Alaa al Aswani

De Automobielclub van Caïro

Uit het Arabisch vertaald door Djûke Poppinga

Uitgeverij De Geus

breda 2016

De vertaalster ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Nadi as-sajjaraat, verschenen bij Daar as-Sjoeroek

Oorspronkelijke tekst © Alaa al Aswani, 2013. All rights reserved.

Nederlandse vertaling © Djûke Poppinga en De Geus bv, Breda 2016

Omslagontwerp en -illustratie Studio Ron van Roon (Bart Rouwhorst)

isbn 978 90 445 2268 6

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2016.

#

Ik had tegen mijn vrouw gezegd dat ik tijd voor mezelf nodig had.

Ik liet de grote auto met chauffeur bij haar achter, zodat ze de kinderen kon halen en brengen, en reed zelf met de kleine naar ons buitenhuisje aan de noordkust. Drie uur lang bracht ik alleen door met mijn gedachten en de stem van Oemm Kalsoem, die uit de cassettespeler galmde. Bij de toegangspoort controleerde een agent mijn papieren. In de winter worden de veiligheidsmaatregelen altijd verscherpt, om inbraken te voorkomen. Een verkwikkend, fris zeewindje streek langs mijn gezicht. Het vakantiepark was uitgestorven en deed denken aan een behekste stad zonder inwoners. De huisjes waren afgesloten en de straten waren leeg, op de lantaarnpalen na. Ik reed het grote plein over en sloeg de straat naar ons huisje in, toen er plotseling een gloednieuwe Japanse auto opdoemde, die werd bestuurd door een man van in de vijftig. Naast hem zat een knappe vrouw, niet ouder dan veertig. Terwijl de auto me passeerde, keek ik naar ze. Het was vast een verliefd stelletje dat naar het vakantiepark was gekomen om nieuwsgierige blikken te ontvluchten. Dat kon haast niet anders, want zo’n gelukzalige oogopslag, zulke rode blossen en zulke innige stiltes tref je tussen echtgenoten niet zo snel meer aan. De deur kraakte toen ik hem opende. Ik volgde nauwkeurig alle instructies op die mijn vrouw me had gegeven. Ik begon met het openen van de ramen, zette de ijskast aan en verwijderde de meubelovertrekken. Daarna nam ik een warme douche en ging naar de slaapkamer om mijn koffer uit te pakken. Ik legde mijn kleren in de kast en zette mijn stoel in de woonkamer bij het balkon. Ik bestelde telefonisch bij de enige zaak die ’s winters open was een maaltijd en werkte die in een paar tellen naar binnen. Misschien kwam het door de zeelucht dat ik een onweerstaanbare slaap kreeg. Tegen de tijd dat ik wakker werd, was de avond gevallen. Ik keek van het balkon naar buiten. Het park was donker en leeg, afgezien van de lange rij lantaarnpalen. Ik voelde me eenzaam en verlaten. Ineens kwam er een vreemd, verontrustend idee in me op. Wat als er iets met me zou gebeuren, nu ik hier helemaal alleen in dit huisje zat, op een paar honderd kilometer afstand van Caïro? Wat als ik zou worden getroffen door een hartaanval, of door een gewapende bende zou worden overvallen? Wat als ik het middelpunt zou worden van een van die incidenten waarover je zo vaak in de krant las? Dat zou pas een spannende kop opleveren: bekende schrijver onder verdachte omstandigheden omgekomen. Ik probeerde me te beheersen. Op drie kilometer afstand bevond zich een modern, goed uitgerust ziekenhuis waar ik, als ik plotseling ziek zou worden, onmiddellijk naartoe zou kunnen rijden, en de kans op een inbraak was minimaal, want ze hadden bij alle toegangspoorten extra bewaking neergezet, zelfs aan de kant van de zee. De bewakers, allemaal plaatselijke bedoeïenen die het gebied op hun duimpje kenden, patrouilleerden vierentwintig uur per dag. Een inbraak was dus uitgesloten, maar als de bewakers nu eens zelf een bende hadden gevormd en aan het roven waren geslagen, wat dan? Een prachtig idee voor een politiefilm, trouwens! Ik ging voor de tweede keer onder de douche. Dat was mijn manier om ongewenste gedachten en gevoelens van me af te schudden. Zodra het warme water over me heen spoelt, wordt mijn hoofd vrij en wordt mijn geest langzaam weer helder. Verkwikt kwam ik uit de badkamer, zette koffie en ging aan het werk.

Ik sloot mijn laptop aan op de printer, die ik vulde met een heel pak papier. Hoewel ik mijn roman al een paar keer had herzien, besloot ik hem nog eens, voor de laatste keer, over te lezen. Het lezen nam drie uur in beslag en ik veranderde niet één woord. Hoogstens voegde ik hier en daar een punt of een komma toe. Ik sloot het document af, stond op en liep naar het balkon. Ik stak een sigaret op en keek de lege straat in. Ik wist dat ik dat moeilijke en tegelijk unieke moment, waarop ik mijn roman zou moeten uitprinten, zo lang mogelijk probeerde uit te stellen. Door één druk op de knop van de printer zou mijn roman het levenslicht zien en van een hypothetische tekst die zich in mijn fantasie had gevormd, veranderen in een compleet, tastbaar organisme met een eigen, onafhankelijk leven. Het moment van het printen van een roman wekte iedere keer weer vreemde, intense en tegenstrijdige emoties in me op: trots, gecombineerd met melancholie en droefheid. Trots omdat ik dit werk had volbracht en melancholie omdat ik werd gescheiden van de romanpersonages met wie ik zo lang had geleefd, alsof ik had samengewoond met dierbare vrienden en het nu tijd was geworden om uit elkaar te gaan. De droefheid kwam waarschijnlijk doordat ik iets dierbaars uit handen moest geven. Alsof ik getuige was van de bruiloft van mijn enige dochter: zo gelukkig als ik zou zijn dat ze trouwde, zo verscheurd zou ik zijn dat ik mijn verantwoordelijkheid voor haar moest overdragen aan een andere man.

Ik stond op om nog een kopje koffie te maken, maar nauwelijks was ik in de keuken, of er gebeurde iets onverwachts. Ik hoorde voetstappen. Ik kon mijn oren niet geloven. Ik deed alsof er niets aan de hand was en concentreerde me op de koffie, maar het geluid kwam terug, harder en duidelijker dan eerst. Ik boog mijn hoofd en spitste mijn oren. Nu wist ik het zeker. Het was geen droom. Het waren voetstappen van meerdere mensen die ik hoorde. Ik stond als aan de grond genageld. Niemand wist dat ik hier was. Wie waren die mensen en wat wilden ze? Geleidelijk kwamen de voetstappen dichterbij, en toen ging de bel. Ze stonden buiten, voor de deur te wachten. Er zat niets anders op dan de situatie onder ogen te zien. Snel trok ik een voor een de laden van de keukenkastjes open, tot ik een lang, scherp mes vond. Ik legde het op de plank tegenover de deur, zodat ik het elk moment kon pakken. Ik knipte de buitenlamp aan en keek door het spionnetje. Ik zag een man en een vrouw staan, van wie ik de gelaatstrekken in het flauwe licht niet kon onderscheiden. Langzaam deed ik de deur open en voordat ze iets konden zeggen, vroeg ik: ‘Is er iets aan de hand?’

De vrouw zei monter: ‘Goedenavond, meneer.’

Ik keek ze allebei aan. De man zei hartelijk, alsof hij tegen een oude vriend sprak: ‘Het spijt ons dat we u moeten storen, maar we zijn hier vanwege een belangrijke kwestie.’

‘Ik ken u niet.’

‘Jawel, u kent ons zelfs heel goed’, zei de vrouw met een glimlach. Geprikkeld door haar zelfverzekerde toon, zei ik: ‘Het spijt me, maar hier moet sprake zijn van een misverstand.’

De vrouw moest lachen en zei: ‘Nee, hoor, het is geen misverstand. U kent ons heel goed.’

De situatie werd steeds geheimzinniger.

‘Herinnert u zich niet dat u ons al eens eerder hebt gezien?’ vroeg de man met een glimlach.

Ik begon bang te worden en kreeg het vreemde gevoel dat ik dit moment al eens eerder had meegemaakt. De man en de vrouw zagen er inderdaad vertrouwd uit, alsof ik ze kende en met ze had gesproken. Alsof die ontmoeting al die tijd in mijn geheugen begraven had gezeten en nu plotseling naar boven kwam.

‘Ik heb echt geen tijd voor raadseltjes’, zei ik op hoge toon. ‘Wie zijn jullie en wat willen jullie?’

‘Bent u van plan om ons hier voor de deur te laten staan?’ vroeg de man tergend kalm. ‘Laten we eerst naar binnen gaan, dan praten we verder.’

Vreemd genoeg deed ik wat ze van me verlangden. Ik zette een stap opzij en liet hen binnenkomen, alsof ik mezelf niet meer onder controle had en samen met hen werd meegezogen in een mysterieuze ruimte. Ik hoorde mezelf en zag mezelf alsof ik een andere persoon gadesloeg. Ze stapten rustig naar binnen en begonnen rond te lopen alsof ze thuis waren. Daarna namen ze naast elkaar plaats op de bank, in het licht, zodat ik ze voor de eerste keer goed kon zien. De man was eind twintig. Hij was knap, bruin en zwaargebouwd, maar niet vadsig. De vrouw was net twintig en oogverblindend mooi met haar soepele lichaam, haar fijne, regelmatige gelaatstrekken, haar stralende donkere huid en haar prachtige groene ogen. Ze waren elegant gekleed, volgens de mode van de jaren veertig. De man droeg een luchtig, wit sharkskin pak, een wit overhemd met een gesteven boord, een blauwe stropdas met een kleine driehoekige knoop en zwart-witte Engelse schoenen. De vrouw droeg een blauw mantelpak. Het kraagje, de boorden, de knoopjes en de pumps waren wit en ze droeg een rieten hoedje op haar gevlochten haar. Ze hadden iets ouderwets, alsof ze net uit een fotoalbum of een zwart-witfilm waren gestapt. Ik was helemaal van slag en begreep niet wat er gebeurde. Waren deze twee mensen die tegenover me zaten echt, of was ik aan het hallucineren?

De man pakte een sigaret uit een rood pakje van het merk Lucky Strike, dat in de jaren veertig populair was, nam hem tussen twee vingers en klopte ermee op de rug van zijn hand, waarna hij hem tussen zijn lippen duwde en aanstak met een kleine benzineaansteker. Hij inhaleerde diep en zei: ‘Ik ben Kamil Ga’far en dit is mijn zuster Salha Ga’far.’

‘Dat kan niet!’

Hij begon te lachen en zei langzaam: ‘Ik weet dat u dit moeilijk kunt bevatten, maar het is de waarheid. Ik ben Kamil Abd al-Aziez Ga’far en dit is mijn zuster Salha.’

Ik staarde hem aan en riep in een aanval van woede: ‘Luister … Ik kan niet toestaan dat u mijn tijd verspilt.’

‘Rustig maar, ik zal het u uitleggen.’

‘Ik heb geen uitleg nodig. Ik heb werk te doen.’

De vrouw glimlachte en zei: ‘Maar wij zijn een deel van uw werk’, en de man voegde eraan toe: ‘Sterker nog, we zíjn uw werk.’

Ik zei niets meer. Er ging een huivering door mijn lichaam. Mijn hart klopte in mijn keel, het zweet brak me uit en ik had het gevoel dat ik elk moment kon flauwvallen. De man, die bijna medelijden met me leek te krijgen, zei met een innemende glimlach: ‘Mijnheer, gelooft u me toch, alstublieft. Ik ben Kamil Ga’far en dit is mijn zuster Salha. Alleen God weet hoeveel we van u houden. Mijn zuster en ik zijn aan uw verbeelding ontsproten, maar we zijn tot leven gekomen. U hebt ons verzonnen als personages voor uw roman. U hebt zich een voorstelling gemaakt van ons leven en alle details opgeschreven. Wanneer de beschrijving van een personage een bepaald punt bereikt, komt dat personage in zekere zin tot leven en verplaatst het zich van de verbeelding naar de werkelijkheid.’

Ik gaf geen antwoord, maar bleef hen aankijken. De vrouw zei lachend: ‘Natuurlijk kan ik me voorstellen dat u geschokt bent, maar dit is de werkelijkheid. We zijn uit uw fantasie gestapt en nu zijn we naar u toe gekomen om u te ontmoeten.’

Ik bleef zwijgen en de man zei opgewekt: ‘We willen u bedanken, omdat we het geluk hebben tussen uw personages te mogen verkeren. Ik heb grote waardering voor uw toewijding. U hebt jaren aan die ene roman gewerkt. Er zijn maar weinig schrijvers die zich zo veel moeite getroosten.’

‘Dank u’, zei ik met ingehouden stem.

Tot mijn verbazing begon ik te wennen aan de situatie, hoe eigenaardig die ook was. Ik keek van de een naar de ander. Salha glimlachte en zei met haar welluidende stem: ‘Alstublieft, kijk toch niet zo naar me alsof ik een wereldwonder ben. U bent een groot schrijver en u weet dat er veel verschijnselen zijn die we niet kunnen verklaren en niet met onze zintuigen kunnen waarnemen. Het heeft u bloed, zweet en tranen gekost om levensechte personages te creëren. En nu zitten we in levenden lijve voor u. Is dat niet wat u wilde …?’

Ik begon harder te praten: ‘Laten we aannemen dat u de waarheid spreekt. Laten we aannemen dat u echt Kamil en Salha bent … Wat wilt u dan van me?’

Kamils glimlach werd nog breder. Hij tikte de as van zijn sigaret in de asbak en zei: ‘Ah, we worden serieus. Kijk, mijnheer, we zijn naar u toe gekomen om u ervan te weerhouden de roman uit te geven.’

‘Met welk recht?’

‘We moeten toegeven dat het een goede roman is, maar er ontbreken enkele belangrijke zaken.’

‘Zoals wat?’

Alsof ze een van tevoren vastgesteld plan uitvoerden, glimlachte Salha en zei: ‘Onze gevoelens en gedachten staan er niet in.’

‘Ik heb de gevoelens en gedachten van mijn personages juist zo volledig mogelijk tot uitdrukking gebracht.’

‘U hebt ze vanuit uw gezichtspunt weergegeven.’

‘Natuurlijk. Ik ben immers de auteur.’

‘Waarom laat u ons niet voor onszelf spreken?’

‘Niemand heeft het recht zich met mijn werk te bemoeien.’

Kamil was even stil, alsof hij zocht naar de juiste woorden. Toen zei hij kalm: ‘Mijnheer, ik verzoek u vertrouwen in ons te hebben. Wij weten hoeveel moeite u hebt gedaan, maar u bent niet in staat onze gevoelens en gedachten voor ons te verwoorden.’

‘Maar dat is toch wat alle auteurs doen?’

‘Misschien, maar ons geval is anders. Wij zijn tot leven gekomen. Wij hebben het recht om over onszelf te vertellen. We beschikken over belangrijke informatie die aan de roman moet worden toegevoegd.’

Ik stond op en schreeuwde: ‘Luister! Dit is mijn roman. Ik heb hem vanuit mijn fantasie en mijn ervaring geschreven. Ik zal niet toestaan dat er ook maar één woord aan wordt toegevoegd dat ik niet heb geschreven.’

Salha stond ook op en liep naar me toe. Ik herkende de geur van Soir de Paris. ‘Ik begrijp niet waarom u zo kwaad wordt, mijnheer’, zei ze. ‘Het gaat ons om uw belang. Als de roman uitkomt voordat we onze gevoelens hebben toegevoegd, zal dat nadelig voor u zijn.’

We waren uitgepraat. Vastbesloten liep ik naar de deur, duwde hem open en zei: ‘Als u zo goed wilt zijn …’

‘Zet u ons op straat?’ riep Salha uit, terwijl ze me verwijtend aankeek. Haar groene ogen hadden een vreemde uitwerking op me. ‘We hebben het niet verdiend dat u ons zo onbeleefd behandelt.’

‘Ik wil dat u beiden onmiddellijk mijn huis verlaat.’

Eerst stond Kamil op, gevolgd door Salha, die zei: ‘Kennelijk wilt u ons koste wat het kost vernederen. Goed dan. We gaan. Maar ik wil u nog één ding vragen.’

Ze opende snel haar tas en haalde er een cd uit, in een doorzichtig hoesje.

‘Dit is een kopie van uw roman. Daarin hebben we alles genoteerd wat er in ons leven is gebeurd.’

‘Maar ík ben het die jullie leven heeft gecreëerd!’

‘U hebt het misschien gecreëerd, maar wij hebben het meegemaakt.’

Het had geen zin om verder met hen in discussie te gaan. Ik verloor bijna mijn zelfbeheersing en stond op het punt om een domme fout te begaan. Salha bleef glimlachen, terwijl ze me de cd toestak. Toen ze begreep dat ik hem niet zou aannemen, legde ze hem zonder een spier te vertrekken op de kleine tafel. Daarna verlieten ze rustig de kamer en sloten de deur zachtjes achter zich. Onthutst bleef ik een paar minuten staan, waarna ik me op de eerste de beste stoel liet vallen. Ik was helemaal van slag en wist niet wat ik moest doen. Ik stak een sigaret op. Wat was er in godsnaam aan de hand? Wie waren die mensen? Waren het oplichters of gekken? En afgezien daarvan, hoe kenden ze de namen van de personages van mijn nieuwe roman, die behalve ikzelf nog geen sterveling had gelezen? Konden romanfiguren echt tot leven worden gewekt? Misschien wel; er bestaat tenslotte een hele wetenschap, ‘parapsychologie’ geheten, die dit soort raadselachtige, bovennatuurlijke verschijnselen tracht te verklaren. Opnieuw sloeg de onrust toe. Was ik misschien ziek? Of was ik psychisch gestoord en leed ik aan hallucinaties? Als ik een hasjroker was geweest, had ik het kunnen toeschrijven aan een overdosis, maar de enige keer dat ik dat heb geprobeerd, ben ik zo stoned geworden dat ik het spul nooit meer heb aangeraakt. Ik begrijp niet hoe sommige schrijvers onder invloed van verdovende middelen kunnen werken. Voor mij betekent schrijven opperste concentratie.

Inmiddels was ik bij mijn positieven gekomen. Die twee bezoekers waren echt bij me binnen geweest, maar door de schrik had ik overhaast gereageerd en hen onheus bejegend. Ik had er verkeerd aan gedaan hen weg te sturen. Ik had ze hier moeten houden, dan had ik hun geheim kunnen doorgronden. Ik had mijn verbijstering moeten overwinnen en naar hen moeten luisteren. Ik stond op, deed de deur open en rende de trap af. Misschien kon ik ze nog inhalen. Dan zou ik mijn excuses aanbieden en hen mee terug naar huis nemen. Ik moest achter de waarheid zien te komen. Ze konden nog niet ver zijn. Ik liep met grote passen over het tuinpad, maar toen ik bij de straat was gekomen, raakte ik het spoor bijster. Waren ze links- of rechtsaf gegaan? Als ik de verkeerde richting zou kiezen, zou ik ze voorgoed kwijt zijn. Op het trottoir aan de overkant zat een bewaker op een rieten stoel. Ik herkende hem aan zijn karakteristieke blauwe uniform. Ik rende op hem af en hij stond beleefd op. Ik vroeg hem of de dame en de heer die een paar minuten geleden bij mij naar buiten waren gegaan, naar de zee of in de richting van de woestijnweg waren gelopen, maar tot mijn grote verbazing zei de man dat hij niemand had gezien. Dit sloeg in als een bom. Ik beschreef de twee nauwkeurig voor hem, maar hij verzekerde me dat hij al uren op die stoel zat en niemand naar binnen of naar buiten had zien komen. Ik maakte een eind aan de discussie en begon radeloos om me heen te kijken. Eerst rende ik in de richting van de zee, kwam terug en stormde vervolgens de andere kant op, in de hoop een glimp van hen op te vangen, maar ze waren in geen velden of wegen te bekennen. Toen ik besefte dat mijn actie geen zin had, ging ik terug naar huis. Hijgend strompelde ik de trap op, bevangen door een blinde paniek. Ik moest wel ziek zijn en aan waanideeën lijden, want er verschenen mensen aan mij die alleen ik zag. Ik voelde het zweet over mijn voorhoofd parelen en kon mijn hart horen bonzen. Toen bedacht ik ineens dat er maar één manier was om erachter te komen of dit een illusie of werkelijkheid was. Ik deed de deur van het slot en drukte op de schakelaar. Het volgende moment baadde de woonkamer in het licht. Ik knipperde met mijn ogen en keek vervolgens naar de eettafel. Tot mijn opluchting zag ik de cd liggen, precies waar Salha hem had achtergelaten. Met trillende vingers pakte ik hem uit het hoesje en schoof hem in de laptop. Ik wachtte tot het scherm oplichtte. Toen begon ik te lezen.

1

Het verhaal begint op het moment dat een man die Carl Benz heette een vrouw ontmoette met de naam Bertha. Op de enige foto die van hem bewaard is gebleven, ziet Carl Benz eruit als een enigszins ondoorgrondelijke, verstrooide figuur, die zich zo verheven voelt boven de futiliteiten van het dagelijkse leven dat hij zelfs is vergeten de knopen van zijn jas dicht te doen toen hij voor de camera stond.

Zijn gezicht straalt een diepe droefheid uit, een oud verdriet, veroorzaakt door een harde jeugd. Zijn vader, een treinmachinist, was omgekomen bij een verschrikkelijk ongeluk, toen hij een kind was van nog geen twee, en al voerde zijn arme moeder een verbeten strijd om haar zoon een goede opleiding te geven, toch moest Carl al op jonge leeftijd gaan werken om haar te helpen en voor zijn broertjes te zorgen. Uit zijn blik spreken een scherpe intelligentie en een sterke wil, maar tegelijkertijd is er iets vaags en onbestemds, alsof hij naar iets in de verte kijkt wat alleen hij ziet.

Bertha’s foto straalt iets heel anders uit en weerspiegelt een bijzonder soort schoonheid. Geen sensuele schoonheid, maar een die overloopt van moederliefde. Toch sluimert onder de innemende fijngevoeligheid en de engelachtige zachtheid van haar gelaatstrekken een grote vastberadenheid en een onvoorwaardelijke bereidheid om zich op te offeren voor de plicht die ze moet vervullen …

Op 20 juli van het jaar 1872 stroomde in de Duitse stad Mannheim de kerk vol met mannen en vrouwen in hun zondagse kleren, die op de in rijen opgestelde stoelen gingen zitten. Er waren zo veel mensen uitgenodigd, dat sommigen gedwongen waren de ceremonie staande te volgen. Overal sprongen schreeuwende en joelende kinderen rond, die zich niets gelegen lieten liggen aan de uitbranders en standjes van hun ouders. De muren waren net geschilderd en de penetrante verflucht maakte de bedompte atmosfeer nog verstikkender dan hij al was, waardoor de dames mopperend met hun zijden, beschilderde waaiers voor hun gezicht wapperden.

Plotseling klonk er vrolijk gemompel en een enthousiast, aarzelend applaus, waarna Carl Benz verscheen in zijn elegante witte pak, met aan zijn arm zijn bruid Bertha, die straalde in een schitterende jurk van Franse groene kant, bezet met nepdiamantjes. De jurk had een rond decolleté, dat haar aantrekkelijke, sneeuwwitte boezem goed deed uitkomen. Bij het middel liep hij smal toe, waardoor haar slanke taille werd geaccentueerd, en hij eindigde in een hoepelrok, als een tutu. Het bruidspaar schreed langzaam voort en kwam voor het altaar tot stilstand. Daar herhaalden ze de trouwbelofte, die hun werd voorgezegd door de zwaarlijvige priester. Het was zo heet, dat hij voortdurend met zijn grote witte zakdoek het zweet van zijn gezicht moest vegen en bij elke zin een slok koud water moest nemen uit de kan die naast hem stond.

Carl hield Bertha’s hand vast en herhaalde de belofte met raspende stem en op afgemeten toon, fronsend als altijd, alsof hij tot dit huwelijk was gedwongen. Toen het Bertha’s beurt was, steeg het bloed haar naar de wangen en stokte haar adem in haar keel. Haar stem klonk hartstochtelijk en de woorden kwamen met horten en stoten naar buiten, zoals bij een schoolkind dat een moeilijke tekst moet voorlezen voor een strenge meester: ‘In naam van de Here Jezus, neem ik u, Carl Benz, tot mijn echtgenoot. Ik beloof u trouw in goede en kwade dagen, in rijkdom en armoede, in gezondheid en ziekte, en ik zal u beminnen en trouw blijven, tot de dood ons scheidt.’

Na de plechtigheden volgde een diner voor de familie en een paar intieme vrienden. Vlak voor middernacht opende Carl Benz de deur van hun nieuwe huis. Bertha bleef even staan, alvorens haar voet over de drempel te zetten. Ze bedacht dat ze op dat moment een periode van haar leven afsloot en aan een nieuwe fase begon. Fluisterend smeekte ze God om hun gezamenlijke leven te zegenen. De slaapkamer bevond zich op de bovenverdieping. Voor de bruiloft had Bertha Carl alleen sporadisch een paar steelse kusjes toegestaan, die hij haar met grote moeite had weten te ontfutselen. Haar waakzame, protestantse geweten verbood haar haar lichaam te schenken aan om het even welke man, tenzij er sprake was van een wettelijk huwelijk, gesloten in het huis van God. Daardoor kreeg hun eerste lichamelijke vereniging een bijzondere, feestelijke dimensie en elk detail zou voor altijd in haar geheugen gegrift blijven. Ze zou die eerste, spontane, verwarde, hartstochtelijke, koortsachtige en toch uitzinnige momenten nooit meer vergeten: hun pogingen om te praten over verschillende onderwerpen, hun afgebroken zinnen, de sprakeloosheid die hen beiden had getroffen … Ze wist nog precies hoe Carl naar haar was toe geschoven en haar zacht was gaan kussen en ze herinnerde zich ook nog zijn hete adem, die rook naar sigaren en alcohol, de aanraking van zijn borstelige snor en de geur van zijn witte zijden pyjama, vermengd met die van zijn lichaam. Ze zou nooit vergeten hoe ze bijna was flauwgevallen van verlegenheid, toen ze in zijn oor had gefluisterd dat hij het licht uit moest doen. Zijn kussen, die haar lichaam langzaam tot ontspanning hadden gebracht, tot ze het gevoel had dat ze in een grote, wonderbaarlijke ruimte dreef, zouden haar altijd bijblijven. En tot slot was er die vreemde en tegelijk vertrouwde versmelting van hun lichamen geweest, die haar aanvankelijk wel wat pijn had gedaan, maar haar niet lang daarna het heerlijke gevoel had gegeven dat ze voor eeuwig met deze man was verbonden. Bertha zou altijd met een tevreden, liefdevolle glimlach aan die dagen blijven terugdenken.

De eerste periode van hun huwelijk was vervuld van pure extase. Bertha deed alles wat ze kon om haar man gelukkig te maken, in de hoop samen een goed, christelijk gezin te stichten, als een boom vol vruchten in de tuin des Heren. Maar helaas … Langzaam stapelden de wolken zich op en verduisterden de zon. Al snel ontdekte Bertha dat er iets scheelde aan haar man en dat hij anders was dan de andere mannen die ze had gekend of over wie ze had gehoord. Hij was anders dan haar vader, haar broers en de mannen van haar vriendinnen. Hij was zo onvoorspelbaar, dat het soms leek alsof hij twee personen was in één lichaam.

Dan werd de fijngevoelige, zachte, liefhebbende echtgenoot van wie ze hield en met wie ze zo graag had willen trouwen, plotseling door de duivel bezeten en veranderde hij in een verstrooid, rusteloos en nerveus mens, die om het minste of geringste ruziemaakte en haar behandelde met een lompheid die ze nooit van hem had verwacht. Ineens werd hij een ondoorgrondelijke man, die alles wat hij deed hulde in geheimzinnigheid, zodat ze zich begon af te vragen wat ze eigenlijk wist van degene met wie ze was getrouwd.

Ze wist dat hij als ingenieur in een fabriek werkte en dat hij samen met een collega een klein project had opgezet, om wat bij te verdienen. Toen hij haar op een dag vroeg hem een geldbedrag te lenen, zodat hij het aandeel van zijn compagnon kon afkopen, aarzelde ze geen moment en gaf hem wat hij wilde. Carl kuste dankbaar haar handen en verzekerde haar ontroerd dat hij haar goedheid nooit zou vergeten, maar een paar dagen later verviel hij weer in zijn oude gewoontes. Op een dag liet hij haar weten dat hij een kelder in het huis van de familie Miller in de straat naast die van hen had gehuurd, die als werkplaats moest dienen. Kort en bondig legde hij haar uit dat hij daar kon doen wat hem in de fabriek niet lukte. Hij ontweek verdere vragen en verliet met een geheimzinnige glimlach het huis.

Voortaan bracht Carl uren door in zijn kelder, maar hij weigerde pertinent Bertha mee te nemen. Als ze hem vroeg wie de ruimte voor hem schoonmaakte, deed hij alsof hij haar vraag niet had gehoord. Naarmate de dagen verstreken, werd zijn gedrag steeds excentrieker. Soms lag hij in een hoek van de woonkamer zwijgend op de bank een sigaret te roken, zonder zich bewust te zijn van zijn omgeving. En dan ineens sprong hij op en rende het huis uit, alsof hem iets belangrijks te binnen schoot, dat geen uitstel duldde. Soms bleef hij uren weg en als hij terugkwam, ging hij weer net als daarvoor op de bank zitten, alsof er niets aan de hand was.

Op een nacht lagen ze samen in bed en terwijl hun lichamen zich in opperste extase met elkaar verenigden, opende Bertha haar ogen en zag ze zijn gezicht in het schijnsel dat de kamer binnendrong. Carl bleek tijdens hun intiemste momenten met een afwezige blik in de verte te staren, alsof hij aan iets heel anders dacht. Hij was alleen bij haar met zijn lichaam, maar zijn geest was elders.

Die nacht besefte Bertha dat ze hem voorgoed kwijt was en een diepe droefheid maakte zich van haar meester. Haar angstige voorgevoelens werden allengs sterker en kregen een nieuwe wending. Wat maakte die man zo afwezig, zelfs als hij met zijn vrouw sliep? Het antwoord sloeg bij haar in als een bliksemschicht: Carl was verliefd op een andere vrouw. Dat was de enige verklaring voor alles wat er gebeurde. Maar wie was die minnares? Was ze mooier dan Bertha? Wanneer en hoe was hij verliefd op haar geworden? Waarom was hij niet met die vrouw getrouwd, in plaats van Bertha te bedriegen? Wie zei haar dat hij echt haar geld had gebruikt om een bedrijf voor zichzelf te beginnen, zoals hij beweerde? Wie zei haar dat hij haar spaargeld niet aan zijn minnares had uitgegeven? Sterker nog, kon ze er wel zeker van zijn dat hij die kelder had gehuurd als werkplaats en niet als een liefdesnest voor zijn romantische ontmoetingen? De Millers, berucht om hun gierigheid en hebzucht, zouden er vast geen bezwaar tegen hebben dat er overspel werd gepleegd in hun kelder, zolang de huur maar netjes werd betaald.

De twijfels bleven aan Bertha knagen, tot ze op een nacht wakker werd en zag dat Carl niet naast haar lag. Ze sprong uit bed om hem te zoeken en vond hem in zijn kantoor, waar hij een sigaret zat te roken en iets opschreef op een vel papier dat voor hem lag. Zodra hij haar in de gaten kreeg, legde hij snel zijn hand erop. Toen ze hem vroeg wat er aan de hand was, bromde hij kortaf: ‘Ik heb nog werk te doen vannacht.’

Verbijsterd stond ze hem aan te staren. Natuurlijk was hij bezig met een brief aan zijn minnares. Maar was hij echt zo’n schaamteloze botterik dat hij daarvoor het echtelijke bed verliet? Ze overwoog zich op hem te storten en de brief uit zijn hand te rukken, wat er ook daarna mocht gebeuren, maar na een korte aarzeling ging ze zonder iets te zeggen terug naar haar kamer.

Die nacht sliep ze niet. Waarom had ze hem niet met de feiten geconfronteerd? Waarom had ze die brief niet afgepakt, zodat ze het bewijs van zijn schuld in handen had?

Diep in haar hart was ze bang om de waarheid onder ogen te zien. Hoewel de vermoedens over het bedrog van haar man haar verscheurden, liet ze toch de mogelijkheid van zijn onschuld open, hoe klein die ook was. Wat als ze hem met zijn neus op de feiten zou drukken en hij zou toegeven dat hij een verhouding had met een andere vrouw? Wat zou ze dan doen? Zou ze het haar familie vertellen? Zou ze bij hem weggaan? Ze had tijd nodig om een beslissing te nemen. Voorlopig besloot ze nog even de lichte nevel die tussen hen hing, te handhaven, tot ze klaar was voor de definitieve confrontatie, want als het rad van fortuin eenmaal draaide, was het niet meer te stoppen.

Op een ochtend na het ontbijt, toen hij op het punt stond om naar zijn werk te gaan en zij zoals altijd bij de deur ging staan om hem uit te wuiven, zei hij tot haar verbazing, zonder haar recht in de ogen te kijken: ‘Ik slaap vannacht niet thuis.’

‘Mag ik weten waarom niet?’

‘Ik heb werk te doen dat ik niet kan uitstellen. Ik blijf op de werkplaats om het af te maken.’

Voor het eerst kon Bertha zich niet meer beheersen. Ze ontplofte en haar geschreeuw was in het hele huis te horen: ‘Nu is het afgelopen, Carl! Ik kan je leugens niet meer verdragen. Wat voor werk is dat, waardoor je de nacht buitenshuis moet doorbrengen? Voor wie hou je me eigenlijk? Ik ben geen kind en ik ben ook niet achterlijk. Ik weet alles. Je bedriegt me. Je bedriegt me, Carl. Waarom leef je met me in een leugen? Waarom ga je niet bij me weg en trek je niet bij haar in, als je van haar houdt?’

Ze stond tegenover hem met haar handen in haar zij. Haar haar zat in de war, haar gezicht was vertrokken en haar blauwe ogen spuwden vuur van woede en bitterheid. Ze had iets van een razende tijgerin, bereid om zich dood te vechten, maar na die laatste woorden barstte ze in snikken uit. Carl keek haar onbewogen aan, fronste zijn wenkbrauwen en bleef zwijgen, alsof hij er niets van begreep. Toen hij haar even later wilde omhelzen, duwde ze hem weg en gilde: ‘Blijf van me af!’

Op dat moment greep hij haar hand vast en trok haar mee naar de buitendeur.

‘Wat wil je van me?’ schreeuwde ze.

‘Kom mee.’

Hij klemde haar hand nog steviger vast en sleurde haar mee naar buiten.

Het was bewolkt en herfstig en er hing regen in de lucht. Carl begon als een bezetene te lopen, terwijl Bertha zich vergeefs probeerde los te wringen uit zijn greep. Meer dan eens dreigde ze op de grond te vallen. Ze boden zo’n vreemde aanblik, dat sommige voorbijgangers stilstonden en hen nieuwsgierig aanstaarden. Toen ze bij de woning van de familie Miller waren aangekomen, bracht hij haar meteen naar de kelder. Hij stak met zijn rechterhand de sleutel in het slot, terwijl hij met zijn linkerhand nog steeds de hare vasthield. Nadat hij met zijn voet tegen de oude deur had geduwd, die krakend meegaf, trok hij haar mee naar binnen. Pas toen liet hij haar hand los en stak hij de lamp aan.

Terwijl ze met haar linkerhand over haar pols wreef, keek ze om zich heen. De ruimte stond vol vreemde objecten: overal stonden grote en kleine machines, op de grond lagen meerdere fietsen in verschillende formaten, op een groot zwart bord waren allerlei wiskundige vergelijkingen geschreven en aan de muren hingen technische tekeningen van motoren. Op een grote, houten werkbank lagen losse onderdelen van motoren, omringd door potten met honderden spijkers en moeren.

Carl zette haar neer op de enige stoel die er was. Terwijl hij met zijn rug tegen de oude, afgebladderde muur ging staan, begon hij haar alles in detail uit te leggen. Ze luisterde met een starende blik, alsof ze zijn woorden eerst op een weegschaal woog en daarna in haar hoofd analyseerde. Geleidelijk veranderde haar woede in verbazing. Toen hij klaar was, stelde ze hem enkele vragen, die hij uitvoerig beantwoordde. Uiteindelijk was alles gezegd en viel er een diepe, beladen stilte. Carl knielde naast haar neer en begon haar handen en knieën te kussen.

‘Bertha’, zei hij. ‘Ik hou van je. Ik heb mijn hele leven nooit van iemand anders gehouden dan van jou. Het spijt me dat ik je te weinig aandacht heb gegeven, maar ik werk al jaren aan de droom van mijn leven. Ik hoop dat ik er op een dag in zal slagen een wagen uit te vinden die zonder paarden kan rijden. Een wagen die wordt aangedreven door een motor.’

Ze sloeg haar armen om hem heen, begroef haar neus in zijn haar en fluisterde: ‘Ik hou ook van jou.’

Die nacht schonk ze hem haar lichaam zoals ze nog nooit had gedaan. Ze opende zich voor hem als een roos die door de morgendauw tot leven is gewekt. Ze omhelsde hem hartstochtelijk, alsof hij net was teruggekomen van een lange reis, kuste elk stukje van zijn lichaam en wiegde hem als een kind. Het leek alsof haar langdurige wantrouwen in één klap was omgeslagen in een schuldgevoel dat een storm van affectie in haar losmaakte.

Vanaf dat moment begreep Bertha dat ze van haar man moest houden zoals hij was. Ze probeerde hem niet meer te veranderen. Voortaan maakte het niet meer uit of hij de hele dag buitenshuis doorbracht, of bij haar zat en elders was met zijn gedachten. Nu ze zeker wist dat hij geen overspelige echtgenoot was, maar een toegewijde, hardwerkende man en een oprechte christen, maakte ze zich geen zorgen meer. Wat wilde ze nog meer? Het was beter dat hij in zijn vrije tijd aan het werk was dan dat hij zich bedronk, zijn geld verkwistte aan gokken, of achter vrouwen aan zat, zoals zo veel getrouwde mannen deden. Bertha was gelukkig met Carl en kreeg vier kinderen met hem, die bijna al haar energie opslokten. Carl bleef het grootste deel van zijn tijd in de kelder doorbrengen, geobsedeerd door zijn project.

Op een avond, toen ze eten stond te koken, zwaaide de deur van de keuken open, die uitkwam op de tuin, en daar stond Carl, zijn handen vuil van de smeer.

‘Bertha, laat alles liggen en kom meteen mee!’ schreeuwde hij.

Ze had geen idee wat er aan de hand was, maar de intense vreugde op zijn gezicht werkte aanstekelijk. Ze droogde haar handen af, trok haar schort uit en rende achter hem aan. In de haast had hij de deur van de werkplaats open laten staan. Op het moment dat ze binnenkwam, zag ze iets zeldzaam merkwaardigs: een enorme fiets, zoals ze er nog nooit een had gezien, met drie grote wielen, twee achter en één voor, met daartussen een brede stoel die groot genoeg was voor twee personen. Achter de stoel was een metalen cilinder bevestigd, waaraan een zwarte, leren riem hing.

Carl keek haar aan, slaakte een kreet en klapte in zijn handen. Daarna sloeg hij zijn armen om haar heen en tilde haar van de grond, terwijl hij haar gezicht overlaadde met kussen. Hij kon zijn geluk niet op.

‘Bertha’, riep hij opgetogen. ‘Dit is de mooiste dag van mijn leven. Ik heb de eerste gemotoriseerde wagen in de geschiedenis gebouwd.’

Hij liep naar de wagen, pakte de leren riem vast en vervolgde: ‘Kijk! Hij heeft geen paarden nodig, hij wordt aangedreven door deze motor …’

‘O, dat is geweldig. Laten we God danken’, riep Bertha uit, toen het belang van de gebeurtenis tot haar begon door te dringen.

‘Morgen’, zei Carl dromerig, ‘ga ik de uitvinding onder mijn naam registreren, zodat ik financiering kan krijgen voor het opzetten van een fabriek. Hij gaat “de wagen van Benz” heten. We zullen er duizenden van verkopen en miljoenen verdienen.’

Bertha kreeg een sceptische uitdrukking op haar gezicht en zei kalm: ‘Carl, denk je dat de mensen deze wagen echt gaan kopen?’

‘Natuurlijk, ze zullen de paarden afzweren en massaal in mijn wagen stappen, in de wagen van Benz.’

‘Zo simpel is het vrees ik niet, Carl. Mensen geven hun gewoonten niet zo gemakkelijk op en bovendien gaan ze hun geld niet uitgeven aan iets wat ze niet kennen.’

Toen Carl haar peinzend aankeek, kwam ze langzaam uit haar stoel omhoog en liep vastberaden naar hem toe. Ze nam zijn hoofd tussen haar handen, drukte een kus op zijn voorhoofd en fluisterde: ‘Carl, ik ben net zo gelukkig als jij met de uitvinding en ik ben trots op je, maar ons werk is nog niet klaar. Het is net begonnen.’

De volgende dag begon Bertha met het uitvoeren van haar plan.

Ze liet Tom Miesenberg, de bekendste fotograaf van de stad, komen: een oude, magere, lange man van in de zeventig, met spierwit haar. Zijn kleren waren versleten en gekreukeld, alsof hij zo uit zijn bed was gestapt. Toen hij aankwam was hij dronken, zoals altijd. Nadat hij had bedongen dat hij van tevoren zou worden uitbetaald, was hij de rest van de dag bezig met het fotograferen van de wagen vanuit verschillende perspectieven. Toen hij de foto’s had ontwikkeld, koos Bertha er de beste uit en distribueerde die persoonlijk onder de plaatselijke kranten, met het verzoek ze te publiceren met een betaalde advertentie. En zo verscheen de volgende tekst in de zondagseditie: ‘Het doet ingenieur Carl Benz genoegen de burgers van de stad Mannheim te kunnen meedelen dat hij uiteindelijk, na vele jaren van hard werken, de wagen van Benz heeft uitgevonden, de eerste wagen in de geschiedenis die zich voortbeweegt op eigen kracht. Deze wagen heeft geen paarden nodig die hem trekken, maar wordt aangedreven door een kleine benzinemotor. Dit moderne, wonderbaarlijke vervoermiddel zal ons leven niet alleen gemakkelijker, maar ook gelukkiger maken. Carl Benz zal op zondag 15 mei aanstaande precies om één uur ’s middags, voor zijn huis een demonstratie geven. Dit is een openbare uitnodiging.’

De advertentie veroorzaakte veel beroering in Mannheim en omgeving. Al snel brak er onenigheid uit over de nieuwe uitvinding: de meeste mensen vroegen zich verbaasd af hoe een voertuig zich kon voortbewegen zonder dat er paarden aan te pas kwamen. Velen zweefden tussen geloof en ongeloof. Sommige enthousiaste voorstanders van de wetenschap en de vooruitgang geloofden in het idee en verdedigden het. Anderen dreven openlijk de spot met Carl Benz en zijn zogenaamde paardloze wagen. De felste en meest uitgesproken kritiek kwam van conservatieve christenen, die vasthielden aan hun standpunt dat een wagen die zonder paarden werd aangestuurd, onmogelijk was. God had deze wereld niet voor niets geschapen en de mensheid niet voor niets paarden gegeven om wagens te trekken. Dat was een eeuwige wet, waar niemand aan kon tornen, zelfs Carl Benz niet.

De fundamentalisten reisden heel Mannheim af om de mensen op vermanende toon en met boze, dreigende blikken toe te spreken: ‘U die gelooft in Jezus! Deze nieuwe wagen is geen uitvinding, maar een list van de duivel, die niet zal rusten voordat hij alle gelovigen uit elkaar heeft gedreven en hun geloof in de Heer tot wankelen heeft gebracht. Carl Benz is een geleerde, noch een uitvinder. Hij is een charlatan, die samen met zijn vrouw in verbinding staat met kwade geesten. Maar de netten van de duivel zijn zwakker dan het web van een spin, zo heeft de Heer zelf verklaard, en u zult met eigen ogen zien dat deze oplichters een verschrikkelijk einde te wachten staat: het einde dat iedereen wacht, die zijn ziel aan de duivel verkoopt …’

De commotie rond de wagen van Benz werd heviger en de tegenstanders, de verdedigers en de twijfelaars raakten verstrikt in een eindeloze discussie, tot er over niets anders meer werd gepraat.

Op het vastgestelde tijdstip hadden Carl en Bertha alles tot in de puntjes voorbereid. Ze hadden de wagen uit de werkplaats gehaald en voor de deur van hun huis neergezet. Carl had hem schoongemaakt en de onderdelen gepoetst tot alles blonk.

De straat vulde zich tot in de verste hoeken met toeschouwers, die maar bleven toestromen. Ze dromden samen in de straten die naar het huis van Benz leidden en verdrongen elkaar naar de ingang, tot de politie moest ingrijpen om de orde te herstellen. De agenten vormden een cordon om de wagen, die was bedekt met een doek, om te voorkomen dat de mensen hem zouden beschadigen. Anderen verspreidden zich over de omgeving om de menigte in banen te leiden en ongeregeldheden te voorkomen.

Om klokslag één uur kwam Carl Benz, samen met zijn vrouw, naar buiten. Hij droeg een lichtgrijs pak, een wit overhemd en een bloedrode vlinderdas. Bertha droeg een elegante hemelsblauwe jurk, die ze speciaal voor de gelegenheid had gekocht, en een bijpassend blauw hoedje met witte linten.

Terwijl het echtpaar zich met moeite een weg door de menigte baande, werd het geroezemoes steeds luider, tot ze bij de overdekte wagen waren aangekomen. Met één snelle beweging trok Carl het doek weg. Vanaf dat moment konden de mensen hun gevoelens niet meer beheersen en hoorde je overal zenuwachtig gelach en geschreeuw. Carl keek naar de menigte, alsof hij iets wilde zeggen. Toen de massa was gekalmeerd, zei hij met trillende stem: ‘Dames en heren, ik dank u voor uw aanwezigheid. U bent op dit moment getuige van het begin van een nieuw tijdperk, dat verzeker ik u. Dit moment zal de wereld veranderen. Op een dag zult u uw kleinkinderen vertellen dat u de eerste wagen van Benz hebt aanschouwd. Hij staat voor u. Hier staat een wagen die geen paarden nodig heeft, maar zichzelf aandrijft door middel van een motor, die ik achterin heb geïnstalleerd. Het voertuig is bovendien simpel en eenvoudig te besturen, zoals u nu zelf zult zien.’

Carl zette zijn rechtervoet op de kleine treeplank die uit de wagen stak, stapte in en ging op de bestuurdersstoel zitten. Het was muisstil en de mensen drongen zich naar voren om goed te kunnen zien wat er gebeurde. Ze hielden allemaal hun adem in en richtten hun blik op Carl Benz, die zijn uiterste best deed zelfverzekerd te blijven glimlachen. Hij legde zijn rechterhand op het stuur en pakte met zijn linkerhand de zwartleren startriem vast. Hij gaf er een ruk aan, waarop de wagen hard begon te grommen en een dikke rookwolk uitblies. Daarna schoot hij naar voren. De toeschouwers slaakten tegelijk een snerpende, angstige kreet, alsof ze op het dek van een zinkend schip stonden, dat woest heen en weer slingert alvorens in de diepte te verdwijnen. Kennelijk waren ze er diep in hun hart niet van overtuigd geweest dat het waar was wat zich voor hun ogen afspeelde. De wagen reed de straat in en de menigte rende er gillend, klappend en joelend achteraan. Carl leek zijn voertuig geheel onder controle te hebben. Hij bestuurde het met kundigheid en gemak, als een voortreffelijke ruiter die zijn paard aan zijn wil onderwerpt. Op de hoofdweg aangekomen, bleef hij doorrijden, terwijl de mensen achter hem aan renden. Hij was met vlag en wimpel geslaagd en hij deed het zelfs zo goed, dat er een triomfantelijke glimlach op Bertha’s gezicht verscheen, terwijl ze hem volgde met haar ogen.

Carl slaagde erin de weg te volgen, tot hij bij een grote boom kwam. Daar trok hij aan de metalen hendel van de rem die aan de motor was bevestigd, om de wagen tot stilstand te brengen. Hij trok er nog een paar keer hard aan, maar de remmen reageerden niet. Carl probeerde uit alle macht het stuur onder controle te houden, maar de weerspannige wagen, die inmiddels op volle snelheid voortstoof, zwenkte abrupt naar één kant, waarna hij het trottoir op schoot. In een fractie van een seconde verloor hij zijn evenwicht, botste tegen de boom en kantelde. Dat was de laatste scène: een gekantelde auto, met draaiende, piepende banden en een ronkende motor die een dikke rookwolk uitstootte. Op dat moment zag de wagen eruit als een reusachtig, nachtmerrieachtig insect dat op zijn kant is gerold en niet meer overeind kan komen. Carl zat klem onder de wagen en begon luidruchtig te hoesten, verstikt door de rook. Uiteindelijk wist hij zich met grote moeite onder het gevaarte uit te wurmen. Zijn gezicht, zijn handen en zijn elegante pak zaten onder de smeer. Er heerste een absolute stilte. De mensen waren zo onthutst, dat ze een paar minuten nodig hadden om te bevatten wat er was gebeurd. Maar toen kwamen plotseling in één keer alle opkropte gevoelens tot ontlading en begonnen ze als gekken te schreeuwen, springen en lachen. Carl liet zijn wagen liggen en wandelde met gebogen hoofd terug naar huis, op de voet gevolgd door Bertha. Gelaten liet hij de spottende, kwaadaardige opmerkingen die van alle kanten als giftige pijlen op hem werden afgevuurd, over zich heen komen.

‘Nou, meneer Benz, geef mij maar de paardenwagen in plaats van zo’n valpartij.’

‘En u wilt dat we paard-en-wagen laten staan om in die doodskist van u te stappen?’

‘Bedankt voor de show, meneer Benz. Misschien moet u het eens bij het circus gaan proberen.’

‘Dit is uw straf, omdat u Gods wetten hebt getrotseerd.’

‘Zeg tegen die duivel van u dat hij de volgende keer een goede wagen voor u moet maken.’

De demonstratie was een fiasco en de verdrietige dagen die volgden brachten het echtpaar niets dan leedvermaak. De wagen van Benz werd een mikpunt van spot in Mannheim, en zo groot als de belangstelling van de kranten aanvankelijk was geweest, zo bijtend was nu hun sarcasme. Overal werd Carl Benz belaagd met ironische opmerkingen en hij durfde zich nauwelijks in het openbaar te vertonen. Het ergst waren de dronkenlappen, die zich ’s ochtends vroeg in het café volgoten en als ze niet meer wisten wat ze daarna moesten doen, besloten naar Carl Benz te gaan om naar zijn wagen te kijken. Dan was het steeds weer hetzelfde liedje: ze klopten brutaal op zijn deur en vroegen hem met een ernstig gezicht of ze de wagen zonder paarden mochten zien, omdat ze overwogen hem te kopen. Carl, die vanaf het begin wist dat ze een grap maakten, maar toch rekening hield met de mogelijkheid dat het om serieuze kopers ging, bracht hen naar de werkplaats. Zodra hij voor de wagen ging staan om hun uit te leggen hoe hij werkte, begonnen ze hem te bestoken met onnozele vragen en honende opmerkingen. Pas als hij zeker wist dat ze de spot met hem dreven, ging hij stilletjes op zijn stoel in de hoek zitten, tot ze hun lusten hadden botgevierd en de aftocht bliezen. Carl incasseerde de pijn en Bertha deed er alles aan om hem te steunen. Ze troostte hem, leidde hem af, of ze negeerde het onderwerp en gedroeg zich alsof er niets aan de hand was. Maar zijn teleurstelling hing als een zware, donkere wolk boven hen, waar ze ook gingen en wat ze ook zeiden of deden.

Op een warme dag in augustus van het jaar 1888 stelde Bertha aan Carl voor om in de tuin te eten. Ze had zijn lievelingsgerecht, geroosterde kip, voor hem klaargemaakt en samen dronken ze een fles gekoelde, frisse rosé. Bertha wilde er een gezellig etentje van maken, of op zijn minst een normale maaltijd, en niet over de wagen en de mislukte demonstratie praten. Alles verliep naar wens, tot er plotseling een man bij de tuindeur opdook. Hij liep tegen de vijftig en droeg een wit overhemd en een blauwe broek. Ze keken hem aan, waarop hij hun een goede avond wenste en met luide stem zei: ‘Pardon, meneer, bent u Carl Benz, de uitvinder van de paardloze wagen?’

‘Ja.’

‘Mag ik hem alstublieft zien?’

Carl zweeg een paar seconden, toen keek hij de man aan en zei met een diepe stem: ‘Het spijt me, meneer, maar er valt niets te zien.’

‘Hoe kan dat? Ik wil de wagen zien die u hebt uitgevonden.’

Carl boog enkele ogenblikken zijn hoofd, waarna hij de man nogmaals aankeek en kalm zijn antwoord herhaalde: ‘Er valt niets te zien.’

De man staarde hem ongelovig aan, toen maakte hij een buiging en zei beleefd: ‘Goed, meneer Benz. Het spijt me dat ik u heb gestoord. Nog een prettige avond.’

Nadat ze naar binnen waren gegaan om te gaan slapen, bleven ze nog lange tijd zwijgend in het donker naast elkaar liggen. Bertha sloeg haar arm om hem heen en alsof hij op dat gebaar had liggen wachten, schoof hij naar haar toe en legde zijn hoofd op haar borst.

‘Waarom wilde je de wagen niet aan die man laten zien?’ vroeg ze hem zacht.

Hij zweeg een paar ogenblikken, toen zuchtte hij en mompelde, alsof hij tegen zichzelf sprak: ‘Ik heb er genoeg van om de clown te spelen, Bertha. Ik kan die argwanende blikken, die brutale vragen en die spottende lachjes niet meer verdragen.’

‘Maar het zijn dommeriken. Ze beseffen de waarde van je uitvinding niet.’

‘Hou op, Bertha, ik heb gefaald, lieveling. Dat is de waarheid die ik onder ogen moet zien. Ik heb jarenlang achter een luchtspiegeling aan gelopen. Ik heb op spoken gejaagd.’

Hij was even stil en hervatte toen fluisterend: ‘Bertha, zweer dat je nooit meer over die wagen begint.’

Zijn hoofd lag nog op haar borst. Ze verzonken opnieuw in een stilte en ze voelde hoe zijn lichaam begon te schokken. Carl huilde. Haar hart brak en ze klemde hem in haar armen. Zo bleven ze tegen elkaar aan liggen, tot ze zijn regelmatige ademhaling hoorde. Toen ze wist dat hij sliep, trok ze zachtjes haar arm weg en legde voorzichtig zijn hoofd op zijn kussen. Zijzelf bleef rechtop in bed in het duister zitten staren en tegen de tijd dat de eerste zonnestraal door het open raam naar binnen gleed, had ze haar besluit genomen. Ze sloop op haar tenen naar de kast, pakte in het donker haar kleren, liep de trap af en kleedde zich aan in de salon. Ze maakte haar zoontjes Eugen en Richard wakker, die toen veertien en twaalf jaar oud waren. Ze zei tegen de jongens dat ze zich zo snel mogelijk moesten wassen en aankleden en toen ze haar vroegen waar ze hen naartoe zou brengen, fluisterde ze: ‘Dat vertel ik jullie later wel …’

Ze deed behoedzaam de buitendeur open, om te voorkomen dat hij zou kraken. Eenmaal buiten, zei ze dat ze iets was vergeten, liet de jongens op de stoep staan en liep zelf terug naar de keuken. Daar pakte ze pen en papier en schreef met grote letters: ‘Carl, maak je geen zorgen om ons. We zijn naar mijn moeder. Morgen terug.’

Ze hing het briefje op een duidelijk zichtbare plek, zodat hij het meteen zou lezen als hij wakker werd. Toen sloot ze de voordeur, pakte de twee jongens stevig bij de hand en liep met hen naar de werkplaats, waar ze met hun drieën de wagen de straat op duwden. Ze hielp hen met instappen en ging zelf tussen hen in zitten. Vervolgens pakte ze de leren riem met beide handen vast en trok er zo hard aan als ze kon. De motor begon te brommen en stootte een dikke rookwolk uit, waarna de wagen vooruit schoot.