Parker Bilal

De donkere straten van Caïro

Een Makana-avontuur

Uit het Engels vertaald door Kathleen Rutten

Uitgeverij De Geus

breda 2012

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

De vertaling van het citaat uit Alice in Wonderland is van de hand van Nicolaas Matsier (Van Goor: Amsterdam 1989)

Oorspronkelijke titel The Golden Scales, verschenen bij Bloomsbury Publishing London

Oorspronkelijke tekst © Jamal Mahjoub 2012

Nederlandse vertaling © Kathleen Rutten en De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Trevor Payne/Arcangel/Hollandse Hoogte

isbn 978 90 445 2272 3

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Hoofdstuk een

Omdat hij in wezen toch een optimist was, vond Makana het altijd een goed begin van de dag als hij ’s ochtends wakker werd en hij dreef nog. Een van de kleine genoegens van wonen op een awama. Hij beschouwde het als een boot, wat het natuurlijk niet was, niet echt, het was enkel een fragiel bouwwerk van triplex dat lukraak op een roestige ponton was gespijkerd. Maar het was een prettig idee. Een opbeurende gedachte dat hij, als hij wilde, op een dag gewoon de trossen kon losgooien en de wereld rond kon varen. De waarheid was dat het geval waarschijnlijk als een baksteen zou zinken. Het was maar een vlot met wanden om de wereld buiten te houden. Een droom. Een trucje van de geest. Maar het zijn de kleine dingen in het leven waarmee we vooruit kunnen, zo hield hij zichzelf vaak voor.

Er zijn niet veel mensen die nacht na nacht vast kunnen slapen op zo’n onbetrouwbaar vaartuig, niet wetend of ze de volgende dag zullen halen of dat ze bij het ontwaken tot de ontdekking komen dat ze aan het zwemmen zijn of zelfs (beter of erger nog?) gewoon verdronken zijn in hun slaap. Maar Makana was dan ook niet te vergelijken met de meeste mensen. Van zulke zorgen had hij geen last. Langgeleden al had hij geaccepteerd dat hij, mocht hij ’s nachts een keer kopje-onder gaan, daar niet echt veel tegen kon doen, dat het in zekere zin zelfs een opluchting zou kunnen zijn. En bovendien had hij in deze kwestie niet veel keus. De risico’s van wonen op een awama waren een gegeven voor iemand in zijn ongewisse financiële situatie. Maar dan nog liep hij al vier maanden achter met de huur van zijn gammele woning en er was geen waarzegger voor nodig om hem te vertellen dat er weinig vooruitzicht was dat zijn portemonnee in de nabije toekomst gevulder zou raken. Op deze specifieke ochtend was gemoedsrust een luxe die hij zich niet kon veroorloven.

Makana was een eenling. De weinige vrienden die hij had, had hij opgedaan in de gemeenschap van uitgeweken landgenoten: schrijvers, schilders, musici, mannen en vrouwen die waren gedwongen hun land te verlaten of anders de consequenties te aanvaarden van een onderdrukkend regime. Hoewel hij hen niet vaak zag, waardeerde hij hun gezelschap en leken zij op hun beurt prijs te stellen op zijn aanwezigheid aan de zijlijn.

Op de meeste dagen had Makana alleen te kampen met de gestage verkeersstroom die zich onophoudelijk over de asfaltader langs de westoever van de Nijl voortbewoog. Hij had geleerd het feit te negeren dat hij, als hij de groezelige luiken openzette, omhoog kon kijken en de wervelende constellatie van vliegend metaal en machines een baan om zijn wankele toevluchtsoord zien beschrijven.

Het vertrouwde gedreun van het drukke verkeer was al volop aan de gang toen hij die ochtend van het bovendek omlaagkeek en zijn enige echte buren zag: zijn huisbazin Umm Ali en haar gezin. Ze bewoonden een krot van gesjabloneerde houten kratten en geplette jerrycans, dat zich hachelijk aan de afbrokkelende oever vastklampte, die als een golf van modder aan de waterkant oprees. Een enorme eucalyptusboom vouwde zijn lange, afhangende takken als een beschermende hand om hen heen.

Makana had nog niet uitgevogeld hoe de awama precies in het bezit van Umm Ali was gekomen. Er zat een lang, ingewikkeld verhaal aan vast waarin wijlen haar echtgenoot, die in elk gesprek wel een keer werd genoemd, een rol speelde, net zoals haar geboortedorp in een afgelegen deel van de rif, verscheidene broers en zussen, een lapje grond en een onberekenbare vader, die gokte. Makana had allang de hoop laten varen dat hij de handeling ooit volledig zou begrijpen en in de regel vermeed hij het onderwerp. Aangezien hij niet verplaatst kon worden en er zonder hem tot brandhout te verhakken vermoedelijk geen andere winst uit te halen viel, koos Umm Ali ervoor de woonboot te verhuren. Ze had er natuurlijk zelf in kunnen gaan wonen met haar kinderen, maar ze hadden ofwel het geld harder nodig dan Makana ofwel ze hadden er minder vertrouwen in dat hij zou blijven drijven. Er waren tijden dat Makana de indruk had dat ze zich allemaal vastklampten aan deze stapel waaibomenhout, alsof het daadwerkelijk een vlot was dat stuurloos op zee ronddobberde.

Terwijl hij de mogelijkheden voor die dag overdacht, trof hij voorbereidingen om het achtergebleven koffiedik in de koperen pot op het fornuis op te warmen. Hij keek uit over de rivier terwijl hij wachtte tot het straaltje water uit de kraan de pot had gevuld. Het piepkleine hokje dat voor een keuken doorging was zo smal dat hij er, als hij er voorwaarts in ging, achterwaarts uit moest. Wanneer hij zich te snel omdraaide, zou zijn koffie als voer voor de vissen het lage raam uit vliegen. De voorzieningen waren minimaal: een kleine gasfles en een roestige ijzeren ring. Aangezien gas een grote uitgave was, gebruikte hij het spaarzaam, hoewel het zelfs wanneer het brandde, weinig meer hitte afgaf dan een kaars. Terwijl hij wachtte tot de troebele vloeistof kookte, vroeg Makana zich af of het de moeite waard was om het moment uit te stellen dat hij zichzelf zijn eerste sigaret toestond.

Toen de koffie een poosje had geprutteld en het niet leek of de smaak erop vooruit ging, schonk Makana een kopje in en nam het mee naar boven. Een roestig metalen trapje leidde naar het bovendek, dat een open ruimte was. De achterwand ontbrak. In het verleden was die er een keer uit gevallen en nooit vervangen, wat inhield dat hij in plaats van de wand nu een onbelemmerd uitzicht had op de rivier. Hier bracht hij het grootste deel van zijn tijd door. Meestal gaf hij er de voorkeur aan om hier in de openlucht te slapen, zelfs als het koud was. Oude gewoontes zijn moeilijk uit te roeien en hij kon er niet tegen om binnen opgesloten te zijn. Het meubilair was een onopmerkelijke verzameling die hij door de jaren heen had vergaard. Een schragentafel, bedekt met dikke klodders gedroogd pigment, die ooit van een schilder was geweest. Een krakerige, oude rieten stoel, waarin hij het liefste zat en waarin hij vaak sliep met zijn voeten op een plastic kratje, dat ook dienstdeed als tafeltje. Verspreid over het dek stonden kartonnen dozen vol dossiermappen en wanordelijke stapels kranten – zijn archief. De dozen waren verzwaard met stenen zodat de inhoud niet wegwaaide, maar het fladderen van papier in de bries van de rivier klonk als een bos vol droge bladeren.

Van hier had hij vrij uitzicht op de stad in al zijn pracht. De piramides bevonden zich ergens in zuidelijke richting, verscholen onder een droefgeestige wolk vervuilde mist, die meer opgezwollen was dan eeuwen stof van de tombes, en waaruit de bleke bol van de zon zich nu omhoogworstelde. Als hij naar de houten reling toe liep en opkeek, kon hij een wirwar aan hoogbouwflats zien, opgesteld als een lelijke rij kapotte tanden die dit hoekje van de hemel aan het zicht onttrokken. Elke dag keken er mensen uit hun raam die zich afvroegen wie het in godsnaam in zijn hoofd haalde om op die drijvende berg wrakhout te gaan wonen en hij keek naar hen omhoog en had zo zijn eigen gedachten.

Makana voelde zich een vreemde in deze stad. De rivier waarop hij uitkeek, voorzag in een ijle band met Khartoem, ver stroomopwaarts, de plaats die hij nog steeds als zijn thuis beschouwde, ook al was hij er zo’n zeven jaar eerder uit weggevlucht en was hij niet van plan er binnenkort naar terug te keren. Hij had geen keuze gehad. Het was óf vertrekken óf sterven geweest.

Zeven jaar lang was Makana erin geslaagd via zijn weinige vrienden en kennissen voldoende werk te krijgen om te overleven – in Caïro kwam je nergens als je geen mensen kende. Meestal dachten zijn cliënten dat ze hem wat goedkoper en discreter konden laten werken dan een plaatselijke speurder. Toch was het de afgelopen maanden een harde dobber geweest. De opdrachten waren opgedroogd, niemand had nog geld, en Makana werd geconfronteerd met het feit dat hij, als de situatie niet snel verbeterde, naar ander betaald werk zou moeten uitkijken. Hij had geen uitzonderlijke behoeftes, zijn enige ondeugd was tabak, verder leefde hij zo sober dat het een rondreizende soefi in de schaduw zou stellen.

Voor hem lag het vooruitzicht van nog eens bij zijn gebruikelijke contacten langsgaan op zoek naar iets van een mogelijke opdracht. Daarnaast moest hij Umm Ali zien te mijden, wier geduld ten aanzien van de achterstallige huur opraakte.

Ergens in de verte hoorde hij een stem die hem terug naar het heden bracht. Hij stond ten slotte op en omdat hij besefte dat hij zijn huisbazin dit keer niet kon ontlopen, probeerde Makana te bedenken welk excuus hij eventueel kon gebruiken. Naar alle waarschijnlijkheid had ze al zijn verhalen al eens gehoord, veel ervan meer dan één keer. Met een zucht liep hij het dek over en keek omlaag naar de kleine, gezellig ronde vrouw in haar verschoten, rafelige kleren met om haar hoofd een smoezelige sjaal geknoopt. Umm Ali stond blootsvoets in het modderige veld met een armvol dikke aubergines tegen haar omvangrijke boezem gedrukt.

‘U hebt bezoek, ya bash-muhandis’, riep ze met de vormelijkheid van een hoveling die een aankondiging doet in het paleis van Haroun al-Rashid. Makana kon horen dat ze ergens opgewonden over was. De nogal frivole toon in haar stem duidde erop dat ze geld rook, wat over het algemeen niet slecht was, want het moest eerst bij hem langs om bij haar te kunnen komen. Makana bedankte haar met een handgebaar en ging de trap af naar het benedendek. Hij stapte de kajuit in en merkte dat zijn woonruimte gekrompen was.

Nassers hoge dam bij Aswan had het einde ingeluid van de jaarlijkse overstroming van de Nijl, maar sommige jaren, wanneer het bijzonder droog was en het waterpeil zakte, was Makana’s vloer niet helemaal horizontaal. Dat hield in dat hij vanuit een nogal vreemde helling tegen de wereld aankeek, maar op zich vond hij dit niet zo erg. Vandaag echter was de vloer door iets totaal nieuws getroffen.

De man die midden in de ruimte stond was overduidelijk vanaf zijn geboorte goed gevoed. Hij had een aanzienlijke omvang en een heel dikke nek, waarop een tamelijk klein, volmaakt rond hoofd stond. Het leek op een steen die op het punt stond van een hoge heuvel te rollen. Maar Makana vermoedde dat er onder al die corpulentie aardig wat stevige spieren zaten. Hij zag eruit alsof hij de boot als ontbijt had kunnen verorberen. Bovendien droeg hij een pak. Niet veel mensen kwamen in pak aan boord van de awama. Makana begon de reden voor Umm Ali’s opwinding te begrijpen. Als pak had het niet veel om het lijf, het was het soort dat je van het rek kocht bij Omar Effendi – de warenhuizen die onder staatstoezicht stonden. Makana had er zelf ook een ergens. Maar de man zag er ongemakkelijk in uit, alsof hij er elk moment met zijn enorme lijf uit kon barsten. Zijn gezicht zei dat hij zich meer thuis zou voelen bij het voeren van een ezel van en naar een modderig veld. Hij had een tamelijk onnozel snorretje laten staan om er wat wereldser uit te zien, maar uit de vlekken op zijn broek bleek dat hij net als de rest van het land had ontbeten met tuinbonen en olijfolie.

‘Zou u alstublieft een eindje verder aan die kant kunnen gaan staan?’ vroeg Makana. ‘Deze boot kantelt als er aan de buitenkant te veel gewicht op rust.’

De gorilla staarde hem onbewogen aan. Ofwel hij begreep het niet ofwel hij hield er niet van dat iemand hem zei wat hij moest doen. Hij fronste boos zijn zware wenkbrauwen en keek alsof hij een diepzinnig metafysisch dilemma overwoog. Het was zo’n verontrustend gezicht dat Makana zijn vinger brandde aan de aangestoken lucifer in zijn hand. De vuisten van de man waren strak gebald – hij was duidelijk het type dat pas zijn toevlucht nam tot woorden als lichamelijk geweld uitgesloten was. Maar voordat een van hen zich kon bewegen of kon spreken stapte een andere man over de drempel.

Zijn pak was van een totaal andere orde en was beslist niet gekocht bij Omar Effendi. Een van de chique boetieks in Parijs of Londen lag meer voor de hand. Voor de prijs van dat pak had Makana de hele woonboot kunnen kopen, Umm Ali als een gelukkige vrouw terug naar haar dorp kunnen sturen en nog voldoende overhouden om zelf een compleet nieuwe garderobe aan te schaffen. De man in dat pak was slank en bezat een natuurlijke elegantie. Rond de zestig, schatte Makana, met zijn haar in een gladde, witte golf weggekamd van zijn fijne, gelijkmatige trekken. Hij keek het vertrek rond met de nieuwsgierigheid van iemand die in de dierentuin op onverklaarbare wijze in de apenkooi terecht is gekomen. Toen knipte hij met zijn vingers en de grote man draaide zich om en vertrok zonder een woord te zeggen, wat om een aantal redenen goed nieuws betekende, voornamelijk omdat de vloerplanken een zucht van opluchting leken te slaken. In plaats van de onbewogen uitdrukking van de grote man had de nieuwkomer een flauwe, onaangename glimlach om zijn mond, waarvan Makana besefte dat het helemaal geen glimlach was, maar een grijns van afkeer. Zo te ruiken bevatte wat hij rookte daadwerkelijk tabak. Makana deed een stap opzij en knipte zijn waardevolle tweede Cleopatra van die dag uit pure schaamte het lage raam uit.

‘Vanwaar die spectaculaire entree?’

‘Het is zijn werk’, zei de slanke man afwezig. ‘U bent alleen, neem ik aan?’ Hij cirkelde met zijn hand in de lucht. Er zat veel goud aan die hand. In de keuken van Makana hing een koekenpan die ongeveer zo groot was als het polshorloge. Het beantwoordde alle knagende vragen die hij nog had over het doel van de gorilla. Als je te koop wilde lopen met zo veel goud, dan had je wel een grote vriend nodig.

‘Ik ben alleen. Krijg ik nog een verklaring waar dit allemaal om gaat?’

De slanke man leek haast te willen maken met zijn vertrek nu hij de boot had gezien.

‘Ik ben alleen de boodschapper. Meneer Hanafi zal het zelf uitleggen.’

Makana hield zijn mond. Hij wilde geen domme indruk maken.

‘Ik zal me aankleden’, zei hij.

Hij ging zijn slaapkamer in, zocht zijn beste overhemd, pakte het jasje dat aan een spijker aan de binnenkant van de slaapkamerdeur hing, probeerde het stof eruit te kloppen, gaf het toen met een zucht op en trok het aan.

Met de aubergines nog in haar armen liep Umm Ali met hen mee over het pad dat van de awama naar de weg leidde.

‘Ik hoop dat alles goed is, ya bash-muhandis?’

‘Alles is goed, dank u.’

‘Alhamdoulilah, godzijdank.’ Ze sprak tegen Makana, maar hield haar ogen gericht op de andere man, die ze duidelijk van allerlei louche praktijken verdacht.

‘Moge de Heer u bewaren.’

‘En moge hij u en de uwen behoeden, Umm Ali.’

Het was niet moeilijk te zien welke auto van de bezoeker was. Toen ze bij de weg kwamen, stond er een rij gedeukte voertuigen achter waarvan de bestuurders de wagen eens goed wilden bekijken. Er werd een gestage stroom grof commentaar op losgelaten. De grote man in het goedkope pak nam onverstoorbaar achter het stuur plaats. Makana dacht dat het zo’n Mercedes was die ze een ‘geest’ noemen, omdat ze zo geruisloos zijn en geen nummer hebben om het model te bepalen, maar zijn kennis van auto’s was net zo uit de tijd als de piramides dat waren. Toen hij in de grote witte wagen was gestapt, klikten de portieren op slot en Makana ontdekte nog een mogelijke reden voor de bijnaam. Als je in het donkere interieur zat, sloten de airconditioning en de getinte ramen de buitenwereld buiten. Het was of je een andere dimensie binnenging – een onstoffelijke wereld waarin niets je kon raken, fysiek of anderszins. Zo leven de rijken, dacht hij terwijl hij zich op de luxueuze bank installeerde. Buiten het gezichtsveld van de rest van ons.

Hoofdstuk twee

Onder het rijden probeerde Makana zich te herinneren wat hij wist van de man door wie hij was ontboden. De naam Saad Hanafi was hem niet onbekend, zoals die niemand in het land die ogen en oren had onbekend was. Umm Ali zou in katzwijm zijn gevallen als ze die naam op haar awama had horen noemen. Saad Hanafi was een van de rijkste mannen van Egypte. En een van de meest invloedrijke. Zijn belangen reikten van een aanzienlijk aandeel in franchisevestigingen van buitenlandse automobielbedrijven tot een assortiment diepvriesproducten, verzekeringsmaatschappijen, nogal wat vastgoed en het belangrijkste van allemaal … een voetbalteam.

Als je in deze wereld een zitplaats in de tempel, te midden van de groten en de godgelijken, wilde verwerven, dan gingen je kansen er met het bezit van een voetbalteam enorm op vooruit. En terwijl de meeste teams werden geassocieerd met een bepaald deel van de stad, vertegenwoordigde het Dream Team van Hanafi de ambities van miljoenen mensen. Dit was wat hij eigenlijk bood: een droom waarin iedereen deelde. Eens per maand werd er een loterij gehouden waarin hij een flat weggaf aan een fortuinlijk iemand. Op de televisie kon je ze zien gillen en flauwvallen wanneer ze het nieuws te horen kregen. Ze wierpen zich jankend en jammerend op de grond. Ze trokken aan hun haar en sprongen op en neer. De mensen steunden het team van Hanafi omdat ze ergens in wilden geloven. Uit wat erover werd gepubliceerd kwam zijn eigen leven naar voren als een soort sprookje. Het werd steeds opnieuw als voorbeeld aangehaald, ondanks de lasteraars die beweerden dat het net als zo veel verhalen die in dit land als stof door de lucht dwarrelden eerder mythe dan feit was. De kranten drukten het verhaal af omdat het een fabel was waarin mensen wilden geloven – in deze zware tijden hadden ze dat geloof zelfs nodig.

Volgens de legende was de man die nu met koningen en presidenten dineerde, die van zilveren borden at, wiens water uit gouden kranen stroomde, zijn carrière begonnen met bakstenen uit een hete oven halen in een modderig dorpje in de delta. Hier worden kinderen voor ingezet omdat die kleine handen hebben en omdat ze behendig en vlug zijn. Een ouder iemand zou zich verbranden. Toen hij dertien was, zocht hij de straten van Caïro af naar oud ijzer. Naar verluidt had hij dankzij hard werken en geluk flatgebouwen kunnen opkopen en zijn eigen bouwbedrijf kunnen opzetten.

Van dit sprookje bestond een duisterder variant waarin Hanafi de rol speelde van een ordinaire bultagi, een bruut, maar zelfs deze legende was vervormd en gladgestreken door de talloze herhalingen. Hij stal van de rijken en gaf aan de armen, zeiden ze. Als tiener leidde hij een kleine bende vandalen. Ze beroofden kooplieden en braken in bij pakhuizen. Als je iemand wilde laten aftuigen, dan handelden zij dat tegen een bepaald bedrag af. Hanafi, werd gezegd, werd nooit gepakt omdat hij zich van de loyaliteit van zijn mensen verzekerde. Hij verdeelde zijn onrechtmatig verkregen rijkdom onder de minderbedeelden en in ruil daarvoor beschouwden de bewoners van die buurten hem als een held, en verdedigden hem met hand en tand. Gezinnen die de huur niet konden opbrengen, hoefden hun huis niet uit en mochten betalen wanneer ze konden. Kinderen gingen nooit met honger naar bed. Als je bij hem aanklopte, hielp hij altijd. Als je kind ziek was en medicijnen nodig had of naar de dokter moest, dan zorgde hij ook daarvoor. Iedereen stond bij Saad Hanafi in het krijt, zelfs de autoriteiten. Het kwam vaak voor dat een inspecteur van politie thuiskwam en een dik schaap aan de voordeur vastgebonden vond voor het offerfeest van Eid el-Adha. En aangezien inspecteurs van politie nooit genoeg verdienden, was het vanzelfsprekend dat hij ook aan die kant van de wet algauw vele trouwe vrienden had. Toen hij in de twintig was leidde hij een protectieorganisatie, en gebruikte zware jongens om vastgoed waarin hij was geïnteresseerd te kopen. Er deden akelige verhalen de ronde over hoe hij met degenen was omgegaan die hadden geweigerd tegen de geboden prijs te verkopen. Verhalen over halsstarrige huurders die van het dak waren gevallen of onder de wielen van een trein terecht waren gekomen.

In de jaren zeventig, toen Sadat aan de macht was en bezig de economie te liberaliseren, en passant zijn vrienden verrijkend, vond Hanafi zijn weg als semirespectabele zakenman. Binnen korte tijd bezat hij grote stukken van de stad, sloopte oude villa’s en trok met alarmerende snelheid flatgebouwen op. Als je de verhalen mocht geloven was het grootste deel van Heliopolis van hem. Hij maakte gebruik van dezelfde praktische tactiek als in zijn begintijd. Nieuwverworven politieke invloed stond hem toe over alle wetten heen te walsen die hem in de weg zaten.

Hanafi deed zijn uiterste best zich van zijn twijfelachtige verleden te distantiëren, maar die oude geruchten hingen nog als de vroege ochtend-shabour over de stad. Het Dream Team maakte deel uit van zijn pr-metamorfose. Overal glimlachte zijn gezicht je als een eerbiedwaardige oude patriarch vanaf de billboards tegemoet en bood hij kommen stomende ful medamas en taamiya als offerande aan. De vader van de natie, zoals hij zichzelf graag zag, bracht brood op de plank bij de mensen. Hanafi was een instituut, evenzeer onderdeel van het nationale panorama als de piramides – zoals de ene strooplikkende journalist na de andere herhaalde in de veronderstelling dat ze met vleierij hun doel konden bereiken, wat vaak het geval was. Hanafi had de kranten in zijn zak en zonder zijn sponsoring zouden hele televisieprogramma’s verdwijnen. Als hij besloot zich morgen kandidaat te stellen voor het presidentschap, zeiden ze, dan zou hij met twee vingers in zijn neus winnen … ervan uitgaande natuurlijk dat de huidige president het goedkeurde. Saad Hanafi verkocht dromen of liever één droom in het bijzonder: de droom dat iedereen op een ochtend wakker kon worden in een fraai paleis, waar hij het leven van een baron leidde … ook al was de kans daarop even groot als dat de zon in een boot langs de hemel zou zeilen.

‘U bent een tamelijk onconventionele man, meneer Makana.’

Hij richtte zijn aandacht op de rechtop zittende gedaante naast hem. De man in het chique pak had stijl. Hij rook naar duur reukwater, wat maakte dat Makana zich afvroeg of hij niet wat meer tijd had moeten nemen om zich op deze ontmoeting voor te bereiden.

‘Hoe bent u precies aan mijn naam gekomen?’

‘O, een oude kennis sprak zeer gunstig over u.’ De slanke man glimlachte geruststellend, maar op zo’n manier dat Makana’s afkeer opnieuw werd gewekt.

Ze reden hard langs de rivier naar het zuiden, de gorilla gebruikte de claxon als een zweep om de andere weggebruikers naar links en rechts uiteen te drijven. Het middelpunt van Hanafi’s rijk keek uit over de botanische tuinen van Orman – misschien toepasselijk omdat die ooit deel hadden uitgemaakt van het privédomein van Khedive Ismail. Het gebouw zelf was een stompe toren van beton en glas, die in strijd met de zwaartekracht in de lucht leek te zweven. Klimopranken en varens hingen over de balkons, die in lagen op elkaar waren gestapeld als groene treden die naar de hemel leidden. Ze deden denken aan de hangende tuinen van Babylon of een ander wonder uit de oudheid. Het was niet moeilijk te geloven dat de mensen die hier woonden zich uiteindelijk goden waanden. De andere appartementen in het gebouw werden bewoond door ouder wordende diva’s en filmsterren, regisseurs en magnaten van allerlei slag, plus hier en daar een Afrikaanse dictator op de vlucht voor justitie. Gewoon volk, zonder uitzondering, tevreden om hun tent op te slaan op een richel onder het raadsel dat Saad Hanafi was. De bovenverdiepingen waren gereserveerd voor de man zelf. Een toren van glinsterende luxe die uitrees boven een stad gedompeld in armoede. Een sprookjeskasteel hoog in de lucht. Makana kende het gebouw. Hij was er vaak genoeg langs gekomen en dan had hij omhooggekeken en zich net als iedereen afgevraagd hoe het leven hier beneden er van zo hoog uit zou zien. Hij had zich nooit in kunnen denken dat hij er op een dag nog achter zou komen.

Toen ze het langs de rivier naderden, viel Makana op dat het gebouw op een middeleeuws fort leek. Een burj uit de tijd van de mammelukken. Alleen waren ze tegenwoordig niet beducht voor een invasieleger, maar voor de miljoenen hongerige mensen die het op een dag misschien beu zouden worden om dagelijks eerbiedig langs de voordeur te trekken. Het was anoniem en had aan zichzelf genoeg. De buren waren verscheidene viersterrenhotels en een handjevol moedeloze dieren aan de overkant van de straat in de oude dierentuin van de khedive – een stoffig, vervallen aandenken aan dat andere rijk dat een paar eeuwen geleden zijn kamp op deze zelfde rivieroever had opgeslagen.

De geruisloze auto stopte niet op straat, maar dook als een grote, witte vogel meteen een helling af, voorbij een slagboom en een oplettende bewaker, een ondergrondse parkeergarage in. Langs beide muren stond een rij auto’s. Recht voor hen was een extra brede lift. Toen ze naderbij kwamen, drukte de chauffeur op een knop.

‘Sesam open u’, mompelde Makana toen de deuren openschoven en de lange, witte auto de wachtende lift in gleed. Zonder een spier te bewegen stegen ze rustig door het gebouw omhoog. Toen ze tot stilstand waren gekomen, stapte Makana uit en volgde de slanke man door een deur die rechtstreeks toegang gaf tot een grote woonkamer. De gewaarwording had iets van op een wolk stappen. Melkwitte marmeren platen strekten zich in alle richtingen uit. Je had er zonder je hoofd te hoeven buigen op een kameel doorheen kunnen rijden. Twee gigantische geglazuurde luipaarden stonden aan weerskanten van de ingang op wacht. Een herinnering aan het feit dat smaak overbodig was wanneer je geld had.

‘Deze kant op.’

Makana liep gehoorzaam achter hem aan, en zag onder het lopen hoe bestoft en versleten zijn schoenen er vergeleken bij al die gepolijste steen uitzagen. Het penthouse had globaal de vorm van een hoefijzer, met ramen aan de kant die zich om een groot terras welfde. In het midden van de ruimte bolde het plafond op tot een hoge koepel, waaronder een enorme glazen kroonluchter hing. Door de glazen schuifdeuren was een ovaal van helder blauw water te zien. Rond het zwembad stonden pseudo-Romeinse zuilen en Griekse sculpturen, begeleid door twee evenwijdige rijen roodmarmeren sfinxen.

Ze liepen door een brede salon die in verschillende niveaus was gesplitst, allemaal volgepropt met meer van hetzelfde: keramische dieren, houten Nubische dienaren in faraonisch kostuum, stenen beelden van Isis en Osiris die eruitzagen alsof ze in het Nationaal Museum achter slot en grendel thuishoorden, samen met de begeleidende bankstellen, fauteuils, televisietoestellen, bars, eettafels en zelfs een rouletteschijf. Met het meubilair alleen al kon Makana’s nederige stulp tot zinken gebracht worden.

Aan de andere kant van de ruimte kwamen ze bij een brede boog waarin dubbele mahoniehouten deuren waren gevat. Aan weerszijden hield een voegzaam barbaars uitziend beeld van een Arabische zwaardvechter met een kromzwaard de wacht. Toen ze dichterbij kwamen, gingen de deuren open en Makana werd een kolossaal werkvertrek in geleid. Aan de muren waren legplanken bevestigd, vol met meer voorwerpen die eigenlijk voorzien van een etiket in een vitrine hoorden te staan en kasten vol boeken, zo nieuw en schoon dat ze waarschijnlijk nooit door een mensenhand beroerd waren, behalve om zo nu en dan afgestoft te worden. Een complete leeuwenhuid was, tussen de planken en een nis met een stel ingelijste foto’s, tegen de met panelen beklede muur gespijkerd. Makana bleef staan om de foto’s te bekijken. Er stond een kleine, lelijke, dikke man met een gevlekt gezicht op, in het gezelschap van een aantal van ’s werelds bekendste presidenten, eerste ministers, personen van koninklijken bloede, Arabische sjeiks, met als extraatje een paar toneel- en filmacteurs. Dezelfde man was te zien samen met een groep voetballers die een shirt op hielden met het logo van het Dream Team en woorden in het Engels en Arabisch. Een brede beige bank nam de linkerkant van het vertrek in beslag en aan de andere kant stond een enorm bureau van ebbenhout, ondersteund door twee paar grote, vergulde voetstukken, versierd met olifantstanden. Op het bureau stonden meer lijstjes met familiefoto’s. Op een zwart-witfoto was een veel jongere en slankere Hanafi met een kort, geknipt snorretje te zien, in het gezelschap van een forse vrouw en drie meisje van uiteenlopende leeftijd. Op de volgende, een paar jaar later genomen, stond hij met een buitenmaatse zonnebril op en een geruit jasje aan, samen met een slanke vrouw die een jongetje bij de hand had. Op een derde foto werd hij omringd door zijn vier, nu volwassen, dochters.

‘Die foto’s zien er allemaal een beetje verouderd uit.’

Er trok een geërgerde uitdrukking over het gezicht van de slanke man.

‘Aan de twee huwelijken van meneer Hanafi is helaas een einde gekomen. De eerste mevrouw Hanafi is jaren geleden overleden, maar hij onderhoudt een uitstekende relatie met zijn dochters.’ Hij wees naar de zwart-witfoto van de forse vrouw en de drie meisjes.

Makana bukte zich om de vier meisjes op de laatste foto beter te bekijken. Er leek een behoorlijk verschil in leeftijd tussen hen te zitten. Hij richtte zijn aandacht op de foto ernaast, die van de vrouw hand in hand met het jongetje.

‘En deze?’

‘Zijn tweede vrouw en zijn enige zoon. Ze zijn bij een tragisch auto-ongeluk omgekomen.’

‘Hij schijnt wat dat betreft niet veel geluk te hebben.’

‘Als u geen bezwaar hebt …’

De slanke man maakte een gebaar en Makana volgde hem door een paar openstaande glazen deuren naar buiten naar een verhoogd terras met helgroen kunstgras.

Het goede leven had zijn tol van Saad Hanafi geëist. Dezelfde man van de foto’s stond onhandig met een golfclub te zwaaien. De club slingerde een paar maal heen en weer als de eigenzinnige wijzer van een dol geworden klok en raakte toen met een harde klap het witte balletje, dat met een boog de lucht in vloog. Het verdween over de rand van het terras in de richting van de rivier. Saad Hanafi nam klaarblijkelijk niet de moeite om ze terug te halen en Makana vroeg zich af hoeveel schade je kon aanrichten met een van grote hoogte vallende golfbal. De slanke man gebaarde dat Makana zijn mond moest houden terwijl Hanafi zich klaarmaakte voor zijn volgende slag. Een bediende met witte handschoenen aan bukte zich om de bal op de tee te leggen. Hanafi zwaaide eerst een paar maal proef, wrong zich toen naar achteren en sloeg toe. Deze keer zat hij er half naast, de bal vloog schuin opzij, waardoor de bediende weg moest duiken, waarna hij een Grieks standbeeld raakte en met een versplinterende klap tegen het glazen scherm aan de andere kant knalde. Vol afkeer voor zijn eigen verrichting smeet Hanafi de club weg.

‘Ik zal die sport nooit begrijpen’, spoog hij en hij draaide zich om en monsterde Makana van top tot teen met een onverholen laatdunkende blik. ‘Is hem dat?’

‘Dit is meneer Makana’, bevestigde de slanke man met een nauwelijks merkbaar knikje.

Er werd geen tijd verspild aan een nadere kennismaking. Hanafi ging hen voor naar binnen, zijn werkkamer in. Zijn assistent stak hem een handdoek toe, waarmee hij zijn voorhoofd afwiste. Het gezicht van Saad Hanafi was bultig en stond misnoegd. De sprietige snor en de paar resterende slierten haar op zijn hoofd waren inktachtig blauwzwart geverfd. Zijn huid had een grauwe teint, alsof hij lang in modderwater had liggen weken. Een blad met gekoelde drank was op tafel gezet en hij bediende zichzelf, leegde een glas vruchtensap in een lange teug en smakte met zijn vlezige lippen.

‘Hebt u een gezin, meneer Makana?’ Toen er niet onmiddellijk een antwoord kwam, keek Hanafi op. Langzaam zette hij het glas neer en begon zijn golfhandschoenen uit te trekken. ‘Vertel eens iets over uzelf.’

‘Wat wilt u weten?’

‘Gaber hier zegt dat u politieman was … dat u om politieke redenen naar dit land bent gekomen. Klopt dat?’ Zijn stem klonk als grind dat gestaag wordt gemaald in een cementmolen.

‘Ik had niet veel keus.’

‘Zou u zichzelf als een idealist omschrijven, meneer Makana?’ De starre glimlach op Hanafi’s gezicht straalde geen warmte uit.

‘Ik geloof niet dat ik het begrijp’, zei hij en hij keek de andere man zonder een krimp te geven recht aan.

‘Soedan en Egypte zijn natuurlijk broeders, dus u zult in dit land altijd welkom zijn, maar iedereen die voor mij werkt, laat zijn politieke ideeën thuis achter. Hebt u daar een probleem mee?’

‘Nog niet’, zei Makana.

De grijnslach op Hanafi’s gezicht duidde erop dat hij genoegen schepte in confrontatie. Hij nam een moment de tijd om Makana nogmaals te monsteren en wees toen met zijn vinger naar een lage stoel, terwijl hij zelf om zijn bureau heen liep en plaatsnam in een hoge oorfauteuil. Makana ging zitten.

‘Ik heb een probleem met een van mijn spelers …’

Makana was niet bijzonder geïnteresseerd in voetbal. In zijn ogen was de een die tegen een bal schopte ongeveer even goed als de ander, maar hij besefte dat veel mensen het zo niet zagen. Het idee dat een speler een reden voor zorg zou kunnen zijn was nieuw voor hem.

‘Wat is het probleem?’

‘Hij is verdwenen. Hij wordt vermist.’

Makana wachtte. Hanafi keek hem boos aan. Het leek hem te ergeren dat zijn woorden niet meer reactie uitlokten.

‘Ik heb het niet over zomaar een speler. Ik heb het over Adil Romario.’

Zelfs Makana had van Adil Romario gehoord. Het gezicht van de sterspeler van het Dream Team was alomtegenwoordig, het was zelfs bekender dan dat van de oude Hanafi zelf. Er was niets onder de zon waaraan Adil Romario niet zijn goedkeuring leek te hechten met een stralende lach die veel witter was dan Allah ooit voor de tanden van de mens had bedoeld. Auto’s, frisdrank, telefoons, kleding … samen met allerlei rare snacks waarvan kinderen dik werden terwijl ze het geld van hun ouders eraan spendeerden.

‘Hij heeft een van de bekendste gezichten van het land. Hoe zou hij kunnen verdwijnen?’

‘Als ik dat wist, zou ik uw hulp niet nodig hebben’, gromde Hanafi.

‘Hoelang is hij al weg?’

Gaber bemoeide zich ermee. ‘Tien dagen geleden zou Adil hier komen eten. Hij kwam niet opdagen. Sindsdien heeft hij elke training gemist en hij blijkt ook niet thuis te hebben geslapen.’

‘Tien dagen is een hele tijd. Hij kan overal in de wereld zitten.’

‘Hij heeft zijn paspoort niet meegenomen’, zei Gaber. ‘En zijn auto is ook weg.’

‘Dus u denkt dat hij nog in het land is. Waarom hebt u zo lang gewacht met zoeken?’

‘Er is ook nog een probleempje met de pers’, zei Gaber handenwringend. ‘Onze reputatie staat op het spel. We willen niet dat het hele land hierover gaat speculeren.’

Makana’s blik ging van de ene naar de andere man, speurend naar een aanwijzing voor wat ze hem niet vertelden.

‘Ik neem aan dat u hem terug wilt?’

‘Wat is dat voor een vraag’, snauwde Hanafi. ‘Natuurlijk wil ik hem terug.’

‘Dan snap ik niet …’

Hanafi slaakte een diepe zucht. Hij spande zich duidelijk in om zich te beheersen. Gaber opende zijn mond om iets te zeggen, maar de oude man bracht hem met een abrupt handgebaar tot zwijgen. Hij boog zich naar voren en legde zijn handen met de stompe vingers gespreid op het bureau.

‘U zult zeker kunnen inzien, meneer Makana, dat niemand zo ver komt als ik zonder een paar vijanden te maken. Ik kan niemand vertrouwen. Zodra ik iets van zwakheid toon, bespringen ze me als een meute hyena’s.’

‘Dit is dus niet de eerste keer dat hij vermist is?’

Een golf van uitputting trok over het gezicht van Hanafi. Gaber staarde naar de vloer. Hij schudde zijn hoofd.

‘Maar nooit voor zo lang.’

‘Waar gaat hij gewoonlijk heen wanneer hij zo verdwijnt?’

Weer was het Gaber die antwoord gaf. Hanafi leek niet in staat de energie op te brengen.

‘Een speler als Adil staat onder grote druk. Het is gemakkelijk te begrijpen. Soms moet hij er gewoon even tussenuit. Hij gaat naar het strand, naar Sjarm el-Sjeik om te duiken of anders naar Afrika … naar Mombassa misschien. Plaatsen waar hij zich kan ontspannen en waar niemand hem kent. Maar hij laat altijd een boodschap achter of hij neemt contact op.’ Gaber bleef Makana aankijken. ‘Er is nog nooit zo lang overheen gegaan zonder contact.’

‘Dat verklaart nog steeds het uitstel niet.’ Makana nam de grove trekken van de machtige man achter het bureau openlijk aandachtig op. ‘Is er iets gebeurd? Ruzie … onenigheid over geld?’

‘Nee, zoiets helemaal niet’, gromde Hanafi.

‘Oké, vertel me dan eens waarom u denkt dat hij verdwenen is.’

‘Dat weet ik niet.’

Makana stond langzaam op. De twee mannen staarden hem aan. ‘Ik weet niet zeker of ik hier de juiste persoon voor ben.’

‘Ga zitten!’ grauwde Hanafi. ‘Weet u niet wie ik ben?’

‘Ik en zo’n zeventig miljoen mensen daarbuiten.’

‘Ik zou er maar heel goed over nadenken voordat u mij afwijst.’

‘Is dat een dreigement?’

Achter hem zei Gaber bedaard: ‘Ik zou denken dat iemand in uw positie het zich niet kan veroorloven om een aanbod als dit af te slaan.’

Makana draaide zich om en keek hem aan. Hij had het niet voor mogelijk gehouden dat zijn afkeer van deze man nog groter zou worden, maar dat was een vergissing, realiseerde hij zich. Deze hele situatie had iets onechts. Zijn intuïtie zei hem hiervan weg te lopen, maar in plaats daarvan zei hij: ‘Ik kan u niet helpen als u me niet alles vertelt.’

Hanafi kauwde even op zijn lip en zwichtte toen. Hij gebaarde dat Makana weer moest gaan zitten.

‘Oké, goed. Maalisj. Ga zitten.’ Hij haalde diep adem. ‘We hebben ruzie gehad.’

Makana ging weer zitten. ‘Waarover?’

‘Het is stom … het slaat echt nergens op.’ Hanafi keek naar zijn gespreide handen. ‘We hebben woorden gehad over mijn gezondheid.’

‘Uw gezondheid?’

‘Die jongen maakt zich zorgen over mij … over mijn gezondheid. Adil vond dat ik mijn gemak moest houden, niet zo hard moest werken. Maar eigenlijk werk ik tegenwoordig amper. Gaber handelt de meeste privézaken af voor mij en het bedrijf runt zichzelf. Adil wilde dat ik vakantie nam, dat ik in Kenia op safari zou gaan, weet u wel? Dat ik op jacht zou gaan. Ik!’ Hanafi lachte plotseling als een sentimentele oude man. ‘Ik heb nog nooit in mijn leven vakantie genomen. Ik zou mezelf niet meer herkennen als ik op dieren ging schieten en achter de hoeren aan ging zitten …’ Hij haalde zijn schouders op. ‘Hoe dan ook, dat was het. We kregen woorden. Hij ging naar huis en de volgende dag was hij weg. Ik heb hem sindsdien niet meer gezien en niets van hem gehoord. Het was mijn schuld, dat weet ik. Ik ben eraan gewend dat mensen altijd doen wat ik zeg.’

Nederigheid was het laatste wat Makana van deze man had verwacht.

‘Ik snap dat u dit stil wilt houden, maar waarom belt u niet gewoon een van uw vriendjes bij de politie? U moet genoeg mensen in uw macht hebben die discreet kunnen zijn.’

Hanafi keek Makana dreigend aan. Toen stond hij op, beende naar de openstaande deuren en keek uit over zijn kleine oefengreen, zijn terras en de stad erachter, waarvan een behoorlijk stuk ook van hem was. Veel mensen werkten hun hele leven en stierven zonder ooit een uitzicht als dit te hebben, maar misschien dat het er vanuit Hanafi’s standpunt niet zozeer uitzag als de hemel, maar meer als een gevangenis.

‘Het zou u verbazen hoe weinig mensen ik kan vertrouwen, meneer Makana.’

Er viel een stilte die lang aanhield. Makana wierp een blik op Gaber, die scheen te wachten tot zijn baas de draad weer oppakte.

‘Adil was nog maar een kind toen ik hem vond. Ik weet niet wat het met hem was.’ Het brede gezicht spleet open in iets wat op een glimlach leek. ‘Hij maakte me gewoon aan het lachen. Gewoon zomaar. Een jongetje. Hij deed me zo aan mezelf denken. Hij was nergens bang van. Een natuurlijke aanleg. Ongetemd. Het woord “discipline” was aan hem niet besteed. Mijn verstand zei me dat hij narigheid betekende, maar mijn hart zei iets anders. Ik heb altijd mijn intuïtie gevolgd en ik heb me wat Adil betreft niet vergist. Hij is uiteindelijk de ster van ons team geworden.’

Het klonk alsof Hanafi het over zijn lievelingszoon had. Gaber schuifelde met zijn voeten, waarna hij zich in het gesprek mengde.

‘Het Dream Team van Hanafi is een van de populairste commerciële voetbalteams van de regio en ook een van de meest succesvolle. De supporters zijn niet beperkt tot dit land alleen. We hebben sponsors over het gehele Midden-Oosten.’

‘Dus het verlies van Adil beschadigt jullie imago?’

‘Niet alleen ons imago. Ons bedrijf is afhankelijk van investeerders. Maar’, Gaber schraapte zijn keel, ‘dat is natuurlijk niet de voornaamste reden dat we bezorgd zijn om Adils welzijn.’

‘Natuurlijk niet’, zei Makana. ‘Ik neem aan dat niets op een ontvoering wijst, er is geen eis om losgeld?’

‘Niets van dien aard.’

‘Geen bedreigingen?’

‘Niet dat we weten.’ Gaber hield voet bij stuk.

‘Gaat u mijn jongen voor mij vinden?’

Makana’s aandacht werd weer naar het raam getrokken waar Hanafi stond, zijn gezicht vertrokken alsof hij hevige pijn leed.

‘We hebben de vergoeding nog niet besproken.’

‘Veel mensen zouden mij voor niets helpen’, gromde Hanafi, die weer zichzelf werd toen hij naar zijn bureau terugliep. De kwaadaardige oogjes keken Makana strak aan toen hij plaatsnam en pen en papier uit een lade pakte. Het was een dikke, vergulde vulpen. Het soort waar je vette cheques mee uitschrijft.

‘Ik ga een getal op dit stukje papier zetten. Voor elke week dat het u kost om Adil te vinden, deel ik het door de helft.’ Hij overhandigde het papier en Makana keek naar het getal.

‘De mensen zullen het vast heel fijn vinden om voor u werken.’

‘Motivatie is makkelijk te kopen, meneer Makana, loyaliteit is een andere kwestie.’

Makana stond op. ‘Wilt u me excuseren, ik word met de minuut armer.’

Terwijl hij zijn hand stevig vasthield, greep Hanafi Makana bij zijn schouder en trok hem naar zich toe. Voor een man van zijn leeftijd was hij verrassend sterk. Makana kon niet wegkomen. De geur van Hanafi’s haarolie vulde zijn neusgaten, hij zag de rode adertjes in zijn ogen en toen, terwijl de greep verslapte, zag hij de schaduw van iets anders over het gezicht van de oudere man gaan. Hij probeerde te doorgronden wat het was.

‘Iemand wil mij pakken via de jongen’, fluisterde Hanafi en hij staarde in de verte. ‘Maar de man die Saad Hanafi bang kan maken moet nog geboren worden. Ik zal ze vinden en dan verpletter ik ze als insecten.’ Abrupt liet hij Makana’s hand los en draaide zich weer om naar het raam.

‘Gaber zal u alles geven wat u nodig hebt.’ Hij stak een stompe vinger op. ‘Als u mij niet belazert, Makana, dan zal uw leven voorgoed veranderen, en ten goede.’

Toen ze over de witte marmeren wolken liepen overhandigde Gaber Makana een grote bruine envelop.

‘Hier zitten alle gegevens in die u nodig zult hebben. Adressen, telefoonnummers, enzovoort. Er zit ook een introductiebrief in, door mij ondertekend, die u toegang geeft tot alle niveaus van de onderneming. Onder het mom dat u ingehuurd bent om Adils biografie te schrijven. Als iemand het u lastig maakt, vraag dan of ze mij bellen.’

‘De biografie? Wie heeft dat bedacht?’

‘Ik.’

Op dat moment viel Makana’s oog op een weerspiegeling van licht op het plafond. Het vestigde zijn aandacht op het zwembad in het midden van het terras. Een meisje van in de twintig, een van Hanafi’s dochters vermoedde hij, was baantjes aan het trekken. Ze kon goed zwemmen. Hij sloeg haar gade toen ze er aan de andere kant uit klom en tussen de rijen sfinxen verdween. Toen hij zich omdraaide, zag hij dat Gaber bij een andere lift stond te wachten.

‘Is dat een van de dochters of zijn nieuwste vrouw?’

‘Dat is Soraya, meneer Hanafi’s enige dochter van zijn tweede vrouw.’ Gaber zuchtte. ‘U moet zich niet laten afleiden, Makana. Meneer Hanafi maakte geen grapje toen hij zei dat uw leven zou kunnen veranderen. Als u slaagt, dan is het heel goed mogelijk dat er een vaste baan op u wacht op de afdeling Beveiliging van de firma Hanafi. Hij gelooft in het belonen van toegewijde, hardwerkende mensen. Uw geldzorgen zouden voorgoed voorbij zijn.’

‘Hoelang bent u al bij hem in dienst?’ vroeg Makana.

‘Heel lang’, antwoordde Gaber.

‘Het moet moeilijk zijn om voor hem te werken.’

‘Meneer Hanafi heeft zo zijn eigenaardigheden, maar hij is rechtvaardig, zoals u vast wel zult ervaren.’

Deze lift was kleiner dan die waarin ze naar boven waren gekomen, maar toen de deuren opengingen, lag er een ruimte achter die groot genoeg was om een kleine auto in te parkeren. Makana keek Gaber kalm aan.

‘Dat is natuurlijk een bijzonder gul aanbod, maar om te beginnen zou ik een kleine onkostenvergoeding kunnen gebruiken.’

Zonder met zijn ogen te knipperen haalde Gaber een andere, kleinere envelop uit zijn jaszak. Makana gluurde erin en zag een dik pak bankbiljetten zitten.

‘Komt u maar naar mij wanneer dat op is.’ Hij stak zijn hand uit om die van Makana te schudden. ‘We rekenen erop dat u deze kwestie zo gauw mogelijk tot een goed einde brengt. De hele zaak is een aanslag op meneer Hanafi’s gezondheid. Elke dag telt.’

De lift voerde Makana snel en soepel naar de begane grond. Hij voelde iets van teleurstelling toen de deuren opengingen en hij een foyer in stapte met een bewaker in uniform, een grote man met een buik die zijn voorliefde voor eten verried.

‘Zeg eens,’ zei Makana toen de bewaker met hem naar de deur liep, ‘wat kost een flat in dit gebouw?’

De bewaker nam hem bedachtzaam op. ‘Ik denk niet dat u dat wilt weten, meneer.’

‘Nee.’ Makana knikte. ‘Bij nader inzien misschien niet.’

Toen hij de straat op liep botste hij tegen iemand op die zich over het trottoir haastte: een jongeman met een bril op. Hij bleef abrupt staan en keek Makana even strak aan, waarna hij een verontschuldiging mompelde en doorliep. Zelfs als je alleen maar uit een gebouw als dit naar buiten komt, bekijken mensen je al anders, dacht Makana. De straat leek heter, lawaaieriger en stoffiger dan hij zich herinnerde. Alles wat hij zojuist had gezien werd er des te onwerkelijker door, alsof hij de hele episode had gedroomd.

Pas nadat hij een stuk of tien stappen had gezet, drong tot hem door dat hij zich nu een taxi kon permitteren, dus liep hij naar de kant van de weg en wuifde. Toen hij het gammele voertuig in stapte, kwam het moment bij hem op dat Hanafi zijn hand had gepakt en die stevig had vastgehouden. Nu wist hij wat hij op het gezicht van de magnaat had gezien: angst.

Hoofdstuk drie

Ondanks de plotselinge verbetering in zijn fortuin had Makana nog steeds zijn bedenkingen ten aanzien van het werken voor zo’n vermaarde cliënt. Hij was bekend met Hanafi’s reputatie en twijfelde er niet aan dat de prominente man meedogenloos en gevaarlijk kon zijn. Aan de andere kant leek het er niet op dat hem een andere keuze overbleef dan de zaak aan te nemen. Bovendien werd Makana geïntrigeerd door het feit dat ze juist hem hadden gevraagd om Adil Romario op te sporen. Hanafi’s antwoord op die vraag was niet bevredigend geweest. Ongetwijfeld had hij vijanden en was hij er niet op gebrand iets van kwetsbaarheid te tonen, maar dan nog had een man als hij niet zo lang kunnen overleven als hij aan zijn angsten had toegegeven. Het was ook moeilijk voor te stellen dat iemand gek genoeg was hem tot vijand te maken, vooral nu hij zo’n bekende figuur was. Hij had het oor van politici. Er werd zelfs gezegd dat de farao zelf, zoals de president vaak werd genoemd, hem over staatszaken raadpleegde. Hoe vleiend de gedachte ook was dat zijn faam als integere man tot zulke verheven hoogten was doorgedrongen, Makana had toch de neiging te denken dat er meer achter stak. Hanafi was ergens bang van, iets wat zo groot en duister was dat hij geen van zijn gebruikelijke contacten binnen de politiemacht kon vertrouwen.

Makana ging langs bij een winkel op het Ezbekiaplein, waar hij soms gebruik van maakte. Aan het uiterlijk te oordelen was het simpelweg een hokje onder het viaduct, dat gerund werd door een eenogige man en de talrijke leden van zijn gezin. Het was vierentwintig uur per dag open en niet breder dan een deuropening. Er was altijd iemand aanwezig. Op de planken die tot diep in het binnenste van het bouwvallige gebouw doorliepen, stond echter alles wat je maar nodig kon hebben, van kaarsen tot lucifers en batterijen, tot peertjes, tuinslangen, elektrische snoeren en ploppers voor verstopte afvoeren. Alle voorstelbare soorten gereedschap en hulpmiddelen. Een onuitputtelijk magazijn waar geen einde aan kwam. Als er een klant kwam verdween de winkelier of een van zijn zoons in het schemerduister en bleef een paar minuten uit het zicht, waarna hij opdook met het gevraagde verwarmingselement of de tandentang.

Makana was niet zo veeleisend, hoewel hij vaak had staan kijken hoe ze steeds meer bizarre werktuigen uit de spleet in de rots wisten te winnen. Nu leunde hij tegen de hoge toonbank en stak zijn hand uit naar de telefoon. De kiesschijf was vastgezet met een hangslot, dat Goumri zo vriendelijk was te verwijderen. Terwijl hij daarmee bezig vast, viel Makana’s blik op een poster van Adil Romario die tegen de groezelige muur achter hem was geplakt. Het verbaasde hem dat hij die nooit eerder had gezien. Het was reclame voor een of ander groengekleurd drankje. Adil Romario lachte zijn stralende lach en stak zijn duim op, terwijl een meisje in een strakke spijkerbroek hem met een tuinslang natspoot.

‘De mensen zeggen dat hij zich overal voor leent’, mompelde Goumri, die Makana’s blik had gevolgd. ‘Als ik in zijn schoenen stond en ze wilden me betalen om naast die ezel van een president te gaan staan, dan zou ik geen seconde aarzelen.’

Makana was een uur lang bezig iedereen te bellen die misschien enig licht kon werpen op Hanafi’s huidige situatie. Op de eerste plaats Nabil, een contactpersoon bij de krant Al Ahram. ‘Ik wil dat je alles naar boven haalt wat je kunt vinden over Saad Hanafi en Adil Romario.’

‘Je bent wel opgeklommen op de maatschappelijke ladder.’

‘Hou je mond erover.’

‘Wil dat zeggen dat ik deze keer betaald krijg?’

‘Wat is er aan de hand met je burgerzin?’

‘Met de inflatie van tegenwoordig is dat net als alles gekrompen.’

Amir Medani, een mensenrechtenadvocaat die hij kende, praatte langdurig over Hanafi’s politieke relaties: ‘De regering danst praktisch naar zijn pijpen. Als er een wet gewijzigd moet worden voor een van zijn bouwprojecten, hoeft hij maar te bellen.’

Anderen zeiden dat Hanafi goed was in het maken van vijanden. Als een journalist iets ten nadele van hem schreef, kon hij verwachten dat hij binnen een paar dagen, soms binnen een paar uur, zonder werk zat. Een contactpersoon bij de Misr-bank zei dat de firma Hanafi een van de sterkste namen was op de Egyptische beurs. ‘Als je een paar aandelen wilt …’ Makana sloeg het aanbod af.

Daarna had hij honger en besloot dat de onverwachte verbetering van zijn financiële situatie, samen met de opbeurende bundel contant geld in zijn zak, in stijl gevierd moest worden. Hij moest een paar schulden afbetalen, maar eerst ging hij zichzelf op een fatsoenlijke maaltijd trakteren. Hij liep in tien minuten naar het restaurant van Aswani. Zoals gewoonlijk hing er een vermoeide sfeer van verwaarlozing in het restaurant. Een ventilator draaide loom boven de lege metalen tafeltjes en het zoemen van de witte neonlampen concurreerde met het dringende gebrom van vliegen die probeerden in of uit de koelvitrines te komen waarin allerlei soorten rauw vlees op stalen bladen waren uitgestald.

Een kleine, dikke man kwam door de ruimte naar hem toe gewaggeld. Ali Aswani vertoonde een onmiskenbare gelijkenis met een bovenmaatse eend, afgezien van een grote, Turkse snor waarvan de borstelige uiteinden links en rechts stijf als konijnenoren uitstaken. Makana koos een tafeltje achter in de hoek, waar hij tegelijkertijd ongestoord een oogje op de deur kon houden.

Op weg naar het tafeltje greep hij een verfomfaaid exemplaar van het dagblad. Hij negeerde de gebruikelijke verhalen op de voorpagina waarin de daden van verschillende ministers, de presidentsvrouw, enz. werden opgehemeld en sloeg de sportpagina op. Daar las hij dat het Dream Team op de competitieranglijst omlaaggleed. Een columnist speculeerde over de redenen erachter: klopten de geruchten over ongenoegen binnen het team? En waar was de beroemdste speler nu de nood het hoogst was? Vervolgens boog Makana zich over de map die Gaber hem had gegeven. Er zaten studiofoto’s van Adil in. Het soort officiële portretten dat je aan de muur van een clubgebouw ziet. Makana had eerder naar vermiste personen gezocht, maar nooit naar iemand die zo bekend was. Meestal was er alleen een wazig kiekje of een verouderde pasfoto beschikbaar, maar nu had hij tientallen promotiefoto’s in handen. Er was ook een dikke stapel krantenknipsels die Adil Romario’s opkomst in kaart brachten, van magere tiener tot gespierde sportman. In de vroege artikelen werd zijn vaardigheid geprezen en werd hij een natuurtalent genoemd. Daarnaast zat er een pak reclamemateriaal in de map waarin Adil Romario producten aanprees. Het maakte dat Makana zich afvroeg in welke mate Hanafi Enterprises van hem afhankelijk was.

Al snel kwam Aswani aanzetten met schalen gesneden ongezuurd brood, een tahinidip en een salade van dikke, groene girgir-bladeren. Spiesen met kofta lagen onder de grill te sputteren.

Het was een poos geleden dat Makana zich deze luxe had gegund. De afgelopen paar maanden had hij het zich simpelweg niet kunnen veroorloven, hoewel hij wist dat Aswani het met plezier voor hem op de rekening had gezet. Makana hield er niet van schulden te laten oplopen. Vandaag was het anders en Aswani, die iets was opgevallen, bleef staan met de schalen in zijn handen en keek zijn klant met een schuin hoofd vorsend aan.

‘Heb je weer werk?’

‘Ik kan zelfs wat van mijn schulden afbetalen.’

‘Ik zal de radio en de televisie bellen’, zuchtte Aswani vermoeid, terwijl hij de gerechten neerzette. ‘Misschien dat ze het interessant vinden.’

‘Je weet dat ik je altijd afbetaal als ik geld heb.’

‘Misschien heb je gelijk’, zei de andere man en hij leunde achterover met zijn handen op zijn brede heupen, keek even omhoog naar het plafond en schudde toen zijn hoofd. ‘Nee, het is te lang geleden, ik weet het niet meer.’

‘Pak maar gewoon je rekeningenboek, dan werken we het af.’

‘Ik zweer dat ik het Maghribgebed twee keer per dag voor je zal zeggen’, mompelde Aswani toen hij zich omdraaide en wegwaggelde. Makana bleef lezen terwijl hij at. Het eten hier was eenvoudig, maar lekker. Het restaurant zag er sjofel uit, maar de kok beweerde dat hij nooit iets serveerde wat hij zelf niet met smaak zou opeten. Zijn brede omvang was zijn beste reclame. ‘Ik eet hier alleen om de schijn op te houden’, zei hij steeds wanneer hij betrapt werd met volle mond, wat vaak gebeurde. ‘Wie zou er trouwens een kok vertrouwen die zo mager was als een lat?’

Makana richtte zijn aandacht weer op de kwestie Hanafi. Tijdens de bijeenkomst die ochtend was hem een aantal dingen opgevallen. Op de eerste plaats de vraag hoe ze hem hadden kunnen vinden. Makana koesterde geen enkele illusie dat hij op basis van zijn reputatie de voor de hand liggende keuze was geweest. Gaber had gezegd dat Makana aanbevolen was.

Door wie had hij niet gezegd. Dan was er nog de angst die hij in de ogen van Hanafi had gelezen. Had dat meer te maken met de bescherming van zichzelf dan zijn zorgen om Adil, ook al beweerde hij nog zo veel om hem te geven? Hanafi had erop gezinspeeld dat hij in zijn kring van intimi niemand kon vertrouwen.

Dit duidde op een vermoeden dat er meer achter Adils verdwijning stak dan enkel een jongeman die er simpelweg even tussenuit wilde. Was Adil iets begonnen met iemand, of liever met de vrouw van iemand? Van een zakelijk concurrent, bijvoorbeeld, of van een diplomaat of een politicus? Dan was er ook nog de kwestie van hun onenigheid. Volgens Hanafi had Adil gewild dat hij vakantie nam. Was dat belangrijk?

Makana keek op toen Aswani terugkwam, en was teleurgesteld dat die geen lekkere kebabspiesen kwam brengen en dat er ook geen spoor te zien was van het groezelige stukje touw dat door talloze stroken papier was geregen en dat hij zijn rekeningenboek noemde.

‘Mag ik hier even komen zitten?’ vroeg Aswani terwijl hij naar de stoel aan de andere kant van de tafel wees en plaatsnam zonder op het antwoord te wachten. Makana leunde afwachtend achterover. ‘Ik maak me hier al een poosje zorgen over.’ Met zijn dikke vingers draaide hij de punten van zijn snor op. Hij leek op een Turkse generaal die overweegt welke strategie hij op het slagveld zal toepassen. ‘Zie je die afranji-vrouw daar in de hoek zitten?’

Praktisch de enige andere klant in het restaurant was een Europese vrouw die in haar eentje aan de andere kant van het vertrek zat, nagenoeg onzichtbaar tegen de achtergrond van de bruine tegelwand. Ze was in de veertig, vel over been, en zo te zien zat het leven haar niet mee. Haar uiterlijke verschijning scheen geen prioriteit voor haar te zijn. Haar haar was ongekamd en haar kleren waren vies. Ze beet op haar nagels en rookte tegelijkertijd een sigaret.

‘Wat is er met haar?’ Makana doopte een stuk brood in de saus en stak het in zijn mond.

‘Nou, weet je, het is raar … maar ik heb haar al eerder gezien. Dit is niet de eerste keer.’

‘Misschien vindt ze het eten hier lekker. Is ze steeds alleen?’

‘Ja.’

Makana keek nog eens. Het leek of de vrouw in zichzelf praatte. Ze staarde in de lucht boven haar hoofd, mompelde iets en begon vervolgens te krabbelen in een aantekenboekje dat voor haar op tafel lag. Terwijl hij toekeek, streepte ze plotseling wat ze had geschreven met heftige krassen door.

‘Een schrijfster,’ concludeerde Makana, ‘ze wil jouw restaurant in haar gids opnemen. Binnen de kortste keren word je overspoeld door buitenlandse eters.’

‘Ya salaam, wat ben jij nou voor detective!’ Aswani zette zijn ellebogen op tafel. ‘Er komen hier allerlei soorten mensen. Geloof me, ik heb de krankzinnigste types gezien, maar nooit een die zo gestoord is. Ik zweer het op het graf van mijn moeder.’ Hij greep Makana’s arm beet. ‘Ik ben bang dat ze iets van plan is.’

‘Wat dan?’ Makana sperde zijn ogen dramatisch wijd open.

‘Dat weet ik niet. Het is gewoon een gevoel. Ze ziet er … verloren uit. Je weet wat er gebeurt als een Europese vrouw in de problemen komt. Dat is slecht voor ons allemaal.’

‘Ik snap het.’ Makana maakte zijn arm los en pakte nog een stuk brood. ‘Wat wil je precies dat ik doe?’

Aswani hield zijn hoofd scheef. ‘Misschien kun je even met haar praten.’

Makana kauwde stilzwijgend terwijl Aswani vervolgde: ‘Aangezien jij Engels spreekt en zo, zou je haar kunnen vragen hoe het met haar gaat. Als alles in orde is, dan prima, niets aan de hand. Maar als haar iets overkomt, moet ik het tot het laatste oordeel met me meedragen.’

‘Vertel eens, Ali, maak je je om al je klanten zo druk?’

‘Dat weet je best’, zei hij terwijl hij opstond. ‘Ik zal eens naar je kofta gaan kijken. Je mag vandaag eten wat je wilt, het komt niet op de rekening.’

Makana schoof zuchtend zijn stoel naar achteren. Op dit moment had hij niet echt behoefte aan een gratis maaltijd of nog meer afleiding, maar Ali had hem door zware tijden heen geholpen en als het hem geruststelde, was Makana verplicht zich de inspanning te getroosten.

‘Neem me niet kwalijk’, zei hij en hij voelde zich lichtelijk belachelijk. Het tafeltje was bezaaid met tabak en gebroken sigaretten. Overal lag as. Er lagen ook verscheidene aantekenboekjes en bundels papier. Toen hij haar aansprak, stak de vrouw net weer een sigaret op. Ze verstijfde zichtbaar. Hij glimlachte vriendelijk. ‘Ik kon me niet aan de indruk onttrekken dat u zich ergens ongerust over lijkt te maken …’ Makana voelde zich nu volslagen belachelijk, want terwijl hij sprak besefte hij dat zijn benadering makkelijk verkeerd kon worden opgevat. ‘Kan ik u misschien ergens mee helpen?’

De vrouw blies de rook weg van haar gezicht. Ze keek hem met een kille blik aan. ‘Uw Engels is heel goed.’

‘Dank u …’ Makana boog licht.

‘Dan zal het u geen moeite kosten te begrijpen wanneer ik zeg rot op, slijmbal.’

Makana’s gezicht was nu verstard tot een onbeholpen masker. Maar hij slaagde er toch in een stap achteruit te doen en een hoffelijk knikje te geven. ‘Ik begrijp het heel goed. Sorry dat ik u stoorde.’ Toen draaide hij zich snel om en keerde terug naar zijn maaltijd. De vrouw kon naar de hel lopen. In elk geval had hij zijn plicht jegens Ali gedaan … hoewel hij er nu hij de vrouw van dichtbij had gezien van overtuigd was dat de kok gelijk had. Er was iets mis met haar, ze was duidelijk niet goed bij haar hoofd. Aswani kwam vliegensvlug van de grill aangelopen met een grote berg vers geroosterde lamsspiesen.

‘Hoe ging het?’ vroeg hij zacht.

‘Je hoeft over haar niet in te zitten’, zei Makana en hij stak zijn hand uit naar de kofta, die warm altijd het lekkerst was. ‘Volgens mij kan ze heel goed voor zichzelf zorgen.’

De kok stond er tobberig kijkend bij, hij was compleet vergeten wat hij moest doen. Langzaam liep hij terug in de richting van de keuken.

‘Ali?’ Makana riep hem terug en wees.

‘Sorry.’ Hij zette het bord neer en verdween met nog steeds de tobberige uitdrukking op zijn gezicht. Makana las verder in de map terwijl hij at, maar een paar minuten later werd hij weer uit zijn concentratie gehaald.

‘Het spijt me … van daarnet.’

Zonder schroom nam de Engelse plaats op de stoel tegenover Makana.

‘Mijn gedrag was onvergeeflijk. Het spijt me. Ik heb alleen …’

Haar hoofd was gebogen. Inwendig vloekend sloeg Makana de map dicht.

‘Hebt u honger?’

‘Nee, dank u’, antwoordde ze. ‘Ik heb net gegeten.’

‘Wilt u iets drinken? Thee of koffie?’ Hij schoof een paar borden opzij en pakte zijn sigaretten.

‘Thee, graag.’

Makana gebaarde naar Aswani. De vrouw zat met haar handen om de zitting van haar stoel geklemd naar de tafel te staren. Makana was ervan overtuigd geweest dat ze aan een geestelijke aandoening leed, misschien een soort depressie. Maar nu zag hij dat ze enkel diep ongelukkig was.

‘Bent u een boek aan het schrijven?’

‘Een boek?’ Ze fronste haar voorhoofd. ‘O, dat. Nee, ik hou gewoon een verslag bij van alles.’

Makana nam even de tijd om haar beter te bekijken. Ze zag er ouder uit dan hij aanvankelijk had gedacht, hoewel dit ook het gevolg kon zijn van haar overduidelijke toestand van gekweldheid. Mager als een lat, met rode, gezwollen ogen. Spanningsrimpels om haar mondhoeken. Ze rookte met snelle, nerveuze trekjes. Makana stelde zich voor dat ze het soort vermetele reizigster was dat naar Egypte kwam op zoek naar authenticiteit. Het type dat geen genoegen nam met een rondleiding langs de piramides, een tochtje op een feloek en een avondje buikdansen. Ze kwamen in navolging van Flaubert of een andere romantische figuur, in de geest van de negentiende-eeuwse Europese fascinatie met dit deel van de wereld. Ze wilden het echte Egypte zien, de mensen ontmoeten en onder hen reizen en eten. Ze wilden de illusie in stand houden dat de wereld een geesteshouding was met veranderlijke grenzen, waar iedereen blij in vrijheid en gelijkheid leefde. Het privilege van de vrije doorgang dat als een talisman in hun achterzak zat en de reischeques en creditcards die bij het paspoort hoorden, zagen ze gevoeglijk over het hoofd. Een waarachtige ervaring, vandaar de behoefte om van ‘alles’ een verslag bij te houden. Ze kwam op hem over als gedesillusioneerd en tegelijk verschrikkelijk treurig.

De thee werd gebracht. Aswani ving Makana’s blik op, knikte dankbaar tegen hem en trok zich discreet terug. Makana zou zijn hele leven kunnen besteden aan het verrichten van diensten voor vrienden en bekenden. Hij zou eindigen als curiosum in een hoek van de bazaar. Kinderen zouden hem nawijzen en uitlachen. Na een ogenschijnlijk lange tijd begon de vrouw te spreken. Ze hield haar hoofd schuin, waardoor ze tegen een hoek van de tafel leek te praten.

‘Jaren geleden kwam ik hier met Alice, mijn dochtertje.’

Ze sprak met horten en stoten. Er ging een siddering door haar heen, ze hief een knokige hand naar haar gezicht en zoog haar longen vol rook. ‘We logeerden hiertegenover, in een hotel op het plein.’ Ze knikte over haar schouder. Makana nam een slok thee. De vrouw keek hem recht aan. ‘Op een dag is ze verdwenen.’

Makana zette zijn glas neer. ‘Hoe is dat gebeurd?’

‘Ze was in de slaapkamer.’ De vrouw schudde snel haar hoofd, alsof het gebaar genoeg zou kunnen zijn om de uitkomst van haar relaas te wijzigen. ‘Ik weet het niet. Het ene moment lag ze te slapen en het volgende …’ Het leek of de inspanning van het spreken haar te veel werd. Ze bleef lang stil en keek naar haar gevouwen handen op tafel. ‘Ze hebben haar nooit teruggevonden.’

‘Hoe oud was ze?’

De kin van de vrouw wipte op en neer toen ze zich inspande om haar kalmte te bewaren.

‘Ze was toen vier.’

‘Dan kan ze niet ver weg zijn gelopen.’

‘Nee.’ Ze keek hem weer aan. ‘Maar ze was weg. Ik heb haar nooit teruggezien.’

Makana zweeg. Hij zei tegen zichzelf dat dit louter toeval was, dat deze vrouw die hij nooit eerder had gezien niets over hem of zijn verleden wist.

‘Wanneer is het precies gebeurd?’

De vrouw begon te praten, stokte, sloeg haar hand voor haar mond om een kreet te smoren en kneep haar ogen stijf dicht. Een traan rolde uit haar linkeroog omlaag naar haar kin, bleef even hangen en drupte toen op de tafel.

‘Dit najaar zeventien jaar geleden.’ Ze tastte naar een sigaret, maar het pakje was leeg. ‘Toen Sadat neergeschoten werd. Dat herinner ik me nog.’ Makana schoof zijn Cleopatra’s over tafel naar haar toe. ‘Ik weet niet waarom ik dit allemaal vertel’, vervolgde ze. ‘Het is een beetje belachelijk om hier jaar na jaar terug te komen in de hoop haar terug te vinden. Maar dat krijg je als je kinderen hebt – je geeft het nooit op.’

‘Ik begrijp het’, zei Makana, niet in staat om meer uit te brengen.

‘Echt?’ De vrouw blies de rook boven haar hoofd uit, volledig verzonken in haar herinnering aan die tijd. ‘Ik was buiten mezelf. Rende in kringetjes rond. Mijn hoofd tolde. Ten slotte kwam de politie en … het was hopeloos. Niets hielp. Ik bleef maar denken dat ze weer zou opduiken, dat ik om zou kijken en dat ze dan vlak achter me zou staan, met dat ondeugende lachje op haar gezicht. Dat is niet gebeurd.’

‘Wat hebt u toen gedaan?’

‘Wat kon ik doen? Uiteindelijk ben ik terug naar huis gegaan, naar Engeland en heb ik geprobeerd mijn leven weer op te pakken. Maar het gaat niet weg, het laat je nooit los.’ Ze ging met haar hand door haar onverzorgde haar. ‘Een paar jaar lang kon ik het gewoon niet aan. Het was zo afschuwelijk. Maar ik werd beter. Het heeft lang geduurd, maar ik geloof echt dat Alice wilde dat ik herstelde zodat ik haar kon komen zoeken.’

‘En dat hebt u gedaan?’

‘De afgelopen paar jaar ben ik hier regelmatig terug geweest en steeds heb ik hetzelfde terrein bestreken, in de hoop dat er iets zou opduiken.’ Ze keek hem even aandachtig aan. ‘Hebt u zelf kinderen?’

Makana weifelde en zei toen: ‘Een dochter.’

Ze knikte alsof ze dit antwoord had verwacht. Toen glimlachte ze. ‘Hoe komt het dat u zo goed Engels spreekt?’

‘Door mijn vrouw’, zei Makana en deze keer aarzelde hij maar heel even. Het werd makkelijker als je eenmaal de eerste horde had genomen. ‘Muna. Ze is aan de universiteit van Londen gepromoveerd. In botanica.’ Hij zweeg omdat hij zich plotseling onbehaaglijk voelde. ‘Dat was langgeleden.’

‘Mensen zeggen dat je niets kunt doen, dat het beter is om het aan de deskundigen over te laten. Maar dat is het nooit. Jouw kind is niet meer dan een naam voor hen. De politie, de ambassade.’ De vrouw wierp een blik over haar schouder naar de deuropening en het licht op het plein.

Makana haalde diep adem en begon zijn spullen bij elkaar te rapen, hij stopte de knipsels en foto’s terug in de map en schoof die in de envelop.

‘In de bazaar kennen ze me allemaal. Ik stel telkens dezelfde vragen en dan knikken ze, glimlachen en vragen hoe het met me gaat, maar ze hebben me niets te vertellen. Ik weet dat er iemand daar wel informatie heeft, dat weet ik zeker. Steeds opnieuw loop ik door de straten en ga langs de kramen en de ambachtslui. Ik kan het gevoel niet van me afzetten dat ik iets over het hoofd zie, zoiets als een geheime deur met Alice erachter.’

De vrouw zweeg. Makana wilde een sigaret pakken, maar ze waren op. Stilletjes verfrommelde hij het pakje.

‘Bedankt dat u wilde luisteren.’ Ze snoof luidruchtig en maakte aanstalten om op te staan. ‘Sorry dat ik beslag heb gelegd op uw tijd. Uw eten zal intussen wel koud zijn.’

Toen ze weg wilde lopen, haalde Makana in een opwelling een visitekaartje uit zijn zak. Hij stak het haar toe. ‘Als u ergens hulp bij nodig hebt, kunt u me bellen.’

Verstrooid en zonder er een blik op te werpen nam ze het kaartje aan. ‘Bedankt. Soms denk ik dat ik haar alleen in leven kan houden door over haar te praten. Dat zult u zeker wel begrijpen als vader?’

Makana glimlachte, maar zei niets.

‘En het spijt me dat ik eerder zo tegen u sprak.’

‘Het is echt niet erg.’

‘Nee. Het was onvergeeflijk.’

Makana keek de vreemde, trieste vrouw na toen ze de deur door liep en uit het zicht verdween. Hij voelde zich emotioneel uitgeput. Elke gedachte aan Adil Romario was uit zijn hoofd verdreven. Hij stond op en strompelde de buitenlucht in.