Parker Bilal

Engel van de stad

detective makana-reeks

Uit het Engels vertaald door Kathleen Rutten

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Dogstar Rising, verschenen bij Bloomsbury Publishing, Londen

Oorspronkelijke tekst © Jamal Mahjoub 2013

Nederlandse vertaling © Kathleen Rutten en De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Getty Images/Flickr/Sean McGarr en Getty Images/Lifesize/Anthony Harvie

isbn 978 90 445 2273 0

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2014.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

HOOFDSTUK EEN

Het kantoor van Blue Ibis Reizen bevond zich op een betonplaat die de derde verdieping vormde van een vervallen pand in het centrum, op een steenworp afstand van het Al-Ubraplein, dat zijn naam dankte aan het oude operagebouw dat op die plek had gestaan tot het in de rellen van januari 1952 afbrandde en uiteindelijk was vervangen door een parkeergarage. Toeristen konden met Blue Ibis naar het Dal der Koningen vliegen als onderdeel van een bliksemtoer langs de hete, stoffige laatste rustplaatsen van farao’s uit het verre verleden. In de voetsporen van Mozes maakten ze op een kameel een tocht in de Sinaïwoestijn, waarna ze op het strand van de Rode Zee werden gedumpt, om een paar dagen in de zon te bakken, zich vol te eten aan overdadige buffetten of in het heldere, blauwe water tussen de koraalriffen te duiken. De avonden trilden op het ongeremde ritme van dansmuziek, die hen voorzag van de hedonistische levensstijl die ze associeerden met op vakantie zijn. Ze werden de Nijl op en af gevaren op luxe boten met elke avond liveoptredens van buikdanseressen en andere folklore. Naar Europese normen was het eten goed klaargemaakt, zodat de unieke ervaring niet werd bedorven door zoiets als indigestie.

Het meeste hiervan had Makana uit een brochure waarvan er een stapel op de tafel lag naast de stoel bij de deur waar hij zat te wachten op de heer Faroek Faragalla, met wie hij een afspraak had. Er was genoeg tijd om ze grondig te lezen, want Faragalla liet hem een uur wachten. Makana’s humeur was toch al niet zo best en hij had het vermoeden dat dit een verspilling van tijd was. Als de opdrachten niet schaars waren geweest en dit geen gunst was aan de zoon van een oude vriend, zou hij waarschijnlijk zijn opgestapt.

Na genoeg informatie over de reiswereld te hebben vergaard om er een heel leven mee toe te kunnen, gooide Makana de brochure op tafel en sloeg zich voor zijn kop dat hij zo onnozel was geweest. De vader van Talal was vroeger in Soedan een zeer gerespecteerd advocaat geweest, een van de weinigen die op juridisch gebied tegen de overheid durfde in te gaan, maar hij had er wel een tol voor betaald. Toen zijn vader in de gevangenis overleed, waren Talal en zijn moeder naar Caïro gevlucht, waar Makana het op zich had genomen hen zo goed mogelijk bij te staan. Talal was een intelligente jongen, die zijn best deed in zijn tweede vaderland zijn draai te vinden. Hij deed het niet slecht en was een fatsoenlijke gids en tolk geworden. Hij ontwarde nu de esoterische mysteriën van de farao’s in het Chinees en het Spaans voor enthousiaste bezoekers. Anderen deden hetzelfde in het Japans, Russisch en Duits. De nieuwsgierigheid naar de oude Egyptenaren kende geen grenzen. Van over de hele wereld kwamen er mensen op af. Ze zagen hetzelfde rommelzootje als Makana, maar ze betaalden er heel wat meer voor. Talals echte probleem was dat hij hopeloos romantisch was. Om te beginnen verlangde hij er heimelijk naar om componist te worden van nota bene klassieke muziek. Het was een ambitie die Makana niet helemaal kon bevatten, maar hij weet het aan het feit dat de jongen een Egyptische moeder had van een bepaalde stand zonder speciale talenten, die al haar gefnuikte ambities vanaf zijn kindertijd op haar enige zoon had gericht. De dood van de vader had moeder en zoon nader tot elkaar gebracht dan waarschijnlijk gezond was en daar moest Talal nu tegen opboksen. Wat hem betrof was het werk als gids maar een tijdelijke halte op de weg naar componeren en het dirigeren van zijn eigen orkest. Een Afrikaanse Mozart worden kwam Makana voor als een merkwaardige ambitie, maar aan de andere kant had iedereen een droom nodig als houvast.

Talals ambities waren nog meer in de knoop geraakt door zijn romantische verhouding met Boetheina, die door haar vrienden Bunny werd genoemd. Warhoofdig en teerhartig als hij was, had Talal zichzelf ervan overtuigd dat zijn leven zonder deze vrouw onvolmaakt was. De pijl van de liefde had zijn fatale verwonding gemaakt toen ze zich samen hadden verdiept in de complexiteit van de toeristenindustrie. Op dat gebied was zij duidelijk in het voordeel, want haar vader was toevallig dezelfde Faragalla op wie Makana zat te wachten. Talal geloofde dat hij een wit voetje zou kunnen halen bij de vader door hem te bewegen de hulp van Makana in te roepen bij de oplossing van een probleem dat hem dwarszat.

Makana wierp een blik op zijn horloge om te zien of de grote wijzer zijn taak nog wel verrichtte en pakte een gekreukte, veelgelezen krant op. Hij had de krant aanvankelijk genegeerd omdat hij had gezien dat die een paar dagen oud was, maar naarmate zijn interesse voor de toeristenindustrie afnam, werd de aantrekkingskracht van de krant groter. Binnenin vond hij een artikel over twee pagina’s over een reeks aanvallen die onlangs op kerken waren uitgevoerd. Het was niet de eerste keer dat de koptische gemeenschap tot doelwit was gemaakt en hoogstwaarschijnlijk zou het niet de laatste zijn. Zo nu en dan haalde iemand het in zijn hoofd dat een minderheid van 14 procent een dodelijke bedreiging vormde voor de manier van leven van de andere 86 procent. Geweld jegens christenen was al eeuwenlang aan de gang. Doorgaans reageerden de autoriteiten met het gebruikelijke opbeurende gemompel en de belofte dat het zou veranderen. Al-Ra’ies, de president zelf, werd gefotografeerd terwijl hij de hand schudde van de koptische paus, altijd een nuttig gebaar, ook al zei het weinig over een wezenlijke verandering. De minister van Binnenlandse Zaken beweerde zelfverzekerd dat dergelijke voorvallen te wijten waren aan criminelen die de staat probeerden te ondermijnen en hij riep iedereen op zich teweer te stellen tegen deze aanval op de nationale veiligheid. In een hoekje onder aan een pagina werd een kerk in Imaba genoemd, die kampte met dreigende sluiting omdat het gebouw onveilig zou zijn. Er stond een wazige foto bij van een fel kijkende priester, die verklaarde dat hij tot zijn laatste ademtocht zou vechten om de kerk open te houden. In de laatste regels van het artikel merkte de journalist op dat de priester, pastoor Macarius, als controversieel werd beschouwd en er door sommige buurtbewoners van werd beschuldigd dat hij satanische rituelen hield, die wel of niet te maken konden hebben met de recente reeks moorden op jongens in de wijk.

Makana was deze onzin al snel beu, hij schoof de krant met een zucht opzij en stond op om te gaan ijsberen. Daar was niet veel ruimte voor, want het stond er propvol bureaus, die op dit tijdstip op één na allemaal onbemand waren. Talal had hem wijsgemaakt dat Blue Ibis Reizen tamelijk succesvol was. Nu bleek zonneklaar dat Talals blik vertroebeld was, op de eerste plaats omdat hij in dienst was van het bedrijf en op de tweede, en misschien belangrijker, plaats omdat hij smoorverliefd was op de dochter van de eigenaar. Makana besloot dat hij het nog even zou aanzien, al was het maar omwille van de jongen, maar zijn eerste indruk was niet bemoedigend. Ofwel de zaken gingen zo voor de wind dat de eigenaar niet op tijd hoefde te komen of, wat waarschijnlijker was, er was zo weinig te doen dat niemand de moeite nam om ’s morgens om negen uur achter zijn bureau te zitten.

Het bureau het dichtst bij de ingang was het enige dat bezet was. De vrouw die erachter zat, had hem binnengelaten. Zij leek beslist geen gebrek aan werk te hebben.

‘Ik heb hier niets staan over een afspraak’, had ze gezegd terwijl ze hem van top tot teen opnam en niet erg overtuigd leek. ‘Kunt u mij zeggen waar het over gaat?’

‘Meneer Faragalla zou er niet blij mee zijn als ik zonder toestemming zijn zaken bespreek.’

Het sierde haar dat ze geen ergernis had laten blijken. In plaats daarvan had ze tevergeefs geprobeerd haar baas een paar maal te bellen. Blijkbaar had Faragalla wel iets beters te doen dan de telefoon opnemen. Nu kreeg de vrouw kennelijk medelijden met Makana. Ze stopte met tikken en pakte opnieuw de telefoon.

‘Het spijt me’, zei ze, nadat ze even geluisterd en weer opgehangen had. ‘Weet u zeker dat ik u niets te drinken kan aanbieden? Koffie of thee?’

Makana kwam terug op zijn eerdere keuze en besloot dat een kop koffie hem wel zou smaken. ‘Werkt u al lang voor Sajjid Faragalla?’

‘Bijna een jaar.’ Ze glimlachte kort. ‘De tijd vliegt.’

Makana begon haar aardig te vinden. Hij glimlachte terug.

‘En hoe gaan de zaken tegenwoordig?’

‘U verwacht toch niet echt een eerlijk antwoord op zo’n vraag, hè?’

‘Ik vroeg me alleen af waarom u als enige aan het werk bent.’

‘O, de anderen komen meestal opdagen vlak voordat het tijd is om te gaan ontbijten.’

‘U praat alsof u daar verantwoordelijk voor bent. Bent u de assistente van Faragalla?’

Daar moest ze om lachen. ‘O, nee. Ik weet niet hoe u daarbij komt.’

Ze had iets waardoor ze niet helemaal in deze omgeving paste. Achter in de dertig, vermoedde hij. Ze had een smal gezicht en wenkbrauwen waarvan de boog een scherpe intelligentie verried. Haar kleding was uit praktisch oogpunt gekozen en niet om haar slanke figuur beter te laten uitkomen. In de lange rok en het jasje zag ze er zelfs wat kleurloos uit en zeker ouder dan ze was. Ze gaf er de voorkeur aan in de omgeving op te gaan en niet op te vallen. Aan haar ring zag hij dat ze getrouwd was. De punten van haar kraag en de randen van de manchetten vertoonden tekenen van slijtage. Een vrouw die sober leefde en zuinig was met haar geld. Wat Faragalla haar ook betaalde, het was duidelijk niet voldoende om haar garderobe vaak te vernieuwen. Of anders kon het haar niet schelen hoe ze eruitzag, hoewel haar verschijning niet sjofel was. Haar lange, donkere haar was schoon en keurig samengebonden met een simpel zwart lint. Ze was heel licht opgemaakt en op de binnenkant van haar pols was een lichtblauw kruis getatoeëerd.

De bawaab van het gebouw, een grijsharige man met een bochel, kwam binnengestrompeld met in één hand een dienblad. Hij groette Makana als een oude soldaat, zette de kopjes koffie en glaasjes water met trillende handen neer zonder al te veel te morsen.

‘Ja Madame, u werkt harder dan al die anderen samen. Laat uw vingers even rusten en drink wat koffie om krachten op te doen.’ Hij knipoogde tegen Makana.

De vrouw lachte, waardoor ze er tien jaar jonger uitzag. Toen stierf de twinkeling weg uit haar ogen en keerde haar gewone gereserveerdheid terug.

‘Die Aboe Salem is me er eentje’, zei ze toen hij weer weg was. ‘Ik geloof dat hij ons allemaal op de been houdt.’

Misschien had ze nog meer willen zeggen, maar de glazen deur vloog open en eindelijk verscheen de eerste medewerker. Een jongeman van in de twintig kwam binnen. Hij droeg een bruin pak en een wit overhemd met plooitjes aan de voorkant. Zijn haar was met veel olie glad achterovergeplakt en een overweldigende wolk aftershave zweefde achter hem aan.

‘Ach, daar is ze, het licht van mijn ogen’, riep hij en terwijl hij langsstevende bonkte de zware tas die over zijn arm hing tegen de deur toen die dichtviel. Een jongeman die resoluut op weg was naar een leven van overgewicht; hij had het mollige, weldoorvoede uiterlijk van de verwende zoon van een trotse moeder. Het pak spande strak om zijn bollende middel en dijen.

‘Goeiemorgen, Wael.’

‘Iets te melden, ja habibti? Zijn er vannacht nog piramides ingestort?’

‘Niet dat ik heb gehoord, maar ik heb het zo druk gehad …’

‘Yeah’, zei hij, overgaand op het Engels. ‘Always the busy bee. Well, all that gonna change now, darling.’ Hij stokte toen hij Makana in het oog kreeg en viel terug in het Arabisch om hem formeel aan te spreken. ‘Wacht u op iemand?’

‘Hij heeft een afspraak met meneer Faragalla.’

‘Marhaba. Welkom. Bienvenue. Is hij er nog niet?’

‘Nog niet’, antwoordde de vrouw. Ze wisselde kort een samenzweerderige blik uit met Makana. Even daarna arriveerden de anderen. Alles bij elkaar waren het er zes, met inbegrip van de vrouw achter het voorste bureau, die Mira heette, zo begreep Makana. Er was een manusje-van-alles met een horrelvoet, die met boodschappen heen en weer tussen de bureaus en met papieren naar en van het fotokopieerapparaat rende. De drie hoofdrolspelers waren Wael, de vlezige jongeman, en Joesef en Arwa. Joesef was een kleine, pezige man in een leren jack. Zijn ogen waren diepliggende, kille splinters steen. Toen hij binnenkwam, mompelde hij kort een groet, haastte zich naar zijn bureau aan de andere kant van de ruimte, waar hij zich naar het raam toe keerde en de hoorn van de telefoon nam. Met zijn rug naar het vertrek stond hij de ene sigaret na de andere te roken, maar wierp van tijd tot tijd een spiedende blik achterom. De ijdele Wael leek over een tomeloze energie te beschikken. Aan de telefoon sprak hij met klanten in een verward mengelmoesje van Engels, Arabisch en Frans, waar hij zo nu en dan een woordje Spaans of Duits tussendoor gooide, hoewel zijn kennis van die talen zo te horen niet veel verder reikte dan een compliment of een groet. Desondanks gedroeg hij zich met het air van een man die, in plaats van een paar vakanties te regelen, onderhandelt over de wereldvrede of een miljoenentransactie op de effectenbeurs. Het laatste lid van deze gezellige familie was Arwa. Ze was klein, enigszins gezet en droeg een hoog dichtgeknoopte, dikke, zwarte jas die tot haar enkels en polsen reikte en die een vormloos wezen van onbepaald geslacht van haar maakte. Haar hidjab had een luipaardprint en ze kauwde op kauwgom alsof het een olympische sport was. Ze begroette de anderen nauwelijks en schuifelde naar haar werkplek toe.

Eindelijk verscheen Faragalla zelf. Hij was een bruuske, onhandige man op wiebelige benen. Door de loshangende plooien vlees in zijn gezicht leken zijn trekken gezwollen en onbestemd. Zijn ogen waren gelig en dik. In een flodderig, tweedelig pak dat eruitzag of hij er een week in had geslapen, liep hij als een man die zwaar onder de kalmerende middelen zit met een handvol kranten onder een arm langs de receptie, met amper een knikje tegen Mira.

‘Dit is meneer Makana’, kondigde ze aan terwijl ze opsprong. ‘Hij zit al een poos te wachten.’

‘Zit hij te wachten?’ Faragalla fronste zijn wenkbrauwen. ‘Waarop dan?’

‘Hij heeft een afspraak, zegt hij.’

‘Een afspraak?’ Faragalla gluurde naar Makana. ‘Wat voor afspraak?’

‘Ik geloof dat Talal dat met u heeft besproken.’

Het duurde even voor het kwartje viel, maar toen schrok hij op. Hij streek over zijn grijze snor en knikte.

‘Ach ja. Ja, natuurlijk. Kom maar mee.’

De kamer van Faragalla was de meest chaotische puinhoop die Makana in lange tijd had gezien. Het was al moeilijk genoeg om te onderscheiden waar het bureau stond. Iets terugvinden tussen de brochures, ordners en papieren die op elke denkbare plek in de kamer waren opgestapeld zou onmogelijk zijn. In een hoek was een boekenkast bezweken onder de last en helde nu met een lawine van papier schrikbarend over. Faragalla friemelde aan de schakelaar van de airconditioning, knipte hem heen en weer, bonsde met zijn hand op het apparaat tot het piepend tot leven kwam en het vertrek vulde met een onzalig geknars en een zwakke stroom warme, stoffige lucht.

‘Neem plaats.’ Toen hij ging zitten verdween Faragalla achter een muur van papier. Hij stond weer op, legde een armvol ordners in een wankele stapel boven op een archiefkast en begon zijn zakken te doorzoeken. ‘Natuurlijk, Talal heeft me alles over je verteld.’ Hij vond eindelijk de pijp die hij zocht. ‘Hij zei dat je een oude vriend van zijn vader was?’

Vroeger, toen Makana inspecteur van politie in Khartoem was, had hij samen met Talals vader aan een aantal zaken gewerkt. Abdel Aziz was lang voor Makana al in conflict gekomen met de overheid. Hij protesteerde vaak en omdat hij intelligent was, lukte het hem verscheidene keren de juridische bullebakken van het regime te slim af te zijn. De meesten van hen, zo verkondigde hij verontwaardigd, zouden in zijn tijd nooit zijn toegelaten tot de rechtenfaculteit, laat staan dat ze hadden kunnen afstuderen. Makana had vergeefs zijn best gedaan hem over te halen te vluchten. Hoewel hij een prominent figuur was, was het slechts een kwestie van tijd voordat het regime besloot zich van hem te ontdoen. Hij werd uiteindelijk aangeklaagd wegens samenzwering tot het plegen van een staatsgreep, en ter dood veroordeeld.

‘Volgens Talal zat je zelf toen ook in de problemen?’

Faragalla stopte zijn pijp met dikke, onhandige vingers. Schilfers tabak fladderden naar links en rechts als insecten die haastig een goed heenkomen zoeken.

‘Het was voor iedereen een zware tijd.’ Makana ging verzitten en pakte zijn sigaretten. Het was tien jaar geleden dat hij in deze stad terechtgekomen was en hij was er niet op gebrand om alles hier en nu weer op te rakelen. Het leek allemaal langgeleden en ver weg. ‘Waarom vertelt u me niet wat u dwarszit?’

Faragalla had een lucifer aangestreken en zijn grote, vlezige hoofd knikte op en neer als een slobberige olifant toen de vlam opzijflakkerde alvorens de kop in te worden gezogen. Een paar ogenblikken later had Faragalla een bosbrand ontstoken en de ruimte met rookwolken gevuld.

‘Ja, nou, zo simpel is het niet. Snap je. In mijn branche moet je discreet zijn. Begrijp je dat? Reputatie is alles, en ik kan je wel zeggen dat er mensen zijn die er geen traan om zullen laten als ik morgen failliet ga.’

‘Dat kan ik me voorstellen.’

Faragalla’s ogen keken snel op van de kop van zijn pijp alsof hij iets van sarcasme bespeurde. Hij ging er niet op in.

‘Het punt is dat ik iemand nodig heb die zijn mond weet te houden. Heb je al koffie gehad? Dat zou ik zelf wel lekker vinden.’ Hij nam de hoorn van de telefoon en Makana onderdrukte de wens om hem ermee op zijn hoofd te meppen. In plaats daarvan wachtte hij tot Faragalla koffie had besteld, zijn pijp nog wat meer had opgestookt en toen achterover in zijn stoel leunde.

‘Het zou helpen als ik enig idee had van waar we het precies over hebben.’

‘Daar kom ik nog op. Het punt is dat we een overeenkomst moeten sluiten.’

‘Wat voor overeenkomst?’

‘Je moet je rechtstreeks bij mij verantwoorden. Alles wat je te weten komt, rapporteer je aan mij. Geen woord komt hiervan naar buiten, tenzij ik het zeg.’

Voor Makana had het altijd iets wonderlijks dat iemand hem feitelijk in dienst nam. Een groot deel van de opdracht bestond voor hem vaak uit doorgronden waarom hij überhaupt gekozen was. Natuurlijk had niemand veel vertrouwen in de politie, wat in zijn voordeel werkte. Je betrok geen ambtenaren bij je affaires, want er was altijd een risico dat dit het verkeerde soort aandacht opleverde. Het was een stelsel dat alleen trouw was aan zichzelf, loyaal aan de handhaving van het eigen bestaan, het stillen van de eigen behoeftes en honger naar macht. Daar ging je niet naartoe voor rechtvaardigheid. Aan de andere kant was het ook zo dat het soort mensen dat zijn diensten nodig had in de meeste gevallen zelf iets te verbergen had: een zonde, een zwakke plek, een misdrijf – soms ernstig, meestal niet. In elk geval was het voor hen voldoende om zich tot iemand buiten die invloedssfeer te richten. Iemand op wiens zwijgen je kon rekenen. Iemand als Makana.

‘Discretie, daar draait het om.’

‘Ik kan wel wat meer informatie gebruiken, als u het tenminste kunt missen.’

Faragalla porde het vuur in zijn pijp weer op en zoog er lang en hard aan om de vlam niet te laten doven, waarna hij de steel uit zijn mond nam en in de kop staarde alsof hij verwachtte dat die zou gaan spreken.

‘Mijn grootvader heeft deze zaak opgericht in de tijd van koning Faroek. Ik ben opgegroeid met de verhalen over die gouden eeuw, toen toeristen heren en dames waren. Het is anders nu. Het soort klant waarmee wij te maken hebben is veranderd, maar onze reputatie gaat terug tot die tijd.’

Het bood een verklaring voor de vervallen indruk die het reisbureau maakte. Zo te zien bliezen ze de laatste adem van die glorieuze tijd uit.

‘Talal zei dat je me misschien gerust kon stellen. Hij zei dat je enige … deskundigheid hebt in dit soort zaken?’

‘In wat voor zaken?’ Makana’s geduld raakte langzamerhand uitgeput. ‘Over wat voor bedreiging hebben we het hier precies?’

‘Misschien kan ik je dat het beste laten zien.’ Faragalla viste een stel sleutels uit zijn jaszak en opende een la voor hem. Hij rommelde er even in en haalde toen een vel papier tevoorschijn, dat hij aan Makana overhandigde. Er stonden een paar regels op die in het midden van de pagina dicht op elkaar gedrukt waren. Langzaam las Makana: ‘Hebt gij nagedacht over hem die het geloof de rug toekeert, die aanvankelijk weinig geeft en dan helemaal niets? Weet hij en kan hij zien wat verborgen is?

Waar maakt u uit op dat dit een dreigement is?’

‘Nou, dat lijkt me wel duidelijk.’

‘O ja?’

‘Natuurlijk. Het komt uit de Koran. Ik heb het opgezocht. Het is de soera “De ster”.’

‘Dat maakt het nog niet tot een dreigement.’ Makana keek weer naar de brief. ‘Ik bedoel, er wordt hier niets bedreigends gezegd. Niemand beweert hier expliciet dat ze u kwaad willen doen.’

Faragalla’s hand hing in de lucht met een brandende lucifer. ‘Ik heb van Talal begrepen dat je vaker met dit soort fanatieke types te maken hebt gehad en dat je de dreiging onmiddellijk zou onderkennen.’ De vlam brandde gevaarlijk dicht bij Faragalla’s vingers.

‘Fanatieke types?’

‘Je weet wel, islamisten, jihadisten. Mensen die ons terug naar de elfde eeuw willen sturen.’

‘U denkt dat dit een dreigbrief van hen is omdat er een citaat uit de Koran in staat?’

‘Is dat niet genoeg?’ Faragalla blies de lucifer uit en legde het verkoolde restant zorgvuldig in de asbak. ‘Ik zal je iets uitleggen. Dit is een reisbureau. We brengen al jaren westerlingen het land binnen.’

‘Sinds de tijd van koning Faroek’, mompelde Makana.

‘Precies.’ Faragalla keek Makana argwanend aan. ‘Ze komen dus hier, bezoeken het museum, nemen een paar foto’s van de piramides, maken een ritje op een kameel en dan?’

Makana wachtte.

‘Ze gaan terug naar hun hotel, ook als ze niet getrouwd zijn, hoor. Overdag gooien ze hun kleren uit en vertonen zich naakt als een pasgeboren baby openlijk aan iedereen. Ik heb er niets op tegen dat ze doen wat ze willen in de afzondering van hun eigen kamer, maar ik hoef je niet te vertellen dat sommige mensen niet zo ruimdenkend zijn.’

‘Dus heeft iemand het op u gemunt vanwege uw betrokkenheid bij het toerisme?’

‘Is dat niet duidelijk?’ Faragalla staarde Makana aan, voor even sprakeloos. Hij wilde iets zeggen, maar stokte. Makana greep weer naar zijn sigaretten.

‘Laten we even aannemen dat u gelijk hebt, dat iemand u bedreigt. Wat denkt u dat ze willen? Ik bedoel, in de brief worden geen eisen gesteld. Ze zeggen niet dat uw bedrijf dicht moet, ze eisen niet dat u de buitenlandse klanten een gedragscode oplegt. De vraag is dus of ze u misschien persoonlijk willen raken. Snapt u? Misschien gaat het om u? Is er afgezien van de mogelijkheid dat een religieus gevoelig iemand aanstoot neemt aan het gedrag van uw gasten nog iets, nog een reden waarom iemand u iets zou willen aandoen?’

‘Zoals wat? Is het nog niet genoeg? Nog maar een paar jaar geleden schoten ze toeristen overhoop in Luxor, ze vuurden in het wilde weg op treinen. Er waren ontvoeringen in de Sinaï. Dit verzin ik niet.’

‘Ik bedoelde u persoonlijk, uw bedrijf in het bijzonder.’

‘Wat maakt het uit?’ Faragalla zwaaide met de brief. ‘Dit maakt het persoonlijk.’

‘Kent u iemand die reden zou kunnen hebben om u persoonlijk of uw bedrijf schade toe te brengen? Heeft iemand u gedreigd met sluiting?’

Faragalla trok een gezicht. ‘Die lui hebben geen reden nodig, ze hebben het goddelijk recht aan hun kant. Het zijn fanatici.’

‘Ja, dat zei u al.’ Makana bekeek de brief nog eens. Hij was gedrukt op goedkoop papier van slechte kwaliteit, vol imperfecties. Een paar letters waren uitgelopen en er zaten vage maar regelmatige inktvlekken die strookten met een ouderwetse drukpers. Hij gooide het vel terug op het bureau. ‘Het zou gewoon een grap kunnen zijn. Geen leuke misschien en getuigend van slechte smaak, maar toch …’

‘Een grap? Wie zou zoiets durven?’ Faragalla’s mond viel open.

‘Een concurrent, misschien? Iemand die u zo bang wil maken dat u er de brui aan geeft?’

‘Wie dan?’

‘Dat vraag ik aan u’, antwoordde Makana geduldig. ‘Hoeveel mensen hebben dit gezien?’

‘Niemand behalve ikzelf en Mira, de vrouw van de receptie. Zij maakt meestal de post open.’

‘Kan zij met iemand hebben gesproken?’

‘Nee, ze is heel discreet. Koptisch. Beschaafd.’ Faragalla leek kwaad te worden. ‘Hoor eens, ga je dit nou nog onderzoeken of niet?’

‘Hoeveel hebt u er feitelijk gekregen?’

‘Alleen die ene.’

‘U hebt me nog niet over uw concurrenten verteld. Wie heeft er baat bij als u sluit?’

‘Natuurlijk hebben we rivalen, maar als die onze zaak willen inpikken dan zijn er wel andere manieren, en deze hoort daar niet bij.’ Faragalla pakte het glas water dat op zijn bureau stond en alsof hij zojuist de woestijn had doorkruist, gulpte hij het naar binnen. ‘Hoor eens, ik begrijp echt niet waarom je weigert dit serieus te nemen. Het is mij duidelijk dat iemand me bang wil maken. Waarom weet ik niet, maar ik moet je vragen deze kwestie met het nodige respect te behandelen.’

‘Goed. Hoe makkelijk is het om u te ruïneren?’

‘Je vraagt me om eerlijk te zijn, dus zal ik je vragen om dit voor je te houden.’

‘Geen woord komt hiervan naar buiten.’

‘Precies.’ Faragalla legde zijn handen op het bureau tussen hen in. ‘Nou, de waarheid is dat de zaken al enige tijd niet zo goed gaan. Eigenlijk kunnen we niet nog een slecht seizoen overleven.’

‘Met andere woorden, u vormt nauwelijks een bedreiging voor andere reisbureaus.’

‘Onze reputatie telt ook nog. Onze naam is respectabel. We zijn al actief sinds …’

‘Sinds de tijd van koning Faroek, ja, dat zei u al.’ Makana haalde diep adem. ‘Als ik dit ga onderzoeken heb ik een alibi nodig, een dekmantel. De mensen moeten denken dat ik hier ben om voor u te werken.’

‘Dat zal niet gaan’, snoof Faragalla. ‘Ik heb mensen ontslagen, ik heb geweigerd de lonen te verhogen. Ik zal het nooit kunnen uitleggen als ik nu iemand aanstel.’

‘Zeg dan dat ik het bedrijf doorlicht om een manier te vinden om het efficiënter te maken.’

‘Dat zou kunnen werken.’ Faragalla leek even op te vrolijken. ‘Hoeveel reken je?’

‘Zestig per dag, plus onkostenvergoeding uiteraard.’

‘Je bent niet goedkoop.’

‘Als u wilt dat het goedkoop gebeurt, weet ik zeker dat u wel iemand anders kunt vinden.’ Makana deed alsof hij op wilde staan.

‘Niet zo haastig.’ Faragalla wapperde met zijn hand. ‘Goed. Ik geloof niet in bezuinigen als het om zaken van leven of dood gaat. Hoelang denk je nodig te hebben?’

Leven of dood leek Makana overdreven. ‘Als ik dat wist, had ik beter de kost kunnen gaan verdienen als waarzegger. Ik heb ook een voorschot nodig.’

‘Vanzelfsprekend.’ Faragalla knikte, haalde zijn portefeuille uit zijn zak en begon briefjes op het bureau uit te tellen. ‘Zolang maar duidelijk is’, zei hij zacht, ‘dat je met alles wat je vindt wat, zeg maar, afwijkt van het normale, rechtstreeks naar mij komt en naar niemand anders.’

‘Alle informatie die ik boven water haal, gaat naar de opdrachtgever en dat bent u. Niemand anders.’

‘Mooi.’ Faragalla schoof de berg briefjes over het bureau.

Makana pakte een bruine envelop, keerde de inhoud om boven op de andere troep en stopte de brief en het geld erin.

‘Dan zijn we het eens.’

HOOFDSTUK TWEE

Getweeën liepen ze de kamer uit en terug het kantoor in. Volgens afspraak werd Makana voorgesteld als doorlichter die de opdracht had nieuwe manieren te vinden voor het verhogen van de efficiëntie. Als iemand dit al moeilijk te geloven vond, dan bleek er niets van. Sommige gezichten stonden sceptisch, maar niet dat van Wael, de jongeman met de gretige glimlach, die opstond en nogal verlegen begon te klappen, alsof hij hoopte dat dit de kans vergrootte dat hij een aanstaande uitschifting van het personeel zou overleven. Met een snel wegwuifgebaar verdween Faragalla zijn eigen kamer in, sloot de deur en liet Makana over aan de starende blikken.

‘En ik dacht nog wel dat we problemen hadden’, mompelde Arwa, de vrouw met de luipaardprinthoofddoek, net luid genoeg om voor iedereen verstaanbaar te zijn. De anderen gingen een voor een weer aan het werk. Makana werd zich ervan bewust dat Joesef hem vanaf de andere kant van de ruimte aandachtig gadesloeg, maar hij zei niets en na poosje pakte hij de telefoon op en begon weer te praten.

‘Nou, ik neem aan dat u graag aan de slag wilt.’

Makana draaide zich om en zag Mira, die nu onzeker leek over welke toon ze tegen hem moest aanslaan. Ze ging hem voor door een smalle, donkere gang langs een toilet naar een kamertje. Ze leunde door de deuropening naar binnen. Tegen een muur stond een rij oude metalen archiefkasten, waaruit bleek dat hier ooit een schijn van orde had geheerst. Nu was het praktisch onmogelijk om zelfs maar over de drempel te stappen, vanwege de hoge, gevaarlijk wankele bergen brochures en ordners stoffig en vergeten op de vloer, die eruitzagen of ze zodra iemand ze aanraakte konden omkieperen.

‘Dit is ons archief’, legde Mira uit. ‘Er staan hier ordners die teruggaan tot de tijd van Ramses ii. Grapje. Ik bedoel meneer Faragalla’s grootvader – Moestafa Bey.’ Ze wees naar een zwart-witfoto van een man met een fez op die scheef aan de muur tegenover hen hing. ‘In die tijd was het een grootse onderneming’, verzuchtte ze. Ze keek naar de andere muur, naar een affiche van de elegante oude treinwagons waarmee reizigers langs de Nijl werden vervoerd. ‘Mensen reisden vroeger in stijl. Nu niet meer, helaas.’

‘Maar er zijn meer toeristen dan ooit.’

Ze knikte. ‘Iedereen wil de wereld zien, maar zo veel wereld is er nou ook weer niet.’

Tegenover het archief was een keukentje. Een personeelsfoto was met vergeeld plakband op een van de kastjes geplakt. Een groep van ongeveer twintig mensen stond op een rij naast een boot op de Nijl. Zo te zien was het Boven-Egypte.

‘Waar is die genomen?’

‘O, dat is Luxor. We hebben daar een filiaal.’

Makana boog zich naar de foto toe. ‘U staat er niet op.’

‘Nee’, antwoordde Mira. ‘Dat was voor mijn tijd.’

Makana tuurde naar de foto. Hij haalde er Joesef en Arwa uit. Naast Faragalla stond een jongeman van in de twintig.

‘Dat is Rami. Meneer Faragalla’s neef. Hij heeft de leiding van ons kantoor in Luxor.’

‘U bent blijkbaar vertrouwd met het bedrijf. Hoelang werkt u hier al?’

‘Ongeveer een jaar.’

‘Wat deed u hiervoor?’

‘O, van alles en nog wat.’ Ze streek door haar haar. ‘Waarom vraagt u dat?’

‘Op de een of andere manier lijkt u me niet iemand die in de toeristenindustrie thuishoort.’

Ze keek hem kalm aan. ‘En u lijkt me geen organisatiedeskundige.’

‘Oké. Hoe wordt iemand hier ooit wijs uit?’ vroeg hij en hij gebaarde naar het archief en de stapels papieren.

‘Dat wordt niemand. Het is de tijd van het massatoerisme. Alles draait om snelheid. Zorg dat je zo veel mogelijk mensen zo snel mogelijk het land in krijgt. Je moet de prijzen zo ver je kunt naar beneden drukken. De grote buitenlandse reisbureaus eisen gigantische kortingen. Dus de enige manier om overeind te blijven is de aantallen verhogen. Mensen komen naar Egypte voor de reis van hun leven, maar ze willen niet meer betalen dan strikt noodzakelijk.’

‘Zo te horen weet u er veel van.’

‘Ik pik het snel op, net als u, hoop ik.’ Mira pakte een kasboek en begon uit te leggen hoe hun boekhoudsysteem werkte. Er was een reeks categorieën en codes. Hotels en vakantieoorden hadden elk hun eigen onderkop, zoals ook de locaties – Sinaï, Aswan, Luxor, de Vallei der Koningen. Dan waren er georganiseerde uitstapjes – cruises op de Nijl, avontuurlijke sporten, duiken, enzovoort. Weer een ander stel codes verwees naar het land van herkomst van de toeristen. Makana had nooit gedacht dat deze industrie zo ingewikkeld was. Er waren tolken nodig die naast Engels, Frans, Duits en Spaans vloeiend Koreaans, Japans, Chinees en Russisch spraken.

‘Neem me niet kwalijk dat ik dit zeg, maar dit lijkt me niet de meest efficiënte manier ter wereld om geld te tellen. Hoe wordt de boekhouding verantwoord?’

‘Nou, ik zal eerlijk zijn aangezien u hier bent om het bedrijf te helpen.’ Mira keek hem recht aan. ‘In het begin maakte ik me daar zorgen over, maar toen besefte ik dat ze het gewoon uit hun duim zuigen.’

‘Zo dat alle stukjes in elkaar passen?’

‘Precies.’

Terug in het kantoor mompelde Arwa, de vrouw met de hidjab op, luid: ‘Het is hier net of je gevangenisstraf hebt.’ Het was niet duidelijk voor wie die opmerking was bedoeld. Ze rommelde in een enorme handtas, die het grootste deel van haar bureau in beslag nam, haalde er een fles parfum uit, waarmee ze vervolgens in een kring om haar hoofd spoot alsof ze zo boze geesten afweerde. ‘Heb ik al verteld dat ze mijn neef meegenomen hebben? Niets. Geen aanklacht, geen idee waar hij was of waarom. Hij verdween gewoon.’

‘U moet het haar niet kwalijk nemen.’ Wael had het tegen Makana. ‘Arwa heeft zo haar eigen wijze van uitdrukken.’ Hij eindigde met een vrolijke giechel.

‘Lach jij maar, jij hebt geen verantwoordelijkheden. Ze hebben die jongen zo erg geslagen dat hij nog steeds niet goed kan lopen. En waarvoor? Omdat hij een baard heeft? Omdat hij openlijk uitkomt voor zijn liefde voor Allah?’

Wael lachte nog steeds, hoewel niet duidelijk was waarom. Arwa maakte een geringschattend gebaar.

‘Als jij een gezin had, zou je het misschien begrijpen. Of misschien heb je geen interesse in het huwelijk?’ Haar gezicht werd verwrongen door een hoonlach. ‘Is dat het?’ Wael doorzocht plotseling met grote belangstelling een stapel paperassen voor zich. Arwa grinnikte en haar dikke vingers knepen in een nietmachine alsof het een insect was.

‘Waarom gun je je overwerkte tong niet eens wat rust?’ snauwde Joesef. Zijn gezicht had iets van een knaagdier en uit zijn houding sprak de zelfverzekerdheid van een man die voor weinig bang is. Hij dwong zeker gezag af. De anderen werden tot zwijgen gebracht. Wanneer hij glimlachte, vertrokken zijn dunne lippen zich tot een wrede grijns. ‘Meneer Makana is hier om ons te helpen. Is het niet zo?’

‘Ik zal het zeker proberen.’

‘Hij zal het proberen.’ Joesef scheen het idee vermakelijk te vinden. ‘Horen jullie dat? Hij gaat ons onze dwalingen laten inzien. Dus hou maar op met klagen en zet je aan het werk voordat hij concludeert dat het de beste oplossing is om jullie voor de leeuwen te gooien.’

Plotseling had iedereen iets te doen. Het gebabbel viel stil alsof het doorgesneden was met een mes. Joesef wierp nog een laatste blik op Makana en draaide zich toen om.

Tegen de tijd dat Talal laat die middag opdook, was Makana al tot de slotsom gekomen dat zijn liefde voor Faragalla’s jongste dochter een hopeloze zaak was. Hij was er ook van overtuigd dat niets dan goddelijke interventie het lot van Blue Ibis Reizen kon verbeteren. Wat Faragalla echt nodig had was een fatsoenlijke boekhouder met een scherp potlood. De bedrijfsboeken verkeerden in een staat van wanorde. Er was zo’n haast om nieuwe klanten aan te nemen dat oude dossiers opzijgelegd werden zodra de toeristen in het vliegtuig op weg naar huis zaten. Hij durfde erom te wedden dat er een klein fortuin aan uitstaande schulden en duplicaatrekeningen in begraven lag.

Talals lange, magere gestalte werd gekroond door een woeste haardos, waarvan hij waarschijnlijk meende dat die hem op een gekke dirigent deed lijken. Voor de meeste mensen leek hij natuurlijk alleen maar gek. Hij was van nature opgeruimd en werd verrassend hartelijk begroet door de anderen. Iedereen bleek hem niet alleen te kennen, maar ook blij hem te zien. Makana keek vanuit zijn hoekje toe hoe Talal rondslenterde, hier op een bureau ging zitten en daar een grapje uitwisselde. Hij was kennelijk in staat iedereen op te vrolijken; zelfs Arwa leek op te leven.

‘Heb je de nieuweling al ontmoet?’ vroeg Wael en hij wuifde in Makana’s richting. ‘Hij gaat ons voor de ondergang behoeden.’

‘Natuurlijk kent hij hem’, bitste Arwa. ‘Het zijn toch landgenoten.’

‘Niet alle Soedanezen zijn bekenden van elkaar’, bracht Wael er dapper tegen in.

‘In feite kennen we elkaar wel’, glimlachte Talal. ‘Ik heb hem zelfs bij Sajjid Faragalla aanbevolen.’ Even vroeg Makana zich af of hij zich zou laten meeslepen en alles zou verraden.

‘Zie je wel?’ Arwa schudde haar hoofd en Wael rolde met zijn ogen.

‘Eigenlijk hoopte ik dat hij me uit dankbaarheid zou trakteren op een kop koffie.’

Dat klonk Makana als muziek in de oren. Hij sprong meteen op en greep zijn jasje.

Op de begane grond liep een passage met aan weerskanten een treurig rijtje futloze winkels van de straat het gebouw in. Het afbrokkelende stucwerk rondom de ingang was bekleed met smakeloze platen verchroomd plastic en versierd met opzichtig bonte kwasten, die af en toe in een windvlaag heen en weer wapperden. Ergens draaide een architect zich langzaam om in zijn graf. De schemerige galerij werd uit het duister getild door witte, met spinrag bedekte neonbuizen, die de winkeletalages verlichtten. Op het versleten marmer van de vloer staken de barsten af als aderen. Etalagepoppen met een hidjab om staarden Makana en Talal glazig aan toen ze langsliepen naar een koffiehuisje dat zo ver naar achteren lag dat het daglicht van de straat er maar nauwelijks bij kon. Het vervormde gekrijs van schreeuwerige muziek kwam hun tegemoet en het leek of de deur permanent halfopen klem zat. Binnen was maar net genoeg ruimte voor een groezelige toog en een paar tafeltjes die ooit misschien feloranje waren, maar nu de tint van modder hadden aangenomen. Talal kreeg bij binnenkomst een kort knikje van herkenning van een zwaargebouwde man wiens rechteroog sterk naar één kant hing. Van achter de bar loerde hij naar hen.

‘Hoor eens,’ zei Talal toen ze plaatsnamen, ‘ik weet dat je dit doet als gunst aan mij, of aan mijn vader eigenlijk, en ik kan je niet zeggen hoe dankbaar ik ben.’

‘Laat maar zitten’, zei Makana en hij sloeg de man achter de bar gade, terwijl die een paar kopjes uit een gootsteen vol vuil water viste. ‘Je vader was een goede vriend van me.’

‘Als je haar zou leren kennen, zou je begrijpen waarom ze zo veel voor me betekent.’ Talal grijnsde als een schooljongen.

‘Ik wil haar heel graag leren kennen.’ Makana had het hart niet Talal te vertellen dat hij, te oordelen naar de uitdrukking op Faragalla’s gezicht toen zijn naam viel, ongeveer evenveel kans had een goede indruk op de vader te maken als een sfinx had om te vliegen.

‘Echt waar? Wanneer?’

‘Dat maakt niet uit.’

Makana had zelf geen zoon gekregen. Hij had er natuurlijk op gehoopt, maar toen Moena beviel van een meisje, had hij zich ermee verzoend en was Nasra hem even dierbaar geworden als een zoon ooit had kunnen zijn, en meer nog zelfs. Moena plaagde hem er vaak mee. Mannen hebben het altijd over zonen, zei ze dan, maar waar ze van dromen is een dochter die voor hen zal zorgen en hen meer zal bewonderen dan een zoon ooit zal doen. Maar ze waren nu allebei verdwenen. Talal had zijn vader verloren en hij leek zich tot Makana te hebben gewend om de leemte te vullen.

‘Dat zou fantastisch zijn. Ik bedoel, ik heb hier geen familie, eigenlijk, afgezien van mijn moeder. Ik wil dat ze weet waar ik vandaan kom. Begrijp je?’

Makana keek de ernstige jongeman aan en knikte. ‘Ik begrijp het’, zei hij en hij pakte zijn sigaretten. ‘Maak je geen zorgen.’

Een jongen van ongeveer dertien kwam binnen met een zware tas. Toen hij achter de bar was, greep de man hem bij zijn nek, sleurde hem de achterdeur door en begon tegen hem uit te varen. Toen hij uitgeschreeuwd was, kwam hij weer binnen en liep rechtstreeks naar de deur.

‘Hé, hoe zit het met onze koffie?’

‘De jongen brengt het’, mompelde de man, die vervolgens bleef staan en de tijd nam om Talal gade te slaan terwijl die een sigaret opstak. ‘Mohammed,’ riep hij hard met zijn ogen nog steeds op Talal gericht, ‘schiet eens op, er zitten mensen te wachten.’ Toen draaide hij zich met een glimlach om en liep naar buiten.

‘Ik begrijp dat jullie belangrijker dingen te bespreken hadden.’ Het afrokapsel wipte energiek op en neer. ‘Dus je hebt nu de zaak in behandeling, hè? Je bent aan het werk?’

‘Eigenlijk weet ik niet precies hoeveel ik hier kan doen.’

Talal keek gepijnigd. ‘Ik heb hem verteld dat jij de beste bent.’

‘Het is goed. Ik zal het afhandelen.’ Makana had al besloten dat hij Blue Ibis vier dagen, op zijn hoogst een week, zou geven en als er niets uit kwam, zou hij het stilletjes afbreken. Dat zou hem genoeg geld opleveren om het einde van de maand te halen, als hij zuinig was. Wat Talals kans op een huwelijk betrof, hij wilde er zelfs niet aan dénken hoe hij de jongeman het nieuws moest vertellen.

‘Je moet dit oplossen, echt. Mijn leven hangt ervan af.’

‘Dat zal ik onthouden. Vertel eens iets over de onderneming. Hoelang werk je er al?’

‘O, een paar jaar nu. Met onderbrekingen. Het is steeds tijdelijk. In mijn positie moet ik van het ene bedrijf naar het andere verhuizen en alle werk aanpakken dat ik kan vinden.’

‘Ga door.’

‘Ik neem aan dat ik minder vraag dan de meeste tolken. Nou ja, dat weet ik zeker. Ik moet wel. Het is de enige kans op een voorsprong. Negen van de tien keer nemen ze liever geen buitenlander aan.’

‘Je bent toch geen buitenlander, je moeder komt hiervandaan.’

‘Eén blik op je huidskleur is genoeg.’ Talal schudde zijn hoofd. ‘Je weet hoe dat gaat.’

‘Ik kreeg de indruk dat de zaken niet zo goed gaan daar boven.’ Makana stak net een sigaret op toen de jongen de smalle ruimte achter de bar uit kwam en twee glaasjes koffie op het tafeltje zette. Toen hij rechtop ging staan voelde hij Makana’s blik op zich gericht en zijn ogen schoten opzij. Talal was nog steeds aan het woord.

‘Ze teren op hun roem, want ze hadden een naam. Daar gaat nog wel invloed van uit. Maar weet je, loyaal zijn aan hotels die twintig jaar geleden een goede reputatie hadden is tegenwoordig niet zo logisch …’

‘Faragalla verandert niet makkelijk. Wie neemt het over als hij vertrekt? Die jongedame van jou?’

‘Bunny?’ Talal huiverde. ‘Nee, dat zie ik niet gebeuren. Ze heeft een hekel aan het hele gedoe.’

‘Is er nog iemand anders, zijn er zonen?’

‘Geen zonen. Er is een neef, Rami.’

‘Die het filiaal in Luxor leidt.’

‘Ah, dat weet je al.’ Talal stopte met roeren in zijn koffie. ‘Dat is een rare. Hij heeft tegen niemand gezegd dat hij weg zou gaan, van de ene dag op de andere was hij gewoon verdwenen. Het verhaal ging dat hij iets had met een klant. Vrouwen. Je weet wel …’ De wenkbrauwen schoten omhoog naar het afrokapsel. ‘Ik moet gaan. Ik heb een pianoles.’

‘Echt, leer je pianospelen?’ Het was flauw, maar het ontlokte hem een lach.

‘Heel leuk. Nee, ik geef les.’ De pezige jongeman richtte zijn aandacht op het apparaatje in zijn borstzak. De snoeren van de oordopjes waren in de knoop geraakt en hij was plotseling zo geïnteresseerd in het ontwarren ervan dat het de belangrijkste klus ter wereld leek. ‘Heb je ooit van het conservatorium in Wenen gehoord?’ Talal keek op, zag Makana’s niet-begrijpende gezicht en vervolgde: ‘Nou, het is gewoon de allerbeste opleiding die er is.’

‘Ik geloof je op je woord.’

‘Ze hebben me uitgenodigd voor een auditie. Als ze mijn werk goed vinden, krijg ik een beurs voor een jaar.’

‘Dat is geweldig.’

Wenen leek even ver weg als Mars. Waarom hij daarnaartoe wilde, ging Makana boven zijn pet.

‘Er is alleen wel een probleem. Om een visum te krijgen moet ik bewijzen dat ik genoeg geld heb om een jaar lang van te leven. Kun je je voorstellen hoeveel dat is?’ Talal wachtte op Makana’s reactie. ‘Ik zou een bank moeten overvallen om zo veel geld bij elkaar te krijgen.’

‘Zulke dingen komen meestal vanzelf goed.’ Wat een andere manier was om te zeggen dat Makana niets overhad om te lenen. Hij had zelf amper genoeg om van te leven. Talal knikte plechtig, alsof hij niets anders had verwacht. Na een poosje zei hij: ‘Denk je er ooit over om, je weet wel, terug te gaan?’

‘Terug?’

‘Terug naar huis, bedoel ik.’

‘Ik heb daar niets om naar terug te gaan’, zei Makana. Hij tuurde in het glaasje. De koffie had vaag naar afwasmiddel gesmaakt, wat hij merkwaardig geruststellend vond.

‘En als er wel een reden was, zou je dan gaan?’

‘Jij zit vandaag vol vragen.’

‘Maalisj’, zei Talal en hij sprong overeind. ‘Ik had het niet moeten vragen.’

Makana keek de lange, slanke gestalte na, die met grote, slungelige stappen door de galerij naar de ingang liep, en de wirwar van nerveus toeterend verkeer erachter. In zekere zin benijdde hij hem. De jongen bewoog zich in een andere wereld. Hij deed het goed. Als het tussen hem en Bunny, of hoe ze ook mocht heten, niets werd, dan zou dat ook goed zijn. Hij was nog jong. Hij had ambities en beschikte duidelijk over enig talent.

Makana wierp een blik op de bar en stond op. De jongen, die nauwelijks zichtbaar was, was hard bezig iets wat Makana niet kon zien te schrobben. Als blijk van sympathie liet Makana een extra biljet op het tafeltje achter.

HOOFDSTUK DRIE

Op straat stak Makana zijn hand op, maar trok hem schielijk omlaag toen twee taxi’s op schrikbarende wijze dwars over de weg op hem afstoven. De eerste was een statige oude Peugeot, met een grijsharige man achter het reusachtige stuur, waarbij hij in het niet verzonk. De tweede was een kleine, gehavende en enigszins scheve Datsun uit 1970, die onbesuisd drie rijstroken overstak alvorens slippend voor Makana’s voeten tot stilstand te komen. Toen het resulterende getoeter en getier tegen elkaar begon, schudde het autootje op zijn veren. De chauffeur had de omvang van een kleine gorilla. Toen hij zich uit het raampje boog, realiseerde de andere man zich dat hij hier niet tegen opgewassen was en reed weg met een laatdunkend gebaar over zijn schouder.

‘Jallah, ja bey!’ Terwijl hij uit het raampje hing, riep de chauffeur: ‘Maak me niet kwaad door me te laten wachten.’ Meer had Makana niet nodig, hij rukte het achterportier open en stapte in, waarna hij achterover werd gegooid toen de auto optrok. Het interieur was ernstig gehavend en het leek of hongerige honden de bekleding aan flarden hadden gescheurd.

‘U had wel een beetje haast daarnet.’

‘Het spijt me heel erg, meneer.’ De chauffeur zocht zijn blik in het achteruitkijkspiegeltje, hoewel uit zijn toon niets van berouw sprak. ‘Ik bedoelde het niet kwaad, maar geloof me, in deze branche moet je vechten. Ik zweer bij Allah, elke ochtend spreek ik mezelf toe dat ik een krijgsman ben die ten strijde trekt. Ik heb vijf kinderen die moeten eten.’

‘Breng me naar Imbaba.’

‘Haadir, ja bey.’ De chauffeur worstelde met de protesterende versnellingspook, klemde hem piepend op zijn plaats zodat Makana er daadwerkelijk medelijden mee kreeg. ‘Ik breng u sneller dan het weerlicht.’

‘Als ik er maar heelhuids aankom.’

Onder het rijden dacht Makana na over Faragalla. Hoe langer hij bij hun ontmoeting stilstond, hoe meer het hem voorkwam dat de stuntelige onbekwaamheid van de man slechts een handig schild was om zich achter te verbergen. Zelfs als de brief een dreigement bevatte, dan was het zo verhuld dat er een schuldig geweten voor nodig was om het überhaupt te zien.

Terwijl de wagen schurend en sputterend zijn weg vervolgde, werd Makana zich ervan bewust dat de reus hem in het spiegeltje gadesloeg.

‘Is de broeder hier voor zaken?’

Makana was het gewend om voor bezoeker te worden aangezien. Als het niet vanwege zijn donkere huid was, dan verried zijn accent hem wel onmiddellijk.

‘Ik woon hier’, zei hij mat.

‘Ja ahlan wa sahlan, u bent meer dan welkom, Efendim. Als u ooit een wagen nodig hebt …’ Met een opvallende vaart en behendigheid voor iemand van zijn omvang trok de chauffeur een visitekaartje onder de strook zwart-wit dalmatiërnamaakbont op het dashboard uit. ‘Vierentwintig uur per dag’, voegde hij eraan toe en hij stak een dikke wijsvinger omhoog. ‘Als Allah en de monteurs het toestaan.’ Makana wierp een vluchtige blik op het kaartje toen ze de rivier overstaken naar de westelijke oever. Boven een telefoonnummer stonden de woorden: sindebad car & limoseen servise – 24hrs anytime. Makana leunde over de rugleuning van de passagiersstoel om het profiel van de grote man beter te kunnen zien.

‘Ben jij het, Sindbad?’

‘Ja, natuurlijk ben ik het, wie zou het anders zijn?’ Geërgerd keek de chauffeur achterom en onderbrak zichzelf. Zijn vlezige trekken rimpelden toen hij zijn ogen opensperde. Even dreigde er een abrupt en onaangenaam einde aan de rit te komen toen de auto dwars over verscheidene rijstroken heen en weer terug zeilde als een eend die over een ondergelopen weiland scheert. Hij hoorde het resulterende getoeter en gevloek niet eens.

‘Bent u het echt, ja basja?’

‘Hoe gaat het met je, Sindbad?’

‘Ik vraag u’, klaagde de grote man. ‘Kijk eens hoe laag ik gezonken ben. U kende me toen ik voor Saad Hanafi werkte. Dat was nog eens een tijd.’ Hij wees op het smoezelige overhemd en de broek die hij droeg. ‘Ik sla een armzalig figuur vergeleken bij die trotse man.’

Sindbad had ooit een veelbelovende carrière als bokser voor zich gehad. Een paar jaar geleden hadden ze elkaar ontmoet toen hij als chauffeur voor een van de rijkste mannen van Caïro had gewerkt. In die dagen had hij in een pak achter het stuur gezeten.

‘Je hebt het nooit prettig gevonden om die kleren te dragen, hè?’

‘Om eerlijk te zijn, ja basja, ik voelde me er stijf in, net zo’n pop in de etalages in de Talat Harbstraat. Maar ik heb het nog wel. Soms denk ik er weleens over om het aan te doen naar het werk, gewoon als herinnering aan hoe het vroeger was.’ Sindbad schudde zijn hoofd. ‘Maar het is niet hetzelfde. Dat is niets ooit.’

‘Je bent je baan dus kwijtgeraakt?’

‘Toen de oude man doodging, stortte alles in. Ze hebben ons allemaal ontslagen.’

‘Het spijt me dat te horen.’

‘Nou, om de waarheid te zeggen kwam het goed uit. Ze hebben me genoeg geld meegegeven om deze auto te kopen en nou ben ik mijn eigen baas. Dat is nergens mee te vergelijken, dat kan ik u wel zeggen. Ik zou voor niets ter wereld terug willen. Niet nu. Hoe slecht het ook gaat. Als je voor jezelf werkt, kun je je waardigheid bewaren. Begrijpt u wat ik bedoel?’

‘Ik denk van wel.’

Sindbad klopte, zoals je een kat met een woest, onvoorspelbaar karakter zou aaien, zachtjes op het stuur. ‘Eigenlijk heb ik hem van mijn zwager overgenomen, die heeft altijd problemen met geld. Ik deed hem er een plezier mee.’

‘Ik snap het’, zei Makana. Het verklaarde veel. ‘Dus nou ben je je eigen baas.’

‘Alhamdoelillah!’

‘Heb je nog mensen om je te helpen of doe je alles alleen?’

‘Ik ben alleen, Effendim.’

‘Hoe lukt het dan om vierentwintig uur per dag te werken?’

Sindbads gezicht betrok. ‘Ik heb een vrouw en vijf kinderen. Wanneer de Heer je zo’n leven schenkt, is het niet de bedoeling dat je slaapt.’

Het verkeer was de gebruikelijke knoop van heet metaal en walmen, maar Sindbad beschikte over een scherpe blik. Onophoudelijk rukte hij aan de versnellingspook, draaide aan het stuur, schoot door openingen en trok snel een spoor door de dichtgeslibde opstoppingen. Al gauw kwamen ze aan bij de verwrongen eucalyptusboom die gevaarlijk overhelde op de oever van de rivier. Beneden wachtte de awama, zo vorstelijk als de afgezant van een lang vergeten koninkrijk.

‘Wat doe je morgen?’ vroeg Makana toen hij uitstapte.

‘Ik sta tot uw dienst, ja basja. U hoeft maar te bellen.’

Makana keek de zwart-witte taxi na toen die rammelend en uitlaatgassen uitstotend wegreed. Daarna draaide hij zich om en liep het pad af naar de rivier. Op dit tijdstip van de dag, bij het vallen van de avond, leek de awama al haar onvolkomenheden en gebreken kwijt te zijn. Bij het vervagen van het licht scheen de woonboot in al haar vroegere glorie uit de schaduw op te doemen, althans, dat vond Makana.

Een grote, onverzorgde man, die het merendeel van zijn tanden miste stond in de deuropening van Oemm Ali’s krotje op een stuk suikerriet te kauwen. Het was Bassam, haar nietsnut van een broer, die ongeveer een maand geleden was opgedoken en geen haast scheen te hebben om terug te keren naar zijn dorp in de delta. Blijkbaar had zijn vrouw hem verlaten. ‘De eerste keer in haar leven dat die vrouw iets verstandigs heeft gedaan.’ Oemm Ali was niet het type dat een blad voor de mond nam. ‘Had ze hem nou maar vergiftigd voor ze ging …’

Bassam spuwde een dot uitgekauwde pulp uit en zwaaide met zijn vinger naar Makana toen die langskwam. ‘En vergeet de huur van deze maand niet. Mijn zus is te teerhartig, maar je moet niet denken dat je die spelletjes met mij kunt spelen.’ De vinger verdween in zijn mond om er iets uit te pulken wat tussen zijn overgebleven kiezen was blijven steken.

‘Waarom gaat hij niet gewoon naar huis?’ Azieza, Oemm Ali’s jongste dochter, lag languit op Makana’s bank, want ze verstopte zich hier geregeld als ze ertussenuit wilde. De deur op slot doen had geen enkele zin. Hij had het idee dat Azieza door het raampje aan de kant van het water naar binnen klauterde. Het maakte niet uit hoe zorgvuldig hij de luiken sloot, ze slaagde er moeiteloos in binnen te komen. Nu lag ze een van zijn boeken te lezen, of te doen alsof. De schele Azieza was de slimste van het hele stel. Haar wulpse oudere zus was even slonzig als lui en als ze er niet toe gedwongen werd, zou ze geen vinger uitsteken. En op de rijpe leeftijd van elf was haar broertje Saif al een volleerd delinquent. Hij had Makana’s bezittingen al doorzocht en er niets van zijn gading tussen aangetroffen. Azieza bewaakte de woning met een vurig besef van fatsoen. Ze hield de boel schoon zonder dat het haar werd gevraagd. In ruil daarvoor stopte Makana haar wat geld toe wanneer haar moeder, broer en zus niet keken.

‘Stel dat er per ongeluk een steen op zijn stomme kop valt als hij ligt te slapen, zou ik dan naar de gevangenis moeten?’

‘Het is je oom. Hij is familie.’

‘Het is niet bij de wet verboden om de pest te hebben aan je familie.’

Makana moest toegeven dat ze daar gelijk in had. Ongetwijfeld zou het leven op de rivieroever Bassam vroeg of laat gaan vervelen en zou hij besluiten naar huis te gaan om zijn vrouw terug te halen of, als dat niet lukte, een ander onnozel wicht te vinden om mee te trouwen.

‘Hij zegt dat we jou eruit moeten gooien en hier zelf moeten gaan wonen.’

‘Zegt hij dat?’

‘Ga je hem nou vermoorden?’ Azieza ging geestdriftig rechtop zitten. Hoofdschuddend liep Makana naar de keuken om koffie te zetten.

‘Ga nou maar naar huis. Ik moet werken.’

Met tegenzin stond ze op en liep naar de deur. ‘Nou, als je me morgen dood vindt, moet je niet bij mij komen klagen.’

Makana hoorde haar gaan, terwijl ze zacht in zichzelf zong en de planken onder haar voeten kraakten. Hij kon niet naar haar kijken zonder aan zijn eigen dochter, Nasra, te denken. Hoe oud zou die nu zijn geweest?

Er ging nauwelijks een dag voorbij dat hij niet terugdacht aan die nacht op de brug. Steeds opnieuw liet hij de beelden aan zijn geestesoog voorbijtrekken. Het leek of hij gedwongen was voortdurend dezelfde vragen te stellen. Hun levens waren in gevaar geweest. Er was geen andere keuze geweest dan vluchten, dat wist hij. Maar had hij het anders aan kunnen pakken? Als hij dat had gedaan zouden ze dan nu nog in leven zijn? Het waren vragen waarvan hij wist dat hij er nooit een antwoord op zou vinden.

De laatste zonnestralen lekten uit de lucht weg toen hij de trap naar de bovenverdieping op klom. Makana gooide zijn jasje uit en stak een sigaret op, waarna hij zich in zijn leunstoel installeerde om de zon onder te zien gaan. Dit was zijn favoriete tijdstip, wanneer de furie van de dag eindelijk afnam en de wereld met een zucht van verlichting op zijn rug leek te gaan liggen voordat de avond in alle ernst begon. Boven op de brug werd de zonsondergang aangekondigd door het vertrouwde getoeter van claxons, zo nu en dan onderbroken door het blaten van een muzikaal intermezzo op een sirene. Je kon nooit horen of het een grappenmaker was of echt een ambulance met de hopeloze opdracht door de opstopping te breken. Hij dronk zijn kopje leeg, stak zijn tweede sigaret op en concentreerde zich op de brief die Faragalla hem had gegeven.

In een ander leven had hij een beroep kunnen doen op geavanceerde forensische technieken voor vingerafdrukken of zelfs dna-identificatie, maar dat was geen optie meer voor hem. Het viel ook niet te zeggen wat het nut zou zijn geweest, want hij had geen idee hoeveel mensen de brief hadden aangeraakt. Wat uiteindelijk betekende dat de enige aanwijzingen die hij hoopte te kunnen vinden in de inhoud van de brief zelf moesten liggen. Het daglicht was nu bijna helemaal weg. Hij ging aan de grote tafel zitten, die één wand besloeg en die zijn kantoor vormde. Hij knipte de bureaulamp aan en rommelde in de lade op zoek naar een vergrootglas. De brief was duidelijk afgedrukt, niet met een simpele kantoorprinter, maar met inkt en een drukletter. Makana legde het vergrootglas weg, pakte een exemplaar van de Koran en zocht soera nummer 53 op: Soerat al-Nedjm. De ster. Hij las:

‘De ongelovigen volgen ijdele gissingen en de grillen van hun eigen ziel, hoewel de leidende hand van hun Heer hen allang heeft bereikt.

Hebt gij nagedacht over hem die het geloof de rug toekeert, aanvankelijk weinig geeft en vervolgens helemaal niets? Weet hij en kan hij zien wat verborgen is?’

De stapel naslagwerken en encyclopedieën, die hij door de jaren heen had vergaard uit diverse boekwinkels en tweedehandskramen rond de Ezbekiyyamarkt, vormde nu een zuil naast de tafel. Hieruit kwam hij te weten dat de ster in de Korantekst naar Sirius verwees, de helderste, vaste ster, die als eerste aan de hemel rees, vandaar de Arabische naam: al-Sji’ra, wat ‘de leider’ betekent.

In het oude Egypte was de ster bekend als Sothis of Sopdet en hij werd geassocieerd met Anoebis, de god die de ene keer met de kop van een jakhals werd voorgesteld, de andere keer met de kop van een hond. Hij werd aangetroffen op graftombes en bewaakte de weg naar de onderwereld. Dit verklaarde de Latijnse naam, Canis Major, of de Hondsster. Sothis stond voor verandering. De hergeboorte van de aarde. Het zonnejaar ging van start wanneer de Hondsster vlak voor zonsopgang aan de oostelijke horizon rees, wat het begin aangaf van de jaarlijkse overstromingen die essentieel waren voor de landbouw. Men geloofde dat de afwezigheid aan de hemel samenviel met de reis van Osiris door het dodenrijk en dus werd dit geassocieerd met de wederopstanding van de doden. Voor de Grieken was de ster de poort naar de hel, waaruit vuur stroomde – de oorzaak van onrust tijdens de zogenoemde hondsdagen voorafgaande aan de overstroming, wanneer de stijgende hitte mensen gek maakte.

Makana schoof de boeken ten slotte opzij en stak nog een sigaret op. Astronomie. De oude Egyptenaren. Hij stond op en liep naar de reling. Hij voelde zich onrustig, maar kon er niet achter komen waarom. De lampen van Zamalek wervelden in het water bij zijn voeten. Van een bootje dat beneden langsvoer steeg vrolijke muziek op. De passagiers werden stroboscopisch verlicht door de discobeat die pulseerde door een snoer lampen, waarvan de kleuren op het donkere water weerkaatsten. Toen ze hem zagen, begonnen de jonge mannen en vrouwen wild te zwaaien en te juichen. Als het zo doorging, dacht Makana, liep hij nog het risico een historisch monument te worden.

Een regel uit de soera speelde steeds door zijn hoofd: ‘Weet hij en kan hij zien wat verborgen is?’