Caterina Bonvicini

De man die flirtte met de domheid

Uit het Italiaans vertaald door Manon Smits

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van de Europese Commissie in het kader van het programma Cultuur 2000

Oorspronkelijke titel Di corsa, verschenen bij Giulio Einaudi Editor s.p.a., Turijn 2003

Oorspronkelijke tekst © Caterina Bonvicini, 2003

Published in agreement with PNLA/Piergiorgio Nicolazzini Literary Agency

Nederlandse vertaling © Manon Smits en De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp en -illustratie Marlies Visser

isbn 978 90 445 2274 7

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1. Het mysterie van het meer

Michele is dertien jaar. Hij fietst: hij heeft al zijn gedachten naar zijn benen overgebracht, hij trapt met een onstuitbare energie. Voorovergebogen op zijn fiets krijgt hij zijn eigen knieën tegen zich aan. Het zomergroen van de lindebladeren verglijdt snel achter zijn silhouet.

Clara, die in het kinderstoeltje aan het stuur zit, spreidt haar armen en probeert de lucht te grijpen met haar handjes. Ze heeft haar speentje in de mond, om te voorkomen dat het valt lacht ze alleen met haar ogen. Op haar manier, welteverstaan: zonder ze samen te knijpen of half te sluiten. Wanneer ze blij is spert Clara ze juist wijd open, haar ogen, alsof ze ze helemaal wil vullen. Ze zuigt alles wat ze ziet op door haar pupillen. Ze is net drie, Claretta, en het leven bevalt haar nu al.

Michele remt met zijn hakken, er waait wat stof op en Clara wuift (geërgerd) de grijze wolk weg. Ze trekt gedecideerd haar speen uit haar mond en begint te hoesten om te benadrukken hoeveel last ze ervan heeft. Ze trekt een gezicht naar Michele, voor het geval het hem nog niet duidelijk was dat hij beter wat hoffelijker had kunnen remmen, en dan niest ze tamelijk ongeloofwaardig. Michele tilt de kleine, nog onvolmaakte diva op, hij dopt haar als een erwt uit haar stoeltje. Clara legt haar voorhoofd tegen het zijne: ‘Vandaag vind ik je niet leuk.’ En met een sluwe blik voegt ze eraan toe: ‘Vandaag niet … Vandaag wel …’

Het concept van verleden en toekomst is Clara nog tamelijk onduidelijk, maar ze voelt feilloos aan hoe vergankelijk het heden is.

Michele zet haar op de grond, en voor hij een antwoord heeft kunnen verzinnen is ze al verdwenen. Ze lacht, ze babbelt in zichzelf, een aaneenrijging van hoge klanken, misschien zijn het gesprekken tussen eekhoorntjes. Michele zou maar wat graag één zo’n berichtje willen ontcijferen, maar hij voelt zich onherroepelijk uitgesloten. Clara ligt languit op de grond, het is niet duidelijk of ze in zichzelf lacht of naar de hemel, ze grijpt zich vast aan het gras, trekt wat sprieten uit de grond en wrijft ze fijn met haar vingertoppen, dan gooit ze dat tot peterselie gereduceerde gras in de lucht en laat het op haar buik vallen. Ze doet haar schoenen uit; haar broek tot op de kuiten, haar handen in de nek, zo blijft ze naar de wolken staren, spelend met een margrietje dat ze met haar tenen heeft geplukt. Michele, lange slungel die hij is, weet zich nog niet goed raad met zijn lichaam, alsof hij in een staak zit die niet van hem is, en hij probeert via Clara’s kinderlijfje dat met zo veel aangenaam gemak bewoond wordt het geheim van de harmonie te doorgronden.

Maar plotseling springt Clara overeind. Er beweegt iets ingewikkelds in haar blik. Ze wordt rood, het lijkt of ze wordt overvallen door een gevoel dat haar ogen niet kunnen verdragen. Het lijkt een soort knagende onrust die geen duidelijke vorm heeft, die pijn die volgens raadselachtige natuurwetten als een vloek elke levensvreugde, hoe onschuldig ook, vergezelt. Uit het niets, onverklaarbaar, bijna dierlijk: een huilbui. Gelukkig wel een kinderlijke huilbui, die in wezen makkelijk kan worden afgedaan als aanstellerij zodat alles weer normaal wordt, zodat die ondermijnende kracht wordt teruggebracht – traan voor traan – tot het reeds bekende.

‘Stel je niet aan, Claretta!’

Michele spreekt die zin uit als bezwering van het onbekende, maar het is te laat. Het woord is al aangetast door de intuïtie.

Even later lacht Clara alweer, ze wil pirouettes draaien, vliegen als een vliegtuig, ze maakt danspasjes. Maar Michele is in gedachten verzonken en als zij aan hem trekt buigt hij als een rietstengel.

Micheles moeder en Clara’s vader hebben sinds kort een relatie, en ze hebben besloten de augustusmaand samen met hun kinderen op het platteland door te brengen in zijn buitenhuis. Claretta is niet geïntimideerd door de aanwezigheid van die twee vreemden, integendeel. Al vanaf de eerste dag spant ze hen voor haar karretje: er is veel werk te doen, poppen die in bed moeten worden gelegd, bootjes die door de lucht bewogen moeten worden, er moet nog een man worden gevonden voor Sneeuwwitje en de gemene heks moet nog van de toren worden gegooid, en je kunt moeilijk alles in je eentje doen.

Michele daarentegen is niet zo veeleisend. Gedwee volgt hij zijn moeder, schommelend op zijn lange poten, met zijn trouwe hondenogen. Hij geeft geen kik.

Marta is een moeder die zo lastig is als een dochter, ze is een kluwen van verlangens, een wirwar van frustraties. Ze is actrice in het theater. Sinds een paar jaar werkt ze om de huur te kunnen betalen in een hondensalon, maar ze heeft al talloze baantjes gehad. En om de drie maanden heeft ze een nieuwe vriend. Vandaag is het Luca, de therapeut, en zitten ze in zijn buitenhuis. Morgen is nog maar afwachten.

Zo is het gegaan en Michele vindt het best meevallen, hij vreesde al het ergste. Als je bedenkt dat Marta in juni, toen ze verliefd was op een documentairemaker, nog van plan was om per kano door Congo te trekken … Michele slaakt een zucht van verlichting als hij bedenkt dat die reis, ontsproten aan zijn moeders ontembare fantasie, hem bespaard is gebleven, blij dat hij ongestoord kan lezen zonder zich druk te hoeven maken om piranha’s, bloedzuigers en krokodillen.

Uiteindelijk zou hij toch gewoon aan het zwembad van een hotel zijn beland, dat weet hij best. Net als vorig jaar, toen Marta helemaal in de ban was van Nepal en de mond vol had van trekking en tentjes, toen waren ze met een rugzak op reis gegaan maar had ze niet eens gewacht tot haar toenmalige held was teruggekeerd van zijn Himalaya-expeditie om er alweer de brui aan te geven, omdat ze het zat was om per taxi door Kathmandu rond te rijden. En zo waren Michele en zijn moeder die zomer van 2000 in Rajasthan terechtgekomen, met z’n tweetjes, zonder lastige partners. En die blik, die begerige blik van de kleine Clara, die had Michele die zomer voor het eerst gezien, in de ogen van zijn moeder.

Ze zijn nu in Clara’s slaapkamer, in het donker. Marta heeft het meisje op schoot, ze spelen met een toverlantaarn. Moeilijk te bepalen wie van de twee er het meest in opgaat. Michele zit vanuit een hoekje naar hen te kijken: wang aan wang staren ze naar het enorme schouwspel op de muur, fluisteren elkaar geheimpjes toe, volgen dat ballet van licht met hun hele lichaam. Het silhouet van een olifant verschijnt en meteen zijn ze in Afrika. Dan draait Marta zich om, op haar gezicht verschijnt de beeltenis van een zeehond: ‘Jij had toen je klein was ook zo’n toverlantaarn, maar je probeerde hem alleen maar kapot te maken.’

Het stilzwijgen van Michele, kleurloos, blijft onopgemerkt: Claretta kraait van plezier wanneer ze een beer op het plafond ziet verschijnen.

Het is avond. Blootsvoets loopt Marta op haar tenen over het balkon. Voor het raam van haar zoon blijft ze staan en kijkt even hoe hij ligt te slapen. Niet veel te zien; hij ligt in het laken gedraaid, je ziet alleen een soort ademende rups, iets wits dat zachtjes op en neer gaat.

‘Mitch?’

Marta staat tegen de balkondeur aan geplakt over het raam te aaien. Haar vingers glijden over het glas en lijken iets te zoeken. Ze begint met haar nagels te tikken.

Michele heeft niet de energie om overeind te komen.

‘Mitch? Mag ik binnenkomen?’

Michele doet het raam open als een slaapwandelaar. Marta schiet als een windvlaag door de kamer en ploft op zijn bed neer, met een klap, zonder enige gratie.

‘En? Vind je hem niet leuk?’

Michele probeert zittend verder te dromen, hij antwoordt met zijn ogen dicht, mummelt maar wat.

‘Hm?’

‘Luca!’

‘Mmm.’

‘Het is wel een interessante man, hè?’

‘Mmm.’

Marta gaat languit liggen, Michele laat zich als een verslagen soldaat tegen het decolleté van zijn moeder aan zakken. Marta legt haar kin tussen de donkere haren van haar zoon, ze praat zachtjes in zichzelf. Ze kijkt naar het plafond en glimlacht.

Aan tafel bestudeert Michele de nieuwe vrijer van Marta. Hij kijkt hem recht in de ogen om de lichtheid van zijn pupillen te bepalen, een soort zielsmeter. Ze stralen als een gloeilamp, zonder enige twijfel, de felheid van het licht in een supermarkt.

Luca staat op om nog wat pasta op te scheppen. Hij glimlacht. Clara wil zijn bier, Luca giet er een beetje van in haar roze, plastic beker. Maar Clara wil uit zijn flesje drinken, ze kijkt iedereen lief aan om haar zin te krijgen. Marta reikt haar het bierflesje aan, wat haar een woeste blik van Luca oplevert.

Michele concentreert zich op de mond van de beklaagde. Het bevalt hem niet dat die voortdurend naar rechts hangt, de ene keer vanwege een scheef lachje en dan weer voor een zucht, nee, die lippen bevallen hem helemaal niet.

Micheles kleine, onzichtbare rechtbank heeft zijn eigen ethiek, hij zou nooit en te nimmer iemand willen veroordelen zonder eerlijk proces. De zielsmeter, de mondproef … Akkoord, het zijn geen verpletterende bewijzen, maar de procedure is strikt vastgelegd, de wet is voor iedereen gelijk.

Laatste toets: de handen. Veroordeling. Luca strijkt er zijn haren mee glad, legt ze op zijn buik, aait over zijn gladde, baardloze wangen. Te zelfingenomen, dat is helemaal geen goed teken. Hij zal het nerveuze getik van Marta’s lange vingers niet begrijpen, hij is niet voldoende toegerust om in te grijpen wanneer de velletjes langs haar nagels bloederig worden, hij zal niet in staat zijn om op het juiste moment de onvoorspelbare loop van haar aderen te strelen, op die fragiele rug van haar. Hij mag dan psychoanalyticus zijn, getraind om gevoelens van onrust in goede banen te leiden, maar hij heeft niet de juiste handen.

Ineens draait Luca zich om: ‘Wat zit je toch naar me te staren?’

Twee dagen later heeft Luca Michele al helemaal voor zich gewonnen. Hij heeft hem geleerd hoe je een rolluik kunt repareren, ze hebben het dressoir groen geverfd, ze hebben planken opgehangen in de kelder en daarvoor zelf alle balken gezaagd. Michele is ervan onder de indruk hoe handig zijn vriend is, hij houdt de boormachine vast en volgt aandachtig zijn bewegingen. Luca’s ogen gloeien wanneer hij het hout streelt, demonteert en in elkaar schroeft. Ze zijn ook wezen vissen, de vliegen die ze hebben geprepareerd zijn ware kunstwerkjes, voor vissen die er verstand van hebben. Michele heeft er een bewaard in een blauw doosje, die gaat hij tentoonstellen in een vitrinekastje op zijn kamer.

Uiteindelijk raakt hij altijd verknocht aan de vriendjes van zijn moeder, het is bijna alsof hij zich aan hen hecht om Marta te dwingen vaart te minderen, en als het even kan tot stilstand te brengen. Maar elke keer houdt hij er alleen maar weer een gemis aan over.

Misschien dat het nu gaat lukken, met deze twee rechterhanden, met al dat geduld. Deze man, zo evenwichtig: het beste wat hun kon overkomen. Hopelijk gedraagt ze zich nu voorlopig.

Ze zijn bij het krieken van de dag vertrokken, met de hengels en een koeltas. Inmiddels staat de zon hoog, ze dobberen zwijgend in het bootje. Michele zet zijn pet recht en knijpt zijn ogen tot spleetjes, hij is zijn zonnebril vergeten. Luca eet een abrikoos en spuugt de pit in het meer. Michele komt met een ruk overeind en door zijn bruuske beweging begint de boot te wiebelen: ‘Luca! Kijk daar! Een gigantische vis.’

Luca draait zich langzaam om, wankelend komt hij bij Michele staan. Er steekt een zilverkleurige rug boven het wateroppervlak uit.

‘Zoiets heb ik nog nooit gezien. Misschien is het een meerval, die kunnen wel twee meter worden en vijftig kilo zwaar wegen.’

‘Een meerval?’

‘Of een stuk plastic.’ Luca bijt spijtig op zijn dunne lippen. Hij wil de jongen niet graag teleurstellen.

‘En stel dat het een lijk is?’ Michele slaat zijn handen voor zijn wangen.

‘Kom, we gaan ernaartoe.’ Luca knipoogt naar hem, hij kan hem deze sensatie niet onthouden. Ze roeien er haastig naartoe, ze zijn nog maar een paar meter van het mysterieuze ding af.

‘Kijk! Hij gaat weer onder water!’ Michele wijst naar de draaikolk waardoor het ding onder water wordt gezogen.

‘Laten we terug naar de kant gaan, Mitch. Ik heb geen idee wat het kan zijn, maar we kunnen het beter vanaf de kant bekijken, met de verrekijker.’ Luca maakt nu geen grapjes meer. ‘Wat het ook is, we kunnen maar het beste aan wal staan.’ En hij trekt aan het koord om de motor te starten. Het bootje scheert over het water, het vliegt bijna, zo licht is het.

Zodra ze aan wal zijn rennen ze naar het huis om de verrekijker te halen. Marta rent opgewonden met hen mee en sleept Claretta achter zich aan. Ze brengen de hele middag op de oever door. Niets. Verdwenen. Het enige wat ze spotten is een forel.

‘Jullie houden ons toch niet voor de gek, hè?’

‘Nee, mama, ik zweer het je. Het was enorm en helemaal glibberig, het leek wel van gelei.’ Michele wappert met zijn handen, hij tekent de contouren van het monster in de lucht.

‘Gelei?’

‘Echt waar, Marta. We hebben het echt gezien. Maar het kan ook een stuk plastic zijn geweest.’

Michele blijft vasthouden aan de hypothese van een misdrijf.

‘Luca, luister …’ en hij trekt hem aan zijn overhemd. ‘Ik vond het net een lijk dat in een plastic zak was gewikkeld en dat … dat …’ hij slikt, ‘dat in het water is opgezwollen. Laten we de politie bellen!’

‘De politie! Joepie!’ gilt Clara, rondhuppend als een kikker.

De carabinieri komen, ze luisteren geduldig naar het hele verhaal dat op kalme, sceptische toon wordt verteld door Luca en hier en daar van een emotionele noot wordt voorzien door Michele.

‘Er is hier in de buurt een stortplaats, het kan best zijn dat er iets van rotzooi in het meer is beland.’

Ze zijn allemaal teleurgesteld over het antwoord. Aan tafel praten ze over watermonsters, seriemoordenaars, ufo’s.

Binnen een paar dagen is Michele helemaal vertrouwd geraakt met de tuin. Er ontgaat hem geen blaadje, geen grassprietje, geen stuifmeelkorreltje in lucht. Ze hebben zich kapotgewerkt, hij en Luca. Ze hebben de laurierhaag gesnoeid, de pruimen geplukt, het gras gemaaid. Wat is het heerlijk hier bij het buitenhuis, denkt Mitch, terwijl hij de gieter laat vollopen. Vastberaden loopt hij naar de pasgeplante appelboom, die wordt gestut door een rand van bamboe. De gele blik van de brem volgt hem, de geur van de lavendel vergezelt hem. Hij heeft net een nieuwkomer ontdekt: er is een jonge loot van een lindeboom die een hoekje heeft veroverd op een paar centimeter van het beton. Hij heeft geen ruimte om uit te groeien, wat jammer.

Op de bovenverdieping een knallende deur. Een monoloog van een furieus keffend hondje. Dan een wat zwaarder, regelmatig geblaf. De wind voert flarden van een gesprek mee, die over elkaar heen buitelen en beurtelings de boventoon voeren. ‘Jij snapt het niet, ik … maar wat hoop je dan te vinden? … kan zijn dat ik als een eenzaam vrouwtje eindig, maar … zó naïef, gelukkig zijn! … nee, jij hebt niet … zeker weten van niet … ik? … donder op … mijn huis, opgedonderd … geen geduld meer … met jouw hyste… wat doe je nou?’

Marta is het balkon op gerend, over het afstapje gestruikeld en tegen de tafel aan gevallen, die is omgekieperd. Er komt een koekblik omlaagtuimelen vanuit de lucht, dat precies in de lavendelstruik belandt: de bladeren buigen zich naar de vierkante vorm van het blik, de koekjes schieten over de mooie paarse struik heen. Door de ijzeren balustrade komt een bestseller aan vliegen, waardoor het piepjonge lindeboompje wordt geplet. Een aardewerken asbak knalt boven op de bloembak met primula’s, die met de grond gelijk worden gemaakt.

Michele staart naar zijn schoenveters en draagt zijn pijn over naar zijn rubberen zolen.

‘Michele, we vertrekken!’ Marta komt aanstormen op de veranda.

Michele ziet de documentairemaker weer voor zich, de kano en de aardkleurige rivier, de ondoorgrondelijke blik van een krokodil: hij beschouwt zichzelf als verloren, hij is alweer in Congo.

‘Pak je spullen, snel! We gaan weg!’

Michele loopt schoorvoetend naar haar toe.

Clara komt aanrijden op een gele trapauto, ze remt tegen een ladekastje en kiept om: ‘Ik ga ook mee.’

Marta blijft staan, van haar stuk gebracht. Luca slaat zijn handen voor zijn gezicht. Clara kijkt om zich heen: ze begrijpt niet wat het probleem is, maar nu ze toch eenmaal alle aandacht heeft, goedschiks of kwaadschiks, besluit ze ervan te profiteren en begint ze Marta na te bauwen.

‘Snel! Snel! We gaan …’

Dan buigt ze zich over de scherven van de asbak, raapt er een op.

‘Heb je hem kapotgemaakt?’

En ze glimlacht naar Marta, met instinctieve solidariteit.

Marta is aan het inpakken, snuivend propt ze haar kleren lukraak in haar tas, zonder ze op te vouwen. Michele zit ineengedoken in een hoekje, hij zegt geen woord. Dan staat hij op, gaat op zijn tenen de kamer uit en loopt de gang door naar de kamer van Luca. De deur staat op een kier, hij duwt hem voorzichtig open. Hij treft Luca languit op bed aan, starend naar het plafond.

‘Het spijt me’, fluistert de jongen.

‘Mij ook, vooral voor jou. Je moeder is …’ Luca komt half overeind, maar stopt dan. ‘Sorry.’

‘Geeft niet.’ Michele leunt met zijn hoofd tegen de deurpost.

‘Vergeet Clara niet gedag te zeggen, dat zou ze niet leuk vinden.’

‘Natuurlijk vergeet ik dat niet. Je weet dat, dat …’

‘Ik weet niets meer.’

‘Jammer dan.’

‘Wat jammer dan?’

‘Dat je niets meer weet. Eerst wist je een heleboel dingen. Ik vind het wel een beetje jammer dat je die nu niet meer weet.’

‘Mitch?’ Luca wenkt hem.

‘Ja?’ Michele gaat op de rand van het bed zitten.

‘Niets’, en Luca geeft hem een aai over zijn bol.

Michele kijkt hem met een vermoeid lachje aan. Hij staat op en wil weglopen, maar dan draait hij zich ineens weer om. ‘Zeg, Luca, eh … Ik snap er niets van. Wat is er gebeurd?’

Luca zucht. Hij weet echt niet wat hij moet zeggen. Hij wrijft over zijn voorhoofd, kijkt dan langzaam op: ‘We hebben allebei een andere kijk op het leven.’

‘O.’ Michele staart hem verbluft aan. ‘Hoe bedoel je?’

Luca schenkt hem een verslagen lachje. Waarom vraagt hij dat niet aan zijn moeder? Micheles grote zwarte ogen kijken hem verwachtingsvol aan, Luca kan nu niet meer terug.

‘Ach … Het begon met iets heel onbenulligs. Omdat we naar het meer wilden, weet je? En ik wilde dat ene pad nemen. Dat we altijd nemen, zeg maar. Dat is schitterend, je hebt het zelf ook gezien. Als je dan in dat bosje komt en die Romeinse zuil opduikt … En die Libanonceder van driehonderd jaar oud. Je komt daar altijd die vos tegen, en het stikt er van de eekhoorntjes. Wat wil je nog meer?’

Michele luistert met gebogen hoofd, alsof Luca een sprookje aan het vertellen is. Maar zijn gefronste wenkbrauwen zijn als haakjes die elk moment weer terug in de werkelijkheid gegooid kunnen worden. Zo te zien wil Michele zich niet helemaal overgeven aan de zoetheid van het verhaal, omdat hij niet kan vergeten dat de hele scène slechts de voorbode van een drama is. Als Luca zijn gezicht ziet, is hij even stil. Hij slaat zijn ogen neer.

‘Marta wilde het andere pad uitproberen, dat langs de oever. Ik kom er nooit meer, maar ik ken het wel. Het is er smerig, iedereen laat er zijn troep achter na het picknicken, er zijn kiosken waar het net zo druk is als bij een café in de stad, er worden waterfietsen verhuurd.

Michele luistert met ingehouden adem. Wat is nu eigenlijk het probleem, lijkt hij zich af te vragen terwijl zijn hals ietwat intrekt. Luca haalt beschaamd zijn schouders op.

‘Er ontstaat een discussie. Marta zegt dat ik een egoïst ben, dat ik het pad langs de oever alleen niet met haar wil nemen omdat ik hier elke zomer kom. Ze pakt haar rugzak en zegt: “Dan ga ik wel alleen.” Maar we zijn hier om bij elkaar te zijn, dus dan slaat het nergens op om allebei je eigen gang te gaan, toch? Ik herhaal voor de zoveelste keer dat het daar vol troep ligt. Zij verheft haar stem, ze begint te schreeuwen dat ik kleinzielig ben, dat één roestig blikje heus niet zo’n ramp is. Volgens haar stel ik me vreselijk aan, ben ik gewoon obsessief en kan ik niet van het leven genieten. En dat vanwege een beetje afval! Ik probeer me te beheersen en stel voor om door het bos te lopen en dan een fijne ochtend vlak bij het water te hebben, zoals zij wil, maar dan op de boot. Dat is toch precies hetzelfde? Beter nog, zelfs. Maar zij blijft zich koppig verzetten. Ze snuift en zegt dat ik de pot op kan met dat stuk wrakhout van mij. Iedere dag hetzelfde: eerst een wandeling door het bos, dan een rondje met het bootje, ze heeft het helemaal gehad. Ik ben be-kromp-en. Wat moet ik daarop zeggen? Ik antwoord dat zij ook bekrompen is en niet zo’n beetje ook. “Jouw drang naar alles wat nieuw is blijft steken in oppervlakkigheden, schat.” Had ik dat maar nooit gezegd.’ Luca schudt zijn hoofd. ‘Eerst was er niets aan de hand en een kwartier later …’

Michele kijkt hem met een vreemd soort medelijden aan, en niet uit verdriet om de breuk.

‘Ach, weet je … We hebben nu eenmaal allemaal onze beperkingen.’ Luca doet zijn best om het hele drama wat glans te geven met een filosofische noot. ‘Op een dag zul je beseffen dat de reis die we afleggen altijd dezelfde is, of we die nu telkens herhalen of voortdurend veranderen. Maar misschien wordt dat iets te ingewikkeld.’

‘Ik geloof dat ik het wel snap’, antwoordt Michele met een zweem van sarcasme.

‘Marta heeft het altijd over Congo, over Patagonië, over Borneo, ze neemt nooit genoegen met het doorsneepad. Maar ruimdenkendheid is iets heel anders, geloof me. We zijn allemaal huiverig voor het nieuwe als het zich werkelijk aandient, reken maar. Ik weet niet of je me kunt volgen. Weet je wat het is, wij nivelleren de dingen doordat we maar één manier van kijken hebben, het is niet anders, en ver weg gaan heeft dus geen zin.’ Luca probeert wanhopig het gesprek op een hoger niveau te brengen, bevreesd voor die strenge rechter die instemmend naar hem knikt om hem een plezier te doen. ‘Verder kijken dan je eigen neus lang is: dát is pas echt een reis. Dan mag je wat mij betreft van een avontuur spreken. Maar het is geen vakantie, nee, het is een pijnlijk proces en vaak ook nog eens zinloos, want …’ Hij struikelt over zijn woorden, krabbelt op en glijdt uit als een opgejaagd dier, ‘want soms kun je na thuiskomst gewoon niet wachten tot je de werkelijkheid weer door je oude bril kunt bekijken.’

Michele zucht en staat op zonder een woord te zeggen. Hij geeft Luca een hand, draait zich om en loopt de kamer uit. Luca laat zich tegen de kussens aan zakken en vouwt zijn handen in zijn nek. Hij wou dat hij die jongen een beter antwoord had kunnen geven.

Als ze iets moediger waren geweest, misschien. Wie weet. Maar de geest is benepen en verzet zich, het is vermoeiend om je blik te verruimen. Luca stompt met zijn vuist tegen de muur en haalt nodeloos zijn knokkels open.

Marta zit zwijgend achter het stuur.

‘Mama, als je hier afslaat kom je weer op de goede weg. Geloof me, ik heb de kaart hier voor me.’

‘Daar komt-ie nou mee aanzetten, na een uur! Wanneer leer je nou eens het verschil tussen links en rechts? En als je me zó aanwijzingen geeft, met zo’n half uitgestoken vingertje, dan zie ik nog niet welke kant ik op moet.’

‘Volgens mij was het de andere kant op. Zo staat het tenminste op de kaart.’

‘Rij dan zelf!’

‘Naar réééchts … línks, bedoel ik!’

‘Luister, Michele, laat mij nu maar gewoon mijn gang gaan.’

‘Weet je echt zeker dat je terug wilt naar de stad?’

‘Heb jij soms een beter idee?’

‘Nou, ik had het prima naar m’n zin daar in dat buitenhuis.’

‘O, nee! Daar hield ik het geen minuut langer uit!’

‘Jammer.’

‘Als ik niet hartstikke rood stond, zou ik je meenemen naar zee. Zou dat niet leuk zijn?’

‘Ik heb driehonderdzevenentwintigduizend lire op de bank, als je wilt.’

‘Ach nee, joh. Dan zou ik eerder die gouden aansteker van Luca verkopen. Wat zou die opbrengen? Vast niet eens genoeg voor één overnachting.’

‘Heb je die van hem gekregen?’

‘Niet echt.’

‘Mama! Je gaat me toch niet vertellen dat je hem gejat hebt?’

‘Ik vond hem zo mooi …’

‘Dat doe je toch niet! Je moest je kapotschamen!’

‘Je hoeft niet zo tegen me tekeer te gaan, Michele! Ik bepaal wel wat goed of fout is, want ik ben je moeder. Moet ik hier links of rechts?’

‘Li … réchts, réchts! Pas óóóp!’

Marta remt uit alle macht. Maar het is te laat. De auto heeft iets geraakt.

‘We hebben een hond of een kat aangereden … O god, wat vreselijk!’

Gauw stappen ze uit. Marta is één brok zenuwen, ze staat te trillen op haar benen. Micheles kin beeft, hij staat op het punt om in huilen uit te barsten. Een paar meter verderop ligt een of ander doorzichtig beestje op het asfalt. Verbluft buigen ze zich eroverheen om het te bestuderen.

‘Wat is dat voor iets?’

‘Hè? Het lijkt wel van gelei.’

‘Alweer een? Kom, we brengen hem naar een dierenarts. Misschien leeft hij nog.’

‘Ach nee, Michele.’

‘Misschien hebben we hem wel vermoord, de arme schat.’

‘Het was erger geweest wanneer we een haas of een kat of een hond hadden geraakt. Dit weekdier wekt bij mij geen medelijden op.’

‘Wat ben jij gemeen, mama.’

‘Vooruit dan, er ligt een plastic zak in de auto, pak hem maar vast met een paar papieren zakdoekjes en stop hem daar dan in. We gaan op zoek naar een dierenarts.’

Michele volgt haar instructies op. Met twee vingers pakte hij de geleiachtige brij vast.

‘Bah.’

‘Doe er wel een knoop in, stel je voor dat hij ineens bijkomt.’

Michele houdt de zak vast en wiegt het slachtoffer zwijgend heen en weer. Hij heeft een gaatje opengelaten zodat het beestje kan ademen. Maar op een gegeven moment voelt hij iets vloeibaars tussen zijn benen druipen.

‘Shit! Hij plast! Stop, mama, stop!’

Marta zet de auto aan de kant. Michele weet niet hoe snel hij moet uitstappen, met de druppelende zak in de hand. Hij doet hem een stukje open en kijkt erin.

‘Hij is gesmolten, als een kwal.’

‘Heb je bultjes?’

‘Bultjes?’

‘Misschien steekt hij.’

‘Ik voel niks jeuken, maar …’

Michele trekt zijn broek omlaag, je weet maar nooit. Hij gooit de lege plastic zak in de berm. In zijn onderbroek stapt hij weer in de auto, zijn natte broek legt hij op de achterbank. Teleurgesteld schudt hij zijn hoofd: ‘Wat was dat nou?’

‘Ach, Michele, dat moet je mij niet vragen. Ik ben allang blij dat hij niet is opgeknapt, anders had je hem vast mee naar huis willen nemen. We hebben onze handen al vol aan die hamster. Als we alle dieren moeten gaan opvangen die de mensen op straat dumpen …’

Het huis is net een bakoven, de straten trillen in de hitte. Michele zet twee bloedhete blikjes bier en een vervormde plastic fles water die hij bij het wegrestaurant heeft gekocht in de koelkast. Marta springt onder de douche, haar zoon komt de badkamer binnen.

‘Moet ik wachten tot jij vijftig wordt voordat ik eens rustig kan douchen?’

Michele wil weer weggaan, stil schuifelend over de tegels. Marta heeft meteen spijt: ‘Maar nu je er toch bent, Mitch, kun je jezelf net zo goed nuttig maken. Op de keukentafel moet een script liggen. Wil je mijn rol met me repeteren?’

‘Tuurlijk.’

Michele haast zich naar de keuken en komt terug met een stapel blaadjes, hij gaat op de wc zitten met de tekst op schoot.

‘Welk stuk moet ik hebben?’ Hij zit als een boeddha op de pot, in kleermakerszit. Het wc-deksel is een beetje kapot, het wiebelt.

‘Er moet een pagina tussen zitten met een ezelsoor. Volgens mij heb ik daar met viltstift iets op geschreven als “monoloog van Margarete”.’ Marta boent met de spons onder haar oksels.

‘Wat is het voor iets?’ Michele bladert door het script.

‘Een toneelstuk van Hans Flöge Bauer.’ Met de puimsteen schraapt ze over een eeltplek onder haar voet, ze heeft de pose van een klassiek standbeeld aangenomen.

‘Beroemd?’

‘Best wel. Het is een Duitse schrijver die nog niet zo lang dood is. Dit stuk is nu erg populair, er zijn zelfs twee gezelschappen die me ervoor gevraagd hebben. Ik ben nu ook een van zijn romans aan het lezen.’ Ze spuit wat shampoo in haar hand.

‘En hier speel jij Margarete?’ Michele vindt het een fascinerende naam.

‘Ja.’ Marta masseert haar hoofd in met shampoo, een schuimkuif staat recht overeind, als een stalagmiet.

‘Is het een grote rol?’

‘De hoofdrol.’ Ze gaat weer onder de waterstraal staan.

‘Wauw.’ Zijn ogen glimmen.

‘Ach, er komt toch niemand meer naar het theater.’ Marta begint voor de tweede keer shampoo in te masseren, er zit een schuimkroon over haar voorhoofd. ‘Het is wel wat zwaar op de hand.’

‘Het verhaal?’

‘Heel treurig. Ze sterven bij bosjes.’ Ze buigt achterover om haar buik af te spoelen.

‘Ga jij ook dood?’

‘Natuurlijk, wat dacht jij dan?’ Marta zeept haar dijbeen in.

‘Ik vind het niet leuk als jij doodgaat. Vorig jaar, toen je de hele tijd “Hallo, hallo?” zei en uiteindelijk de telefoondraad om je nek draaide … toen heb ik mijn ogen dichtgedaan. Daar kon ik echt niet naar kijken.’

‘O, Mitch! Maar goed dat jij er bent.’ Marta schuift het douchegordijn iets opzij, steekt haar schuimige hoofd naar buiten en stuurt hem met haar ogen dicht een kusje toe.

‘Ben je er klaar voor?’ roept Michele gegeneerd.

‘Wacht, ik moet me even concentreren.’

Terwijl de shampoo van haar voorhoofd druipt, begint ze haar tekst op te zeggen.

‘“Wij beleven een heel andere eenzaamheid, jij en ik. Jouw en mijn eenzaamheid zijn onverenigbaar. Die van jou verspreidt een onverzoenlijk licht, is gespeend van verlangens en is rijk aan stiltes. Jouw eenzaamheid heeft een stem, ook al zwijgt die. De mijne heeft niets te zeggen. Het is een gekwelde eenzaamheid, onbereikbaar, misschien niet eens opgewassen tegen de pijn. Het is een eenzaamheid die voortdurend in beweging is, maar steeds vermoeider, een verterende, worstelende eenzaamheid. Ik ben niet bestand tegen de verleidingen van de wereld, ik kan hem niet aanschouwen: nog voordat ik hem goed heb bekeken heb ik me er al in gestort, en van daaruit kun je niets meer onderscheiden. Ik kan geen enkele verlokking weerstaan.”’

‘Goed zo, mam! Je hebt alles goed gezegd. Je hebt niet één fout gemaakt.’

‘Niet te geloven. Wil je me even die handdoek aangeven, Mitch?’

Luca is alleen achtergebleven met Clara. Hij schommelt wat op een ligstoel. Voortdurend houdt hij zichzelf voor dat het hem niks kan schelen dat hij Marta kwijt is. Dat ze maar ophoepelt! Wie houdt haar tegen? Ze zal eenzaam en berooid achterblijven, wie houdt het ooit uit bij zo’n razende furie? Dat ze maar ophoepelt, wegwezen. Dat furieuze slaat nergens op, ze verbrandt haar eigen verlangens. Er staat haar een zwarte, verlaten vlakte te wachten waaruit her en der rook omhoogkringelt. Zoals u wenst, madam.

Clara zit te poedelen in een opblaasbaar badje, ze blaast in het water om de bubbeltjes omhoog te zien komen.

Luca zoekt vastigheid. Je moet je tevreden kunnen stellen met wat je hebt, zo goed en zo kwaad als het gaat.

Clara houdt met dichtgeknepen neus haar gezicht onder in die paar centimeter water, ze kamt zich met een roze plastic kam.

Luca heeft zich kapotgewerkt om dit leventje gebaseerd op vastigheden te kunnen opbouwen. Zijn praktijk, zijn werk, zijn gez… Echt niet eerlijk dat het zo is afgelopen. Hij denkt aan Sara, de moeder van Claretta. Hij begrijpt nog steeds niet waarom hun huwelijk is stukgelopen. En dat terwijl hij er voortdurend bovenop zat. Dag in, dag uit, met al zijn zorgzaamheid. En toen liet zijn vrouw hem zomaar ineens zitten. Niet eens voor een ander, er was geen enkele logische verklaring waaraan hij zich kon vastgrijpen. Een vaag onbehagen, een somberheid zonder duidelijke wortels. Ze pakte haar spullen en nam Clara mee. En hij bleef alleen achter, zonder te snappen wat hij fout had gedaan. ‘Niemand heeft iets fout gedaan’, zei zijn vrouw in tranen, terwijl ze haar boeken in een doos stopte.

Clara stapt uit het badje, ze plukt een paar margrietjes en legt ze in het water, ze springt er weer in en spettert de kranten nat.

Luca zal vast wel weer opnieuw trouwen, hij vindt heus nog wel een evenwichtige vrouw. Iemand als zijn ex … Luca lacht. Dat was Sara echt, een vestaalse maagd op wie je de klok gelijk kon zetten, verdomme! Op een nacht barst ze in huilen uit, ’s ochtends gooit ze drie glazen kapot, ’s avonds gaat ze bij Clara op de kamer slapen. Niemand heeft iets fout gedaan. Zelfs dat niet.

Clara rent druipend in haar blootje de keuken in om een pakje vruchtensap met een rietje te halen. Zuigend van het perensap stapt ze weer in het badje.

‘Papa, dit is exquis.’

‘Ah, fijn zo.’

‘Ja, echt verrukkelijk.’

Ze gaat languit liggen en draait haar wangen naar de zon. Luca observeert haar glimlachend. Ze praat als een mondaine vrouw, wat is het toch een koddig ding. Van wie zou ze die uitdrukking in vredesnaam hebben?

Meteen betrekt zijn gezicht: zijn ex-vrouw brengt heel wat tijd door in Parijs, haar nieuwe vriend is een Fransman. Met als gevolg dat ze zijn dochter soms wekenlang meenemen. Natuurlijk, Sara vertrouwt Clara ook voor langere periodes aan hem toe, maar toch … Hij mag er niks van zeggen, o wee als hij zijn mond opendoet, maar dat heen en weer gesleep is niet goed voor het meisje. Ook zij heeft behoefte aan een beetje stabiliteit.

Luca zucht. Hij zal een vriendin zoeken die met beide benen op de grond staat, en die laat hij dan niet meer lopen. Hij zal een groter appartement huren en hun vakanties zullen ze hier in zijn buitenhuis doorbrengen.

Clara krimpt plotseling ineen, ze grijpt naar haar voetje en gilt: ‘Aaaauuuu! Een bij! Ik ben gestoken door een bij!’

‘Clara, er is helemaal geen bij, echt niet.’

‘Wel waar, ik zweer het … het was een heel klein bijtje, bijna onzichtbaar. Aaauuu! Au! Het doet pijn!’

‘Nee, Claretta, niet huilen, er is niks aan de hand. Ik zat naar je te kijken en ik heb geen enkele bij gezien. Het is gewoon een vervelende droom.’

‘Het is geen droom, stommerik!’

‘Praat niet zo tegen me!’

‘Jawel!’ Clara schreeuwt, snikt, loopt paars aan, de tranen springen haar in de ogen. ‘Je bent gemeeeeen! Supergemeen! Het doet zo’n pijn! Auuuuw!’

Luca weet niet meer hoe hij het heeft, zijn ogen zijn een en al paniek. Hij rent op haar af, zij spettert hem nat, jammert, duwt hem weg.

‘Clara, liefje … niet doen … papa is er …’

‘Ik wil je niet! Ga weg! Au au aauu … Die bij doet zo’n pijn. Aaauuuu!’

Hij tilt haar op, zodat hij helemaal nat wordt, en wiegt haar heen en weer. Clara komt langzaam weer tot rust, haar gezicht verborgen tegen zijn schouder, haar snot druipt op zijn natte overhemd. Luca staart naar het gras. Hij houdt zijn dochter vast, hij klemt haar tegen zich aan, ze is zwaar, hij voelt haar zachte rug, hoort een zacht gejammer vlak bij zijn oor. Hij houdt haar vast, hij houdt haar stevig vast. Maar haar vochtige ruggetje ontglipt hem, Clara glijdt omlaag. Luca gebruikt zijn armen als hefbomen, hij buigt achterover, hij trekt haar omhoog. Maar Clara glijdt, ze ontglipt hem. Hij drukt het lichaam van zijn dochter tegen het zijne.

‘Doet de steek nog pijn?’

‘Een beetje.’

Clara glimlacht. Ze legt haar wang tegen zijn schouder, haar lippen getuit, een beetje samengeperst. Een minuut of tien blijft ze zo hangen, vredig. Soms vallen haar ogen even dicht, maar ze doet ze meteen weer open en staart zwijgend naar iets, een gevallen tak of een beurse pruim.

Dan begint ze ineens weer te huilen. Het gesnik klinkt onregelmatig, bijna verstikt.

‘Wat is er nu dan, Claretta?’

Clara knijpt haar ogen tot spleetjes om de laatste tranen eruit te persen.

‘Ik had nog wat huil over.’