Sjón

De jongen die nooit heeft bestaan

Uit het IJslands vertaald door Marcel Otten

Uitgeverij De Geus

breda 2015

Deze vertaling is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van het Icelandic Literature Center

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Mánasteinn, drengurinn sem aldrei var til verschenen bij jpv Útgáfa

Oorspronkelijke tekst © Sjón, 2013

Nederlandse vertaling © Marcel Otten en De Geus bv, Breda 2015

Omslagontwerp Rozemarijn Koopmans

Omslagillustratie © Millennium/Hollandse Hoogte

isbn 978 90 445 2279 2

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015.

i

De oktoberavond is kalm en koel. In de verte klinkt het geknal van een motorfiets. De jongen draait zijn hoofd om het geluid beter te kunnen horen. Hij houdt zijn hoofd stil, berekent de afstand, luistert of de motor dichterbij komt of zich verwijdert, of hij op vlak land rijdt, tussen grasbulten of over het veen, of aan de stadskant tegen de rotsige helling omhoog.

De man die voor de knielende jongen staat kreunt zachtjes. Met zijn rug tegen de klifwand lijkt de man met zijn schaduw vergroeid, vastgegroeid aan de rots. De man kreunt weer, luider en geïrriteerd, hij schokt zo met zijn heupen dat zijn gezwollen lid verder in de mond van de jongen glijdt.

De jongen ademt door zijn neus. Hij zuigt het lid stevig in zijn mond en begint weer zijn hoofd ritmisch heen en weer te bewegen. Maar hij doet het langzamer en stiller dan eerst, hij laat het bovenste gedeelte van de eikel tegen zijn verhemelte wrijven, terwijl hij zijn tong er helemaal rond omheen draait. Zo kan hij twee dingen tegelijk doen: de man afzuigen en luisteren. Hij is er goed in dingen aan hun geluid te herkennen. Er zijn weliswaar niet veel motorfietsen in het land en men stelt ze naar eigen goeddunken af in de hoop er meer power uit te krijgen. Deze kan heel goed een motorfiets van het merk Indian zijn, de motor loopt knallender dan die van een Harley-Davidson.

Hij slaat zijn ogen neer. Ja, dit is een Indian en niet de eerste de beste. Hij heeft het geluid bestudeerd om het uit alle andere geluiden te herkennen. En nu weet hij zeker dat het geluid dichterbij komt en dat de motorfiets de helling op rijdt. Het duurt niet lang eer hij de bovenste rand van de helling bereikt op de plek waar het aan de oostelijke kant helt en waar de klip onder ligt met hemzelf op zijn knieën en met ‘de klant’ in zijn mond.

De man rijdt tegen de bewegingen van het hoofd van de jongen in en dat zegt de jongen dat hij op het punt staat klaar te komen. Hij omvat het lid van de man en terwijl hij zuigt trekt hij hem snel af, let op het geluid van de motor, grijpt het lid steviger vast als de motorfiets gas geeft, zodat de motor zingt. Dat heeft de gewenste uitwerking. De man drukt zich vaster tegen de rots aan. Onsamenhangende woorden ontglippen aan zijn opeengeklemde kaken, flarden van het vleselijke lustspel dat hij in zijn gedachten ensceneert.

Door het samenspel van het steeds hardere geknal van de motor en de bewegingen van hoofd en handen krijgt ook de jongen een erectie. En hoewel hij van plan was geweest zich vanavond in te houden kan hij het niet laten zijn vrije hand in zijn broekzak te steken en in hetzelfde ritme te masturberen terwijl hij de man bedient.

Boven op de helling is een duivels lawaai te horen. De man kreunt nu zwaar, in een race met het gedreun.

Is ze van plan eraf te rijden?

Die vraag zingt rond in de gedachten van de jongen. Maar hij heeft geen tijd om op het antwoord te wachten, want in zijn mond zwelt het lid plotseling op. Hij klemt zijn vingers om de stam en ontwijkt de hand van de man, die naar zijn nek tast om de jongen nog steviger tegen zich aan te dwingen. De jongen verslapt zijn greep, zodat het zaad spuit op een verdord blad aan een tak van een blauwe wilg, die wacht tot de winter voorbij is.

Op de rand van de rotswand staat de berijder van de motorfiets vol op de rem. Aarde en kleine steentjes regenen over de jongen en de man. Met een onderdrukte kreet rukt de man zich los van de rotswand, samen met zijn schaduw. Hij knoopt met trillende handen zijn gulp dicht, terwijl hij om zich heen speurt naar een vluchtweg. De jongen komt overeind en blokkeert de weg voor de man. Hij is een kop groter dan ‘de klant’. De man werpt hem een verfrommeld bankbiljet toe en haast zich zonder een woord te zeggen in de richting van de stad. De jongen strijkt het bankbiljet glad, grijnst, het zijn er twee, bij elkaar vijftien kronen.

Boven op de rots sterft het geluid van de Indian weg.

De stilte zet in.

ii

Ze verschijnt op de rand van de rotswand als een godin die verrezen is uit het diepst van de zee, haar silhouet tekent zich af tegen een brandende hemel, gekleurd door de vulkaanuitbarsting van de Katla, een meisje als niemand anders, gekleed in een zwartleren motorpak, dat alles accentueert wat het moet verhullen, met aan haar handen zwarte handschoenen, een bolronde helm op haar hoofd, een veiligheidsbril voor haar ogen en een zwarte sjaal voor haar neus en mond.

Het meisje trekt de sjaal omlaag, zet de veiligheidsbril op haar helm. Haar lippen zijn rood als bloed. Haar ogen omrand met zwarte make-up, die haar gepoederde huid witter dan wit laat lijken.

Solborg Gudbjörnsdottir, Sola Gudb-.

De jongen fluistert: ‘Ik wist het!’

En dan noemt hij de naam van haar dubbelgangster: ‘Musidora …’

+

Het is ruim een jaar geleden dat de jongen dit meisje ontdekte. Het was alsof men hem een röntgenopname had gegeven en hij haar in een flits van een seconde zag zoals ze werkelijk is.

Hij wist hoe ze heette, waar ze woonde, met wie ze omging, wie haar familieleden waren – ze zijn van dezelfde leeftijd en in een stad met slechts vijftienduizend inwoners is het onvermijdelijk dat leeftijdsgenoten van elkaars bestaan op de hoogte zijn – maar alles lag buiten zijn bereik en in een hoger echelon dan het kleine vlekje van de gemeenschap waartoe hij behoorde. Hij had haar dus niet meer aandacht geschonken dan anderen van haar slag.

Hij deed zijn ontdekking tijdens de vroege vertoning op de zaterdag van Les vampires (De vampiers) in de Oude Bioscoop. Hij zat op zijn gebruikelijke plek en was geïrriteerd door het gefluister en gegiechel dat van een groep leeftijdsgenoten kwam op de betere stoelen voor hem. Maar net op het moment dat hij naar hen wilde roepen dat ze zich koest moesten houden, dat de mensen waren gekomen om van de film te genieten en niet van het getortel van de beter gesitueerde stadskinderen, hoorde hij een van de meisjes zeggen dat ze het niet langer pikte dat de film voor anderen werd verpest.

En toen het meisje opstond, gebeurde het. Het ogenblik dat haar schaduw op het witte doek viel, vervloeiden ze in elkaar, zij en het personage van de film. Ze keek over haar schouder en de lichtstraal van de projector wierp het gezicht van Musidora op haar gezicht.

De jongen bevroor in zijn stoel. Ze waren volkomen identiek.

+

Dan hoort de jongen van boven op de rotswand roepen: ‘Mani Steinn Karlsson, ik weet dat je daar bent!’

Hij trekt zich verder terug tussen de wilgenstruiken.

Het meisje haalt een rode zakdoek uit de zak van haar motorpak, gooit hem van de rotswand omlaag en kijkt hoe hij naar de grond zweeft. Ze wacht even. Maar als duidelijk wordt dat de jongen zich niet prijsgeeft, barst ze uit in een schaterlach en draait ze zich op haar hakken om.

Ze trapt de motor aan en rijdt weg.

De jongen komt uit zijn schuilplek. Hij raapt de zakdoek op en brengt hem naar zijn neus. In de zijdezachte stof hangt nog steeds de warmte van haar lichaam en een zoete vrouwelijke geur.

‘O, Sola Gudb- …’

iii

De jongen loopt over het veen terug naar huis. Als hij de huizen nadert, maakt hij een omweg en gaat langs de westkant om de Skolavörduheuvel heen, langs de Njardarstraat omhoog, zodat het niet makkelijk te bepalen is waar hij vandaan komt.

Op het hoogste punt van de straat aangekomen blijft hij staan bij de noordmuur van het Einar Jonsson Museum en spiedt om de hoek van het gebouw. Hoewel het al na middernacht is, staat er nog steeds een groep mensen op de heuvel om naar de uitbarsting van de Katla te kijken: dronkenlappen, lui van de universiteit met verrekijkers, politieagenten, journalisten, drie vrouwen, een dichter met een heupflacon, dagloners en straatjongens zoals hij.

Maar nu ontbreekt het tumult dat normaliter met de bijeenkomst gepaard gaat, wanneer de groep elkaar na zonsondergang treft – er is geen gejoel of gelal te horen – en in plaats daarvan praat men op gedempte toon en staart men naar het lichtspel in het oosten, waar de vulkaan de nacht oranjerood, rood, vaalrood, roodzwart kleurt en het beeld dan opblaast met gasblauwe en okergele flitsen.

De jongen kijkt van een afstandje naar de mensen. Vanaf de plek waar hij staat, ziet hij niet wat zij zien. Hij haalt de rode zakdoek uit zijn zak. De glanzende stof beweegt als kwikzilver tussen zijn vingers, rood als haar lippen, rood als haar motorfiets, rood als zijn gistende bloed.

En het rood van de zakdoek is de enige kleur die vannacht voor hem belangrijk is, rood is zijn hele wereld.

In het drieverdiepingenhuis aan de Midstraat klimt de jongen door het trapgat van de zolder, waar hij met de zuster van zijn overgrootmoeder woont. De woning is alles tegelijk: keuken, huiskamer en twee slaapkamers. Hij loopt voorzichtig naar zijn bed, stemt zijn passen af op de regelmatige ademhaling van de oude vrouw.

Hij kleedt zich stilletjes uit en gaat in bed liggen. Hij knoopt de zakdoek om zijn hals, hoewel de oude vrouw vaak tegen hem heeft gezegd dat het een zekere dood is als je met iets om je hals slaapt. Over zelfophanging in de slaap kent ze vele verhalen.

Maar de jongen is zestien jaar, hij doet waar hij zin in heeft. Als hij zich wil ophangen met een zijden zakdoek die ruikt naar het motormeisje Sola Gudb-, dan doet hij dat.

Tegen de ochtend droomt hij van ‘de klant’ van de avond ervoor.

Hij meent dat hij in een slaapkamer kijkt met roze behang en fluwelen gordijnen. Er staat een ruim bed met weelderige kussens en een dik dekbed. Aan de wand boven het hoofdeinde hangt een schilderij in een vergulde lijst. Het stelt een turfboerderij voor aan de voet van een hoge berg met vier pieken en op de voorgrond stroomt een rivier. De jongen denkt dat dit de boerderij is waar hij met zijn moeder woonde tot ze stierf en hij weggestuurd werd.

‘De klant’ komt de kamer binnen. Hij trekt zijn nachthemd uit, legt het over de rugleuning van de stoel en stapt in bed. Hij draait zich om naar het schilderij en strijkt met zijn vingers langs de vergulde lijst. Daarop glijdt het schilderij als een schuifplaat opzij voor een luik en is er een geheime bergruimte te zien. In de bergruimte staat een kist ter grootte van een bierkrat. Hij haalt de kist uit de bergruimte, zet hem op het nachtkastje en maakt hem open. Erin zit het hoofd van een mens met krullend haar en een rood gezicht. De jongen herkent het als zijn eigen hoofd.

‘De klant’ pakt het hoofd van de jongen uit de kist, gaat in bed liggen, legt het hoofd op het kussen naast zich en spreidt het dekbed onder zijn kin uit. De ogen van het hoofd gaan open.

Vanaf het kussen ziet de jongen zijn torso bij het voeteneinde staan, in zijn zondagse kleren, maar zonder hoofd.

Zijn hoofd begint te lachen, de torso schuddebuikt door het gelach.