Karin Alvtegen

Schuld

Uit het Zweeds vertaald door Edith Sybesma

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel Skuld, verschenen bij Natur och Kultur

Oorspronkelijke tekst © Karin Alvtegen, 1998

Eerste Nederlandstalige uitgave © Edith Sybesma en De Geus bv, Breda 2003

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Stacy A. Boge/ Photonica/ Imagestore

isbn 978 90 445 2248 8

nur 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de achtste druk, 2009.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Eén miljoen driehonderdtweeënvijftigduizend kronen. Dat was het totale bedrag. Zijn mislukking stond zwart op wit, keurig opgeteld door een ijverige bankbediende. Zijn koffie was al lang koud geworden. Het was voor hem een onmogelijke opgave om zijn hand uit te strekken en het kopje op te tillen.

Twee meisjes zaten bij een tafeltje in de hoek te giechelen met een sigaret in de hand. Hij kon niet horen wat ze zeiden, maar het ging naar alle waarschijnlijkheid niet over hem.

Hij had altijd al een hekel aan sigarettenrook gehad.

Hij zat zelf aan een tafeltje bij het raam. Hij was gewoon bang geweest dat hij zou verdwijnen als hij de zwakverlichte ruimte verder in zou gaan. Voor het eerst in elf dagen had hij zijn appartement verlaten en die onderneming had het nodige van hem gevergd. Hij was dood- en doodmoe.

Vanaf zijn plaats kon hij de deur zien en hij had al gepast geld op tafel gelegd voor de koffie, voor het geval hij zich plotseling genoodzaakt zou voelen naar buiten te rennen. Een fooi kon er niet af.

Hij had de koffie trouwens nog niet eens geproefd.

Het belletje boven de deur rinkelde en een vrouw stapte naar binnen. Aangezien hij zijn blik al op het glas van de deur gericht hield, moest hij wel naar haar kijken.

Haar bruine mantel en ravenzwarte haar waren witgespikkeld van de sneeuw die buiten viel en ze had een onflatteuze, grote zonnebril op haar neus, die meteen besloeg toen ze de deur had dichtgedaan. Ze deed de zonnebril af en ze keek naar de giechelende meisjes verderop in het café, maar haar blik ging zoekend verder. Een geringe verandering in de uitdrukking op haar gezicht verried dat ze gevonden had wat ze zocht toen ze hem ontwaarde. Haar vastbesloten blik maakte dat hij wel door de grond wilde zakken. Ze veegde haar bril schoon met een zakdoek, zette hem weer op haar neus en nam vier doelbewuste passen. Daarmee was ze vlak bij zijn tafeltje beland en ze raakte de stoel tegenover hem bijna aan.

Hij kon haar ogen niet zien, maar ze stond zo dichtbij dat hij zichzelf niet wijs kon maken dat ze ergens anders naar keek dan naar hem, en heel even beeldde hij zich in dat het getal 1.352.000 op zijn voorhoofd te lezen stond om zijn schuld wereldkundig te maken.

Ze ademde zachtjes in. ‘Per Wilander, I presume?’

Ze glimlachte tevreden, alsof ze lang op die zin had geoefend en er ook trots op was dat ze die kende. ‘Het spijt me dat ik wat laat ben, maar u weet hoe dat gaat met vrouwen in mijn omstandigheden.’

Ze klopte zachtjes op haar buik en streek de mantel glad zodat er een kleine bolling zichtbaar werd. Hij zat sprakeloos. Hij probeerde controle te krijgen over de situatie, maar het lukte hem niet. Had de verlamming zich nu door zijn hele lichaam verspreid?

‘Ja, u moet weten dat ik wel getwijfeld heb voordat ik u belde. Wilander, zo heet die tennisser toch ook? Het is wel duidelijk wat voor slag volk dat is, dat de aarde rondreist en wat met een racket slaat en miljoenen binnenhaalt, terwijl wij hier thuis moeten blijven om te zwoegen voor onze centjes. Wat stelt dat nou helemaal voor, een beetje met een racket zwaaien? Dat kan toch iedereen? Niemand die ons daar geld voor geeft!’

Hij staarde haar aan, alsof er zojuist een demon het café binnengekomen was. Van nul naar honderd in drie seconden.

Hij wist niet zeker of zijn verstand dit bij kon benen. Het was vier stappen naar de deur, maar hij was verlamd en de Demon versperde hem de weg.

‘O jee, wat sta ik hier te kletsen. Hallo daar, mag ik heet water met citroen.’

De serveerster achter de bar knikte.

‘In mijn toestand is het vermoeiend om lang te staan, ziet u. Mijn benen hebben veel te lijden van het extra gewicht en koffie is ook niet goed.’

Zonder haar mantel en handschoenen uit te doen wurmde ze zich op de stoel tegenover hem. Ze vertrok haar gezicht toen ze haar forse handtas op de grond zette.

‘Je rug krijgt ook een opdonder. Maar ik snap natuurlijk wel dat een privé-detective er ook niets aan kan doen dat hij dezelfde achternaam heeft als zo’n tennisser van niks. Daarom heb ik de stoute schoenen aangetrokken en heb ik toch maar gebeld. Dank je wel, meisje!’

Dat laatste was tegen de serveerster, die een dampende kop heet water met een klein schijfje citroen kwam brengen.

Hij was verlamd. Nu wist hij het zeker. Zijn lichaam gehoorzaamde hem niet. Hij zag de Demon als door een tunnel en de rest van het café verdween. Zijn oren suisden en zijn hart bonsde.

Hij kon geen woord uitbrengen.

‘Dit opdrachtje stelt voor u natuurlijk niet zoveel voor, maar voor mij is het ontzettend belangrijk. Mijn man en ik hebben namelijk de gewoonte elkaar op allerlei manieren te verrassen, maar de laatste tijd ben ik vaak moe, door mijn zwangerschap natuurlijk, en ik ben bang dat ik hem helemaal heb verwaarloosd.’

Ze leek een eind in de veertig. Zwart aangezette wenkbrauwen staken boven het montuur uit en de rest van haar gezicht was rood en schraal. Haar haar was onnatuurlijk zwart en was geknipt in een pagekapsel en door zijn tunnel kon hij zien dat de sneeuw op haar mantel gesmolten was, maar die in haar haar niet. Dat gaf voor hem de doorslag.

Dit was geen echt mens. Nu was hij echt gek geworden.

‘De opdracht is simpel. U hoeft alleen maar dit pakje af te geven op zijn kantoor.’

Weer vertrok ze haar gezicht, terwijl ze naar haar tas reikte om er een pakje uit te halen. Hij boog zijn hoofd om zijn vernauwde blik in te stellen op het tafelblad. Het pakje was iets groter dan de doosjes die je gewoonlijk bij de juwelier krijgt en het papier was met rozen bedrukt. Onder het rode koordje zat een gedroogde roos.

‘U hoeft het hem alleen maar te geven, dan gaat het verder allemaal vanzelf. Ik hoop dat u beseft hoe dankbaar ik ben. Is duizend kronen genoeg als dekking van uw onkosten? O jee, o jee, wat vliegt de tijd. Ik moet zo bij de gynaecoloog zijn.’

Zonder al te veel moeite ging ze staan, ze legde twee biljetten van vijfhonderd kronen op tafel met een briefje erbij en ze liep naar de deur.

Ze had haar hete water niet aangeraakt.

‘Misschien laat ik nog wel eens iets van me horen’, zei ze glimlachend en ze verdween door de klingelende deur.

Dat vatte hij op als een dreigement.

Heel langzaamaan werd de tunnel groter en zijn gezichtsveld omvatte weer het hele café. Het oorgeruis werd minder en hij kon het gegiechel van de meisjes in de hoek horen. Hij probeerde rustig adem te halen.

Hij was compleet in verwarring. Wat was er gebeurd? Hij keek naar de tafel, zag dat het pakje er nog steeds lag en begreep dat het echt gebeurd was. Het was geen nachtmerrie geweest. Voorzichtig probeerde hij zijn arm op te tillen en dat lukte. Hij pakte het briefje dat ze op tafel had laten liggen en las:

Olof Lundberg

Lundberg & Co Reclamebureau

Karlavägen 56

Arme drommel, dacht hij bij zichzelf. Hij voelde dat zijn lichaam hem weer gehoorzaamde. De aanval was over. De onwaarschijnlijkheid van de situatie eiste van hem dat hij zijn hoofd erbij hield en leidde hem af van zijn één miljoen driehonderdeenenvijftigduizend negenhonderdnegenennegentig echte problemen. Hij voelde zich bereid een pakje in Kuala Lumpur af te geven als dat het risico kon verkleinen dat hij deze vrouw nog eens tegen zou komen.

Hij riep de serveerster om het water met citroen van de Demon te betalen. Ze kwam meteen en wierp een blik op de onaangeroerde kopjes.

‘Vandaag is het gratis. Zo te zien hebt u er ook niet echt veel van gedronken.’

Hij lachte weifelend naar haar. Hij was er niet echt zeker van of zijn gezicht alweer goed werkte. De serveerster haalde de kopjes weg en hij probeerde overeind te komen. Zijn benen trilden nog, maar hij gokte erop dat hij de deur uit kon komen zonder al te veel de aandacht op zich te vestigen.

Buiten op straat sneeuwde het nog steeds. Het was ijzig koud, maar de frisse lucht werkte bevrijdend. Hij wendde zijn gezicht naar de sneeuwvlokken en deed zijn ogen dicht. Hij voelde voorzichtig aan het pakje in zijn zak. De dorre roos knisperde tegen de voering en hij deed zijn hand eromheen ter bescherming.

Omdat hij toch niets beters te doen had begon hij in de richting van de Karlavägen te lopen. Hij voelde een sterke behoefte om van het pakje af te komen en de opdringerige vrouw te vergeten. Ze had hem gestoord in zijn misère en daar was hij overduidelijk nog niet aan toe. Toen hij langs een afvalbak liep moest hij zich bedwingen om het pakje er niet in te gooien. Doelbewust versnelde hij zijn pas.

Wat hem het meest dwarszat was niet zozeer het pakje als wel het feit dat hij Peter Brolin heette en dat hij nog nooit in heel zijn negenendertigjarige leven, ook niet in zijn prilste jeugddromen, privé-detective had willen worden.

2

De voordeur van het pand Karlavägen 56 was groot en statig, maar werd nog overtroffen door het trappenhuis erachter. Een koperen naamplaat met het logo van Lundberg & Co deelde mee dat ze te vinden waren op de vijfde verdieping. Hij deed een met krullen versierde metalen deur open en kwam in een piepkleine lift terecht die beweerde ruimte te bieden aan drie personen. Die ruimte leek gemaakt voor claustrofobie en hij koos ervoor van de indrukwekkende marmeren trap gebruik te maken.

Sinds zijn huisarts hem maar één remedie had kunnen aanbevelen tegen zijn ernstige paniekaanvallen, namelijk beweging, en hem een briefje had meegegeven met het nummer van de hulpverlening die hij bij acute psychische nood kon bellen, wat hij nooit had durven doen, was hij daadwerkelijk een paar kilometer per week gaan hardlopen. Dat had niet geholpen tegen de angst, maar hij had tenminste wel de wisseling van de seizoenen in het Vitabergspark meegemaakt en hij had er zo’n goede conditie door gekregen dat hij zonder veel moeite vier, vijf trappen op kon klimmen.

Er waren twee deuren op de vijfde verdieping, waarvan één zonder bordje en dat gaf aan dat de hele verdieping in beslag genomen werd door Lundberg & Co Reclamebureau. Hij ging met zijn vingers door zijn haar en wierp een blik op zijn spiegelbeeld in het koperen bordje op de deur. Hij zag meteen in dat hij daar alleen nog maar zenuwachtiger van werd en voordat de moed hem in de schoenen kon zinken haalde hij het pakje uit zijn zak. De roos was wat kroonblaadjes kwijtgeraakt, maar eerder had hij er toch ook al niet zo florissant uitgezien.

Er zat geen bel in het trappenhuis, dus na een keer diep ademhalen opende hij de deur en stapte naar binnen.

Het meisje bij de receptie was aan de telefoon en ze keurde hem alleen een verstrooide blik waardig. Hij bevond zich in een grote, nagenoeg ronde zaal. Er waren verscheidene openstaande deuren rondom, maar geen ramen. Uit de deuropeningen stroomden stemmen en gedempte muziek van de een of andere commerciële zender en aan de wanden hing een twintigtal schilderijen met grote goud- en zilverkleurige eieren. Onder ieder ei stond iets geschreven, maar in zulke kleine letters dat je abnormaal verziend dan wel ziekelijk nieuwsgierig moest zijn om erachter te komen wat er stond.

Hij had een hekel aan vertrekken zonder ramen.

Het was een leuk meisje dat achter de balie zat. Ze had een strak zwart truitje aan. Ze had het blijkbaar druk, want ze bladerde in een stapel papieren die er belangrijk uitzagen en ze beëindigde het telefoongesprek op vriendelijke toon met de opmerking dat ze Patricks mobiele nummer zou opzoeken.

‘Goedendag. Kan ik iets voor u doen?’ vroeg ze en ze bladerde verder door de stapel.

‘Ik ben op zoek naar Olof Lundberg.’

‘Wie kan ik zeggen dat er is?’ lachte ze en ze pakte pen en papier.

Hij besefte dat het waarschijnlijk wat uitmaakte wie er was. Het risico bestond dat Olof Lundberg alleen te spreken was voor bijzonder belangrijke personen en hij was zich er terdege van bewust dat hij niet in die categorie viel.

‘Ik kom namens zijn vrouw.’

Haar glimlach verdween weer net zo snel, alsof hij haar een oneerbaar voorstel had gedaan. Zonder een woord te zeggen draaide ze zich om en liep snel naar de enige deur die, behalve die naar het trappenhuis, gesloten was. Na drie snelle klopjes deed ze de deur open zonder op antwoord te wachten, ging naar binnen en sloot de deur weer achter zich.

Hij was alleen in de hal.

Met het pakje.

En met heel veel deuren.

Slechts één ervan leidde naar buiten, naar zuurstof, sneeuw en kou en weg van deze plaats.

Hij hoefde zich nog maar even schrap te zetten, nog heel even, dan kon hij naar eer en geweten en duizend kronen minder arm deze hele geschiedenis achter zich laten.

Een minuut of wat later werd de dichte deur geopend door een man die heel goed Olof Lundberg zelf kon zijn. Het meisje van de receptie gleed langs hem heen en wierp een bange blik op Peter alsof ze had gehoopt dat hij intussen in rook was opgegaan.

‘Komt u maar’, zei Olof Lundberg met zo’n autoritaire stem dat je zijn hele carrière tot aan zijn positie aan het hoofd van zijn eigen succesvolle bedrijf voor je kon zien, uitgetekend op een onzichtbare kaart in de kamer.

Peter was niet van plan geweest te weigeren, maar de arrogante toon die de man aansloeg maakte hem een seconde lang woedend, wat de snelste remedie was bij een naderende aanval. Die woede maakte hem sterk.

‘Dank u, heel vriendelijk’, antwoordde hij en hij hoorde zelf dat het niet gemeend klonk, wat ook de bedoeling was.

Olof Lundbergs kamer had ramen, dat was het eerste wat hem opviel. Die zaten in de achterwand, tegenover de deur en boden een ruim uitzicht over de boomtoppen langs de Karlavägen. De twee zijwanden waren van glas en lieten een kantoorlandschap zonder scheidingswanden zien, dat kennelijk in een halve cirkel rondom de raamloze hal liep. Hij kon zich niet herinneren dat het gebouw er vanbuiten rond had uitgezien, maar besteedde er verder geen aandacht aan.

Olof Lundberg was achter zijn bureau gaan zitten. Het hele kantoor maakte een moderne indruk en iedere bezoeker kon zien dat men hierbinnen goed op de hoogte was van alle nieuwe megabytes en cyberspaces. Lundberg zelf was het enige element dat eraan herinnerde dat er op de wereld dingen bestonden die langer dan drie maanden geleden uitgevonden waren. Peter schatte hem tegen de zestig, wat waarschijnlijk twee keer zo oud was als de meesten die zich in het kantoorlandschap aan de andere kant van de wand bevonden. Ook al was hij jeugdig gekleed en bewoog hij zich met een vanzelfsprekende souplesse, toch lag er een vermoeidheid in zijn ogen die hij niet kon verhullen.

Lundberg pakte een afstandsbediening en drukte op een van de knopjes. Witte gordijnen werden mechanisch voor de twee grote glazen wanden getrokken en sloten hen effectief af van de buitenwereld.

Peter zat zich nog steeds op te winden over de ontvangst en dat gevoel gaf hem kracht, maar hij was toch blij dat de gordijnen voor de ramen niet dichtgingen.

‘Wie bent u en wat hebt u met mijn vrouw te maken?’ vroeg Lundberg en hij keek wantrouwend naar het pakje waarmee Peter nog steeds in zijn hand stond.

Heel even dacht Peter dat hij jaloers was, maar dat idee liet hij varen bij de herinnering aan het spiegelbeeld dat hij zojuist van zichzelf gezien had in het koperen bordje. Hij voelde zich slecht op zijn gemak in deze omgeving, als een overblijfsel uit de prehistorie, en hij realiseerde zich dat hij naar de kapper moest.

‘Ik ben Peter Brolin en ik verzeker u dat ik niets met uw vrouw te maken heb, maar ze heeft me zojuist gevraagd om namens haar dit pakje aan u te overhandigen.’

Hij besloot het niet te hebben over de twee briefjes van vijfhonderd. Niet omdat hij dacht dat Olof Lundberg voortaan droog brood zou moeten eten omdat hij dat geld kwijt was, maar omdat Peter er steeds meer van overtuigd raakte dat hij het geld zo langzamerhand wel verdiend had.

Lundberg ging staan en kwam dichterbij en keek naar het pakje zonder aanstalten te maken het aan te nemen.

‘Waar hebt u haar ontmoet?’

‘In Nyléns café aan de Surbrunnsgatan.’

‘Weet u waar ze nu is?’

Hij probeerde zich de vrouw in het café voor te stellen met de man die voor hem stond. Dat viel niet mee. In deze kamer zou zij even goed op haar plaats zijn als een mammoet in het Museum van de Techniek.

‘Nee, dat weet ik niet.’

Hij begon zich af te vragen wie van de twee echtelieden, met wie hij tegen wil en dank had kennisgemaakt, hem het meest tegenstond.

Een onduidelijke herinnering kwam plotseling in hem op.

‘Nu ik er nog eens over nadenk, ze had het erover dat ze naar de gynaecoloog moest.’

Hij merkte dat hij een kleur kreeg toen hij dat zei en Lundberg keek alsof hij dacht dat Peter het onderzoek zelf ter hand had genomen. Nu begon hij zich weer op te winden. Hij had verdorie niet om ontboezemingen gevraagd. Hij had helemaal nergens om gevraagd en hij begon het zat te worden door deze reclamegigant, die zich gedroeg alsof hij God zelf was, als verdachte behandeld te worden en te worden verhoord. Hij stond op om te gaan en legde het pakje op het bureau.

Hij had zich ruimschoots van zijn taak gekweten.

Lundberg was weer gaan zitten en keek met walging naar het met een roos versierde pakje.

‘U weet zeker niet naar welke gynaecoloog ze toe zou gaan?’ vroeg hij zacht.

Iets zorgde ervoor dat Peters woede ontbrandde.

‘Ik ben hier omdat uw vrouw mij heeft gevraagd een belangrijk pakje aan u te geven. Ik kan niet beweren dat ik overweldigende blijdschap voelde bij haar verzoek, maar aangezien ik om verschillende redenen, waar u niets mee te maken hebt, niet op tijd nee zei en zij alweer verdwenen was en het rottige pakje op mijn tafeltje had laten liggen in het café waar ik zat zonder de minste behoefte om met iemand te praten, vond ik dat ik geen andere keus had dan hiernaartoe te gaan en het te overhandigen. Ik vraag duizendmaal excuus dat ik uw kostbare tijd in beslag genomen heb, meneer de directeur, en ik verzoek u aan uw vrouw door te geven dat ze geen mannen alleen meer lastig moet vallen in de stad. In ieder geval mij niet!’

Peter was verbaasd over zichzelf. Hij kon zich niet herinneren wanneer hij voor het laatst zo veel woorden achter elkaar gezegd had.

Tijdens zijn nogal luide uitval had Lundberg zijn blik op hem gericht en hem met een soort nieuwverworven respect aangekeken. Nu had hij zijn ogen weer neergeslagen en hij staarde naar het pakje. Dit was geen man die het gewend was dat iemand hem de mantel uitveegde. Peter voelde de louterende werking van zijn uitbarsting. Zo rustig had hij zich niet meer gevoeld sinds de bank negen dagen geleden had gebeld dat zijn bedrijf failliet zou gaan.

Lundberg haalde diep adem, alsof hij zich schrap moest zetten. Daarna begon hij het pakje open te maken. Hij nam de dorre roos tussen duim en wijsvinger en hield de andere vingers uitgestrekt, zodat zo weinig mogelijk huid ermee in contact zou komen. Hij gooide hem meteen in de prullenbak.

Peter trok zijn wenkbrauwen op en keek hem verbaasd aan.

‘Het is niet wat u denkt’, zei Lundberg met vermoeide stem.

Hij hield op met het openen van het pakje en liet zijn schouders hangen. Van zijn hele autoriteit was plotseling niets meer te bespeuren en even had Peter het gevoel dat hijzelf in deze situatie de overhand had.

‘Mijn vrouw is drie jaar geleden overleden.’

Peter werd door een bliksemflits getroffen en merkte dat zijn hersenen opeens volkomen leeg waren. Wat gebeurde er nu eigenlijk met hem? Had hij het allemaal gedroomd? Was hij echt gek?

‘Maar ze is toch zwanger! Uw vrouw.’

Lundberg kneep zijn ogen en zijn mond dicht alsof hij plotseling misselijk werd. Daarna begon hij het pakje ruw open te maken. Hij smeet het koordje en het kapotgescheurde papier aan de kant en er kwam een roodfluwelen doosje te voorschijn. Op het dekseltje zat een kaartje vastgeplakt met een boeket rode rozen erop. ‘De liefde verdraagt alles’, stond er met rode viltstift in overdreven sierlijke krulletters. Lundberg duwde het dekseltje voorzichtig een stukje omhoog.

‘Gadverdarrie.’

Hij liet zich achterover in zijn stoel ploffen en verborg zijn gezicht in zijn rechterhand.

Peter keek naar hem. Lundberg gaf taal noch teken. Peter deed een stapje naar voren en de gekwelde man achter het bureau gebaarde met zijn linkerhand dat hij het doosje mocht openmaken als hij wilde. Peter aarzelde maar een seconde. De nieuwsgierigheid naar wat hij op zijn wandeling in zijn zak had gehad, was hem nu te machtig. Zonder al te dichtbij te komen, wipte hij het dekseltje met zijn rechterwijsvinger omhoog. Hij hoefde niet dichterbij te komen om te zien wat er op de witte watten in het doosje lag.

Het was een teen.

3

Tien minuten later was het hem duidelijk dat Olof Lundberg iemand was die nog nooit eerder had geweten wat het was om niet de volledige controle over het bestaan te hebben, en die voor het eerst van zijn leven was gaan inzien dat hij in een situatie beland was die hij niet de baas was. Dat inzicht had duidelijk zijn sporen nagelaten, want nu er scheuren gekomen waren in de façade van vanzelfsprekende autoriteit, leek hij nog het meest op een vroegwijze vijfjarige die zijn moeder was kwijtgeraakt op het Centraal Station.

Nadat Peter het doosje opengemaakt had, zwegen ze allebei een hele poos en was alleen hun ademhaling te horen in de kamer. In zijn verwarring werd hij zich bewust van de stilte en het drong tot hem door dat er geluidsisolatie moest zijn aangebracht die ervoor zorgde dat er van de rest van het kantoor geen geluid doordrong.

Lundberg pakte een zwart potlood en deed het doosje dicht, terwijl hij het tegelijkertijd naar de overkant van het bureau schoof.

Peter had weer een paar stappen achteruit gedaan en was op een stoel bij de deur gaan zitten. Hij kwam er niet toe iets te zeggen, of om op te staan en weg te gaan.

Ten slotte verbrak Lundberg de stilte.

‘Dit gaat al een halfjaar zo. Het begon met een paar brieven die aan het kantoor hier geadresseerd waren. Ik besteedde er niet veel aandacht aan, maar na een tijdje werden ze heel intiem, op het walgelijke af en rond die tijd begonnen er ook pakjes bij mij thuis bezorgd te worden. Van teddyberen tot pikante lingerie, in pakjes zonder afzender die ik zelf besteld zou hebben.’

Hij wachtte even en ging verder: ‘Toen de brieven over persoonlijke zaken begonnen te gaan, bijvoorbeeld een gedetailleerde beschrijving gaven van de kleren die ik die week had gedragen, of van wat ik bij de lunch gegeten had, of briefjes bevatten met mijn handschrift, die bij mij uit de vuilnisbak gevist waren, heb ik aangifte gedaan bij de politie. Daar werd me duidelijk te verstaan gegeven dat ze niet veel konden doen zolang de persoon in kwestie niets strafbaars had gedaan. Toen hield het twee maanden helemaal op en alles was weer als vanouds, maar acht dagen geleden begon het weer. Toen kwamen deze brieven.’

Hij trok de onderste bureaula open en haalde er een plastic tas van de supermarkt uit. Hij haalde twee identieke roze enveloppen uit de tas en legde die aan de andere kant van het bureau, waar de nieuwste zending inmiddels al stond.

Peter kwam overeind en liep naar het bureau. Hij pakte de bovenste envelop en toen hij die nog maar halverwege ooghoogte had, rook hij de sterke parfumgeur al. Hij trok automatisch zijn neus op en haalde de brief eruit.

‘Liefste’, stond er in dezelfde krulletters die ook op het doosje stonden. ‘Kun je me ooit vergeven dat ik niet meer geschreven heb? Ik was helaas niet in de gelegenheid om iets van me te laten horen. Mijn liefde is echter niet minder sterk geworden. Jouw naam klinkt in mijn oren en jouw stem volgt mij als een beschermengel, waar ik ook ga. Gisteren, toen je me dwars door het vertrek heen aankeek, stond de tijd even stil en in een visioen zag ik onze hele toekomst samen. Er stonden geen tafeltjes meer tussen ons in, er was alleen een roze weg vol geluk en schitterende liefde. Ik tel de minuten totdat ik jou in mijn armen houd. Alle tijd is verspilde tijd die niet in liefde verstrijkt. Voor altijd de jouwe.’

Peter stopte de brief weer in de envelop en probeerde zich voor te stellen dat de kwebbelende demon uit Nyléns café zo’n brief geschreven had. Dat viel niet mee.

Hij deed de andere envelop open en vouwde een vel papier uit. Het was een fotokopie van een overlijdensbericht.

‘Van mijn vrouw’, zei Lundberg. ‘Mijn echte vrouw, dus. Ze kreeg drie jaar geleden een hersenbloeding. Een beroerte. Ze heeft een week in coma gelegen en toen heb ik in overleg met de arts besloten de beademing stop te zetten.’

Peter keek naar het vel papier dat hij in zijn hand hield. Het was een grote advertentie over twee kolommen met een duif erboven.

Onze lieve

INGRID LUNDBERG

* 3 mei 1944

† 17 februari 1994

OLOF

Agneta en Börje

Kerstin

David en Klas

familieleden en vele vrienden

Daarna volgde een uitnodiging voor de begrafenisplechtigheid en aansluitende ontvangst, met de tijdstippen erbij en een oproep om de kankerbestrijding te steunen.

Het viel Peter op dat er geen gedicht in de advertentie stond. Hij las die gedichten altijd graag als hij tijd had om uitgebreid de ochtendkrant door te nemen, wat de laatste tijd vaak het geval was. Rouwadvertenties zonder gedichten vond hij kaal en onpersoonlijk en ze wezen volgens hem op een gebrek aan betrokkenheid met de overledene. Alsof niemand ook maar de moeite genomen had om een paar toepasselijke woorden op te zoeken die als laatste groet konden dienen.

Peter draaide het vel automatisch om, als om zich ervan te vergewissen dat de achterkant leeg was.

‘Er zit nog een blaadje in de envelop’, zei Lundberg en hij wees met het potlood.

Het was een half a4’tje uit een ruitjesblok, volgekalkt met slordig geschreven letters en onsamenhangende woorden, waarvan verschillende met dikke strepen waren doorgehaald. ‘… akelige kutvent … hoer met rode jas … neuken, vuile klootzak … smerige rotzak … ik zal jou en je hoerroodkapje vermoorden …’ waren een paar van de woorden die hij kon ontcijferen.

Hij begon te beseffen dat er allerlei problemen bestonden op deze wereld en dat hij op het moment relatief tevreden was met de zijne.

‘Deze brief is eergisteren gekomen. De dag daarvoor had ik met een van onze klanten geluncht. Ik let er nooit zo goed op wat voor kleren mensen aanhebben, dus toen ik de brief gekregen had, belde ik haar op om haar te vragen wat voor kleur jasje ze toen aanhad. Dat was rood. Ze vertegenwoordigt een van de grootste klanten van ons bureau en ik ben bang dat ze dacht dat ik gek geworden was. Het was immers een beetje moeilijk om de vraag toe te lichten’, zuchtte Lundberg.

Hij liet zich weer onderuit in de stoel zakken en keek Peter recht aan.

Hij zag eruit alsof hij een besluit had genomen.

‘Weet u,’ zei hij, ‘ik word hier helemaal gek van. Voor het eerst sinds ik volwassen ben, ben ik dood- en doodsbang. Ik kan niet uitleggen waarom ik er zo sterk op reageer. Zelfs in mijn eigen huis ben ik ’s nachts bang in het donker. Ik heb de alarminstallatie zo ingesteld dat ik die aan kan laten staan als ik slaap. Ik ben bang om ’s ochtends de krant te halen, voor het geval ze me in de tuin staat op te wachten. Als ik een zakenlunch heb, ben ik meer bezig met wie er verder nog in het restaurant zijn dan met mijn klanten. We hebben door mijn toedoen al twee belangrijke deadlines gemist.’

Hij nam een aanloopje. ‘Alstublieft, u moet me helpen! U bent de enige die haar heeft gezien.’

Peter keek hem verbaasd aan en werd plotseling getroffen door het besef dat hij in maanden niet zo kalm was geweest. De druk op zijn borst was nu verdwenen en zijn hartslag was rustig. Hij verbeeldde zich dat de vanzelfsprekende kracht van Olof Lundberg zich op de een of andere manier dwars door de kamer heen had verplaatst en zich nu in zijn lichaam had genesteld.

‘Wat zou ik dan moeten doen?’ antwoordde hij.

‘Haar opsporen en ervoor zorgen dat ze ophoudt!’

Voor de tweede keer die dag overviel hem de gedachte dat hij blijkbaar voldeed aan het oerbeeld dat de mensen van een privé-detective hadden. Hij wist bijna zeker dat dat geen compliment was. Hij schudde zijn hoofd. ‘Ik heb geen idee hoe dat zou moeten. Ik heb haar maar heel even gezien en als ik eerlijk moet zijn, niet eens zo goed.’

Hij huiverde bij de gedachte haar weer te ontmoeten. De gebeurtenissen van het afgelopen halfuur hadden hem niet echt van opvatting doen veranderen.

‘Hoe ziet ze eruit?’ vroeg Lundberg met een stem alsof hij zijn specialist vroeg naar de uitslag van een kankeronderzoek.

Peter probeerde haar zo goed mogelijk te beschrijven.

Lundberg rechtte zijn rug en zei met iets van zijn oude autoriteit in zijn stem: ‘Als u haar kunt vinden, kunt u krijgen wat u maar wilt.’

Peter draaide heen en weer op zijn stoel en begon de verchroomde armaturen aan het plafond te bestuderen. Het was doodstil in de kamer, maar toen hoorde hij zichzelf zeggen: ‘Wat zou u denken van één miljoen driehonderdtweeënvijftigduizend kronen?’

4

Het was opgehouden met sneeuwen toen hij weer op de Karlavägen stond. Het begon donker te worden. Een enorme klok met digitale rode cijfers in de hal van Lundberg & Co had hem geïnformeerd dat het 16:42:34 uur was.

Nadat hij met zijn nieuw verworven kracht zijn voorstel naar voren had gebracht, had Lundberg hem verbaasd aangekeken. Hij was er niet zeker van of dat was vanwege de hoogte van het gevraagde bedrag of vanwege de precieze som. Lundberg had maar een paar seconden hoeven nadenken voordat hij beloofde dat als Peter de vrouw kon laten ophouden, het geld voor hem was.

Eerst had hij een gevoel gehad alsof hij de hoofdprijs in de lotto gewonnen had. Alsof zijn meest nijpende probleem nu opgelost was. Pas beneden op straat begon de moed hem in de schoenen te zinken.

Hij had gevraagd of hij het fluwelen doosje mee mocht nemen. Waarom wist hij eigenlijk niet, maar Lundberg had het niet erg gevonden ervan af te zijn. Misschien kon je, net zoals de prins van Assepoester, stad en land afreizen om te zien van wie die teen was? Dat was zijn beste en op dit moment enige idee, en daar werd hij nu niet bepaald vrolijk van.

Hij haalde diep adem en hoestte even toen de koude lucht in zijn longen kwam. Hij begon naar metrostation Karlaplan te lopen. De gedachte alleen al om met de metro te gaan was de laatste maanden onmogelijk geweest, maar er was nieuw vuur in hem gaan branden en hij voelde dat hij eraan toe was het uit te proberen. Dat alleen al was een goed teken.

Het ging goed. Zelfs beter dan hij had durven hopen.

Twintig minuten later stapte hij zijn appartement aan de Åsögatan binnen. Op de mat lagen een reclamekrantje van de ica-supermarkt en een brief van de Skandinaviska Enskilda Bank. Ze schreven dat ze hem zo spoedig mogelijk wilden spreken om een plan voor afbetaling door te nemen.

De zeurende pijn in zijn borst liet zich weer voelen, maar hij legde de brief opzij en pakte het telefoonboek.

Er stond geen Wilander in het bedrijvengedeelte onder ‘Detectivebureaus’ en bij Inlichtingen konden ze hem ook niet helpen. Hij voelde zich niet prettig bij het idee dat de vrouw juist hem met koele berekening had uitgekozen om haar plan uit te voeren. Dat ze zich helemaal niet in de persoon vergist had, maar hem met zorg had uitgekozen.

Hij probeerde die gedachte van zich af te schudden en pakte een kan met sinaasappelsap uit de koelkast. Zijn blik viel op het briefje met het nummer van zijn accountant, Jan Bengtsson, dat hij op de deur van de koelkast had geplakt. Die zou op dit moment wel met een drankje onder een palmboom op een Caribisch eiland zitten. Hij had de laatste acht jaar de verantwoordelijkheid gehad voor de boekhouding van Brolins Hekwerken, tot elf dagen geleden, toen er een brief van de Belastingdienst op de mat geploft was waarin stond dat er al vier jaar geen btw was afgedragen door zijn bedrijf, en dat het verschuldigde bedrag inclusief bijkomende kosten en strafheffingen alsmede een lening bij de se-bank nu op 1.352.000 Zweedse kronen kwam.

Bengtssons nummer bestond niet meer en er was geen verwijzing naar een ander nummer. Uit een aantal telefoongesprekken die hij had gevoerd voordat de grote verlamming had ingezet, had hij opgemaakt dat Bengtsson een vaste bezoeker was van de renbanen van Solvalla en Täby. De bankbediende van de se-bank had hem medelijdend aangekeken en gezegd dat ze begreep hoe moeilijk het voor hem was, maar dat ze weinig voor hem konden doen. Regels waren regels.

Sindsdien had hij met niemand gesproken, behalve met de Demon en Olof Lundberg.

Hij keek om zich heen in de kamer, alsof hij hoopte dat hij een idee zou krijgen. Zijn blik viel op het familieportret in zwart-wit. Deze foto van Vroeger zat in een smal gouden lijstje en er waren in de loop der tijd witte plekken in de voegen gekomen, waar de goudverf afgebladderd was.

Eva lachte breed naar de camera, zelf keek hij wat stuurs. De ene hand van zijn vader rustte op zijn schouder en de andere verdween achter de rug van zijn moeder, die op haar beurt haar hand op Eva’s rechterarm had gelegd.

Het Hele Gezin.

Iedere dag raakte hij er nog een stukje verder van verwijderd. Verder weg van wat al lang voorbij was, maar waarvan zijn verstand niet kon accepteren dat het verloren was. Weg. Verleden tijd. Onherroepelijk. Verdwenen. Nooit meer.

Hij had het nooit los kunnen laten. Als een elastiekje dat zo ver uitgerekt wordt dat het bijna knapt, hield hij zich krampachtig vast aan het verleden. Toen nog nergens verklaringen voor gezocht hoefden te worden. Toen het verstrijken van de tijd nog vanzelfsprekend was en niet bedreigend. Toen hij nog hoop had.

Vroeger en Later.

Op de kalender kon hij precies de datum aangeven waarop de grens gepasseerd was, maar binnen in hemzelf was de overgang diffuser, trager en langduriger. In die periode had hij geleidelijk aan, stukje bij beetje, de moed opgegeven en in plaats daarvan was het besef gekomen dat alles verloren was. Dat niets voor hem ooit nog belangrijk genoeg zou worden, zo belangrijk dat hij bereid zou zijn om zijn lot ervoor te tarten. Bereid om ergens voor te strijden, aangezien hij wist dat het toch overal al te laat voor was.

Wat hem het meeste verdriet bezorgde, en wat het allemaal onoverkomelijk maakte, was dat hij aan Vroeger slechts vage flarden van herinneringen had, terwijl hij Later zijn uiterste best had gedaan om dat gemis aan herinneringen onbelangrijk te vinden.

Hij wist niet eens meer wat hij miste.

Hij zag zijn leven in kleuren. Vroeger was lichtgeel en oranje en baadde in constant zonlicht. Alle scherpe kanten en donkere wolken die er toen ook geweest moesten zijn, waren in de loop der tijd weggeslepen en verdreven. Vroeger was alles vanzelfsprekend en zorgeloos en alles geurde naar ingevet leer en 4711. Toen hij al volwassen was, had hij het reukwater toevallig ontdekt tussen een rij flesjes in het pub-warenhuis en de geursensatie had hem bijna dronken gemaakt. In het begin had hij vaak met een plechtig gebaar de dop er afgeschroefd en een reis door de tijd gemaakt. Als hij zijn ogen dichtdeed, kon hij het geluid van stemmen uit de keuken van de Faktorigatan bijna horen, evenals de schetterende radio van bovenbuurman Gustavsson. De geur was zijn geheime tijdmachine geworden, en een tijdlang was het gemis gemakkelijker te dragen.

Het bleek echter dat de magische werking van de fles geen stand zou houden. Elke keer werd de gewaarwording wat minder sterk, om ten slotte helemaal uit te blijven. De geur was thuis geraakt in Later. Toen hij begreep dat hij zijn magische verbinding met het verleden had verloren, was hij er helemaal kapot van. Teleurgesteld en met een enorm gevoel van verlies en weemoed had hij het flesje bij het afval gegooid.

Nog een stap verder weg.

Later was geurloos en olijfgroen en was met de jaren, met uitzondering van een paar korte perioden, steeds kleurlozer geworden.

Vroeger woonde hij in een flat van drie etages aan de Faktorigatan in Huskvarna.

Zijn vader was brandweerman en was in 1965 bij een brand verongelukt.

Daar lag het breekpunt dat nooit uitgewist kon worden. Daar lag de scheidslijn op de kalender. Hij was nog maar zeven jaar. Wat wist hij van het ‘nooit meer’ dat hem de rest van zijn leven zou vergezellen? Iets wat zo vanzelfsprekend was kon toch niet van de ene seconde op de andere ophouden te bestaan, alsof het er nooit geweest was? De schoenen van zijn vader stonden nog in de gang, waar hij ze had neergezet. Zijn tandenborstel stond in de badkamer op hem te wachten. Het boek waarin ze samen waren begonnen, lag opengeslagen op het nachtkastje. Dan kon hij toch niet voorgoed weg zijn? Hij was nu dood, maar hij zou zo weer terugkomen.

De jaren gingen voorbij en het werd overal te laat voor.

Maar het kleine jochie was er nog steeds.

Tevergeefs wachtte hij totdat alles weer hetzelfde zou worden als eerst.

Zijn moeder was huisvrouw en tot aan haar dood, zes jaar geleden, had ze erop gewacht dat Peter de heldenrol van zijn vader over zou nemen.

In een poging haar dromen over hem waar te maken was hij een tweejarige technische opleiding gaan volgen om toegelaten te kunnen worden tot de Beroepsopleiding voor Brandweerlieden in Rosersberg.

Ze wilden hem niet.

Ze vonden zijn ‘algehele conditie’ niet goed genoeg.

Zijn vernedering was totaal.

Om zijn moeder niet teleur te stellen had hij het haar nooit verteld. Twaalf jaar lang verdiende hij de kost als buschauffeur in Stockholm, en in die tijd belde hij naar Huskvarna met sensationele verhalen over zijn werk bij de brandweer. Zijn twee jaar oudere zus had hem meteen door, maar uit consideratie met hun moeder had ze zijn verhalen gelukkig altijd gesteund.

Eva, zijn oudere zus, was als zeventienjarige al uit huis gegaan. Vol besluitvaardigheid deed ze een spoedcursus en ze werd reisleidster op Gran Canaria. In de zeven jaar dat ze daar werkte, had haar moeder al haar ansichtkaarten trots in de keuken aan de muur opgehangen. Nadat zij vertrokken was, had Peter nog vijf jaar thuis gewoond en al die jaren herinnerden de kaarten hem eraan hoe initiatiefrijk zij was en hoe gewoontjes hijzelf.

Uiteindelijk kreeg ze genoeg van het werk en ze begon heimwee te krijgen naar Zweden. In plaats van naar haar eigen stad terug te keren, koos ze voor Göteborg. Ze belde hem soms op en probeerde hem ook die kant op te krijgen, maar hij had geen interesse.

Vervolgens was ze, tot grote vreugde van haar moeder, plotseling getrouwd met een chef-arts van het Sahlgrenska Ziekenhuis en in drie jaar tijd kreeg ze drie kinderen. Peter liet zelden iets van zich horen en zij had waarschijnlijk haar handen vol aan haar drie jongens. Toen die groot genoeg waren voor de crèche kwam ze weer op de bekende manier in actie. Ze volgde een opleiding tot analiste en vond een vaste baan bij Hässle, het bedrijf waar ze nog steeds werkte.

Peter bleef zich erover verbazen hoe een broer en zus zo van elkaar konden verschillen als hij en Eva.

Hij kon zich niet herinneren dat ze ook maar één keer met elkaar over hun vader gepraat hadden. Zelfs in het begin niet. Het was in hun gezin een ongeschreven regel geweest om niet over hem te praten. De enkele keer dat hij het had geprobeerd was zijn moeder dichtgeklapt als een oester; ze was gaan huilen en had hem gevraagd naar zijn kamer te gaan.

Hij had er een hekel aan zijn moeder in tranen te zien. Als zij zich zo liet gaan viel de laatste verdedigingsmuur tegen de buitenwereld en dan had hij geen enkele beschutting meer. Hij wilde zo graag troosten, maar hij had geen idee hoe hij dat moest doen. Ze was zo in zichzelf gekeerd, ze had zich als het ware ingekapseld en als ze huilde was de cocon die haar omgaf bijna zichtbaar aanwezig. Hij omsloot haar als een harnas en gaf duidelijk aan dat daarbinnen niemand welkom was. Dus, om haar niet te hoeven zien huilen, en om niet afgewezen te worden, was hij maar nooit meer over zijn vader begonnen. Daardoor had hij er geen idee van hoe Eva zich had gevoeld, of hoe het haar gelukt was met het verleden te breken en een eigen bestaan op te bouwen.

Hij was daar nooit in geslaagd.

Zo lang als hij zich kon herinneren, was hij bang geweest voor grote veranderingen en verhuizingen en hij had zich altijd verbaasd over het voortdurende jagen van de mensheid naar vernieuwing en ontwikkeling. Al lang geleden had hij zich verschanst achter de opvatting dat het bestaan waarnaar het dierenrijk zich had gevoegd, waar de jaren voorbijgingen zonder eisen, verlangen naar vooruitgang of veranderingen, eigenlijk ook het bestaan was waartoe de mens bestemd was. Je hoefde het aantal zelfmoorden bij mensen maar naast dat in het dierenrijk te leggen om die theorie te onderbouwen. Maar nu, in de huidige maatschappij, moest iedereen keer op keer aan nieuwe technieken en routines wennen, al was het maar het lenen van een boek in de bibliotheek of het regelen van bankzaken. En alle informatie over de ellende en vertwijfeling in de wereld spoelde zonder onderscheid over iedereen heen en drong door tot in alle hoeken en gaten en vervulde iedereen met nog meer onrust en hopeloosheid. Nergens was je veilig. Alles wat eeuwenlang belangrijk geweest was, was op de kop gezet en hij vroeg zich af of er eigenlijk nog iemand aan het roer stond die wist waarnaar ze op weg waren. Ook vroeg hij zich af of hij de enige was die soms zo verschrikkelijk veel zin had om eruit te stappen.

Om overal de brui aan te geven en rust en stilte te zoeken.

Niets bleef onaangetast. Alles moest wijken voor de voortdurende jacht naar ontwikkeling. Degenen die het voor het zeggen hadden leken allemaal even bang te zijn om ook maar één klein plekje buiten de planning te laten. Iedere vierkante meter van de stad en de gebieden eromheen moest in de stedelijke ontwikkeling worden betrokken. Het leek wel de droom van iedere politicus om een oud industrieterrein te slopen en er dan een wolkenkrabber neer te zetten ter meerdere glorie van zichzelf. Hij was er stellig van overtuigd dat het bijzonder gewaardeerd werd in aankomende politici dat ze wars waren van sentimentaliteit en niet de minste belangstelling hadden voor het verleden.

Hém deed het wat als er een huis in de stad werd afgebroken. Het verlies van alle herinneringen die sinds jaar en dag in de muren zaten, raakte hem bijna persoonlijk. Voor hem stond het wegvagen van oude gebouwen en wijken, waar onbekende mensen geleefd en gedroomd hadden en hun sporen hadden achtergelaten, gelijk aan het uitwissen van een deel van de geschiedenis. Het leek alsof hun levens volstrekt zinloos geweest waren, aangezien je met zoveel vanzelfsprekendheid al hun sporen uit kon wissen. Met welk recht werd het levenswerk weggevaagd van allen wie het niet gelukt was onsterfelijk te worden door het schrijven van een fantastisch boek of door een revolutionaire uitvinding voor het nageslacht, van degenen die hun levens in stilte geleid hadden en niet konden verwachten dat er een gedenkplaat voor hen werd neergezet? Alsof ze er nooit toe hadden gedaan. In zo’n huis had iemand misschien zijn gelukkigste momenten beleefd. Misschien zat het gevoel nog in de muren als een groet aan degenen die na hen zouden komen. Misschien konden ze er iets van leren.

Hij wond zich voortdurend op over nieuwe bouwprojecten of stadsvernieuwingsplannen waarover hij in de krant las, maar hij kwam nooit op het idee ertegen in het geweer te komen. Hij was er heilig van overtuigd dat niets van wat hij of iemand anders vond, een politicus die eenmaal een besluit genomen had ook maar iets kon schelen. Vanuit die overtuiging was hij bij de pakken neer gaan zitten. Hij zag de toekomst enorm somber in en had het sterke gevoel dat hij bitter weinig voorstelde.

Acht jaar geleden had een collega bij het vervoerbedrijf hem overgehaald zijn vaste baan als buschauffeur op te geven en een bedrijf in hekwerken te beginnen. Deze collega had de benodigde kennis in huis en na lang aarzelen liet Peter zich ten slotte overtuigen. Ze kregen veel opdrachten binnen en terwijl ze het druk hadden met het produceren en monteren van alle traliewerken en veiligheidsdeuren, rolden er weer nieuwe bestellingen binnen. Ze leenden geld bij de se-bank en schaften mooie nieuwe machines aan om alle opdrachten uit te kunnen voeren. Het bestaan zag er plotseling lichter uit, maar hij durfde zijn moeder niet te vertellen van zijn successen. Als hij zijn moeder in Huskvarna belde, vertelde hij nog steeds over zijn gevaarlijke werk bij de brandweer, en zij hoorde zijn verhalen zwijgend aan.

Al na anderhalf jaar, toen het bedrijf nog steeds floreerde, vertelde zijn collega op een dag dat zijn vrouw een goede baan in Östersund kon krijgen die ze niet wilde laten lopen en hij vroeg of Peter hem wilde uitkopen uit het bedrijf. Gezien hun succes leek dat geen enkel risico in te houden en Peter kocht zijn partner uit, waarbij hij ook diens deel van de lening overnam.

Jaren gingen voorbij en op een ochtend, zes jaar geleden, belde bovenbuurman Gustavsson van de Faktorigatan om hem te vertellen dat zijn moeder ’s nachts overleden was.

Hij had een gevoel van ontworteldheid en leegheid gehad, maar eigenlijk had hij haar al lang geleden verloren. Alle jaren van leugens hadden hen nog verder uit elkaar gedreven. Ze had hem nooit toegelaten onder haar harnas, en toen zij stierf was zijn grootste verdriet het besef dat zijn droom om ooit te mogen zien wat eronder zat, nu ook onherroepelijk uit was. Nog iets waar hij op had gehoopt en wat hij op de stapel kon leggen van dingen waarvoor het voorgoed te laat was.

Nog een stap verder weg.

Hij probeerde zichzelf voor te houden dat hij er goed aan had gedaan om haar al die jaren om de tuin te leiden, en die keren dat zijn slechte geweten te sterk werd, probeerde hij te denken dat hij het voor haar had gedaan.

Maar in zijn hart wist hij dat hij het evenzeer voor zichzelf gedaan had.

Om zijn moeders teleurstelling dat hij zijn vader nooit geëvenaard had, niet te hoeven zien.

Soms waren zijn verhalen zo gaan leven dat hij er zelf bijna in geloofde, en dat had hem in zekere zin geholpen afstand te nemen van de herinneringen aan Vroeger. Hij kon zichzelf soms wijsmaken dat zijn vader door hem sprak, en dat bood hem een tijdelijke vlucht uit de werkelijkheid en het bewijs dat hij deel uitmaakte van een groter verband.

De afgelopen drie jaar was het bergaf gegaan met het bedrijf. Hij wist niet of het aan de slechtere tijden lag, of dat de markt gewoon verzadigd begon te raken. Het begon almaar moeilijker te worden de termijnen te voldoen en naarmate de telefoon minder vaak rinkelde, werd hij steeds vaker getroffen door onverklaarbare aanvallen van hartkloppingen en pijn op de borst. In het begin had hij geprobeerd ze te negeren, maar ze waren allengs zo onmiskenbaar geworden, dat het hem bang te moede werd. Hij ging naar het gezondheidscentrum. De dokter had naar zijn hart geluisterd en hem gerustgesteld, maar had hem voor alle zekerheid toch maar doorverwezen naar het Söderziekenhuis voor een e.c.g. Dat had aangetoond dat hij kerngezond was en de arts had gegrinnikt dat als iedereen maar zo gezond was als hij, het miljoenen aan belastinggeld zou schelen.

Aangezien ze niets bij hem konden vinden, hadden ze hem beweging voorgeschreven en hem het advies gegeven bij acute psychische nood een hulpverlener te bellen.

Zijn klachten werden steeds erger, en het afgelopen halfjaar was hij er vrijwel geheel door in een isolement geraakt.

Hij kon ieder moment getroffen worden door een plotseling gevoel van onbehagen dat zo sterk was dat het meteen fysiek werd. De minste of geringste afwijking van de rechte lijn van de voorspelbaarheid waar hij langs leefde kon het proces op gang brengen, en hoe meer iets hem overrompelde, des te heftiger werd de aanval. Het was alsof hij plotseling en zonder voorafgaande waarschuwing van alle huid ontdaan raakte, waardoor alle prikkels vrij zijn lichaam konden binnengaan. Alsof hij plotseling werd blootgesteld aan een verschrikkelijke dreiging, waarvan hij niet kon vaststellen van welke kant die kwam. Hij werd vervuld van een onredelijke onmacht die hem van binnenuit verteerde en waarvan hij geen idee had wat hij ertegen zou moeten beginnen.

Het liefst wilde hij het er gewoon bij laten zitten.

Niet eens zijn best meer doen om zijn leven in stand te houden.

Het begon altijd met hartkloppingen. Die waren zo sterk dat zijn borst hem pijn deed van de inspanning. Naarmate die erger werden, werd het steeds moeilijker om zijn ademhaling onder controle te houden. Het lichaam leek te geloven dat er geen lucht meer voorbij het strottenhoofd kwam, hoewel hij tweemaal zo snel ademde als normaal en met diepere teugen. Het zette hem ertoe aan nog sneller te ademen en toch had hij het gevoel dat hij ging stikken. Hij kreeg gewoonweg geen zuurstof.

Daarna kwamen de tintelingen. Ze begonnen in zijn handen en voeten en zochten zich een weg omhoog door armen en benen. Bewegen werd steeds moeilijker.

Zijn gehoor veranderde. Elk klein tikje klonk als een pistoolschot en alle geluiden drongen zonder onderscheid bij hem binnen. Een oorverdovend gebruis weerklonk tussen zijn oren en als het eenmaal zover was had de angst hem helemaal te pakken. Nu was het puur een kwestie van overleven. En op dat punt, als een laatste duivelse fase, begon zijn gezichtsvermogen hem in de steek te laten. Zijn gezichtsveld werd verkleind tot een tunnel en het kleine gat dat overbleef was smoezelig als een besmeurde ruit, met als enig verschil dat déze viezigheid bewoog. Het was alsof er duizenden grijze miertjes rondkropen die er alles aan deden hem tot waanzin te drijven.

Het verlies van zijn gezichtsvermogen in zijn toch al benarde situatie was verschrikkelijk. De normale controle over zijn lichaam was buiten werking gesteld en iets anders nam het over. Een reusachtige duisternis probeerde uit hem te breken, terwijl zijn lichaam die met alle middelen probeerde te overwinnen.

Hij wist dat hij verloren zou zijn als hij die liet ontsnappen.

Een allesoverheersend verdriet overspoelde hem. Het drong in iedere cel van zijn lichaam door en deed alles om hem ervan te overtuigen dat tegenstribbelen geen zin had. ‘Laat me eruit’, schreeuwde het. ‘Geef het op! Wat heb je te verliezen?’

De pijn was onbeschrijflijk. Iedere keer was hij na afloop weer even verbaasd dat de aanval geen zichtbare wonden achtergelaten had. Of ten minste blauwe plekken.

Hij had heel wat medische boeken gelezen om erachter te komen waar hij aan leed. Nadat hij vele bezoeken aan de bibliotheek had gebracht en vele bladzijden had gelezen, had hij in een boek een hoofdstuk over paniekaanvallen gevonden. Daarin stond wat hij zocht. De beschrijving was zo treffend, dat hij het hoofdstuk zelf geschreven had kunnen hebben, maar alleen al het woord ‘paniekaanval’ was voor hem genoeg om het boek dicht te slaan, en de schaamte over zijn totale gebrek aan zelfbeheersing maakte het hem volstrekt onmogelijk hulp te zoeken.

Een hulpverlener bellen was voor hem niet echt een optie. Hij kon met de beste wil van de wereld niet verzinnen hoe hij zo’n gesprek moest beginnen. Hij wilde dat de arts van het gezondheidscentrum had begrepen waar hij aan leed, maar hij zag zelf ook wel in dat hij te weinig aanknopingspunten geboden had.

Zodoende was hij iedere dag wat banger en onzekerder geworden, totdat het bericht van het verdwenen btw-geld hem in een acute crisis deed belanden.

Hij was absoluut niet meer tot handelen in staat.

De telefoon ging. Hij weifelde. De laatste tijd kostte het hem moeite op te nemen. Hij had erover gedacht een nummermelder te nemen, maar zoals met alles was dat er niet van gekomen. Hij keek op de klok. Het was bijna halfzeven, dus de bank kon het niet zijn. Hij haalde diep adem en nam de hoorn van de haak.

‘Ja, hallo.’

‘Spreek ik met Peter Dahlin?’

Hij herkende de stem van Lundberg meteen. Hij klonk ontdaan.

‘Zo ongeveer, ja’, antwoordde hij en hij voelde dat hij de puf niet had om zijn naam nog eens goed te zeggen. Hij raakte erin getraind ook naar andere namen te luisteren.

‘Je moet hier komen. Ik ben thuis. Ik betaal een taxi. Zij is hier geweest. In huis!’