Nancy Huston

Infrarood

Vertaald uit het Frans door Jan Versteeg

Uitgeverij De Geus

breda 2013

De citaten op de bladzijden voorafgaand aan elk hoofdstuk zijn afkomstig uit de correspondentie van Diane Arbus, waarvan fragmenten werden gepubliceerd in Revelations, Random House, New York, 2003

De vertaalde fragmenten uit Dantes ‘Hel’ zijn ontleend aan: Dante Alighieri, De goddelijke komedie, vertaald, ingeleid en toegelicht door Frans van Dooren, Uitgeverij Ambo, Baarn, 1987, vierde druk

Deze uitgave is tot stand gekomen met een bijdrage van The Canada Council (Ottawa)

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Infrarouge, verschenen bij Actes Sud

Oorspronkelijke tekst © Nancy Huston, 2010

Nederlandse vertaling © Jan Versteeg en De Geus bv, Breda 2013

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Caravage, Isaac sauvé (detail) 1602, Rome, Pinacoteca capitolina

isbn 978 90 445 2305 8

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

Cenci

‘Aha. Dan bent u de laatste Greenblatt!’ zegt de man aan de receptie van hotel Guelfa zonder haar aan te kijken knorrig in het Italiaans tegen haar en staart nogal chagrijnig naar de foto in haar paspoort. ‘Uw ouders zijn gisteravond laat aangekomen’, voegt hij er op een toon vol verwijten aan toe. ‘Heel laat.’

Rena verbetert hem niet, zegt niet dat het haar ouders niet zijn, of beter gezegd dat een van hen wel haar ouder is en de ander niet, ze heeft totaal geen zin om naar die krabbenmand, die doos van Pandora, dat vlot van de Medusa toe te gaan, dus zwijgt ze op z’n Italiaans, glimlacht ze op z’n Italiaans, knikt ze op z’n Italiaans, toont ze wilskrachtig de kalmte waar ze naar streeft. De waarheid is dat ze al wekenlang tegen dat moment opziet.

‘Ik weet dat het onzin is, maar ik voel me al schuldig voordat ik eraan begonnen ben’, zei ze nog maar een paar uur geleden tegen Aziz terwijl ze langzaam door de dichte mist reden die om een geheimzinnige reden elk jaargetijde en elk moment van de dag op en rond vliegveld Roissy-Charles de Gaulle lijkt te hangen. ‘Ach! Ze overdrijft!’ plaagde Aziz terwijl hij haar linkerdij streelde. ‘Ze trakteert zichzelf op een week vakantie in Toscane en dan wil ze ook nog eens beklaagd worden!’

Op de parkeerplaats voor kortparkeerders van het vliegveld naast de auto staand, kuste ze haar vriend langdurig. ‘Tot ziens, schat … We spreken elkaar elke dag, nietwaar?’ ‘Natuurlijk.’ Aziz nam haar in zijn armen en drukte haar met alle kracht tegen zich aan. Toen deed hij een stap bij haar vandaan om haar aan te kijken en zei: ‘Je bent vanochtend erg zenuwachtig, maar ik maak me geen zorgen. Je bent gewapend, je zult het wel overleven.’

Hij kent haar goed, Aziz. Weet dat ze van plan is Simon en Ingrid op een afstandje te houden, op ze aan te leggen, ze in haar kader te vangen, ze in te blikken, ze te bestoken met haar Canon. ‘Heus, je overleeft het wel’, zei hij nog eens terwijl hij weer in de auto stapte. Ze boog naar voren om hem een laatste keer diep in zijn donkere ogen te kijken en streek bij wijze van afscheid langzaam met haar wijsvinger over haar onderlip.

Ze hadden vanochtend nog voor de wekker ging de liefde bedreven en ze had gewild dat hij op haar gezicht zou klaarkomen, het was heel intens geweest, het moment dat ze, met zijn geslacht in haar beide handen, opeens had gevoeld hoe het zaad eraan kwam en vervolgens eruit was gespoten, een lauwwarme en heerlijke verjongingscrème, ze had hem over haar gezicht, haar hals, haar borsten uitgesmeerd, gevoeld hoe hij opdroogde en was afgekoeld; toen ze zich vanochtend had gewassen, had ze ervoor gezorgd dat dun en doorzichtig, onder haar kaak, daar waar haar hals begon, iets van dat onzichtbare spoor van haar geliefde zou achterblijven: een dun laagje om haar te beschermen, om haar te helpen de beproeving te doorstaan …

De man reikt haar een sleutel aan en deelt haar, nog steeds knorrig en in het Italiaans, mee dat haar kamer, nummer 25, op de tweede verdieping aan het eind van de gang ligt.

Wat hij niet zegt, is dat de kamer eigenlijk een stuk van de gang is: ze hebben er alleen maar een deur voor gezet en in een hoek een piepkleine douchecabine geïnstalleerd. Al bij de eerste blik ziet ze dat ze niets op de wastafel moet laten staan omdat de wastafel tegelijk met haar de douche over zich heen zal krijgen. Een lange, smalle kamer dus, kortom een pijpenlade … maar waarvan het raam uitkijkt op een alleraardigst tuintje: bloemen, wilde wingerd tegen de muren, uitzicht op daken met rode dakpannen. Ze herademt. Ach, zie je nou wel? zegt ze heel zachtjes tegen Subra, de bijzondere Vriendin die haar overal vergezelt. Het is toch Florence, waar veel moois te zien is.

En waarom zou je je schuldig voelen, nou? zegt Subra. Je bent Beatrice Cenci niet, voor zover ik weet!

Dat klopt, geeft Rena toe. Ten eerste ben ik niet geboren in een aristocratische familie in het zestiende-eeuwse Rome. Ten tweede ben ik geen eenentwintig. Mijn vijfenveertigjarige vader heeft me niet opgesloten in zijn palazzo in de Abruzzen samen met zijn tweede echtgenote Lucrezia om ons te vernederen en wreed te behandelen. Hij heeft niet geprobeerd me te verkrachten. Ik heb geen plannen gemaakt om hem met hulp van mijn broer en mijn stiefmoeder te vermoorden. Ik heb geen beroepsmoordenaars ingehuurd om ze met een knots een dikke spijker in zijn rechteroog te laten slaan en daar persoonlijk bij aanwezig te zijn. Ik heb het lijk daarna niet van een hoge rots in zee gegooid. Ik ben niet gearresteerd, ondervraagd en ter dood veroordeeld. Mij hebben ze niet in 1599 in het Castel Sant’Angelo aan de Tiber onthoofd. Nee, nee, niets mee te maken: ik ben in Florence, niet in Rome, mijn stiefmoeder houdt van mijn vader, ik ben vijfenveertig, mijn hoofd staat op mijn schouders … en iedereen is onschuldig!

Subra lacht.

Rena loopt door de gang naar kamer 23 en krabt aan de deur als een poes. Ze wacht een hele tijd. Waarom toch zo bang? Er is veel moois te zien. Om de zeventigste verjaardag van mijn vader te vieren, bied ik hun spontaan deze reis aan, zij die nog nooit een voet in Italië hebben gezet.

Sacco di Firenze

Simon lijkt minder zin in het feest te hebben dan ooit; wat Ingrid betreft, haar gezicht is gezwollen en haar ogen zijn rood van het huilen.

Het is al twaalf uur geweest en het paar is nog maar net op. Dat komt omdat ze gisteravond op het nippertje aan een ramp zijn ontsnapt: terwijl ze ontbijten brengt Ingrid haar tot in de bijzonderheden verslag uit. Ze waren om één uur ’s nachts met vertraging uit Rotterdam aangekomen na een reis van een hele dag in een trein boordevol luidruchtige en drukke ragazzi. Gebroken toen ze uit de trein stapten, probeerden ze in deze onbekende stad, in dit onbekende land, met die onbekende taal de weg te vinden. Dat werd een jammerlijke dooltocht rond het station Santa Maria Novella, hun zeven stuks bagage met zich meezeulend, sommige op wieltjes, andere op hun rug of aan hun schouders hangend. Gedesoriënteerd waren ze verdwaald en hadden ze een reusachtige omweg gemaakt, waarbij ze langs prachtige gebouwen waren gekomen die ze verfoeid hadden omdat het hotel Guelfa niet was. (Santa Maria Novella, niet het station maar de kerk, gedecoreerd door Domenico Ghirlandaio, de leermeester van Michelangelo in eigen persoon! Daar voor hun neus in de heerlijke Florentijnse nacht!) Uitgeput hielden ze halt op een kruispunt om zich te oriënteren en weer op adem te komen en bestudeerden ze onder een lantaarnpaal de plattegrond. Toen ze eindelijk hijgend in hun kamer in hotel Guelfa waren aangekomen, na lang wachten voor de deur, een woordenwisseling met de norse hotelhouder en het beklimmen van de trappen (drie verdiepingen, heel steil), telde Ingrid gewoontegetrouw de stukken bagage en … zes in plaats van zeven. Nog eens geteld: zes, inderdaad. Paniek. Hoewel de ontbrekende tas de kleinste was, was het de belangrijkste; daarin zaten hun paspoorten, vliegtickets, geld … Dus ging Simon – de uitgeputte gebroken verwilderde zeventigjarige – weer naar beneden, liep terug naar het kruispunt waar ze gepauzeerd hadden en trof, ondanks dat er op die plek voortdurend mensen heen en weer liepen, onder de lantaarnpaal de tas aan.

‘Even wonderbaarlijk ongeschonden als de Heilige Maagd’, besluit hij zegevierend.

Alleen al door weer te denken aan haar angst eerder op de dag, schreit Ingrid hete tranen.

We zouden een heldenverhaal kunnen schrijven, denkt Rena: De plundering van Florence, als tegenhanger van de plundering van Rome … Maar ze weet dat Ingrid er geen behoefte aan heeft om te vernemen dat het te vuur en te zwaard verwoesten van deze laatste stad in 1527 door de troepen van Karel de Vijfde twintigduizend doden tot gevolg had en dat het openbaar kunstbezit ontzaglijk veel schade opliep; voor haar is de enige verwoesting in de geschiedenis van de mensheid die van Rotterdam, haar geboortestad, door de Duitsers, op 14 mei 1940. Ingrid was een maand toen het huis van haar familie werd getroffen en instortte, waarbij haar moeder en haar drie broers onder het puin omkwamen. Dat ze zelf nog leefde was te danken aan de gietijzeren kachel waar haar wieg naast stond. ‘Ik ben geboren tussen puinhopen,’ vertelt ze graag snikkend, ‘ik heb gedronken aan de borst van een geraamte’ …

‘Enne … Florence? Willen jullie Florence zien?’

Dat begint slecht.

Angoli del mondo

Terwijl de Florentijnen er al een halve werkdag op hebben zitten, lijken Simon en Ingrid geen haast te hebben om van hun ontbijttafel op te staan.

‘Wil je niet een van onze koffiebroodjes proeven, Rena?’ vraagt Ingrid. ‘Ben je niet afgevallen? Hoeveel weeg je?’

Ze neemt het me kwalijk, denkt Rena, dat ik een lichaam heb dat niet verandert, een lichaam dat noch het moederschap noch de jaren vooralsnog dikker hebben weten te maken. Op mijn vijfenveertigste heb ik nog dezelfde heupwijdte als toen ik achttien was en ik haar leerde kennen, ze zal wel denken dat Toussaint en Thierno het daarbinnen behoorlijk krap moeten hebben gehad. Ze heeft er toch al moeite mee hoe ik er gewoonlijk uitzie, ze vindt het abnormaal, die voorkeur voor donkere brillen, voor alles wat zwart is, voor leer.

Die Rena toch! zegt Subra, waarbij ze in het hoofd van Rena precies de stem van Ingrid nadoet. Altijd een rugzak in plaats van een tas, omdat ze een hekel heeft aan damestassen en alles wat gewoonlijk damesachtig is. En nu draagt ze bovendien een mannenhoed; dat zal wel zijn tegen de zon of de regen, maar zo heeft ze altijd haar handen vrij om te fotograferen. En dan dat heel kort geknipte haar! Ze lijkt wel een lesbienne … Dat zou me trouwens niet eens verbazen. Wat Rena aangaat, verbaas ik me nergens over. Waarom zou ze zich ook tot mannen beperken? Als je een onderzoekende geest hebt, onderzoek je alles, nietwaar? Bovendien heb je het voorbeeld van haar broer …

‘Je weet dat ik een hekel heb aan personenweegschalen’, antwoordt Rena hardop. ‘Ook toen mijn zonen nog baby’s waren, weigerde ik ze te wegen, ik dacht: als ze te mager zijn zie ik het zelf wel.’

‘Maar als je bij de dokter komt, moet je je toch ook laten wegen?’

‘Daarom blijf ik ook liever bij de leden van die beroepsgroep uit de buurt. Eens zien … de laatste keer zat het rond de negenenveertig kilo.’

‘Dat is veel te weinig voor een vrouw van jouw lengte. Is het niet zo, papa?’

‘Oké, ik zal proberen kleiner te worden.’

Oei, zelfs Simon lacht niet. Het is haar vader en niet die van Ingrid, maar sinds de geboorte van hun vier dochters in de jaren tachtig noemt zij hem papa en hij lijkt daar geen bezwaar tegen te hebben.

Arme Simon, denkt Rena. Hij lijkt al bij voorbaat ontmoedigd. Ziet op tegen de dagen die komen gaan. Is bang dat ik van plan ben hen op sleeptouw te nemen, op te jagen, te overdonderen, indruk op hen te maken, hen te verpletteren met mijn kennis, mijn energie, mijn nieuwsgierigheid. Denkt dat ze er beter aan zouden hebben gedaan rechtstreeks van Rotterdam naar Montreal te reizen. Is bang me teleur te stellen. ‘Lieve dochter, ik moet erkennen dat ik oud ben’, zoals koning Lear zegt. Zeventig is tegenwoordig niet oud, maar nu is hij gewoon moe en ben ik hem tot last. Ik vermoei hem en ben hem tot last.

Ze zijn klaar met het eten van de walgelijk zoete in plastic verpakte koffiebroodjes en het drinken van het zogenaamde sinaasappelsap, maar ze vragen zich af of het niet mogelijk zou zijn een tweede kop koffie te krijgen, geen cappuccino deze keer maar koffie met melk.

Rena gaat aan de toog hun bestelling doorgeven, de baas geeft haar bits te kennen dat cappuccino en caffèlatte la stessa cosa is, zij verduidelijkt vervolgens hun wens tot in de kleinste bijzonderheden – een kop met water aangelengde koffie en een beetje warme melk erbij – en krijgt haar zin. Ze zijn met stomheid geslagen.

‘Maar … je spreekt Italiaans!’ roept Ingrid uit als ze terugkomt.

‘Nee, nee, dat is het niet, het is alleen maar dat … communiceren met onbekenden gemakkelijker is.’

‘Geen wonder dat je veeltalig bent’, zegt Ingrid, die haar bespiegeling over de taalkundige begaafdheden van haar stiefdochter voortzet, ‘als je met een hele ris buitenlanders getrouwd bent geweest en voor je beroep naar alle uithoeken van de wereld bent gereisd.’

Eigenlijk heb je geen enkele verdienste, fluistert Subra.

‘Zo is het maar net’, antwoordt Rena. Het heeft geen zin haar er voor de zoveelste keer aan te herinneren dat mijn vier mannen – Fabrice de Haïtiaan, Khim de Cambodjaan, Alioune de Senegalees en Aziz de Algerijn – allemaal Franstalig zijn, een van de vele buitengewone zegeningen van de Franse kolonisatie. Mijn Quebecse minnaars trouwens ook: alle leraren, vrachtwagenchauffeurs, obers, zangers en nog wat straatvegers wier ‘Je bent mooi’, ‘Geef me een kusje’ en ‘Ik hou van jou’ mijn tienerjaren zo spannend maakten … Ik had ze liever dan mijn Engelstalige buren en klasgenoten, te onbedorven naar mijn smaak, die net zo gewetensvol aan seks deden als aan joggen – hoewel ze hun sportschoenen dan meestal uitdeden – me in volle actie aan een verhoor onderwierpen over de aard en de intensiteit van mijn genot en meteen na het klaarkomen gingen douchen.

Waarschijnlijk is het sinds die tijd dat de Engelse taal op jou de uitwerking van een koude douche heeft! brengt Subra naar voren.

Ecco. Ik ben niet francofiel maar francofonofiel, ik heb een irrationeel zwak voor de Franse taal in al haar vormen … Dat neemt niet weg dat ik ook prima met Italiaans uit de voeten kan.

‘Het is grappig dat we het nog steeds over alle uithoeken van de wereld hebben’, mompelt Simon.

‘Dat is nu eenmaal een vaste uitdrukking!’ zegt Ingrid op haar hoede.

‘Ja, maar die moet dan wel van voor Christoffel Columbus dateren, denk je ook niet?’ houdt haar echtgenoot vol. ‘Voor we doorhadden dat de Aarde rond was.’

‘Enne …’ waagt Rena te opperen. ‘Willen jullie niet dat we eens gaan?’

Ze kunnen geen nee tegen me zeggen, zegt ze tegen Subra. Ze kunnen me toch niet afschepen met: Weet je, Rena, eigenlijk zijn we naar Toscane gekomen om ons een week lang in een slecht hotel zonder uitzicht op te sluiten.

Rena klampt zich aan Subra vast, die grote denkbeeldige zuster die al tientallen jaren instemt met alles wat ze zegt, lacht om al haar grappen, al haar leugens slikt (bijvoorbeeld rustig meegaat met de gedachte dat ze al met Aziz getrouwd is) en al haar angsten tot bedaren brengt.

Cro-Magnon

Een half uurtje later lopen ze de via Guelfa in.

Als ze ziet dat Simon een felblauwe baseballpet heeft opgezet en Ingrid zich met een roze sporthemd heeft uitgedost, moet Rena eerst haar ontsteltenis wegslikken. Goed, ik zal de toeristenbeker tot de bodem leegdrinken, waarom zou ik me schamen, want heb ik het me niet zelf aangehaald? Ze strijkt met haar hand langs het subtiele spoor van Aziz onder haar kaak en overwint zichzelf.

Hun eerste doel is de San Lorenzokerk, maar al na een paar stappen wordt de aandacht van haar vader getrokken door iets aan het eind van een binnenplaats. Wat zag hij?

‘Wat zag hij?’

‘Benen’, zegt Ingrid.

‘Benen?’

‘Ja’, roept Simon. ‘Kom kijken!’

De beide vrouwen hebben geen keus.

Inderdaad, achter het vieze raam van een werkplaats: een stel benen.

‘Raar, toch? Wat is dat volgens jou?’

‘Ik weet het echt niet, papa, en wat is er trouwens interessant aan? Daarvoor zijn we toch niet in Florence!’

De beide vrouwen gaan er nog dichter naartoe. Niet te ontkennen dat het raar is: de benen zijn bloot maar er zitten gaten in, ze zijn hol van binnen en omwikkeld met dierenhuiden in verschillende kleuren. Nog vreemder is dat ze in de lucht steken, gespreid en iets gebogen, met de voeten omhoog.

‘Het lijkt wel de houding van een barende vrouw, is het niet zo, papa?’ vraagt Ingrid.

‘Behalve dan dat het mannenbenen zijn!’ zegt Simon.

‘Wil je geen foto maken, Rena?’

‘Rare dingen interesseren me niet.’

O nee, rare dingen interesseren je niet, zegt Subra terwijl ze opnieuw de stem van Ingrid nadoet. Driehonderdvijftig Hoerendochters en -zonen, dat is natuurlijk niet raar. Maffiosi, hooligans, effectenmakelaars, slapende naakte mannen, allemaal heel normaal.

Als Rena wat dichter naar het raam toe is gegaan, kijkt ze langs de benen heen de werkplaats in … daarna doet ze snel een stap terug en slaakt een kreet.

‘Wat is er?’

Daar, op een paar centimeter afstand van haar gezicht, ligt op zijn rug: een levende man. Levendige bruine ogen, wat gele tanden, platte neus, laag voorhoofd, rossige baard, behaarde armen … een levende Cro-Magnonman.

Nee. Maar wacht even, ja. Ze voelt zijn aanwezigheid, de warmte van zijn lichaam. Nee. Maar wacht even, ja.

Simon wijst haar op een stoffig kaartje dat op de deur van de werkplaats zit vastgeprikt en ze vertaalt: ‘Opzetten van dieren, afgietsels’.

‘Misschien is het een wassen beeld in de maak’, oppert Simon. ‘Bijvoorbeeld om in een natuurhistorisch museum te worden geplaatst. De ambachtsman is op dit moment bezig met het afwerken van de benen, daarna zal hij de persoon honderdtachtig graden draaien om hem rechtop te zetten.’

‘Maar dan staat hij niet!’ werpt Ingrid tegen.

‘Jawel, jawel, maar naar voren gebogen – laten we zeggen om vuur te maken.’

Nadat ze dit raadsel zo’n beetje hebben opgelost, vervolgen ze moeizaam hun weg. Maar de prehistorische man blijft haar bezighouden, roept heftige gevoelens bij haar op. Hoe? Hoe ging het? Hoe het ging daarginds heel lang geleden, is dat wat me in verwarring brengt?

Simon blijft opeens staan. ‘Ik vraag me af’, zegt hij, ‘wat de holenvrouw voelde als de holenman haar bij haar haren greep en haar over het pad meesleurde om haar in de grot een beurt te geven.’

Rena lacht om beleefd te zijn, maar slaakt bij zichzelf een zucht.

‘Dat zal niet erg prettig geweest zijn’, gaat haar vader door, ‘om met je rug over de keien op het pad te schuren, soms ook grote scherpe stenen, om het nog maar niet te hebben over boomwortels en doorns. Waarschijnlijk knipte ze na de ontmaagding haar haar heel kort om andere mannen te kennen te geven: een beurt ja, meesleuren nee.’

Een beetje uit gewoonte volgt Rena zijn gedachten op de voet. ‘Wat ik me afvraag’, zegt ze, ‘is waarom het nodig was haar naar een grot te slepen. Waarom gaf hij haar geen beurt in de openlucht? Waren ze dan zo preuts, de Cro-Magnonmensen? Was een vrouw een beurt geven in die tijd al een privébezigheid?’

Ingrid zwijgt demonstratief. Ze heeft een hekel aan dat soort grappen die ze met z’n tweetjes maken. Vindt het niet normaal, een vader en een dochter die samen grapjes maken over schunnige onderwerpen, alsof het twee vrienden zijn. Met haar vader, lieve hemel! Als ze zich ook maar een woord over zulke dingen zou hebben laten ontvallen, zou hij haar met één blik in een steen veranderd hebben.

In een steen.

Maar Rena weet niet meer van ophouden.

‘Trouwens,’ gaat ze verder, ‘waarom zou het nodig geweest zijn om haar bij haar haren te grijpen? Dat snap ik niet. Misschien had ze wel zin om een beurt te krijgen! Het taboe op maagdelijkheid is van veel later, toch? Stamt dat niet uit het Neolithicum?’

Eén ding staat vast, zegt Subra waarbij ze opnieuw Ingrid nadoet, jou heeft een man nog nooit aan je haren hoeven mee te sleuren. That Rena is boycrazy!

Eh, nou ja! geeft Rena toe. Zodra ik de hand van een man om mijn middel voel, laat mijn wil me in de steek, wordt mijn bloed levendig als kwik, groeien er op mijn huid een miljoen zachtglanzende piepkleine schubbetjes, krijgen mijn benen de vorm van een vissenstaart en verander ik in een zeemeermin. De begeerte van een man, zijn … macht … heeft iets hypnotiserends. Voelen dat hij jou gekozen heeft, jou, dat moment is zo’n ongeëvenaard genoegen, geeft zo’n lekker gevoel! De holenvrouw heeft vast datzelfde smelten en datzelfde gekriebel gevoeld …

Ze zetten zich weer in beweging. Vijftig meter verderop blijft Simon staan.

‘Misschien deed dat meegesleurd worden haar niet zó veel pijn’, zegt hij. ‘Misschien produceerden haar hersenen een stoot endorfine zodat ze geen pijn voelde. Een beetje zoals bij fakirs als ze over gloeiende kolen lopen.’

‘O, dat wil ik graag geloven!’ zegt Rena.

‘Maar misschien komt bij fakirs de pijn pas later’, zegt Ingrid, een van de weinige momenten dat haar iets origineels invalt. ‘Als dat zo is, verzorgen ze hun brandwonden stiekem, als er geen getuigen meer zijn. Nietwaar, papa?’

‘Nee, nee’, zegt Simon. ‘Er zijn een heleboel wetenschappelijke studies over fakirs. Hun voetzolen vertonen inderdaad geen verwondingen na de beproeving. Daar bestaat geen twijfel over.’

Ze zetten zich weer in beweging.

Sinds wanneer, vraagt Rena zich af, is mijn vader niet meer in staat om te praten en tegelijkertijd te lopen?

Ze doet haar best om niet sneller te gaan lopen. Er is geen enkele reden, zo weet ze, om een bepaalde snelheid aan te houden. (‘Waarom is mijn lieve Rena altijd zo gehaast?’ zei Alioune voor hun scheiding geregeld tegen haar. ‘Waarom rent Rena Greenblatt?’ Bijschrift bij een al oude portretfoto van haar in een Parijs tijdschrift.) Maar hier is haar ongeduld een bestaansvoorwaarde, een noodzaak. Een psychische realiteit, sterk en levendig aanwezig, daarmee staat ze klaar om zich op elke activiteit te storten die in de loop van de dag van haar gevraagd mocht worden.

Twintig meter verderop blijft Simon staan. ‘Aan de andere kant’, zegt hij, ‘is het heel goed mogelijk dat de moeder van de jonge holbewoonster haar verschillende kruidenmengsels tevoorschijn heeft gehaald om de rug van haar dochter te verzorgen nadat de holenman zijn broek weer heeft opgehesen om een mammoet te gaan doden.’

‘De Cro-Magnonmensen droegen geen broeken!’ zegt Ingrid.

‘Goed’, zegt Rena. ‘Als we eens een blik in deze kerk zouden werpen?’

Proroga

Maar nog voor ze de San Lorenzokerk zijn binnengestapt, vraagt het echtpaar om een pauze; ze willen even uitrusten op een bankje.

Simon doet zijn ogen dicht en Rena bekijkt hem aandachtig: zware oogleden, gevlekte handen en wangen, een voorhoofd met diepe rimpels, een paar haren … Haar papa. En die dikke buik. Wat is hij zwaar geworden! Waar is de jonge, knappe en slanke Joodse wetenschapper gebleven die zij al haar kinderjaren en vooral haar tienerjaren, haar jaren in Westmount, verafgoodde? Ook jij, vader, droomde van Rinascimento. Zo veel mislukte wedergeboortes, uitgerukte haren, vergoten tranen, geslaakte of onderdrukte kreten, verknoeide jaren onder de naargeestige heerschappij van de twijfel … Het is mooi weer, papa! Laat! Laat die Florentijnse zonnestraal maar op je voorhoofd komen!

Als klein kind mocht Rena af en toe in de werkkamer van haar vader komen en kijken hoe hij aan het werk was. (Wat de werkkamer van haar moeder betreft, of die was leeg omdat ze naar de rechtbank was, of ze ontving er een cliënt en mocht niemand bij hun gesprek aanwezig zijn. Top secret, de wereld van Mr. Lisa Heyward. Rena was trots op dat mannelijke en die hoofdletter in het leven van haar moeder. Op school had je juffen en meesters; haar moeder was meester. Andere moeders boenden het parket; zij voerde verdedigingen in ruimtes die ze het parket noemden. Bovendien – iets zeer zeldzaams in de jaren zestig – had Lisa Heyward toen ze trouwde geen afstand willen doen van haar meisjesnaam. Het was een buitengewoon onafhankelijke vrouw, anders gezegd: ze was er nooit.)

Op goede dagen mocht zijn dochter van Simon opgerold op de canapé gaan liggen die tegenover de werktafel stond waaraan hij zat te lezen en te schrijven … Ze was dol op die momenten! Wat zag hij er leuk uit als hij nadacht! Met zijn bril hoog op zijn voorhoofd, zijn donkere krullen, zijn slanke handen die een vulpen of een vel papier vasthielden … ‘Mama is advocaat en jij, wat ben jij, papa?’ ‘Ik zoek dingen.’ ‘Ben je dan iets kwijt?’ ‘Ha, ha, ha, ha!’

Ja, dat waren de goede dagen … maar je had ook de slechte dagen, dan bleef de deur van zijn werkkamer dicht en was hij van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat daarbinnen. Stilte en afwezigheid overdag – en ’s avonds: hoog oplopende ruzies met Lisa, in de loop waarvan Rena ongewild nieuwe woorden leerde zoals: verwaand stuk, onverantwoordelijk, pseudogenie, hypotheek, onvolwassen, castratieangst veroorzakende prinses … Simon tierde, Lisa blèrde. Simon schopte tegen de muren, Lisa sloeg met de deuren. Simon gooide tafels om, Lisa liet borden door de lucht vliegen. Rena veronderstelde deze rolverdeling eerder dan dat ze haar vaststelde, want op die momenten placht ze zich diep in haar bed te verschuilen, met haar vingers in haar oren en een kussen over haar hoofd …

‘We hebben gisteren in de trein een vrouw ontmoet’, zegt Ingrid. ‘Een Amerikaanse. Volgens haar zijn er voor wie Italië wil zien twee steden waar je echt niet omheen kunt: Florence en Roma.’

‘Ze heeft gelijk’, zegt Rena. ‘Maar zoals ik je aan de telefoon zei, zou een bezoek aan Rome ons alleen al ruim een week kosten. Jullie zullen zien dat er in Toscane genoeg te doen is.’

‘Ze zei niet Rome,’ benadrukt Ingrid, ‘ze zei Roma. Is het niet, papa?’

Rena kijkt haar aan … maar nee, ze maakt geen grapje. Simon buigt zich naar zijn vrouw toe om haar in het oor te fluisteren: ‘Dat is hetzelfde.’

Ze proberen de kerk binnen te gaan, maar dat kan zomaar niet: je moet eerst kaartjes kopen; dat is daarginds, in de doorgang die naar de Biblioteca Laurenziana voert; er staat een rij. Terwijl Simon en Rena wachten tot ze bij het loket aan de beurt zijn, loopt Ingrid door naar de binnenplaats om een blik op het klooster te werpen.

Maar ziet ze het wel echt? vraagt Rena zich af. Voelt ze de schoonheid van deze plek wel? Is ze wel in staat verrukt te zijn over deze zes eeuwen oude gebouwen? Ik ben het, ik ben het beslist, nietwaar, zonder een spoortje twijfel … O, Aziz! Het is pas de eerste dag en ik ben nu al helemaal uit mijn doen, in de war aan het raken … Je bent gewapend, zei je: is het echt nog maar vanochtend dat je die woorden sprak?

Foto. Foto. Foto. Ze legt het geblondeerde haar van Ingrid in zwart-wit vast tegen een achtergrond van pietra serena, een zachte lichte steensoort die je in Florence veel ziet – en ondanks de massa toeristen, ondanks haar slechte humeur, werkt de betovering: zodra ze de lens scherp instelt, komen haar gedachten tot rust en wordt het stil in haar wereld. Steeds hetzelfde intense geluksgevoel voor ze op de ontspanner drukt, als ze weet dat het beeld vastgelegd wordt, voor een geslaagde of mislukte foto, maar dat het beeld vastgelegd wordt. Net zoals toen ze als tiener haar hand uitstak, klaar voor een diefstal uit een vitrine: dadelijk pak ik het. Of bij het verleiden, als ze voelt dat ja, de man wiens blik ze zojuist kruiste, haar dadelijk zal bezitten, haar de kleren van het lijf zal rukken, haar benen zal spreiden, zal trompetteren …

In de zoeker ziet ze wat haar in de openlucht ontgaat. In dit geval het verdriet in de ogen van haar stiefmoeder. Een ware afgrond van verdriet en onzekerheid, die verdwijnt zodra ze haar toestel laat zakken.

‘Gebruik je nog steeds filmpjes?’ vraagt Ingrid terwijl ze weer bij hen in de rij komt staan.

‘Eh! Jazeker.’

Rena probeert niet eens haar uit te leggen dat gezien door een digitale camera de werkelijkheid haar als onecht voorkomt. Dat er bij digitaal fotograferen een tijdsverschil van enkele duizendsten van een seconde zit tussen het op de ontspanner drukken en de opname. Ingrid zou haar niet geloven, niet begrijpen. Voor haar is de werkelijkheid iets wat zich laat pakken, en enkele duizendsten van een seconde stellen daarbij niets voor.

‘Maar levert dat geen probleem op bij de krant?’ vraagt Ingrid door.

‘Nee, nee. Ik scan mijn foto’s en hup, het is digitaal’, zegt Rena. ‘Gezien het feit dat mijn naam een van hun grote troeven is, zijn zij niet in de positie om te klagen.’

‘O! Zit het zo’, zegt Ingrid.

Terwijl ze eindelijk door de deuren de San Lorenzo binnengaan, laat Subra een spottend lachje horen. Een van hun grote troeven, inderdaad, zegt ze. Zeker, Schroeder heeft nooit contracten voor een bepaalde tijd met je afgesloten, en bijna had hij geweigerd je die miezerige week vrij te geven, maar je bent een van hun grote troeven, dat staat buiten kijf …

San Lorenzo primo

‘Het meesterwerk van Brunelleschi’, verkondigt Rena meteen luid, omdat ze de gids dezelfde ochtend tijdens de vlucht had doorgebladerd. ‘Dé architect van de Renaissance. Kijk hoe de zon de hele ruimte verlicht, tot in de kleinste uithoekjes!’

Ze ziet vooral dat Ingrid teleurgesteld is. Ze vindt deze kerk kaal. Vindt dat er niets te bekijken valt, ook de kleurige glas-in-loodramen niet. Dat de kathedrale kerk in Amsterdam mooier gedecoreerd is. Maar ach, ze begrijpt het niet! In plaats van te worden verpletterd door een bombastische architectuur, overdonderd te worden door weelderige ornamenten of te schrikken van schaduwen, treedt de mens hier grootser tevoorschijn. De doorzichtige kerkramen laten stromen licht binnen, maken het voor het oog mogelijk de omgeving in z’n geheel te overzien. De meetkundige evenredigheid, de sobere kleuren, grijs en wit, stellen het individu gerust en laten het in zijn waarde, eerder dan dat ze zijn blik overweldigen. Triomf van de geest. Een heldere straal verstand die alles verlicht. Dat is nu het humanisme.

Maar ze bespaart Ingrid haar uiteenzetting: als ze zich teleurgesteld wil voelen, dan gunt Rena haar dat genoegen. Dus terwijl vader en dochter door het dwarsschip heen en weer lopen en praten, verveelt Ingrid zich, denkt ze aan andere dingen en wacht ze tot het voorbij is. Zo is het altijd geweest.

Rena oreert nog wat door. ‘Lorenzo, natuurlijk genoemd naar Lorenzo il Magnifico, die hertog de’ Medici onder wiens bescherming kunsten en wetenschappen in de vijftiende eeuw een bijna wonderbaarlijke bloei hebben gekend.’

‘Maar ook’, zegt Simon, die bij de ingang van de kerk een folder heeft meegenomen, ‘genoemd naar die arme heilige wiens martelaarschap eruit bestaat dat hij als een ordinaire hamburger op een rooster werd gelegd en werd gebraden. De legende wil dat hij halverwege zijn beproeving vroeg om omgedraaid te worden, met de woorden: “Deze kant is al gebraden!”’

Het vlees van san Lorenzo sist op het rooster, druppel na druppel valt zijn vet in het vuur. De vlammen likken aan zijn lichaam, worden langer, verteren het … Rena doet haar best die beelden van zich af te zetten om weer terug te kunnen keren naar de onopgesmukte schoonheid van Brunelleschi, maar daar zijn ze weer: een grijze en vette substantie, de hersenen van san Lorenzo die wegsmelten. Dikke druppels doen het vuur knetteren. Begerige vlammen verteren ze, laven zich eraan, waardoor ze hoger worden … Zulke mooie hersenen, echt. Goed vet, wriemelend, trillend van nieuwsgierigheid …

Juist hersenen, legt ze Subra uit (het enige wezen ter wereld dat het nooit verveelt om naar haar te luisteren, zelfs niet als ze onzin uitslaat), boeiden mijn vader mateloos in die mooie jaren zestig, toen er allerlei soorten onderzoek plaatsvonden die elkaar wederzijds bevruchtten: muziek en biochemie, psychologie, dicht- en schilderkunst … het enorme ongebruikte en onvermoede potentieel van de menselijke grijze cellen. De manier waarop onze hersenen het aanpakken, ten eerste om een eigen ik voort te brengen, ten tweede om het zich staande te laten houden, om het grenzen te stellen. Als klein kind al merkte ik de geestdrift van mijn vader voor dat onderwerp op. Soms vertelde hij me over wat zijn werk inhield. Op een keer keek hij van een boek op en deelde me plompverloren mee: ‘Een eigen ik is niets anders dan de geschiedenis van een menselijk lichaam zoals de hersenen van datzelfde lichaam het hem vertellen.’ Het vervulde me met trots dat hij zulke plotselinge inzichten met me deelde, ook al begreep ik er niets van.

Hoewel in die tijd niet meer dan wetenschappelijk medewerker, werkte Simon onverdroten aan zijn proefschrift en zijn vooruitzichten waren meer dan veelbelovend. Als neuropsycholoog wilde hij het gedwongen keurslijf graag van zich afwerpen en de scheidslijnen tussen de vakgebieden opheffen. Vrijheid vrijheid vrijheid! Een van zijn helden was Leonard Cohen: op een jaar na even oud, was hij net als hij in Westmount opgegroeid en had hij net als hij aan McGill gestudeerd. Van meer doorslaggevende aard was dat ze allebei met Lyserg Säure Diäthylamid hadden geëxperimenteerd, die verbazingwekkende stof die je beurtelings van de hel naar het paradijs voerde, je geheugen verwrong, reeksen nu eens prachtige dan weer gruwelijke beelden op het scherm van je geest smeet, al je zintuigen tot in de hoogste mate prikkelde, je ik vernietigde en op onvoorspelbare, oncontroleerbare wijze de symptomen van een psychose opriep. Eveneens net als Cohen, maar ook net als Allen Ginsberg, Abbie Hoffman, Jerry Rubin en veel anderen van zijn generatie, had Simon Greenblatt het joodse geloof van zijn kindertijd de rug toegekeerd om zich te verdiepen in de geheimen van het boeddhisme, waarin begrippen als eigen ik, wereld en werkelijkheid er niet meer toe deden.

Tart het gezag! Ontdek jezelf! Aanvaard de chaos, de enige waarheid van de wereld!

Een ander idool van mijn vader was Timothy Leary, die een uitspraak had gedaan die alles in zich had om zijn mantra te worden: ‘Geestesziekten bestaan niet, er bestaan alleen maar onbekende of slecht onderzochte zenuwstelsels.’ Nadat hij in 1963 was ontslagen als medewerker van Harvard omdat hij bewustzijnsverruimende middelen onder zijn studenten had uitgedeeld, had Leary zich met zijn collega Richard Alpert op een groot landgoed in Millbrook, New York, gevestigd en had hij de League for Spiritual Discovery, afgekort de lsd opgericht. Jarenlang had Simon de wens gekoesterd zich bij deze pioniers aan te sluiten om ze door middel van een inspirerende intellectuele samenwerking te helpen de basis te leggen voor een nieuw heidendom. In feite lukte het hem maar één keer om Tim Leary te ontmoeten. Mij ook, toen ik negen jaar was. Dat was op 31 mei 1969: Leary was naar Montreal gekomen om zijn steun te verlenen aan John Lennon en Yoko Ono, die toen druk waren met hun actie Give Peace a Chance. Simon had ons, mama en mij, meegenomen naar hotel Queen Elizabeth, waar de Beatle, zijn vrouw en haar zoon voor camera’s uit de hele wereld poedelnaakt in bed lagen om te protesteren tegen de Vietnamoorlog. De bed-in zelf kregen we niet te zien vanwege de politieafzetting, maar wel lukte het me een glimp op te vangen van de onderkant van de broek met soulpijpen van Leary toen hij in het licht van de flitslampen van de journalisten uit zijn limousine sprong om het hotel in te hollen. ‘Kijk! Dat is hem!’ riep Simon terwijl hij me onhandig op zijn schouders hees, hoewel ik toen al veel te groot en te zwaar was voor dat soort acrobatische toeren. ‘Je zet een kind van negen niet op je schouders!’ zei mijn moeder. ‘Oké, Lisa, goed hoor, rustig maar’, zei Simon en hij zette me weer op de grond. ‘Die man, Rena,’ ging hij verder – ik kan me zijn woorden nog precies herinneren – ‘was op mijn gebied een echte revolutionair. Nu is hij naar de politiek overgestapt en wil hij gouverneur van Californië worden, de weg is vrij. Ik zal de fakkel van hem overnemen en zijn ontdekkingen perfectioneren. Ja, het is heel goed mogelijk dat professor Simon Greenblatt ooit de Nobelprijs krijgt uitgereikt. ‘Er is geen Nobelprijs voor neuropsychologie’, merkte mijn moeder droogjes op. ‘Dan roepen we er speciaal voor de gelegenheid een in het leven!’ antwoordde Simon snedig. ‘Zul je eerst professor moeten worden.’ ‘Maak je daar maar geen zorgen over.’

Ze verlaten de kerk.

Stupida

Het is pas half vier, maar Ingrid laat weten dat ze honger heeft. Gezien de hoeveelheid koffiebroodjes die ze zo-even in het hotel naar binnen heeft gewerkt, weet Rena dat de feiten anders liggen: ze is bang dat ze honger zal krijgen. Ze gaat nu al zestig jaar gebukt onder deze zelfde angst: sinds de vreselijke winter van 1944-1945 toen honderden bewoners van Rotterdam van honger stierven en anderen waren gedwongen zich in leven te houden met afval, ratten en gras. Niets beangstigt Ingrid meer dan het idee dat ze niets te eten zal vinden. Net als bij iedereen, weerspiegelen haar ogen de demonen van haar kindertijd.

Als ze aan de overkant van de piazza del Duomo een café zien dat geschikt lijkt, lopen ze erheen. Maar alles gaat zo traag, zo moeizaam! De mensenmassa op de stoepen is benauwend. Wat is het langgeleden dat ik met Xavier door Florence slenterde! denkt Rena. Hoe kan de tijd zo snel zijn voorbijgegaan? Is het nog wel echt dezelfde stad, hetzelfde leven? Ben ik nog wel dezelfde persoon?

‘Merkwaardig’, zegt Ingrid opeens. ‘Alle souvenirwinkels verkopen T-shirts uit Quebec!’

Stomverbaasd bekijkt Rena een van de winkels in kwestie. Ja, inderdaad.

Maar opnieuw verschaft Simon zijn vrouw opheldering: ‘Nee, nee’, zegt hij zachtjes. ‘De Franse lelie was eeuwenlang het embleem van de familie de’ Medici.’

‘Je hoeft niet te lachen, Rena’, zegt Ingrid blozend. ‘Iedereen kan zich vergissen.’

‘Neem me niet kwalijk’, zegt Rena.

Dat is ook zo, zegt Subra in haar hoofd. Waarom zou een Nederlandse vrouw uit Montreal de geschiedenis van het hof van de familie de’ Medici kennen? Wie dient wat te weten en waarom? Jij die, verstopt achter je Canon, de wereld afreist en in het wilde weg informatie bij elkaar graait, die niet van hier en niet van daarginds, die eigenlijk van nergens bent, en wier lijfspreuk ‘Just looking!’ zou kunnen zijn, zoals mensen zonder geld in dure winkels in de hele wereld zeggen, wie ben jij om de eerste steen te werpen?

‘Hé!’ zegt Simon, die de tien minuten dat ze hier nu zitten niet de menukaart bestudeert maar een stadsplattegrond. ‘Die Vecchio naar wie het paleis is genoemd … dat moet dezelfde zijn die zijn naam aan de brug heeft gegeven. Waarschijnlijk de zoveelste Toscaanse hertog.’

‘Nee’, zegt Rena op haar beurt zachtjes. ‘Nee, papa. Dat betekent gewoon oud: Oud paleis. Oude brug.’

Toeristen zijn stom. Door toerist te worden, word je stom.

Kodak

Na het hapje eten geven Simon en Ingrid te kennen dat ze per se naar het hotel terug willen om te rusten. Maar onderweg blijft Simon in de via de’ Martelli staan voor een Kodak-fotozaak. ‘Verkopen ze misschien wegwerptoestellen?’

De moed zakt Rena in de schoenen.

Natuurlijk, ze zou buiten kunnen wachten, van het kwartier gebruik kunnen maken om haar mobieltje aan te zetten en Aziz of Kerstin in Parijs te bellen, Toussaint in Marseille, Thierno in Dakar … of om de voeten van Florentijnse toeristen te fotograferen … Maar nee. Uit masochisme, of lamgeslagen door haar eigen ergernis, gaat ze met hen de winkel binnen.

Meteen dendert hun oorverdovende rockmuziek tegemoet zodat het pijn doet aan hun trommelvliezen.

En daar gaan ze. ‘Denk je dat het beter is een toestel te kopen voor twaalf of voor zestien foto’s? Of misschien voor vierentwintig?’

‘Kijk: daar heb je zestien foto’s voor zes euro, hier heb je vierentwintig foto’s voor acht euro, dat is interessanter.’

‘Ja, maar vierentwintig foto’s is te veel, we gaan ook nog ansichtkaarten kopen, we komen nooit aan vierentwintig foto’s toe.’

‘Denk je? Hoe dan ook, als we overhouden, kunnen we het filmpje altijd in Montreal volmaken.’

‘Nee, het beste is toch om het in Italië vol te schieten en het te laten ontwikkelen voor we weer naar huis gaan. Zo kan Rena ons laten weten van welke foto’s zij ook een afdrukje wil hebben.’

Rena dwaalt op goed geluk door de winkel, bekijkt de verschillende camera’s aandachtig en beroepsmatig zonder iets in zich op te nemen.

Dit, zegt Subra plechtig, is een waar moment in je ware leven. Niet meer of minder waar dan het moment dat Aziz je, terwijl hij in de deuropening van de keuken staat, optilt en je op zijn pik zet, dat je je benen om zijn middel klemt en je hoofd naar achteren gooit en hard schreeuwend begint te spartelen. Niet meer of minder waar dan je twee bevallingen, of een zonsopgang op Gorée, of de oorlog in Irak. Dat bestaat allemaal. Akkoord, je voelt je slecht op je gemak met je vader en je stiefmoeder in een Kodak-fotozaak in Florence. Akkoord, de muziek doet je hoofd bijna uit elkaar barsten, maar bedenk: het zou erger kunnen zijn. Je zou een zwangere jonge vrouw in de Democratische Republiek Congo kunnen zijn, omringd door een bataljon jonge soldaten uit Burundi die op het punt staan je de een na de ander te verkrachten, om daarna stokken en geweerlopen in je baarmoeder te steken om een miskraam op te wekken, en je vervolgens zullen dwingen het bloed te drinken dat uit je eigen lichaam is gelopen en het vlees van je baby te eten. Ook zo kan het menselijk leven op de planeet Aarde in oktober 2005 eruitzien. Prijs je gelukkig dat je enige probleem is om in een van de mooiste steden ter wereld te moeten luisteren naar het gewauwel van een oud echtpaar.

Zich vermannend kijkt Rena belangstellend naar de jongeman achter de kassa. Achttien, negentien jaar oud en met een T-shirt aan waarop een portret van Bob Marley prijkt, glimlacht hij samenzweerderig tegen haar. Verre van hen als toeristen te vervloeken, beklaagt hij haar duidelijk dat ze zo lang moet staan wachten en zegt hij tegen haar dat het niet erg is, dat niets haast heeft, dat ze er ondanks haar leeftijd nog best mee door kan en dat het prachtig weer is.

Wie is die jongen? vraagt Rena zich af. Wie zijn zijn ouders? Waar gaan zijn verlangens naar uit, naast dit vervelende baantje waarbij hij acht uur per dag afstompende muziek over zich heen krijgt. Van welke toekomst droomt hij? Hier kruisen onze levens elkaar, heel oppervlakkig, heel vluchtig; nog een paar ogenblikken en het is voorbij, dit moment is slechts voorbestemd om totaal vergeten te worden, alsof het zich nooit heeft voorgedaan, er gebeurt niets, en toch … Hoe zou het zijn als ik opeens naakt op het naakte lichaam van die jonge Florentijn lag, tenger maar lang en gespierd, als ik zweet op zijn voorhoofd liet parelen, met mijn lippen over zijn beginnende snor ging en hij met zijn lange goudgele vingers langdurig mijn geslacht zou strelen?

Subra moedigt haar aan om door te gaan.

O, wat is het mooi om fantasie te hebben, om dingen als mogelijk, als voorstelbaar te zien! Belangrijkste mensenrecht: mogen fantaseren! Niet daar zijn waar je bent; daar zijn waar je niet bent. Ja, dat werkt in twee richtingen: terwijl haar echtgenoot eentonig haar schoorsteentje veegt, kan de echtgenote denken aan de boodschappen die ze nog moet doen; terwijl ze de vaat wast staat het haar daarentegen vrij om met de minnaar van haar dromen naar de zevende hemel te vertrekken. Om zich te concentreren op het Allerhoogste en gevolg gevend aan het bevel van Abraham Wees vruchtbaar, vermenigvuldig u en bevolk de aarde dringt de Loubavitcher tijdens de geslachtsdaad zijn echtgenote binnen door een gat in het laken dat haar van top tot teen bedekt, maar niets verhindert de echtgenote intussen te dromen dat zich aan de andere kant van het laken Brad Pitt bevindt. In sommige nachtclubs in Tokio[1] die door Araki werden gefotografeerd, zie je rechtopstaande platen triplex waarop een vrouwengestalte op ware grootte staat afgebeeld. Op de plaats van het hoofd de foto van een filmster; op de plaats van het geslacht een gat. De klant kan er zijn roede doorheen steken en zich, denkend dat hij het sterretje bezit, door een medewerkster die aan de andere kant van de plaat zit laten aftrekken. De voor dit werk aangewezen persoon is, naar men zegt, altijd een heel oude vrouw met een buitengewoon afstotend uiterlijk maar met een niet te evenaren techniek. ‘O!’ riep Kerstin uit toen ik haar dat vertelde. ‘Stel je voor dat er in Tokio een aardbeving plaatsvindt, dat de nachtclub instort en dat een van de klanten ontdekt dat hij zojuist is klaargekomen in de handen van zijn moeder!’ Ikzelf vraag me echter af waar zij aan denken, die oude vrouwen, terwijl ze vaardig en vakkundig hun onzichtbare klanten aftrekken … Ja, vrouwen fantaseren ook – en gelukkig maar!

Vertel verder, fluistert Subra, die even gretig naar Rena luistert alsof ze dit verhaal voor het eerst hoort.

Ach, die mooie dag dat Xavier me meenam naar de National Gallery in Dublin, waar we wel een uur voor De bewening van Christus van Perugino bleven staan … Samuel Beckett toonde zich zeer getroffen door deze ‘zo knappe en vrolijke Christus vol sperma en de vrouwen die zijn dijen aanraken terwijl ze boven zijn geheime delen treuren’.[2] Het klopt dat het zinnelijke van Jezus op dit doek buitengewoon sterk voelbaar is. Toen ik het bekeek, vroeg ik me af waarom zijn menselijke ervaringen zich zouden hebben beperkt tot lijden, waarom zouden wel bloederige wonden en afschuwelijke beproevingen zijn deel zijn geweest, maar zou hij niet hebben meegemaakt wat zwijmelen is, geen verlangens hebben gehad die van de pik en de kloten uitgaan en zich verbreiden tot in de vingertoppen en de punten van je tenen. Toen ik die avond in een pub naar de linkerhand van een muzikant keek die als een krab bewoog op de fretten van zijn banjo, moest ik weer aan Perugino denken. De vingers van de muzikant brachten me net zo in verwarring als Martha en de beide Maria’s door het naakte lichaam van Christus van streek waren geraakt, en met op mijn lippen de fluwelige smaak van Guinness en in mijn hoofd woorden als sperma en chrisma die daar om voorrang streden, begon ik te fantaseren dat de handen van de banjospeler mijn heup, mijn borst, mijn schouder streelden … Toen het orkest een pauze hield en Xavier opstond om weg te gaan, beduidde ik hem buiten op me te wachten en zei ik zachtjes tegen de muzikant terwijl ik me over hem heen boog: ‘Het is schitterend, de beweging van uw linkerhand over de hals.’ De ogen van de muzikant draaiden in mijn richting en hij ontmoette mijn blik. Hij ging opeens staan, nam mijn hand en vroeg hoe ik heette, de warmte van zijn stem maakte me duidelijk dat hij een stijve had als een bronstig hert. ‘Rena’, antwoordde ik, blij dat ik het voor één keer in het Engels kon zeggen zonder mijn keel te hoeven schrapen voor de r. ‘Ik heet Michael’, zei de man – en zwaar teleurgesteld te merken dat ik even plotseling uit zijn leven zou verdwijnen als ik erin was opgedoken, vroeg hij door middel van gebaren of ik hier in de buurt woonde, of hij contact met me mocht opnemen, maar ik gaf hem met gebaren te kennen dat dat niet zo was, dat ik van ver kwam. Toen boog ik me opnieuw tot vlak bij zijn gezicht en wenste ik hem welterusten.

Ik was zo hitsig geworden door dat korte gesprek, door de overweldigende zinnelijkheid van de hand van de man die op de mijne lag, dat toen Xavier me de volgende ochtend in ons hotelbed liet neerknielen en zich achter me verhief, ik niet alleen buiten zinnen raakte omdat ik in de spiegel onze beide door de ochtendzon goudgele lichamen en zijn in mij heen en weer bewegende geslacht zag, maar ook vanwege een bedwelmend samengaan van Jezus, Beckett en die muzikale Michael.

Niemand kan ons voor deze vreugden straffen! Zelfs Afghaanse vrouwen die hun dagen gehuld in een boerka doorbrengen, zullen, althans dat hoop ik, het paard van hun dromen blijven berijden om zich al galopperend in hogere sferen te wanen, terwijl ze stevig zijn zachte en gladde manen vasthouden, de krachtige siddering van zijn flanken tussen hun dijen voelen en puffend, hijgend hun genot uitschreeuwen. Elke vrouw bevat een kosmos! Wie kan haar verhinderen daarin de mannen en vrouwen te ontvangen die in staat zijn haar lief te hebben, en die zij daarin kan liefhebben …?

Het hoofdstuk Kodak is gesloten.

Rena wijst het echtpaar de weg naar het hotel met de belofte elkaar om acht uur weer te zien. Ze verwijdert zich van hen … en voelt meteen dat haar lichaam weer op krachten komt, dat ze haar eigen ritme hervindt, haar souplesse terugkrijgt.

[1] Zie Philippe Forest, Araki enfin: l’homme qui ne vécut que pour aimer, Gallimard, 2008.

[2] Het citaat van Samuel Beckett met betrekking tot het schilderij van Perugino staat in een brief aan zijn vriend William McGreevey.