Pieter De Buysser

De Keisnijders

Uitgeverij De Geus

breda 2012

© Pieter De Buysser, 2012

Omslagontwerp Dog & Pony

Omslagillustratie © Diane Cook en Len Jenshel/Getty Images

isbn 978 90 445 2276 1

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Het oosten

Hij heeft kobaltblauwe ogen en staat ermee te kijken alsof hij niet alleen klein puin, onkruid en een verre muur ziet, maar ook zijn eigen ogen en de achterkant van zijn hoofd. Vóór hem begint een braakliggend terrein. Zijn voeten staan naast elkaar op de laatste rij stenen van het voetpad aan de Bachmannstrasse. De jongen heeft gele sportschoenen aan, een maat 32, en daarin sokken met aan de zijkant een tekening van een edelmoedige eend in een gevechtsvliegtuig. Het zand is hard. Het heeft gevroren vannacht en de zon is nog maar net aan haar klim begonnen. De jongen staat klaar om te vertrekken. Hij straalt, zonnig en fataal. Op de grond ziet hij wegtrekkende rijmplekken, het kantwerk van de nacht dat minutieus wordt ontrafeld. Het terrein legt zich naakt voor zijn voeten. De zon schijnt pal in zijn ogen, maar hij vernauwt ze niet. Zijn pupillen zijn nu nog zo klein als de punt van een spijker. Zonder zichtbare aanleiding begint hij te lopen. Recht voor zich uit het terrein op. Het hoofd omhoog. Het laffe gesnerp van trams en auto’s trekt traag weg. Een scherpe wind fluit rond zijn oren. Hij hoort zijn eigen adem, hoort het schuren van het gruis onder zijn sportschoenen. Zijn vuistjes zwiepen naast zijn romp op en neer. Hij is een kleine trommelaar nu, hij roffelt op de aanzwellende stilte voor zijn buik. En hij rent en hij balkt van opwinding en hij huppelt over brokken beton, afval, kluiten van zand, onkruid en vetplanten als muurpeper en ezelsvanger. Het terrein is vrij groot om zomaar in het centrum van de stad te liggen. Het is aan één kant afgebiesd door balustrades van weggezakt ijzer, daarachter hoge huizenblokken, aan de andere kant door blind beton. En dan zijn er de twee open stukken die uitkomen op de Bachmannstrasse aan de ene kant en de Celanstrasse aan de andere. De jongen, hij moet een jaar of tien zijn, stormt naar voren. Kleine boompjes slaan tegen zijn broekspijpen, zijn hand schramt zich aan wilde struiken, die als je de bessen ervan eet, naar ze zeggen, een gat in je geheugen slaan. In het midden van het terrein staat een ronde muur met een omtrek van ruim honderdtwintig meter. Een muur zonder begin en zonder eind, een drie meter hoge cilinder van steen, zand en beton. De jongen blijft recht vooruit rennen, ook al is hij nu nog maar enkele meters van de muur verwijderd, hij versnelt. Een man ziet de kleine jongen dichterbij komen. Moeizaam staat hij op van zijn zorgvuldig gepolijst stenen bankje. Zijn oude gewrichten ontberen de souplesse die snelle beslissingen mogelijk maken. Hij gaat voor de muur staan en hij spreidt zijn armen, traag, niet erg wijd, alsof hij nog twijfelt aan wat hij gaat doen, in elk geval genoeg om de muur te beschermen. Het kleine kereltje rent maar door. De man spreidt zijn armen om de jongen tegen te houden. Het knaapje stopt vlak voor de muur. Hij hijgt en kijkt de lange man stralend aan. De oude man zoekt steun bij de muur, en glimlacht.

‘Goeiemorgen, kwam je voor mij?’ Hij heeft stijve, grijze haren. Zijn pak van bruin velours zit iets te ruim, hij moet vermagerd zijn, of hij is al wat gekrompen.

‘Ik ben vooruitgelopen’, roept het jongetje uitgelaten.

‘Zo. Je kan hard rennen.’

‘Ik kan nog harder, maar dan moet de weg vlak zijn.’

‘Dit is geen weg’, zegt de oude man.

‘Nee, dit is de plek van de muur.’

‘Ken je het hier?’

‘Natuurlijk. Maar het is de eerste keer dat ik hier kom. Wie bent u?’

‘Ik ben Gerrit.’

‘Dan heet uw broer Robbert en heten uw zussen Susan en Alice.’

‘Lis’, zegt Gerrit. ‘Zonder A.’ Twee vrouwen komen dichterbij, met achter hen aan nog een man.

‘Lis’, zegt een van de dames en ze reikt hem de hand. Een blozend gezicht en een slank lichaam verraden dat ze al die jaren haar rekoefeningen is blijven doen. Ze kijkt opgewekt en helder. ‘Hoe heet jij?’

‘Jules.’

‘Dag Jules’, zegt Lis. ‘Kwam je eens een kijkje nemen?’

‘Ik heb een cadeau voor jullie.’

‘Dat doet altijd plezier’, zegt Gerrit terwijl hij naar de lege handen van Jules kijkt. ‘Wil je niet eerst wat uitrusten?’ vraagt Lis.

‘Niet nodig’, antwoordt Jules. ‘Ben ik echt de eerste?’

Lis lacht. ‘Wel, er zijn hier toch ook voor jou al een paar mensen geweest.’

‘Maar die kwamen en die gingen weer weg.’

‘Jij niet dan?’

‘Nee, ik kom om te blijven.’

Hij spreekt te nadrukkelijk. Dat charmeert Lis, maar Jules minacht die opflakkerende vertedering in haar ogen. Flegmatiek neemt hij de tijd de ouderen van dichtbij te bekijken. Gerrit, stelt hij vast, heeft rimpels waarin je zo een knikkerbaan kan beginnen. Susan, met haar rare modieuze jas, is de oudste, dat is een van de vele dingen die hij al weet. Nu ziet hij voor het eerst dat ze donkere ogen heeft, warm en hard als een noot. Susan kijkt hem overweldigend liefdevol aan. Dat maakt hem zenuwachtig. Zijn zussen kijken nooit zo naar hem. Zelfs zijn mama niet. Hij is niet opgewassen tegen die blik, hij is bang dat ze niet alleen zijn grootste geheimen ziet, maar ze nog liefheeft ook. Hij verdraagt dat niet. Ze kijkt hem recht in de ogen. Geduldig. Ze zegt niets. Dit duurt te lang voor kleine Jules, maar hij kan zich niet uit haar blik bevrijden. Haar kaken, haar neus, alles is recht aan deze mevrouw. Hij is door haar gegijzeld, probeert naar iemand anders te kijken maar het lukt hem niet. Hij vindt Susan ook wel heel mooi. Haar lange grijze haren vallen over haar schouders als een smeltende gletsjer. Robbert spuwt een fluim op de grond. Jules kijkt verbijsterd naar de rochel in het zand. ‘Maar dat is zo veel als in een potje pudding?!’ Beschaamd mompelt Robbert iets onverstaanbaars. Hij doet Jules denken aan foto’s van die oude singer-songwriters waar zijn vader ideeën van krijgt die hij op zijn leeftijd beter niet meer kan hebben. Robbert heeft wilde, vette krullen en een ruige stoppelbaard. Een jonge zeventiger die er door de jaren heen in geslaagd is zijn onvermogen zich te verzorgen tot een gracieuze stijl te maken. Sjofele jeans en een leren jas, waarvan Jules zich terecht afvraagt of hij die ook aanhoudt wanneer hij een bad neemt.

Robbert kijkt de lucht in, zijn mond zakt open en hij slaakt een zachte, redeloze kreet.

Nog voor Jules kan bedenken wat die te betekenen heeft, zet Susan een stap naar voren. Lis, Gerrit en Robbert kijken haar strak aan. Traag buigt ze het hoofd, een naargeestige ijskoningin met kuikenveertjes in haar nek. En alsof dit het teken is dat alle verwachting overbodig maakt, gaan Lis, Robbert en Susan terug naar waar ze vandaan kwamen. Ze kijken niet meer om naar Jules, geen knik, geen blik. Ieder naar zijn kant van de ronde muur. Alleen Gerrit blijft staan.

Jules kijkt hem laconiek aan.

‘Moet ik jullie nu mijn cadeau niet geven?’

‘Ja, natuurlijk’, zegt Gerrit. ‘Ik ben heel benieuwd. Ik zal het de anderen wel bezorgen.’

Jules kan eraan beginnen: ‘Ik heb het niet zelf bedacht maar ik ga het wel zelf tekenen.’

Jules doet een stap achteruit. Hij kijkt Gerrit zegezeker in de ogen en veegt daarbij theatraal met zijn voet over de grond. Hij trapt een dikke steen weg en hij schoffelt met de punt van zijn schoen enkele plukken gras los tot er een ruwe vlakte vrijkomt van een beenlengte. Uit zijn broekzak haalt hij een vel papier.

‘Kijk goed nu.’

Hij leest in stilte, prevelt de zinnen werktuiglijk, ongearticuleerd mee. Als hij klaar is vouwt hij het blad met veel omhaal weer dicht, haalt uit zijn broekzak twee kleine stenen en vouwt dan meteen het blad weer open.

‘Ik heb deze brief van meneer Hans gekregen. Hij zei dat ik dit aan jullie moest geven. Hij vond het een goed cadeau.’

‘Meneer Hans!’ zegt Gerrit geamuseerd.

Jules had verwacht dat door Hans’ naam te noemen Gerrit op slag aan de grond genageld zou staan van geestdrift. Gerrit lijkt slechts lichtelijk vermaakt. Jules gaat onverstoord verder: ‘Het spelletje heet: De Voorloper.’

Gerrit zucht.

‘Wat is er?’

‘Het is gewoon … tja, Hans geeft dit spelletje vaker mee. Daar hoef je niet beteuterd van te gaan kijken. Het is best bijzonder dat Hans het meegeeft aan een jongen van jouw grootte. Hans geeft dit alleen mee aan mensen van wie hij denkt dat die een nieuwe periode in het leven van de muur zouden kunnen inluiden. Als hij iemand ervan verdenkt een voorloper te kunnen zijn, dan krijgt hij dit mee.’

‘Dus je kent het al?’

‘Ja, natuurlijk’, zegt Gerrit.

Jules kan niet verstoppen dat hij ontgoocheld is.

‘Het is een eenvoudig spelletje’, zegt Gerrit. ‘Zo eenvoudig dat je er nooit meer vanaf geraakt. Dat heb je met de eenvoudigste zaken.’

‘Hoe gaat het dan?’

‘Heeft Hans je dat niet verteld?’

‘Jawel, maar ik wil controleren of u het wel echt kent.’

‘Aha! We hebben serieus bezoek.’

‘Leg het mij eens uit …’

Gerrit weet dit soort kinderlijke brutaliteit wel te waarderen. Het is een vrijpostige nieuwsgierigheid die hij herkent. Hans heeft met dit karaktertje een goede keuze gemaakt. Hij zal hem als een volwassene aanspreken.

‘Goed, ik zal het je uitleggen. Zet je schrap, kerel. De Voorloper: geschiedenis, regels en doel van het spel.’

Jules fonkelt van plezier.

‘Je weet’, zegt Gerrit, ‘dat veel mensen de neiging hebben zich voor te bereiden op het ergste. Ze hebben gelijk. We kletteren met zijn allen een voor een de catastrofes in, dus je kan maar beter voorbereid zijn. Daarom sluiten mensen verzekeringen af. Moeten we vooral blijven doen. Overleven doet niemand. Maar slechts weinigen zijn op slag dood. Daarom is het verstandig een dozijn verzekeringetjes aan te schaffen. Leve het verzekeringswezen. Ook al is er nog nooit een calamiteit door voorkomen, met een verzekering erbij ben je tenminste voorbereid op het ergste. Maar hoe zouden mens en planeet eruitzien als we ons even grootschalig als de verzekeringsindustrie zouden voorbereiden op het beste? Het verzekeringswezen bestaat al. Nu nog het ontzekeringswezen. Het is zeker dat de catastrofes komen. Hoe krijgen we daar een sprankel onzekerheid tussen? Dat is waarom Hans jaren geleden dit spelletje heeft bedacht.’

Tot Gerrits verbazing lijkt Jules dit perfect te begrijpen. Misschien vergist hij zich in dit jongetje, maar Gerrit denkt dat hij met zijn uitleg gerust een versnelling hoger kan schakelen.

‘Dat indrukwekkende bloementapijt aan verzekeringsproductjes bewijst ons historisch talent voor inspelen op de komst van catastrofes. Synapsen, neurobanen en een hele batterij aan biologische bewustzijnsfuncties waarmee we ons voorbereiden op het slechtste zijn allemaal uitzonderlijk goed getraind en uit de kluiten gewassen. We doen onze levens voor mekaar uit de doeken in geformatteerde verhaaltjes waarin griezelige dingen gebeuren die op het eind worden opgelost. Maar wie vertelt ons wonderlijke verhalen waarin ons gewone leven met elkaar griezelig onoplosbaar oplicht? We koesteren ons onveiligheidsgevoel, we broeden verstandig op plannen en denken in schema’s om beter voorbereid te zijn op de tragiek die er ongetwijfeld aan komt. Maar wie maakt plaats voor het geniale niet-weten? Hoe kunnen we inspelen op de vrijheidslievende onzekerheid die dat wat zeker komt op losse schroeven weet te zetten? Welke bewustzijnsfuncties moeten we aan de praat krijgen om ons voor te bereiden op het beste?’

Nu denkt Gerrit bij Jules een duizeling te zien. Of het er een is van inzicht of van vermoeidheid kan Gerrit niet onderscheiden.

‘Om onze synapsen te oefenen die ons voorbereiden op het beste, is er De Voorloper. Het spelletje dat Hans jou heeft meegegeven. Je moet, zoals je zelf ongetwijfeld intussen al weet, twee stenen op de grond leggen, op een kleine meter van elkaar. Iedereen die meespeelt komt rond de twee stenen staan die daar op één lijn liggen, en je begint te vertellen.’

‘Wat dan? Wat moet je dan vertellen?’ vraagt Jules, die minder van zijn stuk lijkt dan gevreesd.

‘Bijvoorbeeld suggesties, kleine tips die vervelende of ronduit problematische situaties beter zouden kunnen maken. En af en toe ook al eens iets meer doortastends. Sinds kort is er bijvoorbeeld een man die over de Watervlam komt spreken. Dat is een nieuwe munteenheid die hij aan het introduceren is, het blijkt een onverhoopt succes. Hoewel er nog geen munt te zien is, ook geen papier en zelfs niets digitaals. De Watervlam wordt alleen uitgesproken, niet eens opgeschreven, je bewaart het als een litteken in je mond en in je oor. Een ritselend raadsel. Het bijzondere is dat je met de Watervlam niets koopt. Aan de paradigma’s van kopen en verkopen is de Watervlam eindelijk voorbij. De Watervlam dient niet om te verwerven of te sparen, maar om je van iets te ontdoen. Wie iets wegschenkt tot hij er nul van overhoudt komt één Watervlam toe. Alleen iemand die al een Watervlam heeft kan je dan een Watervlam in je oor komen fluisteren. Hoe de Watervlam precies klinkt is strikt geheim. Ik weet wel dat iemand die één keer een Watervlam heeft verdiend er oneindig veel kan uitdelen. Je kan een Watervlam krijgen door goederen of bezit weg te schenken, bijvoorbeeld auto’s of bouwmaterialen, maar ook door zwemlessen te geven of door voor iemand heel goed piano te spelen … en dan duikt de Watervlam op; iemand die al één of meerdere Watervlammen heeft gekregen kan dan beslissen jou ook een Watervlam te geven. Volgens haar uitvinder is de Watervlam de eerste munteenheid die niets is dan de bezegeling van de generositeit. Het is het eerste systeem dat eindelijk breekt met de voor-wat-hoort-wat-economie, die gebrekkige nageboorte van de oudtestamentische schuld en verlossing. De Watervlam is het zegel van de trotse schenker, het eerste geld gesmeed door het thymotische vuur van de genereuze ziel. De economie van de Watervlam is die van de klinkende munt, geschonken van mond tot oor. Enfin, ik ben zelf heel benieuwd hoe zich dat verder gaat ontwikkelen, het is veelbelovend. En het moet gezegd: de man houdt vol, iedere week is hij hier opnieuw, hij staat dan bij de twee stenen op de grond, en speelt voort.

Maar dikwijls worden tijdens zo’n spelletje De Voorloper ook veel meer basale dingen verteld: zoals hoe je een composthoop kan aanleggen op een balkon of een stadsterrasje.’

‘Dat is alles?’ zegt Jules.

‘Ja, zo dodelijk eenvoudig is het’, zegt Gerrit. ‘Je blijft rond die twee stenen op de grond staan, en je bereidt mekaar voor op het beste. Dat kan door nieuwe ideeën aan te dragen maar ook door verbeterde versies van oude verhalen. Bij oplossingen en verlossingen die alleen maar meer problemen opleveren, wat veruit meestal het geval is, moet je opnieuw beginnen en verdergaan. Verder vertellen. Opnieuw verzinnen. Beter mislukken. En weer opnieuw beginnen. En dat moet je zo lang blijven doen tot de eerste erin slaagt om het ultieme daadwerkelijke verhaal te vertellen.’

‘En hoe ziet dat eruit?’ vraagt Jules.

‘Geen idee. Dat weet niemand. Maar volgens Hans kan je zien dat het zover is wanneer die twee stenen die hier liggen plots een volmaakte cirkel vormen. De eerste die erin slaagt het verhaal te vertellen dat dat bewerkstelligt: de lijn tussen deze twee stenen ombuigen in een cirkel, die heeft gewonnen.’

Jules trekt zijn mond scheef. ‘Niet gemakkelijk.’

‘Sterker nog: niet eens wenselijk’, lacht Gerrit.

Jules krijgt het lastig. Die Gerrit probeert hem te scheren. Het is natuurlijk volslagen onmogelijk dat dit ooit echt gebeurd is of nog zou kunnen gebeuren. Maar volgens Gerrit is het niet eens wenselijk. ‘Waarom het dan spelen als het niet kan, en het zelfs niet eens mag eindigen?’

‘Om het spelen zelf. Het is een absoluut spel. Je vertelt en je oefent. Je traint synapsen en spiertjes. Je zorgt dat je voorbereid bent op het beste. En zo word je beter en wie weet maak je ook een en ander effectief beter. Maar goed: dat nooit. Het komt nooit goed. Misschien wordt het weleens iets beter, maar niets zal ooit goed zijn. Wie De Voorloper wil spelen kan maar beter verlost zijn van iedere hoop op verlossing.’

Het gaat Jules definitief zijn petje te boven.

‘En dat wou je met mij gaan spelen?’

‘Sorry jongen: ik ben te oud. Dit is een spelletje om de tijd te doden.’

Dit antwoord maakt Jules op het randje van radeloos, maar hij houdt zich kranig: ‘Ik heb tijd’, zegt hij wijdbeens.

‘Ik ook. Nog een beetje’, zegt Gerrit met geheven hoofd en pretlichtjes in zijn ogen. ‘Maar als je moet blijven spelen tot twee stenen een cirkel vormen, dan heb je fameus veel tijd te doden. En die heb ik niet meer. Geef me dat blad papier eens?’

Jules reikt hem de brief aan die Hans hem gegeven heeft.

Gerrit leest hardop:

‘Je moet blijven spelen totdat de tijd het begeeft. Je moet met wat je vertelt zodanig voorlopen dat je de geschiedenis voorbij steekt. De tijd dood, de geschiedenis voorbij, en haar bloedend rad overbodig. Dan pas betreed je het terrein waar geen voorlopers meer nodig zijn. Dan pas is het voorbij en begint de dag van de driftbloesem en de vredemest.’

Dit gaat helemaal fout, denkt Jules. Zijn avontuur is maar net begonnen en hij begrijpt hier al helemaal niets meer van. Jules kan veel voor zijn leeftijd, dat weet hij zelf best. Maar dit gaat hij nooit begrijpen. De zinnen sidderen als een paling door zijn hoofd. Gerrit stelt bij zijn jonge gast een zeker ongemak vast. Dat vermaakt hem lichtelijk.

‘Zo absoluut zijn die spelletjes van Hans dat ze amper te spelen zijn. Lees jij nu eens de laatste zin van de spelregels …’

Jules neemt het aangereikte blad aan en leest nauwgezet en nadrukkelijk: ‘het is pas gedaan wanneer de apen en de mensen, de computers en het hout, de grammatica en de kniplip-ja! samenkomen in een opgeheven tijd.’

Hij laat het blad zakken en kijkt Gerrit gekweld aan. Die oude man houdt hem voor de gek.

‘Ik kan je verzekeren: dat wil je liever niet meemaken’, zegt Gerrit.

Jules heeft geen idee wat hij hierop nog kan zeggen.

‘Nee, liever niet’, klinkt het ondanks alles nog behoorlijk heldhaftig. ‘Maar waarom heeft Hans dat dan aan ons gegeven?’

‘Kijk: ook wie zich voorbereidt op het slechtste, wil natuurlijk dat het slechtste niet zal gebeuren. Dat je een brandverzekering hebt en in de auto een gordel draagt betekent nog niet dat de catastrofes mogen komen. Net zo is het voor wie zich voorbereidt op het beste. Je oefent, traint en bereidt je voor, maar dat betekent nog niet dat de verlossing ook effectief mag komen. Het paradijs is zo totalitair als de hel.’

Gerrits woorden dringen wel binnen bij Jules, alleen zetten ze zich nergens vast, alles klotst door elkaar, hij wordt er draaierig van.

‘Dus: als je het niet erg vindt ga ik dat nu niet met je spelen. Dat zou ons bezighouden. Zeg je wel “dank je” aan meneer Hans van me? Want het blijft natuurlijk attent van hem.’

‘Ja, ja natuurlijk.’ Zo gewichtig laag als hij daarnet zijn stem nog zette zo hoog schiet ze nu alle kanten uit. ‘Dat zal ik doen’, piept hij.

Hij staat onhandig zijn voet het zand in te draaien.

‘Maar jij hebt blijkbaar wel zin om het te spelen?’ zegt Gerrit.

‘Nee, nee’, Jules wordt rood, hij heeft zijn entree pijnlijk gemist bedenkt hij, hij is reddeloos verloren in een spel dat hem langs alle kanten grijpt maar waar hij zelf geen grip op heeft. ‘Neuu, neeuuu.’ Het was niet zijn bedoeling nu ook nog het geluid van een kalfje uit te stoten. Hij herpakt zich: ‘Mij persoonlijk lijkt het ook nogal link. Als er geen eind aan komt, en dan met die kniplip, pfff!’

Gerrit kijkt de jongen vriendelijk aan. Er vindt een omslag plaats die een fractie van een seconde zichtbaar is in Jules’ ogen, en een golf van schrik snokt door Gerrit heen. Weinig is zo angstaanjagend als iemands zekerheid na de meest radicale twijfel.

‘Dacht u dat ik nu weg zou gaan?’ vraagt Jules.

‘Je mag nog wat blijven, als je wilt.’

‘Mogen mijn broer en zussen al komen?’

‘Ja, natuurlijk, iedereen is hier welkom.’

‘Goed, dan ga ik ze halen.’

En abrupt, zonder afscheid of verdere uitleg draait Jules zich om en zet het op een lopen.

Jules’ twee zusjes en zijn broer staan klaar. Naast elkaar. Op een rechte lijn aan de rand van de Bachmannstrasse en het terrein. Op de plaats waarvandaan ook Jules is vertrokken. Ze kijken tegen de zon in. Marthe, Peter en Anouk. Marthe is met haar zeventien de oudste van de vier. Ze heeft sluik, donker haar dat over haar ogen valt en doorgaans haar blik bedekt, een onverzettelijke blik, waarvan sommigen zouden gaan geloven dat die water uit een rots weet te kloppen. Jules huppelt over de ondiepe putten. Zoals zijn zus daar staat heeft ze nog het lichaam van een tiener. Witte handen aan slanke polsen, een kleine gestalte op breekbare enkels. Haar lichaam lijkt nog te frêle voor de matriarchale kracht die ze uitstraalt. Roerloos als een ooievaar kijkt ze de vlakte over als haar jonge broertje aan komt lopen. Ze weet hem veilig, ze zijn samen. In haar hand houdt ze een witte plastic zak met ronde gaatjes. De damp van warme gerechten ontsnapt erdoorheen. Gebraden kip. Twee stuks. Naast haar staat Peter. Hij is een jaar ouder dan Jules. Zijn twee handen omknellen een kleine kartonnen doos met oud papier eroverheen. Grijsblauwe slierten kringelen vanuit de verpakking naar boven. Sperzieboontjes en warme puree. Peter kan moeilijk zijn lach inhouden. Niet uit vrolijkheid. Hij lacht van onbehagen en ontreddering. Hij heeft honger en het is nog maar tien uur ’s ochtends. Hij begrijpt niet goed wat er gebeurt. Peter is mollig en hij voelt zich daar niet goed bij. Hij heeft honger, net nu ze daar eindelijk klaarstaan. Hij hoopt vurig dat ze meteen die nog warme kip gaan opeten. Peter vecht tegen het opkomende water in zijn mond. En hij kan het niet helpen dat ook nu weer tussen de gedachten aan gebraden kip beelden komen opzetten van lichaamsdelen van meisjes, en wel van de al dan niet behaarde stukjes. Hij haat het maar hij heeft nog niet het deurtje gevonden om die gedachten door naar buiten te schoppen. Hij weet zelfs niet of hij dat deurtje wel echt wil vinden. Hij wil wel hier en nu op een rechte lijn klaarstaan met zijn broer en zijn zussen, maar intussen wordt er nog van alles in hem gewild waar hij maar geen greep op krijgt. Was zijn broer hier maar al. Dan konden ze samen die kippen opeten.

Naast Peter staat Anouk, zijn oudere zus, vijftien, bijna zestien, ze wiegt heen en weer op haar lange benen, stengels van haar eigen wilde schoonheid. Dat is ook wat ze van de wereld verlangt: dat die zich voor haar ontvouwt in schoonheid en genade.

Jules zet de laatste spurt in.

‘We mogen komen’, roept hij hijgend. ‘Ze zijn vriendelijk.’

‘Heb je het cadeau gegeven?’ vraagt Marthe.

‘Ja. Aan Gerrit. Ik weet niet of hij er blij mee was. Ze hadden het al.’

Marthe glimlacht naar haar broertje. De charmante kleine prins die iedereen meteen ontwapent; haar plan om hem als eerste vooruit te zenden is gelukt. Anouk haalt een blonde lok uit haar ogen. Peter zet zijn kleine brilletje recht en trekt twee keer snel met zijn neusvleugels om de geur van de kip op te snuiven, hij lijkt even op een kikker die een vlieg wil vangen. Jules gaat naast Marthe staan, traag, haast ritueel, alsof deze beweging een bevestiging is van hun verbond, en hij draait zich om met zijn gezicht naar het terrein. Vier op een rij. Zonder dat Marthe Jules aankijkt, grijpt ze zijn hand. Jules laat het zich welgevallen en legt zijn vingers zacht in de pezige vuist van zijn grote zus. Ze kijken strak voor zich uit. Als er vogels in de buurt waren dan zouden die nu iets filmisch kunnen fluiten om deze kinderlijke zelfenscenering kracht bij te zetten. Maar voor merels en mussen is op de balkons en in de stadstuintjes van Berlijn meer vet te vinden dan hier, op deze verloren plek tussen twee districten, tussen de autobanden, blikken olie en zakken gebluste kalk. Hier ritselen schele duiven: vliegende stadsratten met een maaginhoud van karton en curryworstresten.

Er is hier geen gefluit, geen muziek. De kinderen halen alle kracht uit zichzelf. Marthe zet de eerste stap. Een fractie van een seconde later treden de anderen haar bij. Traag bewegen ze zich als een brede bezem naar de muur.

Gerrit ziet hen oprukken, hij grinnikt, roept Lis, Susan en Robbert.

De vier kinderen komen dichterbij. Ook al zijn ze kleurig en fragiel, ze wekken toch de illusie van iets massiefs. Een sneeuwruimer van crêpepapier.

Vlak voor de muur blijven ze staan. Ze kijken naar het primitieve kampement dat er rondom gegroeid is. Een stapel stenen op elkaar gezet, precies passend voor de lange rug van Gerrit. Een wortelstronk, zo gekanteld dat hij volmaakt dienstdoet als tafel en kast in één. Kopjes hangen te drogen aan een aantal uitstekende wortels. Tussen de twee takken in hangen potten, pannen en deksels. Onder de struiken zien ze slaapzakken, plastic zeilen, kartonnen dozen en een koffer. Volslagen onbeholpen en gebrekkig. Hun lichamen hebben zich in deze ruwe omgeving ingesleten. De dingen hier zijn gepolijst naar hun gewoontes. Susan kijkt de vier kinderen aan. Ze knikt routineus maar beleefd en vriendelijk. ‘Goeiemorgen’, zegt ze. Geen antwoord, niets. Ze wacht nog, maar dan ziet Susan de zin niet om zich met het bezoek bezig te houden. Het gebeurt nog zelden dat bezoekers echt haar aandacht weten vast te houden. Toch is de toestroom van extravagant bezoek in al die jaren nooit afgenomen, net zomin als die van doodgewone mensen, die nog altijd de ruime meerderheid van de bezoekers uitmaken. Ze keert terug achter de muur. De vier kinderen blijven staan. Gerrit en Jules kijken elkaar in de ogen. Gerrit ziet een kleine soldaat die niet zeker weet of hij nu aan de frontlinie staat of in de kantine. Een jongetje ook dat heel goed lijkt te beseffen dat hij eigenlijk nog te klein is om soldaat te zijn, maar dat vooral niet wil geweten hebben. Anouk kijkt naar de grond, ze ziet de twee stenen liggen van De Voorloper, ze denkt aan Hans, aan zijn lange jas, aan zijn stoppelbaard. Ze vindt Hans niet onaantrekkelijk, beslist ze. Hij is wel te oud, hoewel ze van oudere mannen houdt. Dat verontrust haar niet meer, maar dat ze nu overweegt of ze de oude Hans aantrekkelijk vindt of niet, is toch wat zorgwekkend, ze staat hier nu, eindelijk, haar broers en haar zus aan haar zijde, en zij denkt aan hoe het zou zijn om de wang te voelen van de oude Hans. Het is hier stil, valt haar ineens op. En het blijft stil.

De verplichtingen die de ouderen hebben tegenover nieuwe bezoekers vallen hun door hun leeftijd steeds zwaarder. Maar ontvangen is inherent aan hun levenswerk, het hoort bij hun langzaam gegroeide taak en verantwoordelijkheid en daar zijn ze fier op.

Ineens, met het effect van een schot in een veld vol hazen, hoest Robbert, onmiddellijk gevolgd door een plomp gestamelde verontschuldiging en: ‘… kan ik jullie iets aanbieden?’

Marthe kantelt haar linkervoet: ‘Wij hebben eten meegebracht’, zegt ze, en ze strekt haar arm met de plastic zak met kippen. Peter volgt haar voorbeeld en steekt zijn doos hoog de lucht in.

‘Dat is attent van jullie’, zegt Gerrit. ‘Je kan het hier onder deze emmer zetten, of hebben jullie nu al trek?’

‘Nee, straks is goed’, zegt Marthe.

‘Maar nu is het nog warm’, probeert Peter.

‘We kunnen wachten’, zegt zijn grote zus.

‘Wij ook’, zegt Gerrit. En hij trekt zich met zijn broer en zus terug.

Peter kan zijn oren niet geloven.

De vier kinderen staan te knotwilgen. Ze zeggen geen woord. Roerloos, zelfs in de koude wind. Hun voeten massief op de grond, wijdbeens en geheid. Een nutteloos mensenhek. Wie de vier daar zou zien staan – maar niemand doet dat, alleen de muur staat voor hen en die is blind – zou nooit kunnen geloven dat de plek waar ze nu staan het voorlopig eindpunt is van hun verlangen. Jaren hebben ze zich voorbereid om tot hier te komen. Op de terugweg van school zijn ze in donkere beukenhagen gekropen, en daar hebben ze tussen de meikevers over routes hiernaartoe gefluisterd. Ze hebben boshutten gebouwd met als enig doel daarin nieuws te verzamelen over deze plek. Nachten aan één stuk zijn ze elk hun kamer uit geslopen en bij elkaar in bed gekropen om in het donker te bespreken wat hier gebeurde. Geraffineerd onttrokken ze zich aan het oog van hun hardwerkende maar liefdevolle ouders. Op warme woensdagnamiddagen vertelden ze elkaar achter in koele, oude kleerkasten de laatste verhalen die ze gehoord hadden, opgepikt van de achterkant van een krant, uit een radiogesprek of van vreemde stemmen in de bus. De zussen lazen blogs, nieuwssites en zelfs fansites en fora en vertelden erover aan de jongetjes. Ze vergeleken de parallelle beschouwingen, ze maakten berekeningen en de meisjes hebben boeken en sites geraadpleegd die – hoewel duister en obscuur – voor hen glashelder leken: zij moesten hier zijn. En nu zijn ze hier, en de opwinding verandert hun diepliggende ogen in harde glazen bollen waar even niets meer doorheen kan. Hier eindelijk aangekomen zijn ze niet meer, niet meer dan deze trage vernietiging. Hun aanwezigheid op deze plaats, waar ze zo naar verlangd hebben, wordt door een verpulverende melancholie tenietgedaan. Ze hebben het nu, en ze weten niet waar ze het hebben. Niemand kijkt naar hen en toch: daar staan ze, op een rij, onverstoord, de blik op niets. Een plastic zakje koude kip in de hand. En een kartonnen doos slappe bonen en puree. Iemand die nu lang genoeg naar deze vier kinderen kijkt, die ziet vier verweerde ruïnes van een toekomst zonder genade. Maar niemand kijkt.

Ruim een uur blijven ze daar staan. Verkleumd van de kou. Ze verschuiven weleens een voet, maar niet meer dan een paar centimeter. Geen van de vier heeft de behoefte iets te zeggen, of misschien is de behoefte zo groot dat ze niet weten waar te beginnen en dan maar zwijgen. Zelfs Peters maag is stil.

Op de middag, tegen lunchtijd, komt Hans aangewandeld. Hij heeft een dikke, uit ruwe wol gebreide trui aan. Anouk laat alle twijfel varen: hij is aantrekkelijk. Hij ziet de kinderen staan, nog altijd met hun zakjes meegebracht eten in de hand.

‘En, hoe zit het hier?’

Geen antwoord.

Hans merkt de twee stenen op de grond op. ‘Ja maar, zo moet je dat spel niet spelen. Ik heb het toch uitgelegd? Het staat op dat blad papier. Je moet er in een cirkel omheen gaan staan.’

De kinderen reageren niet.

‘Het is de bedoeling dat je met elkaar spreekt. Dat je vertelt. Waarom zwijgen jullie? Gaan jullie het spelen of niet? Heb je al kennisgemaakt? Wat is er met jullie? Kijk, normaal gezien, als je als nieuwe bezoeker aankomt, dan breng je iets mee, je geeft dat af, je praat wat met Gerrit, Robbert, Susan of Lis, en na verloop van tijd gaat iedereen weer zijn eigen weg. Is er iets niet duidelijk?’

Hans kan niet peilen wat er in de kinderen omgaat. Ze staan roerloos op een rij. Hij zucht, hij kijkt om zich heen. Hij is alleen met de kinderen. De ouderen zijn elk op hun eigen plekje bij de muur. Hans bukt zich en raapt de twee stenen op die hij hun eerder deze ochtend gegeven heeft. Hij gooit ze een halve meter de lucht in en vangt ze weer op. ‘Kennen jullie dat verhaal over die rat die iedere avond en iedere ochtend, in het blauwe uur tussen licht en donker, de ronde muur hier aanspreekt? Met ieder rattenwoord dat ze tegen de muur zegt groeit er uit haar bek een blauwe draad. Daarmee loopt ze rond de muur. Ze spant die draad op tot een snaar. Met haar geribbelde staart begint ze dan over die gespannen draad te strijken. ‘Lied van niet’ speelt ze dan. Alle muzikale grootheden van vroeger en nu, ze verzinken in het niets bij deze muziek.’ De kinderen hangen aan zijn lippen. Ze blijven staan waar ze staan. ‘Hier ligt trouwens een topaas in het gras. Wanneer de schaduw van de ronde muur zich in een volmaakte cirkel over de edelsteen legt, en dat gebeurt maar één dag in het jaar, dan wordt die steen vloeibaar en komt er een ijsvogel uit drinken.’ Hij ziet tot zijn tevredenheid hoe de kinderen ontdooien. ‘Of dat verhaal van die man, een eind in de veertig, een proper maar saai pak aan, met een stropdas, hij kwam naar de muur gelopen, het was niet zomaar lopen, het was erop afstormen, luid schreeuwend, niet zozeer van de krijgsdrift als wel van de pijn omdat hij onhandige zelfgemaakte bronzen sandalen droeg, en hij brak zijn neus tegen de muur waarvan hij overtuigd was dat hij er dwars doorheen zou lopen.’

Marthe monkelt. Anouk straalt, alle twee de verhalen: bingo, ze kent ze, en ze behoren tot haar favoriete. Tussen haar oren gaat er een raadselachtige energie van tintelen waardoor de rituelen van iedere dag – opstaan, ontbijten, naar school gaan of geld verdienen en daartussen wat behoeftes bevredigen – verschralen tot handelingen van een potsierlijke cultus. Om deze verhalen nu, hier, onder de schaduw van de muur zelf te kunnen horen, en dan ook nog uit de mond van deze appetijtelijke man, dat vindt Anouk opwindend als hars aan een tak. De andere kinderen lijken in verwarring.

‘Ik begrijp het,’ zegt Hans, ‘als je er dan ineens met je neus voor staat kan je even niet veel zeggen. Maar laat dat toch ook niet te lang duren. Jullie komen uit Vlaanderen?’

Geen antwoord.