is vermoord. We moeten …’

‘Je bedoelt dé Niebergall?’

‘Ja. Het ziet er hier uit als in een slachthuis. Waarschijnlijk is ze in haar hemelbed doodgestoken. We moeten meteen een plan maken; nog even en het wemelt hier van de journalisten. Je weet wat er nu allemaal op ons af komt.’

Terry Köhler glimlachte. Zijn ergernis was op slag verdwenen. Hij wist wat nu vooral van hem zou worden verwacht. En dat vervulde hem met genoegdoening. Precies daarop had hij gewacht: op zijn eerste werkelijk spectaculaire zaak.

Hij zou nog harder moeten werken dan hij nu al deed. Hij zou gefotografeerd worden en interviews geven. En als alles goed ging, zou het zijn carrière enorm ten goede komen. De moord op Rosemarie Nitribitt was negen jaar geleden, maar alle mensen bij politie en justitie herinnerden zich nog elk detail. En de media zouden er nu voor zorgen dat het publiek weer met elk detail zou worden geconfronteerd. Ook al was het in de zaak-Nitribitt nooit tot een veroordeling gekomen, ook al had men de hoofdverdachte moeten laten lopen – de dood van Rosemarie Nitribitt was een legende geworden waarop iedereen die zich destijds met de zaak had bemoeid nog steeds teerde. De moord op Karin Niebergall had het in zich een tweede zaak-Nitribitt te worden. Mits hij geen al te grove fouten maakte, was het een zaak waarmee een officier van justitie tot het einde van zijn loopbaan en nog lang daarna zou worden geassocieerd. En hij had het geluk dat het midden in de zomer was en veel collegae nog met vakantie waren en dat hij, Terry Köhler, op de juiste tijd op de juiste plaats was.

Hij had Karin Niebergall nooit ontmoet, maar wist welke reputatie ze bij ingewijden genoot. En hij zou ervoor zorgen dat die reputatie, nu ze dood was, nog veel groter werd. Binnenkort zou er niemand meer zijn die haar naam niet kende. Alles hing ervan af dat de zaak niet al te snel zou worden opgelost. Hopelijk was de dader niet een of andere stomme klant die haar tijdens een ruzie had vermoord en zich twee dagen later liet oppakken. Als het maar niet, zoals in vijfennegentig procent van alle geweldsdelicten met dodelijke afloop, zo’n suffe kwestie in de relationele sfeer was. Hoe groter het raadsel, des te meer werd de nieuwsgierigheid van het publiek geprikkeld. Hoe duisterder de daad, hoe meer hij in het licht zou komen staan. Hij zag de krantenkoppen al voor zich: ‘Moord in hemelbed: het droeve einde van de meest geraffineerde cocotte van Duitsland. Exclusief interview met officier van justitie Traugott ‘Terry’ Köhler’.

De meute verslaggevers zou zich de kans niet laten ontgaan leven en dood van Karin Niebergall uitvoerig uit de doeken te doen. Ze zouden haar familie en haar vrienden opsporen, er zouden foto’s worden gepubliceerd en er zou worden gespeculeerd over mogelijke motieven en daders. En Terry Köhler zou ervoor zorgen dat zijn naam iedere keer werd genoemd. Hij kon informatie doorgeven of achterhouden. Hij was het die de hongerige monden volstopte of ze nog gretiger naar de buit liet happen.

Toen de officier van justitie even na negenen op de plaats delict arriveerde, leek het oude huis in de Kirchnerstrasse 2 op een bijenkorf. De ingang werd bewaakt. Onbevoegden mochten niet naar binnen. Toch wemelde het van de mannen – sommige in uniform, de meeste in burger – die de trappen op en af liepen en de irritatie van Terry Köhler wekten.

Hij baande zich een weg naar de derde verdieping en gaf de agent die in het trappenhuis een oogje in het zeil hield de opdracht naar binnen te gaan om Gerling, het hoofd van de recherche, te halen.

‘Goed zo,’ zei Gerling toen hij verscheen, ‘’t wordt tijd dat je orde op zaken stelt.’

‘Reken maar. Hoeveel mensen zijn er binnen?’

‘Veel te veel. Maar allemaal natuurlijk echt heel erg belangrijk!’

‘Wie?’

‘Vijf mensen van de moordbrigade, vijf van het identificatieteam, de forensische dienst in de personen van professor Fassbinder en zijn assistente. En … de hoofdcommissaris.’

Köhler keek alsof hij het niet kon geloven. ‘De hoofdcommissaris? Dat meen je niet!’

‘Ik meen het wel. De zaak wordt nu al hoog gespeeld. Ze zijn allemaal ongelooflijk opgewonden. Je kunt je voorstellen wat de gevolgen zijn als …’

‘Als blijkt dat er bekende namen bij betrokken zijn, bedoel je? Als er telefoonnummers van vooraanstaande personen op haar klantenlijstje staan?’

Gerling knikte. ‘Onder collega’s doen nu al de wildste verhalen de ronde. Ze hebben het over politici, bobo’s uit het bedrijfsleven …’

Köhler legde hem met een gebaar het zwijgen op: ‘Same procedure as usual. Laat ze maar speculeren.’

‘We weten nog niet eens hoe we de zaak moeten noemen.’

‘Hoezo?’

‘Bij de politie is er niemand onder de naam Niebergall bekend. De vrouw staat ingeschreven onder de naam Karin Rosenherz. Dat is haar meisjesnaam. Blijkbaar is ze ooit met ene meneer Niebergall getrouwd, is later gescheiden en nam na de scheiding weer haar meisjesnaam aan. Maar voor haar klanten was ze nog steeds Karin Niebergall.’

‘Hoewel Rosenherz veel meer bij haar zou passen … bij haar beroep’, zei de officier van justitie.

Gerling lachte. ‘Tja. Maar vermoedelijk wilde ze de naam van haar familie er liever niet mee in verband brengen. Daarom is ze zichzelf Niebergall blijven noemen. Wat haar ex waarschijnlijk niet leuk vond …’

‘Als hij er al van op de hoogte was. In ieder geval is haar echte naam Rosenherz?’

Gerling knikte.

‘Prima’, zei Köhler. ‘Dan is dat de naam die ze met ingang van nu in alle officiële stukken, processen-verbaal en persberichten krijgt. En nu wil ik haar eindelijk zien.’

Geïrriteerd keek Gerling de officier van justitie aan. ‘Je weet dat je jezelf dat niet moet aandoen.’

Terry Köhler grijnsde. ‘Zo erg zal het niet zijn. Ik moet weten waarmee we van doen hebben.’ En toen hij merkte dat het hoofd van de recherche nog steeds aarzelde: ‘Bijten kan ze me niet meer.’

Gerling knikte, deed een stap opzij en liet Köhler een blik in de woning werpen.

Hoewel zich in iedere kamer mensen ophielden, was het er heel stil. Zwijgend deden de mannen van de technische recherche onder de lampen die ze hadden opgesteld hun werk. Er werd gemeten en gefotografeerd. Op het ladenkastje in de hal stond een grijze houten kist waarin de zakjes met sporen werden gedeponeerd. Uit de slaapkamer kwam gemompel.

De hoofdcommissaris van politie stond met zijn rug naar de deur. Toen hij achter zich iemand hoorde, draaide hij zich om en gaf Köhler zwijgend een hand.

De patholoog-anatoom keek op, stopte even met zijn gemompel, groette eveneens en ging door met dicteren. Zijn assistente noteerde zijn woorden op een schrijfblok.

Toen de hoofdcommissaris een stap opzij deed om het zicht op de dode vrij te geven, had de officier van justitie meteen spijt van de vanzelfsprekendheid waarmee hij zonet nog te kennen had gegeven het lijk te willen zien. Het kostte hem moeite zijn zelfbeheersing te bewaren toen hij de dode vrouw zag. Telkens als hij zich later het moment herinnerde had hij het gevoel dat hij alle details van die verschrikkelijke moord in een fractie van een seconde niet alleen met zijn ogen maar met iedere vezel van zijn lichaam had waargenomen.

Karin Rosenherz, zoals hij haar voor zichzelf nu al noemde, lag op haar zij.

Om haar hele lichaam heen was het tapijt doordrenkt van bloed dat al was gestold.

Haar lichaam was naakt, op een soort bustehouder na, die evenwel slechts het onderste deel van haar kleine borsten bedekte, terwijl het bovenste deel en de tepels bloot waren. De benen waren licht opgetrokken, de armen verdraaid en de handen tot vuisten verkrampt.

Onder het strottehoofd was een gapende wond te zien.

De hele hals was bezaaid met steekwonden. Het leek erop dat de dader zijn wapen telkens weer met grote kracht erin had geramd.

De mond van de dode en de oogleden stonden half open. Het leek alsof ze in de laatste seconden van haar leven nog bij vol bewustzijn in de afgrond van haar naderende dood had gekeken en had begrepen dat niets en niemand haar nog kon redden.

‘Gaat het?’ vroeg de patholoog-anatoom, die Terry Köhler bezorgd aankeek. ‘Zal ik u iets kalmerends geven?’

De officier van justitie slikte. Toen schudde hij zijn hoofd. Het meest verbaasde het hem hoe klein, hoe tenger Karin Rosenherz was. ‘Iets zo verlorens heb ik nog nooit gezien’, zei hij zachtjes.

‘Of u het wilt geloven of niet,’ zei professor Fassbinder, ‘mij vergaat het net zo. De dader heeft deze vrouw verschrikkelijk toegetakeld. Het lijkt wel alsof je de paniek nog kunt zien in haar dode ogen.’

Toen officier van justitie Köhler om zich heen keek, stelde hij vast dat er niet alleen in de onmiddellijke omgeving van het lijk, maar overal in de kamer bloedsporen zichtbaar waren. Uitgesmeerde vlekken op het parket, spatten op de muren, op de omgewoelde lakens, op de deur vegen die erop leken te duiden dat iemand had geprobeerd daar met een bebloede hand steun te zoeken.

Ook het bovenlichaam van het lijk zat ten dele onder het bloed. Het haar hing slordig om het hoofd; een haarlok plakte op de wang. De huid van de dode was kleurloos. Des te groter het contrast met het donkere schaamhaar en de roze gelakte nagels.

Terry Köhler probeerde zich weer een beetje van de schok te herstellen door zich zo geroutineerd mogelijk op te stellen: ‘Kunt u al iets zeggen over het precieze tijdstip van de moord?’

Professor Fassbinder legde zijn hoofd in zijn nek en streek met een hand over zijn gezicht. ‘Geef me nog een paar minuten, dan ben ik klaar met de eerste externe lijkschouw. Ik zal u roepen zodra ik zover ben.’

Zonder te reageren draaide de officier van justitie zich om. Hij had weinig zin om het lijk nog een keer te zien. Achter hem begon de patholoog-anatoom weer te mompelen.

In de deuropening van de slaapkamer bleef Köhler staan en keek nog een keer om. Het vertrek zag eruit alsof er een storm had gewoed. De deuren van de grote garderobekast stonden open. Laden waren opengetrokken, de inhoud ervan verspreid over de vloer. Op het tapijt lagen gekreukte kledingstukken. Een bijzettafeltje was omgevallen, een met pluche bekleed krukje eveneens. Ernaast lagen twee pruiken, een zwarte en een roodblonde. Een van de zware overgordijnen voor de ramen hing half naar beneden.

Toen Köhler de hal in kwam, stond daar een forsgebouwde man in burger die hij nooit eerder had gezien. De man rookte en liet de as van zijn sigaret achteloos op de grond vallen.

‘Wie bent u en wat hebt u hier te zoeken?’ viel de officier van justitie tegen hem uit.

Verbouwereerd keek de vreemdeling hem aan. Toen grijnsde hij. ‘Himstedt. Peter Himstedt. Dit huis is mijn eigendom; de dode was mijn huurster.’

Köhler werd razend. ‘Hoe haalt u het in uw hoofd hier te roken? Hoe weet u dat hier een dode is? Hoe komt u op het idee dat u hier zomaar wat kunt rondhangen? Wie heeft u eigenlijk binnengelaten?’

Zonder op het antwoord van de man te wachten duwde de officier van justitie de huiseigenaar de deur uit, toen stopte hij de daar op wacht staande agent een potlood en een papiertje toe: ‘Schrijf uw naam en uw dienstnummer op.’

De agent keek hem vragend aan.

‘Doe wat ik u zeg! Ik zal ervoor zorgen dat u de komende drie jaar gummiknuppels mag poetsen!’

Even leek het dat de agent wilde protesteren, toen boog hij zijn hoofd en deed wat hem was opgedragen.

‘En nu gaat u naar beneden om een collega te halen die minstens drie gram meer hersenen in zijn hoofd heeft dan u. Dat wil zeggen: als zo’n collega bestaat en voorzover u dat kun beoordelen.’

Köhler liep de woning weer in. Hij raasde door alle kamers. ‘Wegwezen!’ schreeuwde hij. ‘Iedereen die hier niets te zoeken heeft, verlaat ogenblikkelijk de plaats delict! Kan me niet schelen van welke afdeling, kan me niet schelen welke dienstgraad. Dit is een bevel! Wacht op straat. Wij komen zo meteen naar beneden en verdelen de taken.’

Een paar mannen schoven langs hem naar buiten. Je kon aan ze zien dat ze de smoor in hadden dat ze door de officier van justitie werden gecommandeerd. Toch wisten ze dat hij gelijk had. Welke rol ze later ook zouden spelen bij het onderzoek, nu was iedere agent die niet absoluut nodig was op de plaats delict er een te veel.

Vier

Voor het huis had zich een twintigtal agenten en rechercheurs verzameld. Het pleintje rond de Kaiserbrunnen was afgezet. Intussen had het nieuws al de ronde gedaan dat er op Kirchnerstrasse 2 iets was voorgevallen. Behalve de talrijke nieuwsgierigen die buiten de afzetting stonden, probeerden nu ook de eerste verslaggevers zichzelf toegang te verschaffen.

Köhler en Gerling stonden iets terzijde. Met gedempte stem praatte de officier van justitie op het hoofd van de recherche in. ‘Ik wil dat je je mannen beter in het gareel houdt’, zei hij. ‘Niets van wat we hier boven hebben gezien mag naar buiten. Is dat duidelijk?’

Gerling wiegde met zijn hoofd. ‘Terry, met alle respect, maar jij hoeft me niet te vertellen hoe ik mijn beroep moet uitoefenen. Ik heb alle vertrouwen in mijn mensen. Maar je weet dat het onmogelijk is om zo’n onderzoek helemaal geheim te houden. Ik zal mijn best doen, maar …’

‘Nee,’ onderbrak Köhler hem, ‘niks geen gemaar! Dat is in deze zaak de verkeerde instelling. We zullen een spreekverbod op schrift stellen dat iedereen die op de plaats delict is geweest moet ondertekenen. Niet alleen de huisarts, niet alleen die drie Italianen en de huiseigenaar, ook de rechercheurs en …’

‘Nee’, weersprak Gerling hem.

‘Jawel, dat is exact wat we gaan doen.’

‘Moet dat nou echt? Onze mensen zijn sowieso verplicht tot geheimhouding. Ze weten dat ze niets mogen vertellen. Als jij ze nu dwingt iets te ondertekenen, laat je zien dat je geen vertrouwen in ze hebt. Daarmee zouden we het onderzoek van meet af aan onnodig belasten.’

De officier van justitie trok zijn stropdas recht en neeg zijn hoofd iets dichter naar Gerlings oor. Hoewel hij zachtjes sprak, klonk zijn stem onmiskenbaar scherper. ‘Ze gaan wel degelijk ondertekenen! Allemaal! En jij zorgt ervoor dat het gebeurt! Niemand mag iets zeggen, tegen wie dan ook. En er mogen in geen geval bepaalde details uitlekken naar de media. Behalve ik mag niemand naar buiten toe verklaringen afleggen. Niemand! Heb je dat goed begrepen?’

Gerling gaf het op. Hij draaide zich om om zich naar de wachtende rechercheurs te begeven.

‘En nog iets …’ zei Köhler.

Gerling draaide zich weer om. ‘Namelijk?’

‘Jij moet ook ondertekenen.’

Gerling was drie seconden lang met stomheid geslagen. Met half toegeknepen ogen keek hij zijn tegenstander aan. ‘Terry!’ zei hij ten slotte. ‘Terry, weet je dat ik tot voor kort dacht dat we niet alleen tennispartners zijn maar dat we ook vrienden zouden kunnen worden?’

‘En?’

‘Nu weet ik wel beter. Nu weet ik dat het klopt wat velen over je zeggen.’

‘En wat zeggen ze?’

‘Dat je een klootzak bent.’

Terry Köhler vertrok geen spier. Hij liep snel langs Gerling naar de rechercheurs van de moordbrigade en klapte in zijn handen: ‘Mijne heren, uw aandacht, alstublieft.’

Over sommige gezichten gleed een verstolen glimlach.

‘U weet intussen om wie het bij de dode vrouw gaat, u weet welk beroep ze uitoefende en dat haar cliëntèle niet bepaald uit de goot kwam. Karin Rosenherz – zo heette het slachtoffer en zo zullen we het vanaf nu ook noemen – had vermoedelijk contacten met mannen uit vooraanstaande kringen van onze samenleving. Dat wil geenszins zeggen dat de dader ook in die kringen gezocht moet worden. Het betekent wel dat we ons onderzoek met de grootst mogelijke discretie moeten verrichten. We zullen absolute radiostilte in acht nemen. Dat wil dus zeggen dat we met niemand praten over wat we tijdens het onderzoek te weten komen. Met níémand! Niet met de pers, niet met uw vrienden, niet met uw echtgenote en al helemaal niet met uw moeder.’

Köhler wachtte tot de om hem heen staande mannen uitgelachen waren. Toen ging hij verder: ‘Ook tegenover collega’s die niets met de zaak te maken hebben houdt u uw mond dicht! Alle informatie komt eerst bij mij terecht! Ik wil bij elk relevant getuigenverhoor vooraf op de hoogte worden gesteld. Ik zeg: vooráf! En ik zeg: bij élk verhoor. Als ook maar de kleinste verdenking bestaat dat iemand als dader in aanmerking komt, word ik er ogenblikkelijk bij betrokken! Mijn secretaresse zal u allemaal mijn dienst- en mijn privénummer doen toekomen. Ik ben vanaf nu voor ieder van u op elk moment bereikbaar. En als ik zeg op elk moment, dan betekent dat ook op elk moment: dag en nacht en in het weekend. Smoesjes hebben dus geen zin.’

Terwijl hij sprak, bewoog Terry Köhler zijn bovenlichaam licht heen en weer, een beweging die hij zowel imponerend als nonchalant vond. Hij had in een Amerikaanse speelfilm gezien hoe een topadvocaat zijn woorden daarmee nadruk verleende.

‘Zo, en nu aan de slag. Onderzoek de hele sociale omgeving van het slachtoffer! Ik wil weten waar ze vandaan komt, wie haar ouders en familieleden zijn, wie haar vrienden, haar klanten en mogelijk haar vijanden. Begeeft u zich in de onderwereld, maar gedraagt u zich daar fatsoenlijk!’

Opnieuw gelach.

‘Mochten er tussen de bewijsstukken dagboeken, adresboekjes, visitekaartjes, agenda’s en brieven zitten – waarschijnlijk zijn die allemaal al verzameld …’

Hij keek vragend rond. Een van de mannen van de technische recherche stak zijn hand op en knikte.

‘Ik zie dat dat het geval is – dan belanden die bewijsstukken allereerst op mijn bureau. Probeer alles te weten te komen over de dagindeling van het slachtoffer. Ondervraag haar collega’s, spreek met obers en taxichauffeurs. Ik wil een overzicht waaruit blijkt waar Karin Rosenherz zich de afgelopen weken heeft opgehouden. Voor de achtenveertig uur voorafgaand aan haar overlijden moet dat overzicht helemaal compleet zijn. O ja, en zoekt u alstublieft uit …’ Köhler zweeg even en stak bezwerend zijn hand op om iedere geamuseerdheid in de kiem te smoren, ‘… zoek ook uit wie haar vrouwenarts was. Om kort te gaan: ik wil alles over Karin Rosenherz weten! Details van wat er van u wordt verwacht bespreekt u met Gerling, die mijn volle vertrouwen heeft en die ik niet alleen als uitmuntend politieman maar ook als geweldig tennisser en trouwe vriend heb leren waarderen.’

Terry Köhler draaide zich op zijn hielen om en liep naar de huisdeur. Bij zijn laatste woorden had het hem moeite gekost niet te lachen.

Professor Fassbinder ontving hem in de keuken. De medicus liet zijn hoofd hangen, zijn armen hingen slap langs zijn lijf. Hij zag er moe uit.

‘Ik neem aan dat u er prijs op stelt de dode nog een keer te zien’, zei hij.

Köhler maakte een afwerend gebaar. ‘Laten we het kort houden. Belangrijkste punt: hebt u een idee wanneer de vrouw is vermoord?’

‘Rigor mortis en livores zijn in normale omstandigheden …’

‘Goed, goed’, onderbrak de officier van justitie hem. ‘We hebben op school allebei Latijn gehad, maar erg goed ben ik er nooit in geweest, dus …’

‘Het lijk was al helemaal verstijfd, dat wil zeggen dat de vrouw waarschijnlijk al veertien tot achttien uur dood was. Plekken op het lijk hebben we als gevolg van het bijna complete bloedverlies slechts sporadisch aangetroffen, daarom zijn ze in dit geval niet als indicator te gebruiken.’

‘Dat snap ik. Kunnen we preciezer zijn? Hoelang kan ze hoogstens dood zijn?’

‘Met de huidige buitentemperatuur zou de lijkstijfheid op grond van het ontbindingsproces in het lichaam na vierentwintig tot dertig uur weer zijn opgeheven. Omdat dat nog niet het geval is, kan de dood dus op zijn vroegst gisteren laat op de middag zijn ingetreden. Als u het nog preciezer wilt weten, moet u wachten tot we alle resultaten hebben of een getuige vinden die haar kort voor haar dood nog levend heeft gezien.’

‘Daar gaan we achteraan, reken maar’, zei Köhler. ‘Doodsoorzaak?’

‘U hebt de grote wond bij haar strottehoofd gezien. Een steek die waarschijnlijk de luchtpijp heeft doorboord en een embolie heeft veroorzaakt. Maar het is ook mogelijk dat ze is doodgebloed. Ik heb in totaal zestien steken geteld, veel ervan achter in haar hals en boven in haar rug.’

‘Een mes?’

Fassbinder wiegde twijfelend met zijn hoofd. ‘Het lijkt alsof er twee wapens zijn gebruikt: het ene dun en scherp en het andere breed en stomp. Beide moordwapens kunnen niet erg lang zijn geweest. Daarom heeft de dader wellicht zo vaak en met zo veel kracht toegestoken. Op een paar plaatsen lijkt het alsof het wapen in het lichaam is omgedraaid om een grotere wond te veroorzaken.’

‘Zestien steken?’

Professor Fassbinder knikte. ‘Wat er ook is gebeurd, de vrouw is … niet meteen overleden. Meer over het karakter van de wonden en daarmee over het vermoedelijke moordwapen weet ik pas nadat we het lijk hebben gewassen en …’

‘Goed … Kunnen we ervan uitgaan dat het slachtoffer heeft getracht zich te verdedigen?’

‘Dat is zeker: ik heb alle vingernagels afgeknipt en laat ze vanavond in het lab onderzoeken. Maar ik kan u al wel dit zeggen: onder enkele ervan bevinden zich niet alleen restjes wol, maar ook stukjes huid. Een duidelijke aanwijzing dat er gevochten is, dat het slachtoffer de dader heeft gekrabd en verwond. Ergens moet dus ook bij de dader een wond te vinden zijn. En ik vermoed dat het geen kleine wond is.’

‘Wat dus ook betekent dat er nogal wat lawaai bij kwam kijken.’

De medicus knikte. ‘De toestand in de kamer, de bloedvlekken die zijn aangetroffen op de deuren, de muren en op de vloer in verschillende delen van de woning rechtvaardigen de conclusie dat er enige tijd is gevochten, en dat gevecht kan onmogelijk geruisloos hebben plaatsgevonden.’

‘Iemand in het huis kan het dus gehoord hebben.’ Köhler haalde een kleine agenda uit zijn zak en maakte een notitie.

‘Maar of ze nog heeft kunnen gillen, is de vraag. Ze heeft duidelijke wurgplekken, haar hals is waarschijnlijk erg opgezwollen geweest.’

‘U bedoelt dat men waarschijnlijk heeft geprobeerd haar te stranguleren?’

‘Nee. Op grond van de sporen zou ik eerder zeggen dat de dader haar met zijn blote handen heeft gewurgd.’

‘Kan er sprake zijn van meer dan één dader?’

‘Misschien ja, misschien nee. Twee wapens betekent nog niet dat er twee daders zijn. Maar om daar meer over te kunnen zeggen wil ik de wondranden van de steekkanalen beter bekijken. Hier gaat dat niet. Daarvoor moet ik haar op de tafel hebben.’

‘Een crime passionel?’ vroeg de officier van justitie.

Professor Fassbinder aarzelde. ‘Vraag me iets gemakkelijkers!’ zei hij ten slotte. ‘Ik heb nog nooit zo’n plaats delict gezien. Waarschijnlijk heeft Karin Rosenherz voor haar dood met een of meerdere mannen geslachtsverkeer gehad. Maar bij haar beroep ligt dat voor de hand. Ik heb uitstrijkjes gemaakt van de mond en de schede. Ook die gaan vandaag nog naar het lab. Van een uitstrijkje van de anus heb ik moeten afzien omdat die helemaal onder de uitwerpselen zat.’

Terry Köhler was voor het raam gaan staan en keek zwijgend naar buiten. ‘Verder nog iets?’ vroeg hij ten slotte.

De patholoog-anatoom schudde zijn hoofd. ‘De rest komt morgen in de loop van de dag. Zodra we sectie hebben verricht en het verslag klaar is, krijgt u het op uw bureau. U mag er natuurlijk ook bij zijn als u dat …’

Köhler hief afwerend zijn handen: ‘Nee,’ zei hij, ‘het kan me niet schelen hoe laat u die sectie verricht, op dat tijdstip ben ik al iets anders van plan.’

‘Ik hoop dat u de dader vindt’, zei professor Fassbinder zachtjes. ‘Wie het ook is die het heeft gedaan, de man hoort achter de tralies. Er is niemand die heeft verdiend wat die vrouw in het laatste half uur van haar leven heeft moeten doormaken. Het kan niet Gods bedoeling zijn geweest, waar Hij ook was toen dit gebeurde.’

Deel twee

Een

Het was dinsdag 9 augustus 2005. Hoofdinspecteur Robert Marthaler had zijn auto in de Schwarzburgstrasse langs het trottoir geparkeerd. Hij zat achter het stuur en keek strak naar het raam van het souterrain van het huis aan de overkant, waar de verdachte zich ophield. De ogen van de commissaris waren bij de zaak, zijn gedachten hoefden het niet te zijn.

Marthaler was moe en gelukkig. Voor later op de avond had hij met Tereza afgesproken samen te eten en hij verheugde zich er des te meer op omdat zijn vriendin de volgende ochtend in alle vroegte het vliegtuig zou nemen. Ze zou voor een paar dagen naar Boedapest gaan om de opening van een tentoonstelling bij te wonen.

Al in het weekend had Marthaler een gevogeltepaté gemaakt en daarbij zouden ze toast en een verse salade van wilde kruiden eten. Hij zou een fles Roi Fainéant opentrekken, maar die zou hij alleen moeten opdrinken. Tereza was vier maanden zwanger.

De tijd nadat ze te horen hadden gekregen dat ze een kind zouden krijgen, was tot dusver de mooiste van hun gezamenlijke leven. Tereza was sceptisch geweest of hij zijn beroep wel met een kind zou kunnen combineren, en Marthaler had begrepen dat hij haar niet met loze praatjes gerust kon stellen. Daarom had hij met Charlotte von Wangenheim, de chef van beide moordbrigades, gesproken en haar verzocht hem naar de interne dienst over te plaatsen. Ze hadden er lang met elkaar over gesproken, maar ten slotte was het in orde gekomen. De regiorecherche, waar al een afdeling voor oude, onopgeloste zaken was, had het hoofdbureau van politie in Frankfurt verzocht daar eveneens een kleine ‘Cold Cases Unit’ op te zetten. Charlotte von Wangenheim, zijn baas, had hem gevraagd of hij zich kon voorstellen die taak op zich te nemen. Marthaler had er meteen mee ingestemd. Ze hadden besloten de nieuwe afdeling aan de Eerste Moordbrigade toe te voegen. Op die manier kon hij daar de chef van blijven zonder zich met de dagelijkse gang van zaken te hoeven bemoeien. Tereza had diezelfde dag nog Charlotte von Wangenheim opgebeld om haar te bedanken.

Marthaler had zijn kantoor in het Witte Huis kunnen behouden. Zo noemden hij en zijn collega’s het mooie oude statige huis in de Günthersburgallee, waarheen de Eerste Moordbrigade was verhuisd. De nieuwe afdeling bestond uit Marthaler en zijn secretaresse. Indien nodig, waren ze overeengekomen, kon de hoofdinspecteur versterking krijgen. Maar nu was hij nog bezig zich in te werken en de dossiers van oude zaken door te spitten.

Toen het kelderraam in het huis aan de overkant openging, schrok Marthaler op uit zijn gepeins. Om niet ontdekt te worden, zakte hij wat verder onderuit op zijn stoel. Maar de man gooide alleen een sigarettenpeuk naar buiten en deed het raam weer dicht.

Ze hadden niet het recht de man te observeren, en toch deden ze het. Ze hoopten dat hij hen op zeker moment naar de buit zou leiden en daarmee zijn schuld zou verraden. Een paar collega’s die destijds bij het speciale onderzoeksteam hadden behoord, hadden zich bereid verklaard hun vrije tijd op te offeren en deel te nemen aan de actie. Tijdens de zes weken dat hij weer op vrije voeten was, hadden ze beurtelings het huis van de verdachte in de gaten gehouden, waren hem gevolgd als hij boodschappen deed, naar de dokter ging of een afspraak had bij zijn reïntegratietherapeut. Tot dusver was er niets voorgevallen wat hen ook maar een stap dichter bij hun doel had gebracht. Allengs vertoonden zich in het groepje de eerste vermoeidheidsverschijnselen.

Op 12 mei 2001 was de twaalfjarige Yasemin ontvoerd toen ze van school op weg was naar huis. Ze was de dochter van een gefortuneerde Turkse zakenman, die met zijn gezin al vele jaren in Frankfurt woonde. Meteen in de namiddag van de dag van de ontvoering had hij een telefoontje gekregen waarin een onbekende een miljoen euro losgeld eiste. De vader had twee dagen nodig gehad om het gevraagde bedrag bijeen te brengen, toen was hij ’s nachts naar de overeengekomen plaats aan de Mainoever gegaan en had het geld daar gedeponeerd. Pas toen Yasemin de dag daarop niet opdook, was Ali Ülmaz naar de politie gegaan. De zoekactie die meteen van start ging, had niets opgeleverd. De maandag daarop meldde zich een man bij de politie die vertelde dat hij op het terrein van zijn verwilderde volkstuin in de buurt van de Bornheimer begraafplaats het stoffelijk overschot van een kind had aangetroffen. De man heette Bernd Kirchhoff en was al enkele keren wegens kleine misdrijven met justitie in aanraking geweest. Het bleek dat het meisje al op de dag van de ontvoering was vermoord. De politie was ervan overtuigd dat ze met Kirchhoff de dader te pakken hadden. Hij kwam in voorarrest en werd talloze keren verhoord, maar bleef iedere betrokkenheid bij de daad ontkennen. Omdat zijn alibi gaten vertoonde, kwam het tot een proces waarbij Kirchhoffs advocaten zowel het Openbaar Ministerie als de als getuigen optredende rechercheurs volgens de regelen der kunst de oren wasten. ‘Ze hebben gehakt van jullie gemaakt’, had een verslaggever destijds tegen Marthaler gezegd. Het proces was met vrijspraak geëindigd. Een paar dagen later was Kirchhoff opnieuw opgepakt omdat hij had geprobeerd in het noordelijk deel van het Grüneburgpark een vrouw te verkrachten. Deze keer werd hij veroordeeld. Hij had zijn straf uitgezeten en was zes weken geleden weer op vrije voeten gekomen. Sindsdien hadden ze hem geen minuut uit het oog verloren. De man woonde in een klein flatje in het uitgebouwde souterrain van een statig herenhuis in Frankfurt Nordend. Hij had geen werk en maakte ook weinig kans werk te krijgen. Financieel zat hij aan de grond. Op zeker moment, was de hoop, zou hij hen naar de buit leiden. En dan zouden ze hem in de kraag vatten.

Hoofdinspecteur Robert Marthaler had een afspraak geregeld, was naar de rechter gegaan en had hem verzocht in te stemmen met een langdurige observatie van Bernd Kirchhoff. Hij was van een koude kermis thuisgekomen. De rechter had geduldig naar hem geluisterd en toen heel beslist nee gezegd. Toen Marthaler het ook na het tweede nee niet wilde opgeven, was de rechter boos geworden: ‘Wat wilt u, Marthaler? De man is vrijgesproken. U hebt niets in handen wat u niet al tijdens het proces had. Geen nieuw spoor, geen nieuw bewijs, geen nieuwe getuigenverklaring. Omdat u de beste verdachte niet kon voorgeleiden aan de rechters, hebt u de op een na beste genomen. Wilt u zich nog een keer blameren? Wat de zaak-Yasemin betreft is de man brandschoon. U gaat hem niet observeren. Niet één dag, niet twee dagen, en al helemaal niet een paar weken. In dit land zijn het nog steeds de rechters die uitmaken wat recht en wat onrecht is. Niet het Openbaar Ministerie, niet de advocaten en al helemaal niet de politie. En als de rechters zeggen dat de man onschuldig is, dan is hij onschuldig! Ik verbied u en uw mensen de man op meer dan vijftig meter te naderen! Hebt u dat goed begrepen?’

Marthaler had nog een laatste poging gedaan. De rechter was met een rood hoofd opgesprongen, had de deur van zijn werkkamer opengerukt en tegen zijn bezoeker geschreeuwd: ‘Geen woord meer! Eruit! En wel ogenblikkelijk!’

Toen in Bernd Kirchhoffs kelderwoning aan de overkant van de straat zoals iedere avond om deze tijd de plafondlamp aanging en het silhouet van de man achter de vitrage verscheen, besefte Marthaler dat de rechter wellicht gelijk had dat het allemaal opnieuw zou kunnen uitlopen op een nederlaag en dat ze de zaak misschien wel nooit zouden oplossen. Toch bleef de hoofdinspecteur naar het verlichte raam kijken alsof hij daarmee zijn aarzeling teniet kon doen.

Hij wierp een blik in de achteruitkijkspiegel en zag zijn collega Kerstin Henschel zijn auto naderen. Ze droeg een spijkerbroek, zwarte Nikes en een lichtgekleurd jack waaronder de holster van haar dienstwapen verborgen zat. Nadat ze ter begroeting op het dak van de auto had geklopt, deed ze het portier open en ging op de passagiersstoel zitten.

‘En?’

‘Niks’, antwoordde Marthaler.

‘Zoals gebruikelijk.’ Ze wierp een blik op het kelderraam. ‘Je wilt niet weten hoe afschuwelijk ik die vent vind. Telkens als ik hem zie moet ik aan de verhoren denken. Die slome, langzame bewegingen, die smerige zeikerd …’

‘Kerstin, ik vraag me af hoelang dit nog door moet gaan. Ik merk in ieder geval dat ik steeds slaperiger en ongeconcentreerder raak tijdens mijn observaties. Ik vrees dat deze actie op zeker moment niet meer te doen is. Iedere week twee of drie extra diensten draaien kan op den duur niet goed gaan.’

‘Vergis ik me of was jij het die deze actie heeft voorgesteld? Die zei dat we hem op de hielen moesten zitten om de moord op Yasemin alsnog op te lossen?’

‘Jawel, maar …’

‘En wij vonden het allemaal prima. We zeiden dat we net zo lang door zouden gaan tot we hem hadden. En we zullen hem krijgen ook … Ach, verdorie, Robert!’

‘Wat?’

‘Eigenlijk wilde ik vandaag mijn hart bij je uitstorten en een beetje opgepept worden. Nu ben je me te vlug af en moet ik jóú oppeppen. Bovendien zit je dienst er nu toch op. Zorg dus maar dat je weer wat monterder wordt.’

Marthaler lachte. ‘Ik zal mijn best doen. En ga nu maar je eigen auto halen, ik hou dit plekje zolang bezet en rij weg als jij eraan komt.’

Opeens pakte zijn collega hem bij zijn onderarm. ‘Zeg, Robert, is dat niet …’

Marthaler zag het op hetzelfde moment. Twee huizen verderop waren een man en een vrouw naar buiten gekomen. De vrouw was Tereza. Het tweetal was druk in gesprek. Tereza lachte.

Juist toen Marthaler het portier wilde openen om Tereza te begroeten, legde de man een hand om haar schouder. Tereza liet het toe.

Kerstin Henschel keek Marthaler onderzoekend aan. ‘Wat heb je?’

‘Niks, ik bedoel … Wat doen die daar?’

Zijn collega lachte. ‘Niet te geloven. Je bent gewoon jaloers. Wat schattig!’

De man boog zijn hoofd licht voorover en leek Tereza iets in het oor te fluisteren. Weer lachte ze.

‘Vind jij dat normaal?’

‘Robert, toe! Er gebeurt helemaal niets. Ze lijken elkaar te mogen. Ziet er leuk uit, die man. Ken je hem?’

‘Nooit gezien!’

Tereza sloeg haar armen om de hals van de man. Ze leken elkaar eindeloos lang aan te kijken.

Marthalers ongerustheid maakte plaats voor irritatie. Het liefst was hij uitgestapt en had hij Tereza ter verantwoording geroepen. Het liefst had hij de man een klap in zijn gezicht gegeven zoals hij jaren geleden weleens met een vermeende concurrent in de liefde had gedaan. Het was alsof er in Robert Marthaler een beest lag te sluimeren dat nu langzaam wakker werd, de vermoeidheid van zich af schudde en in actie kwam.

‘Hou je rustig, Robert’, waarschuwde Kerstin Henschel hem.

‘Hoezo, hou je rustig!’ Hij sloeg met zijn hand op het stuur. ‘Hoe kan ik nou rustig blijven bij zoiets! Houden ze er helemaal niet meer mee op? En dat vind jij gewoon, ja?’

‘Nou ja,’ gaf Kerstin Henschel nu toe, ‘het lijkt allemaal wel erg … vertrouwd.’

Tereza haalde haar armen van de hals van de man, maar alleen om meteen daarna haar handen op zijn wangen te leggen, zijn hoofd naar zich toe te trekken en hem op zijn mond te kussen.

‘Wel verdomme, die klootzak zal ik een lesje leren’, riep Marthaler kwaad.

Hij stond al op het punt het portier te openen toen Kerstin Henschel hem stevig bij zijn bovenarm pakte. ‘Dat doe je niet. Je blijft braaf zitten.’

De greep van zijn collega was zo krachtig dat Marthaler van pijn in elkaar kromp. Tegelijkertijd probeerde ze hem te kalmeren. ‘Blijf zitten en haal diep adem, Robert.’

Tereza had zich van de jongeman afgewend en was het trottoir op gelopen. Ze glimlachte. Ze was mooi en ze maakte een gelukkige indruk.

De man riep haar iets na.

Zonder zich nog een keer om te draaien stak ze haar hand naar hem op.

Marthaler was lijkbleek. Hij voelde steken in zijn maag. Hij was razend, maar allengs kreeg teleurstelling de overhand.

De man deed de brievenbus open die naast de voordeur hing, haalde de post eruit, keek nog een keer in de richting waarin Tereza was verdwenen en ging weer naar binnen.

‘Kun jij me vertellen wat Tereza daar uitvoert?’ vroeg Marthaler aan zijn collega. ‘Is dat normaal? Doen vrouwen zo?’

‘Hou op met die onzin, Robert!’ zei Kerstin Henschel. ‘Vraag het haar! Praat met Tereza!’

‘Wat is dat voor gedrag? Niemand maakt me wijs dat die gozer alleen maar een goede bekende is van wie ik toevallig niets weet. Ik heb toch ogen in mijn kop. Ik bedoel, we krijgen over een paar maanden een kind, en …’ Marthaler onderbrak zichzelf. ‘Zeg …’

‘Wat is er? Wat heb je?’

‘Ik dacht opeens: en wat als dat kind helemaal niet van mij is?’

‘Robert, toe, bind een beetje in!’

‘Je hebt gelijk’, zei hij. ‘Dat kan helemaal niet.’

Doelloos reed Marthaler door de stad. Ten slotte sloeg hij de Friedberger Landstrasse in, voegde zich bij het spitsverkeer en nam de b3 in de richting van Bad Vibel. Daar reed hij het kleine parkeerterrein op voor de Joodse begraafplaats op de Berger Galgen. Juist toen hij uit wilde stappen, ging zijn mobiele telefoon.

Hij keek naar het nummer en zag dat het Tereza was. Marthaler zette zijn telefoon uit en stak hem weer in zijn zak. Hij wilde niet met haar praten. Wat had hij haar ook moeten zeggen? En hij was bang dat ze zou liegen als hij vragen stelde.

Marthaler haalde zijn joggingschoenen uit de kofferbak, trok ze aan en begon te lopen. Na honderd meter merkte hij dat hij was vergeten zijn dienstwapen af te doen, maar in omkeren had hij weinig zin. Zijn gedachten en gevoelens waren helemaal in de war. Hij nam zich voor van het ergste uit te gaan, alleen zo zou hij de waarheid kunnen verdragen: Tereza was verliefd geworden, ze zou hem de bons geven.

Wel vroeg hij zich af waarom ze het hem niet vertelde. Waarom ze hem in de waan liet dat tussen hen alles in orde was. Misschien had ze het nog niet aangedurfd. Misschien had ze hem vanavond, nadat hij twee glazen wijn had gedronken, alles verteld. En morgen zou ze naar Boedapest zijn gevlogen en hem alleen hebben gelaten met zijn teleurstelling.

Maar wie weet verbeeldde hij het zich alleen maar. Zijn jaloezie maakte dat hij spoken zag. Tereza zou niet van hem hebben verlangd dat hij zich liet overplaatsen als ze niet bij hem wilde blijven en het kind samen met hem wilde opvoeden.

Voor wat er in de Schwarzburgstrasse was gebeurd, moest een heel eenvoudige verklaring bestaan.

Maar welke?

Via een dalend pad liep hij het bos in, begon al na een paar meter te struikelen, merkte dat het al te donker was en verliet het bos zo snel als hij kon. In de verte zag hij op het pad door de velden het silhouet van een man onder de enorme elektriciteitsmasten, daarna twee honden die uit een kuil kropen en op hem af kwamen stormen.

Langzaam liep hij verder. Hij hoorde dat de man de honden riep. De dieren trokken zich er niets van aan. Met onverminderde snelheid kwamen ze op Marthaler af.

Toen ze nog maar tien meter van hem verwijderd waren, stond hij abrupt stil en schreeuwde: ‘Stop! Halt! Zit!’

Vlak voor hem kwamen de honden tot stilstand. Het waren bastaards ter grootte van herdershonden. Ze zetten hun poten schrap en gromden. Toen maakte het oudste dier een zijdelingse beweging en probeerde Marthaler van opzij te benaderen.

Hij maakte een snelle beweging naar voren alsof hij de honden wilde aanvallen. Ze weken iets achteruit, maar lieten meteen weer hun tanden zien en draaiden om hem heen.

Hij tastte naar zijn holster, haalde het wapen tevoorschijn en ontgrendelde het.

Eindelijk naderde de baas van de honden. Al van verre riep hij Marthaler toe: ‘Bent u gek geworden? Wat bent u van plan? Doe dat pistool weg!’

In plaats daarvan opende Marthaler zijn portefeuille en toonde zijn identiteitsbewijs: ‘Politie. Roep uw honden tot de orde en lijn ze aan, anders schiet ik ze dood.’

Inderdaad gehoorzaamden de dieren hun baas. Hoofdschuddend legde de man ze aan de lijn en liep mopperend door.

Marthaler vervolgde zijn weg. Na een half uur keerde hij om en nam dezelfde weg terug naar zijn auto. Waarschijnlijk zat Tereza nu op hem te wachten met de paté. Hij wilde haar vandaag niet meer zien, hij was bang een fout te maken. Hij zou pas naar huis gaan als hij zeker wist dat ze al sliep.

Hij stapte in de auto en reed terug naar de stad. Toen hij Sachsenhausen bereikte, merkte hij dat hij honger had.

In de buurt van station Zuid vond hij een parkeerplaats. Hij liep door de Textorstrasse, waar nog een paar oude appelwijncafés waren. Zonder er lang over na te denken ging hij bij Germania naar binnen, het café-restaurant waar ze hadden gegeten op de avond van de dag waarop Tereza bij hem in was getrokken.

Op het puntje van een van de lange banken op de binnenplaats vond hij een plekje. Marthaler knikte zonder iets te zeggen zijn buurman toe en nam plaats. Hij wilde te kennen geven dat hij niet in was voor een gesprek, dat men hem met rust moest laten. Toen de ober kwam, bestelde hij een glas appelmost en een portie spareribs. Voordat het eten werd geserveerd had hij al twee glazen gedronken. Daarna stapte hij over op pruimenbrandewijn, maar dwong zichzelf langzaam te drinken. Hij wilde het café-restaurant licht aangeschoten verlaten, maar het moest niet te snel gaan.

Even na enen verzocht de ober hem af te rekenen. Marthaler liep wankelend de straat op. Zwaar ademend sjokte hij het Grosse Hasenpfad op. Zo zacht mogelijk opende hij de deur van zijn woning. Hij wierp voorzichtig een blik in de slaapkamer. Tereza lag in bed en bewoog zich niet. Ze ademde gelijkmatig en diep.

Hij trok zijn jasje en zijn broek uit, pakte een wollen deken en ging in de woonkamer op de bank liggen.

Even later sliep ook hij.