Johan Theorin

NACHTSTORM

Uit het Zweeds vertaald door Corry van Bree

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Nattfåk, verschenen bij Wahlström & Widstrand, Stockholm, Zweden

Oorspronkelijke tekst © Johan Theorin, 2008

First published by Wahlström & Widstrand, Stockholm, Sweden

Published in the Dutch language by arrangement with Bonnier Group Agency, Stockholm, Sweden

Nederlandse vertaling © Corry van Bree en De Geus bv, Breda 2009

Deze editie © De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Karakters, Gent

Omslagillustratie © Shutterstock

isbn 978 90 445 2247 1

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de vijfde druk, 2011

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

De doden verzamelen zich elke winter om Kerstmis te vieren. Een keer werden ze echter gestoord door een ongetrouwde vrouw. Haar klok was blijven stilstaan, dus stond ze te vroeg op en ging midden in de Kerstnacht naar de kerk. Er klonk een geroezemoes van stemmen alsof er een kerkdienst werd gehouden in een kerk die vol mensen zat. Plotseling zag de vrouw haar vroegere verloofde. Hij was vele jaren geleden verdronken, maar zat nu op een kerkbank tussen de anderen.

Zweeds volksverhaal uit de negentiende eeuw.

==

winter 1846

Hier begint mijn boek, Katrine, in het jaar waarin Åluddens hofstede is gebouwd. Voor mij was de hofstede meer dan een huis waarin mijn moeder en ik woonden, het was de plek waar ik volwassen ben geworden.

Palingvisser Ragnar Davidsson vertelde me een keer dat grote delen van de hofstede waren gebouwd van het wrakgoed van een Duits schip dat hout vervoerde. Ik geloof hem. Op de hooizolder in de stal, op de korte muur helemaal achteraan, zijn de woorden TER HERINNERING AAN CHRISTIAN LUDWIG in een plank gekerfd.

Ik heb de doden in de muren horen fluisteren. Ze hebben zo veel te vertellen.

Valter Brommesson zit in een klein, stenen huis op Åludden en bidt met gevouwen handen tot God. Hij bidt dat de wind en de golven die uit zee aan komen razen zijn twee vuurtorens vannacht niet zullen vernielen.

Hij heeft eerder slecht weer meegemaakt, maar nog nooit zo’n storm. Een witte muur van sneeuw en ijs is vanaf het noordoosten binnengetrokken en daardoor zijn alle bouwwerkzaamheden stilgelegd.

De torens, Heer, laat ons ze afkrijgen …

Brommesson is vuurtorenbouwer, maar dit is de eerste keer dat hij vuurtorens met lenzen in de Oostzee bouwt. Hij is vorig jaar maart naar Öland gekomen en is meteen aan het werk gegaan; manschappen aannemen, klei en kalksteen bestellen en sterke trekpaarden huren.

Het koele voorjaar, de warme zomer en de zonnige herfst waren heerlijk aan de kust. Het werk ging goed en de twee vuurtorens groeiden langzaam naar de hemel.

Daarna verdween de zon, het werd winter en toen de temperatuur daalde, begonnen de mensen over de storm te praten. En ten slotte kwam hij, de sneeuwstorm. Laat op een avond stortte hij zich als een wild beest op de kust.

Als de dageraad aanbreekt, begint de wind eindelijk af te nemen.

Plotseling klinkt er geschreeuw vanaf de zee. Het komt uit de duisternis voor Åludden – lange en hartverscheurende noodkreten in een vreemde taal.

Brommesson wordt wakker van het geschreeuw en wekt op zijn beurt de uitgeputte bouwvakkers.

‘Er is een schip gestrand’, zegt hij. ‘We moeten eruit.’

De mannen zijn slaperig en onwillig, maar hij krijgt ze op de been en naar buiten de sneeuw in.

Ze ploeteren met gekromde ruggen in de ijskoude tegenwind naar het strand. Brommesson kijkt om en ziet dat de half afgebouwde, stenen torens inderdaad nog bij het water staan.

In de andere richting, naar het westen, ziet hij niets. Het vlakke landschap van het eiland is een golvende sneeuwwoestijn geworden.

De arbeiders gaan op het strand staan en turen naar de zee.

Het is onmogelijk om iets te zien in de donkergrijze duisternis op de zandbank, maar vermengd met het geraas van de golven klinken er nog steeds zwakke kreten – en krakende geluiden van spijkers die worden losgetrokken en hout dat versplintert.

Een groot schip is op de zandbank gelopen en zinkt.

Het enige wat de bouwvakkers uiteindelijk kunnen doen is luisteren naar de geluiden en de noodkreten die van het schip komen. Ze proberen drie keer om een van hun boten de zee op te krijgen, maar alle pogingen mislukken. Het zicht is te slecht en de brekers zijn te hoog. Bovendien ligt het water vol zware houten balken.

Het vastgelopen schip moet een enorme lading hout op het dek hebben gehad. Toen de scheepsromp begon te zinken, trokken de golven het hout los en spoelden het overboord. De balken zijn lang als stormrammen en spoelen in groten getale aan land. Ze vullen de baaien rond de landtong en slaan en schuren tegen elkaar aan.

Als de zon achter het grijze, nevelige wolkendek opkomt, wordt het eerste lijk gevonden. Het is een jonge man, die zo’n tien meter van het land met uitgestrekte armen in de golven drijft, alsof hij tot op het allerlaatste moment heeft geprobeerd een van de houten balken die om hem heen dreven vast te grijpen.

Twee vuurtorenbouwers lopen het ondiepe water in, pakken het lichaam stevig bij het grove linnen hemd vast en slepen de dode over de zandbodem naar het land.

Bij de waterkant pakken de mannen allebei een ijskoude pols om het lichaam uit het water te trekken. De dode komt uit het water omhoog, maar hij is lang en breedgeschouderd en het is moeilijk om hem te dragen. Hij moet naar de met sneeuw bedekte kustweide worden gesleept, terwijl het water uit zijn kleren stroomt.

De bouwvakkers verzamelen zich zwijgend rond het lichaam, zonder het aan te raken.

Ten slotte bukt Brommesson zich en hij rolt het lijk op zijn rug.

De verdronken man is een zeeman met dik, zwart haar en een brede mond die half openstaat, alsof hij het midden in een ademhaling heeft opgegeven. Zijn ogen staren naar de grijze hemel.

De vuurtorenbouwer schat de zeeman op een jaar of twintig. Hopelijk vrijgezel, maar misschien onderhoudt hij een gezin. Hij is gestorven bij een vreemde kust, waarschijnlijk wist hij de naam van het eiland waar het schip verging niet eens.

‘We moeten de predikant straks roepen’, zegt Brommesson en hij sluit de ogen van de dode om de lege blik niet meer te hoeven zien.

Drie uur later zijn de lichamen van vijf zeelieden rond Åludden aan land gedreven. Er is ook een gebroken naambord op het strand aangespoeld: christian ludwig – hamburg.

En hout, stapels hout.

Het hout van het schip is een geschenk. Het is nu het eigendom van de Zweedse kroon, dezelfde kroon die de vuurtorens bij Åludden betaalt. De vuurtorenbouwers hebben plotseling de beschikking over eersteklas grenenhout dat vele honderden rijksdaalders waard is.

‘Iedereen moet helpen bij het naar boven dragen’, zegt Brommesson. ‘We leggen het in stapels, buiten het bereik van de golven.’

Hij knikt en kijkt langs de met sneeuw bedekte helling omhoog. Er is een groot gebrek aan bos op het eiland. In plaats van de kleine boerderij die voor de vuurtorenwachter en zijn gezin op Åludden was gepland, kan hij nu met deze balken een veel groter huis bouwen.

Brommesson krijgt een visioen van een imposante hofstede met een woonhuis vol kamers en zalen. Een veilig thuis voor degenen die hier, aan het einde van de wereld, verantwoordelijk zijn voor zijn vuurtorens.

Het blijft echter een hofstede die is gebouwd van wrakgoed en dat kan ongeluk aantrekken. Er zal een huisoffer nodig zijn om dat tegen te gaan. Misschien zelfs een gedenkruimte: een herinneringsplek voor de doden van Åludden, voor alle arme zielen die niet in gewijde aarde terecht zijn gekomen.

Het idee van een grote hofstede blijft Brommesson bij. Later die dag begint hij met grote stappen de grond op te meten.

Als de storm echter afneemt en de verkleumde vuurtorenbouwers het hout uit het water beginnen te tillen en opstapelen op het gras, kunnen velen van hen de echo van de kreten van de verdronkenen nog steeds horen.

Ik weet zeker dat de vuurtorenbouwers het geschreeuw van de stervende zeelieden nooit zijn vergeten. En ik weet net zo zeker dat de meeste bijgelovigen het besluit van Brommesson om een grote hofstede te bouwen van het hout van het wrak, in twijfel trokken.

Een hofstede die is gebouwd van hout waaraan stervende zeelieden zich vertwijfeld vastklampten voordat de zee hen opeiste – hadden mijn moeder en ik niet beter moeten weten dan daar aan het eind van de jaren vijftig naartoe te verhuizen? Hadden jij en je gezin daar vijfendertig jaar later echt moeten gaan wonen, Katrine?

– Mirja Rambe

==
==
verander je leven – ga buiten wonen

Object: Åluddens hofstede, Noordoost-Öland.

Beschrijving: statig vuurtorenwachterskwartier uit het midden van de negentiende eeuw met een afgelegen en rustige ligging en een fantastisch uitzicht over de Oostzee, minder dan driehonderd meter van het strand en de hemel als dichtstbijzijnde buur.

Grote tuin met vlakke grasvelden grenzend aan het strand – perfect voor spelende kinderen – omgeven door verspreid loofbos in het noorden, een beschermd vogelgebied in het westen (het Offerveen) alsmede strandweiden en akkers in het zuiden.

Gebouwen: mooi hoofdgebouw bestaande uit twee verdiepingen (geen kelder) van in totaal ongeveer 280 m2 dat gerenoveerd en gemoderniseerd moet worden. Geraamte, balkenlaag en gevel van hout. Dakbedekking van dakpannen. Serre met oostelijke ligging. Vijf functionerende tegelkachels. Grenenhouten vloeren in alle kamers. Stromend water, eenvoudige riolering.

Bijgebouw (washuis van kalksteen) bestaande uit één verdieping van circa 80 m2, met water en elektriciteit, na enige renovatie perfect voor de verhuur.

Bijgebouw (stal van kalksteen/hout) van circa 450 m2, eenvoudig en in tamelijk slechte staat.

Status: verkocht.

oktober

1

Een lichte stem riep in de donkere kamer.

‘Ma-maaa?’

Hij schrok van de kreet. De slaap was als een grot gevuld met merkwaardige echo’s, warm en donker, en het was pijnlijk om daar snel uit wakker te worden. Het bewustzijn had één seconde geen naam voor zichzelf, geen plaats; alleen verwarde gedachten en herinneringen. Ethel? Nee, Ethel niet, maar … Katrine, Katrine. En een paar ogen die verward knipperden, op zoek naar licht in al het zwarte.

Een seconde later kwam zijn eigen naam plotseling in zijn geheugen bovendrijven. Hij heette Joakim Westin en hij lag in een tweepersoonsbed in Åluddens hofstede op Noord-Öland.

Joakim was thuis. Hij woonde daar sinds een etmaal. Zijn vrouw Katrine en hun twee kinderen woonden al twee maanden in de hofstede, maar hij was net aangekomen.

01.23. De rode cijfers van de wekkerradio waren het enige licht in de raamloze kamer.

De geluiden die Joakim hadden gewekt, waren niet langer te horen, maar hij wist dat ze echt waren. Hij had gedempt geklaag en gekerm gehoord van iemand die onrustig sliep in een ander deel van het huis.

Naast hem in het tweepersoonsbed lag een roerloos lichaam. Het was Katrine; ze sliep diep, was naar de rand gekropen en had haar dekbed meegetrokken. Nu lag ze met haar rug naar hem toe. Hij zag de zachte contouren van haar lichaam en voelde haar warmte. Ze had hier bijna twee maanden alleen geslapen, terwijl Joakim in Stockholm woonde en werkte en in de weekenden op bezoek kwam. Ze hadden het geen van allen prettig gevonden.

Hij strekte zijn hand uit naar Katrines rug, maar toen hoorde hij het geroep weer. ‘Ma-maaa?’

Nu herkende hij de lichte stem van Livia. Hij sloeg het dekbed terug en stapte uit bed.

De tegelkachel in een hoek van de slaapkamer straalde nog warmte uit, maar de houten vloer was ijskoud toen hij erop ging staan. Ze moesten de slaapkamervloer isoleren en opnieuw leggen, zoals ze hadden gedaan met de vloeren in de keuken en de kinderkamers, maar dat zou een project voor na Oud en Nieuw worden. Voor de winter zouden ze kleden kopen. En hout. Ze moesten goedkoop hout voor de kachels vinden, want er stond geen bos op hun perceel dat ze konden uitdunnen.

Katrine en hij moesten nog flink wat spullen voor het huis kopen voordat de echte kou inviel – morgen moesten ze lijsten maken.

Joakim hield zijn adem in en luisterde. Het was stil.

Zijn badjas hing over een stoel; hij trok hem zachtjes aan over zijn pyjamabroek, nam een grote stap tussen twee verhuisdozen door en sloop naar buiten.

Hij liep meteen verkeerd in het donker. In hun huis in Stockholm sloeg hij altijd rechts af als hij naar de kamers van de kinderen moest, maar in de nieuwe woning lagen ze links.

De slaapkamer van Joakim en Katrine was een kleine kamer in het grote grottenstelsel van de hofstede. Ervoor liep een gang – waar nu verscheidene verhuisdozen langs één muur waren opgestapeld – die uitkwam in een grote hal met een rij ramen. Ze keken uit op de geplaveide binnenplaats die werd geflankeerd door twee bijgebouwen.

Åluddens hofstede was gesloten naar het land, maar open naar de zee. Joakim liep naar het raam en keek naar de kust achter de omheining.

Daar beneden knipperde een rood licht. Het kwam van de twee vuurtorens, die elk op hun eigen kleine eilandje in het water stonden. De lichtstralen van de zuidelijke vuurtoren schenen over de bergen zeewier bij het water en tot ver over de Oostzee, terwijl de noordelijke toren helemaal donker was. Katrine had hem verteld dat de noordelijke vuurtoren nooit brandde.

Hij hoorde de wind rond het huis huilen en zag hoe onrustige schimmen zich bij de vuurtorens verhieven. Golven. Ze deden hem altijd aan Ethel denken, hoewel ze niet door de golven maar door de kou was gestorven.

Dat was nog maar tien maanden geleden.

De zachte geluiden klonken weer in de duisternis achter Joakim, maar ze waren niet langer klagend. Het was eerder alsof Livia zachtjes tegen zichzelf praatte.

Joakim liep terug naar de gang. Hij stapte voorzichtig over de brede, houten drempel en kwam in Livia’s slaapkamer, die maar één raam had en aardedonker was. Voor het raam hing een groen rolgordijn met vijf roze biggetjes die vrolijk in een kring dansten.

‘Weg …’ zei een lichte meisjesstem in het donker. ‘Weg.’

Joakims voet stootte tegen een klein zacht knuffeldier dat op de grond naast het kinderbed lag. Hij pakte het op.

‘Mama?’

‘Nee’, zei Joakim. ‘Het is papa maar.’

Hij hoorde de kalme ademhaling in de duisternis en vermoedde slaperige bewegingen van het kleine lichaam onder het gebloemde dekbed. Hij boog zich over het bed.

‘Slaap je?’

Livia hief haar hoofd op. ‘Wat?’

Joakim legde de knuffel dicht naast haar in bed.

‘Foreman is op de grond gevallen.’

‘Heeft hij zich pijn gedaan?’

‘Welnee … ik geloof dat hij niet eens wakker is geworden.’

Ze sloeg haar arm om haar favoriet heen, een tweebenige knuffel met een schapenkop, die ze had gekocht toen ze afgelopen zomer op Gotland waren. Half schaap, half mens. Joakim had de merkwaardige figuur Foreman gedoopt, naar de bokser die een paar jaar geleden op vijfenveertigjarige leeftijd zijn comeback had gemaakt.

Hij stak zijn hand uit naar Livia’s voorhoofd en streelde dat voorzichtig. Haar huid was koel. Ze ontspande, haar hoofd zakte weer in het kussen en ze keek naar hem op.

‘Ben je hier al lang, papa?’

‘Nee’, zei Joakim.

‘Er was hier iemand’, zei ze.

‘Dat heb je alleen gedroomd.’

Livia knikte en deed haar ogen dicht. Ze was alweer bezig in slaap te vallen.

Joakim strekte zijn rug, draaide zijn hoofd om en zag het zwakke schijnsel van de zuidelijke vuurtoren pulseren achter het rolgordijn. Hij deed een stap naar het raam toe en tilde het gordijn een paar centimeter op. Het raam keek uit op het westen. De vuurtorens waren hiervandaan niet te zien, maar het rode schijnsel gleed over de lege akkers achter het huis.

Livia’s ademhaling was weer gelijkmatig, ze was diep in slaap. De volgende ochtend zou ze zich niet herinneren dat hij hier was geweest.

Hij keek in de andere kinderkamer naar binnen. Het was de slaapkamer die het laatst was gerenoveerd. Katrine had hem behangen en gemeubileerd terwijl Joakim het huis in Stockholm na de verhuizing schoonmaakte.

Hierbinnen was alles stil. Gabriel, die tweeënhalf was, lag als een onbeweeglijke bult in zijn korte bedje bij de muur. Het afgelopen jaar ging Gabriel elke avond om acht uur naar bed en sliep dan bijna tien uur aan één stuk door. Zulke gewoonten waren de droom van elk gezin met kleine kinderen.

Joakim draaide zich zachtjes om en sloop door de gang terug. Het huis tikte en kraakte om hem heen, het leek bijna alsof er voetstappen op de vloer klonken.

Katrine sliep vast toen hij in zijn eigen bed terugkwam.

Op de ochtend van diezelfde dag had het gezin bezoek gekregen van een kalm glimlachende man van in de vijftig. Hij had aan de korte noordkant van het huis op de keukendeur geklopt. Joakim had snel opengedaan, omdat hij dacht dat het een van de buren was.

‘Hallo’, zei de man. ‘Bengt Nyberg van de Ölands-Posten.’

Nyberg stond op de trap met een camera op zijn dikke buik en een notitieblok in zijn hand. Joakim had de journalist enigszins aarzelend een hand gegeven.

‘Ik heb gehoord dat er de afgelopen weken een paar grote vrachten meubilair naar Åludden zijn gegaan’, zei Nyberg. ‘Dus ik gokte erop dat jullie thuis waren.’

‘Ik ben de enige die pas is verhuisd’, zei Joakim. ‘De rest van het gezin woont hier al een tijdje.’

‘Zijn jullie in etappes verhuisd?’

‘Ik ben leraar’, zei Joakim. ‘Ik moest nog werken.’

De verslaggever knikte.

‘We moeten hierover schrijven’, zei hij. ‘Dat begrijpen jullie natuurlijk wel. We hadden in het voorjaar een krantenbericht dat Åludden was verkocht en nu willen de mensen uiteraard weten wie de kopers zijn …’

‘We zijn maar een gewoon gezin’, zei Joakim snel. ‘Schrijf dat maar op.’

‘Waar komen jullie vandaan?’

‘Uit Stockholm.’

‘Net als het koningsgezin dus’, zei Nyberg. Hij keek naar Joakim. ‘Doen jullie net als de koning en wonen jullie hier alleen als het warm en zonnig is?’

‘Nee, we blijven hier het hele jaar.’

Katrine was naar de hal gekomen en was naast Joakim gaan staan. Hij gluurde naar haar, ze knikte kort en toen hadden ze de verslaggever binnengevraagd. Nyberg stapte langzaam en zonder haast over de drempel.

Ze kozen ervoor om in de keuken te gaan zitten, die met zijn nieuwe inrichting en geschuurde houten vloer de meest gerenoveerde kamer in het huis was.

Toen ze in augustus de vloer opnieuw legden, hadden Katrine en de Ölandse vloerenlegger iets interessants ontdekt: een kleine bergplaats onder de planken, met daarin een kistje gemaakt van platte kalkstenen. Er lagen een zilveren lepel en een paar vergane kinderschoenen in. De vloerenlegger had verteld dat het een huisoffer was. Het offer zou de bewoners van de hofstede veel kinderen en voldoende voedsel geven.

Joakim zette koffie en Nyberg ging aan de langwerpige, eiken tafel zitten. Hij sloeg zijn blocnote opnieuw open.

‘Hoe is dit eigenlijk begonnen?’

‘Tja … we vinden houten huizen mooi’, zei Joakim.

‘We zijn er gek op’, zei Katrine.

‘Maar het was waarschijnlijk toch een grote stap om te nemen … om Åludden te kopen en van Stockholm hiernaartoe te verhuizen?’

‘Het was niet zo’n enorme stap’, zei Katrine. ‘We hadden een huis in Bromma, maar dat wilden we ruilen voor een huis op Öland. We zijn vorig jaar begonnen met zoeken.’

‘Waarom juist Noord-Öland?’ vroeg Nyberg.

Nu gaf Joakim antwoord. ‘Katrine is een beetje Ölands, haar familie heeft hier gewoond.’

Katrine wierp hem een snelle blik toe en hij wist wat ze dacht – als iemand over haar achtergrond zou vertellen, dan was ze dat zelf. En dat wilde ze zelden doen.

‘O ja, waar dan?’

‘Op verschillende plekken’, zei Katrine zonder naar de verslaggever te kijken. ‘Ze zijn nogal vaak verhuisd.’

Joakim had eraan kunnen toevoegen dat zijn vrouw de dochter van Mirja Rambe en het kleinkind van Torun Rambe was – dat had Nyberg misschien zover gekregen een veel langer artikel te schrijven – maar hij hield zijn mond. Katrine en haar moeder praatten nauwelijks met elkaar.

‘Ik ben een betonkind’, zei hij in plaats daarvan. ‘Ik ben opgegroeid in een flat met acht verdiepingen in Jakobsberg. Al dat verkeer en asfalt waren enorm saai. Ik verlangde ernaar om buiten te wonen.’

Livia zat eerst stil op Joakims schoot, maar ze kreeg al snel genoeg van het geklets en rende de keuken uit naar haar kamer. Gabriel, die bij Katrine zat, sprong op de grond en ging haar achterna.

Joakim luisterde naar de kleine plastic sandalen die met veel energie over de vloer roffelden en herhaalde de slogan die hij de afgelopen maanden voor vrienden en buren in Stockholm had opgedreund. ‘We weten dat het ook voor kinderen een fantastische plek is. Weilanden en bossen, zuivere lucht en fris water. Geen verkoudheden. Geen auto’s die stationair draaien … het is voor ons allemaal een goede plek.’

Bengt Nyberg had de wijze woorden op zijn notitieblok geschreven. Daarna bekeken ze de benedenverdieping; ze liepen door gerenoveerde kamers en langs ruimten die nog steeds kapot behang, opgelapte plafonds en smerige vloeren hadden.

‘De tegelkachels zijn fantastisch’, zei Joakim terwijl hij er een aanwees. ‘En de houten vloeren zijn ongelooflijk goed bewaard gebleven. Soms hoeven we ze alleen te schuren.’

Zijn enthousiasme voor de hofstede was misschien aanstekelijk, want na een tijdje hield Nyberg op met het stellen van zijn interviewvragen en keek hij nieuwsgierig om zich heen. Hij stond erop om de rest van de hofstede ook te mogen bekijken – hoewel Joakim het liefst niet herinnerd wilde worden aan hoeveel er nog niet was gerenoveerd.

‘Er is eigenlijk niets meer te zien’, zei Joakim. ‘Gewoon een heleboel lege kamers.’

‘Alleen een snel kijkje’, zei Nyberg.

Joakim knikte uiteindelijk en deed de deur naar de bovenverdieping open.

Katrine en de verslaggever volgden hem over de gedraaide, houten trap en kwamen boven in een gang. Hier was het schemerig, hoewel er een rij ramen op zee uitkeek, maar het glas was bedekt met houtvezelplaten die slechts smalle strepen daglicht binnenlieten.

Het gehuil van de wind was duidelijk te horen in de donkere ruimte.

‘Hierboven circuleert de lucht volop’, zei Katrine glimlachend. ‘Het voordeel van het tochten is dat het huis droog is gebleven; het heeft heel weinig vochtschade.’

‘Inderdaad, dat is goed.’ Nyberg keek naar het gedeukte linoleum op de vloer, het gevlekte en kapotte behang en de spinnenwebsluiers die aan de plafondlijsten hingen. ‘Het lijkt erop dat jullie hier nog heel wat werk te doen hebben.’

‘Ja, dat weten we.’

‘We hebben er zin in’, zei Joakim.

‘Het wordt vast mooi’, zei Nyberg. ‘Wat weten jullie trouwens over dit huis?’

‘Bedoel je de geschiedenis van de hofstede?’ vroeg Joakim. ‘Niet zo veel, maar de makelaar heeft het een en ander verteld. Het huis is gebouwd in het midden van de negentiende eeuw, tegelijk met de vuurtorens. Maar er is heel wat aan verbouwd; de serre aan de voorkant lijkt uit de twintigste eeuw te stammen.’

Daarna keek hij vragend naar Katrine om te zien of zij meer wilde vertellen – misschien hoe het was geweest toen haar moeder en oma hier huurders waren – maar ze beantwoordde zijn blik niet.

‘We weten dat de vuurtorenmeesters en vuurtorenwachters met hun gezinnen en bedienden in het huis woonden’, zei ze alleen. ‘Er is dus waarschijnlijk veel geloop in deze kamers geweest.’

Nyberg knikte en keek op de smerige bovenverdieping om zich heen.

‘Ik geloof dat hier de afgelopen twintig jaar niet zo veel mensen hebben gewoond’, zei hij. ‘Vier of vijf jaar geleden was dit een asielzoekerscentrum met gezinnen die de oorlog op de Balkan waren ontvlucht. Maar dat heeft niet zo lang geduurd. Het is een beetje jammer dat het heeft leeggestaan. Het is tenslotte een luisterrijk gebouw.’

Ze liepen de trap weer af. Zelfs de smerigste kamers op de benedenverdieping leken plotseling licht en warm in vergelijking met die van de bovenverdieping.

‘Heeft het een naam?’ vroeg Katrine terwijl ze naar de verslaggever keek. ‘Weet je dat?’

‘Wat bedoel je?’ vroeg Nyberg.

‘Het huis’, zei Katrine. ‘Iedereen zegt de hele tijd Åludden, maar dat is de naam van de plaats.’

‘Ja, Åludden bij Ålgrundet, waar de palingen zich ’s zomers verzamelen’, zei Nyberg, alsof hij een gedicht citeerde. ‘Nee, ik geloof niet dat het huis een naam heeft.’

‘Huizen krijgen toch vaak een troetelnaam’, zei Joakim. ‘Wij noemden ons huis in Bromma “de Appelvilla”.’

‘Dit huis heeft geen naam, voorzover ik weet in elk geval.’ Nyberg stapte van de laatste tree af en voegde eraan toe: ‘Maar er zijn een heleboel legendes over de hofstede.’

‘Legendes?’

‘Ik heb er een paar gehoord. Er wordt gezegd dat de wind bij Åludden toeneemt als er in de hofstede iemand niest.’

Katrine en Joakim schoten in de lach.

‘Dan moeten we maar vaak afstoffen’, zei Katrine.

‘En er zijn waarschijnlijk wel een paar oude spookverhalen’, zei Nyberg.

Het bleef stil.

‘Spookverhalen?’ vroeg Joakim. ‘Dat had de makelaar ons moeten vertellen.’

Hij wilde net glimlachen en zijn hoofd schudden, maar Katrine was hem voor. ‘Ik heb er een paar gehoord toen ik koffiedronk bij de Carlssons, onze buren. Maar ze zeiden tegen me dat ik ze niet moest geloven.’

‘We hebben niet zo veel tijd voor spoken’, zei Joakim.

Nyberg knikte en deed een paar stappen in de richting van de hal. ‘Als gebouwen een tijd leegstaan, beginnen de mensen altijd te praten’, zei hij. ‘Zullen we naar buiten gaan om een paar foto’s te maken nu het nog licht is?’

Bengt Nyberg besloot zijn bezoek met een wandeling over het gras en de stenen van de binnenplaats en een snelle inspectie van de twee bijgebouwen – aan de ene kant verrees de enorme stal, met buitenmuren van kalksteen op de benedenverdieping en roodgeschilderd hout op de bovenverdieping, en aan de andere kant stond een kleiner, witgekalkt washuis.

‘Gaan jullie dat ook renoveren?’ vroeg Nyberg toen hij door een van de stoffige ramen van het washuis naar binnen keek.

‘Natuurlijk’, zei Joakim. ‘We doen één gebouw per keer.’

‘En dan verhuren jullie het aan zomergasten?’

‘Misschien. We hebben erover gedacht om over een paar jaar een bed and breakfast te beginnen.’

‘Veel mensen op dit eiland hebben dat idee’, zei Nyberg.

Ten slotte nam de verslaggever een twintigtal foto’s van de familie Westin op de vergeelde grasheuvel bij het huis.

Katrine en Joakim stonden naast elkaar en tuurden tegen de koude wind in naar de twee vuurtorens in het water. Joakim rechtte zijn rug toen de camera begon te klikken en bedacht dat het huis van de buren in Stockholm vorig jaar zes bladzijden in het maandblad Vakra Villor had gekregen. Westin moest genoegen nemen met een artikel in de Ölands-Posten.

Gabriel zat op Joakims schouders, gekleed in een groen, een beetje te groot doorgestikt jack. Livia stond tussen haar ouders in en had haar witte, gehaakte muts over haar voorhoofd naar beneden getrokken. Ze keek wantrouwend naar de camera.

Åluddens hofstede verhief zich als een burcht van steen en hout achter hen, zwijgend wakend.

Naderhand, toen de verslaggever was vertrokken, was het hele gezin naar het strand gegaan. De wind was kouder dan eerder op de dag en de zon stond al laag boven het dak van het huis. Er hing een geur van aan land gespoeld zeewier in de lucht.

Als je naar het water van Åludden liep, leek het alsof je bij het einde van de wereld arriveerde, het slot van een reis weg van alle mensen. Joakim vond het een prettig gevoel.

Noordoost-Öland leek te bestaan uit een enorme hemel boven een dunne streep geelbruin land. De kleine eilanden zagen eruit als met gras begroeide zandbanken. De vlakke kust van het eiland, met zijn diepe baaien en smalle landtongen, ging bijna ongemerkt over in water en veranderde in een ondiepe en gelijkmatige zeebodem van zand en klei die langzaam in de Oostzee neerdaalde.

Zo’n honderd meter verderop strekten de witte vuurtorens zich uit naar de donkerblauwe hemel.

De twee vuurtorens van Åludden. Joakim vond dat de twee eilanden waarop ze stonden er onnatuurlijk uitzagen, alsof iemand twee bergen van stenen en puin in het water had gemaakt en die bij elkaar had gehouden met grote rotsblokken en beton. Vijftig meter noordelijker liep een lange golfbreker van het strand af – een flauw gebogen pier van grote keien die ongetwijfeld was geplaatst om de vuurtorens tegen de winterstormen te beschermen.

Livia hield Foreman onder haar arm en rende plotseling naar de één meter brede pier die naar de vuurtorens leidde.

‘Ik ook! Ik ook!’ riep Gabriel, maar Joakim hield zijn hand stevig vast.

‘We gaan samen’, zei hij.

De pier splitste zich zo’n tien meter in het water, als een grote Y met twee smallere armen die elk naar een eigen vuurtoren leidden. Katrine riep: ‘Niet rennen, Livia! Denk aan het water!’

Livia stopte, wees naar de zuidelijke vuurtoren en riep met een stem die de wind nauwelijks overstemde: ‘Dat is mijn toren!’

‘De mijne ook!’ riep Gabriel achter haar.

‘Punt uit!’ riep Livia. Dat was deze herfst haar nieuwe lievelingsuitdrukking. Ze had hem op de basisschool geleerd. Katrine haastte zich naar haar toe en knikte naar de noordelijke vuurtoren: ‘Dan is dat mijn vuurtoren.’

‘Goed, dan zorg ik voor het huis’, zei Joakim. ‘Dat wordt een makkie, als jullie me een beetje helpen.’

‘Dat doen we’, zei Livia. ‘Punt uit!’

Livia lachte en knikte, maar voor Joakim was het natuurlijk geen grapje. Toch keek hij ernaar uit om van de winter aan de slag te gaan. Katrine en hij zouden proberen een baan als leraar te vinden op het eiland. De hofstede zouden ze tijdens de avonden en weekeinden moeten renoveren. Iets waarmee Katrine al was begonnen.

Hij bleef in het gras bij het strand stilstaan en wierp een lange blik op de gebouwen achter hem.

Een afgelegen en rustige ligging, zoals in de advertentie had gestaan.

Joakim vond het nog steeds moeilijk om aan de omvang van het woonhuis te wennen; met zijn witte hoeken en rode houten muren verhief het zich op de top van de licht aflopende grasheuvel. Twee mooie schoorstenen staken als roetzwarte torens uit het pannendak. Achter het keukenraam en in de serre scheen een warm geel licht. In de rest van het huis was het aardedonker.

Er hadden zo veel gezinnen gewoond, die de muren, drempels en vloeren door de jaren heen hadden versleten – vuurtorenmeesters en vuurtorenwachters en vuurtorenassistenten of hoe ze ook mochten heten. Allemaal hadden ze hun sporen in de hofstede achtergelaten.

Denk eraan dat als je een oud huis bezit, het huis jou tegelijkertijd bezit, had Joakim gelezen in een boek over het renoveren van houten huizen. Voor Katrine en hem gold dat niet – zij hadden hun huis in Bromma immers zonder problemen achtergelaten – maar door de jaren heen waren ze een aantal gezinnen tegengekomen die hun huis verzorgden alsof het hun kind was.

‘Zullen we naar de vuurtorens gaan?’ vroeg Katrine.

‘Ja!’ riep Livia. ‘Punt uit!’

‘De stenen kunnen glad zijn’, zei Joakim.

Hij wilde niet dat Livia en Gabriel hun respect voor de zee zouden verliezen en alleen naar het water zouden gaan. Livia kon maar een paar meter zwemmen en Gabriel kon dat helemaal nog niet.

Maar Katrine en Livia liepen al hand in hand over het stenen pad de zee in. Joakim tilde Gabriel op zijn rechterarm en liep aarzelend over de ongelijke keien achter hen aan.

Het was minder glad dan hij had gedacht, alleen ruw en ongelijk. Op sommige plekken waren de keien afgesleten door de golven en losgebroken van het beton dat ze bij elkaar hield. De wind was vandaag zwak, maar Joakim kon zich een voorstelling maken van de hevigheid van de natuurkrachten. Winter na winter met drijfijs en golven en harde stormen bij Åludden – en toch waren de vuurtorens blijven staan.

‘Hoe hoog zijn ze?’ vroeg Katrine terwijl ze naar de torens keek.

‘Ik heb geen liniaal … maar misschien twintig meter?’ zei Joakim.

Livia legde haar hoofd ook in haar nek en keek naar de top van haar vuurtoren. ‘Waarom brandt hij niet?’

‘Hij gaat waarschijnlijk aan als het donker is’, zei Katrine.

‘Brandt die vuurtoren nooit?’ vroeg Joakim terwijl hij naar achteren boog om langs de noordelijke vuurtoren omhoog te kijken.

‘Ik geloof het niet’, zei Katrine. ‘Hij is al uit sinds we hiernaartoe zijn gekomen.’

Toen de pier zich splitste, koos Livia de linkerkant, weg van haar moeders vuurtoren.

‘Voorzichtig, Livia’, zei Joakim terwijl hij naar het zwarte water onder de pier keek.

Het was misschien maar één of twee meter tot de bodem, maar hij hield niet van de schaduwen en de kou daarbeneden. Hij zwom vrij goed, maar hij was nooit iemand geweest die zich ’s zomers vrolijk in de golven gooide, niet eens tijdens warme dagen.

Katrine was op het eiland aangekomen en liep naar de waterkant. Ze keek in beide richtingen langs de kust. In het noorden waren alleen lege stranden en groepjes bomen zichtbaar, in het zuiden weilanden en in de verte een paar kleine botenhuizen.

‘Geen mensen’, zei ze. ‘Ik dacht dat we in elk geval een paar huizen van buren zouden zien.’

‘Er zitten te veel landtongen en eilanden in de weg’, zei Joakim. Hij wees met zijn vrije hand naar het noordelijke strand. ‘Kijk daar eens. Hebben jullie dat gezien?’

Op een stenige kuststrook op een kilometer afstand lag een scheepswrak – het was zo oud dat er alleen een kapotte romp van zongebleekte planken over was. Lang geleden was het schip tijdens een winterstorm naar het land gedreven, was hoog op het strand gegooid en was daar blijven liggen. Het wrak lag op zijn stuurboordkant tussen de stenen. Joakim vond dat de spanten die omhoogstaken op de ribben van een enorme borstkas leken.

‘Het wrak, inderdaad’, zei Katrine.

‘Hebben ze de vuurtorens niet gezien?’ zei Joakim.

‘Soms helpen vuurtorens waarschijnlijk niet … niet in een storm’, zei Katrine. ‘Livia en ik zijn een paar weken geleden bij het wrak geweest. We zochten naar mooie houten spullen, maar alles was al verdwenen.’

De ingang van de vuurtoren bestond uit een stenen boog van een meter dik, die eindigde bij een massieve deur van dik staal, heel roestig en met slechts hier en daar een restant van de oorspronkelijke witte verf. Er was geen sleutelgat, alleen een dwarslat met een roestig hangslot, en toen Joakim de rand van de deur vastpakte en eraan trok verschoof hij geen millimeter.

‘Ik heb een bos met oude sleutels in een keukenkast in het huis gezien’, zei hij. ‘Die moeten we een keer uitproberen.’

‘Anders kunnen we bij de zeevaartdienst informeren’, zei Katrine.

Joakim knikte en deed een stap bij de deur vandaan. De vuurtorens waren niet inbegrepen bij de koopsom.

‘Zijn de vuurtorens niet van ons, mama?’ zei Livia toen ze naar het strand terugliepen.

Ze klonk teleurgesteld.

‘Jawel’, zei Katrine. ‘In zekere zin wel. Maar we hoeven er niet voor te zorgen. Of niet soms, Kim?’

Ze glimlachte naar Joakim en hij knikte. ‘De hofstede is meer dan genoeg.’

Katrine had zich omgedraaid in het tweepersoonsbed terwijl Joakim bij Livia was. Toen hij weer onder het dekbed kroop, tastte ze in haar slaap met haar armen naar hem. Hij rook haar geur en deed zijn ogen dicht.

Dit alles, alleen dit hier.

Het leven in de grote stad voelde als een gesloten boek. Stockholm was gekrompen tot een grijze vlek aan de horizon en de herinneringen aan het zoeken naar Ethel waren verbleekt.

Rust.

Plotseling hoorde hij het zachte gejammer in Livia’s kamer weer. Hij hield zijn adem in.

‘Ma-maaa?’

Haar langgerekte kreet klonk dit keer harder door het huis. Joakim zuchtte vermoeid.

Katrine hief haar hoofd op en luisterde.

‘Wat is dat?’ vroeg ze onduidelijk.

‘Ma-maaa?’ riep Livia weer.

Katrine ging zitten. Ze kon, in tegenstelling tot Joakim, in een paar seconden omschakelen van slapen naar klaarwakker zijn.

‘Ik heb het al geprobeerd’, zei Joakim zacht. ‘Ik dacht dat ze weer sliep, maar …’

‘Ik ga naar haar toe.’

Katrine kwam zonder aarzelen uit bed, stapte in haar pantoffels en trok snel haar ochtendjas aan.

‘Mama?’

‘Ik kom, rotmeid’, mompelde ze.

Dit was niet goed, dacht Joakim. Het was niet goed dat Livia elke nacht wilde dat haar moeder naast haar sliep. Het was een gewoonte die vorig jaar was begonnen, toen Livia onrustig was gaan slapen – misschien vanwege Ethel. Ze had moeite met slapen en sliep alleen echt rustig als Katrine naast haar in bed lag. Tot nu toe was het niet gelukt Livia eraan te wennen een hele nacht alleen te liggen.

‘Tot ziens, lover’, zei Katrine en ze sloop de kamer uit.

De plichten van een ouder. Joakim lag in bed en hoorde geen geluiden meer uit Livia’s kamer komen. Katrine had de verantwoordelijkheid overgenomen en hij ontspande zich en deed zijn ogen dicht. Langzaam voelde hij de slaap weer dichterbij komen.

Het was stil in huis.

Zijn leven buiten de stad was begonnen.