Liza Marklund

Teken van leven

Uit het Zweeds vertaald door Wendy Prins

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Boeken van Liza Marklund

Springstof

Studio Sex

Paradijs

Prime time

De rode wolf

Ondergedoken (met Mia Eriksson)

Asiel (met Mia Eriksson)

Er is een speciale plek in de hel voor vrouwen die elkaar niet helpen (met Lotta Snickare)

Het testament van Nobel

Levenslang

Een plek onder de zon

Oorspronkelijke titel Du gamla, du fria, verschenen bij Piratförlaget

Oorspronkelijke tekst © Liza Marklund 2010

Published by agreement with Salomonsson Agency

Nederlandse vertaling © Wendy Prins en De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Arcangel/Hollandse Hoogte

isbn 978 90 445 2324 9

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

DAG 0

dinsdag 22 november

#

Ik voelde geen angst. De wegversperring zag er net zo uit als al die andere die we gepasseerd waren. Roestige olievaten aan weerszijden van het spoor (je kon het nou niet bepaald een weg noemen), een omgehaalde boom die min of meer van zijn takken was ontdaan, enkele mannen met besmeurde machinegeweren.

Reden tot ongerustheid was er dus niet. Maar ik merkte dat Catherine haar been steviger tegen het mijne aandrukte. De prikkeling plantte zich via spieren en zenuwbanen voort naar mijn lid, het was een onbewuste reactie en ik kon er niets mee, ik gluurde alleen maar naar haar en glimlachte bemoedigend.

Ze had een oogje op mij, wachtte alleen op mijn initiatief.

Ali, de chauffeur, liet het raampje aan de bestuurderskant zakken en leunde met onze visums in zijn hand naar buiten. Hij zat vlak voor me, het was een auto met het stuur rechts, voor gebruik in het Gemenebest gebouwd. Een hete wind zwiepte droog en grof zand de auto in. Ik keek uit over het landschap: lage doornstruiken, breed uitwaaierende acacia’s, verdorde aarde en een eindeloze lucht. Rechts voor ons meende ik een afgedekte vrachtwagen te zien, een berg lege flessen en oude dozen, een kadaver. De andere Land Cruiser kwam links naast ons staan, de Duitse secretaresse zwaaide door het raampje naar ons. Iedereen negeerde haar.

Waarom stuurde men een secretaresse op zo’n reis als deze? Dat was ons allemaal een raadsel.

Ik keek op de klok, het was 13.23 uur. We waren wat te laat, maar niet zo heel veel. De Roemeense afgevaardigde had een heleboel foto’s gemaakt en Catherine had al een soort verslag naar de conferentie opgestuurd. Ik dacht te weten waarom. Ze wilde er niet vanavond nog aan moeten werken. Ze wilde het officiële diner overslaan en met mij alleen zijn, ze had het me nog niet gevraagd, maar ik voelde het.

Nu leunde ze mijn kant op, maar ik besloot om haar nog even te laten vechten.

‘Thomas,’ fluisterde ze in Queen’s English, ‘wat is er aan de hand?’

De chauffeur had het portier geopend en stapte op de rode aarde. De mannen met de machinegeweren omsingelden de auto. Een van hen opende het portier aan de passagierskant en zei op luid commanderende toon iets tegen de tolk; de tengere jongeman deed zijn handen omhoog en ook hij stapte uit. Ik hoorde dat een van de bewakers op de bank achter ons zijn wapen doorlaadde. In mijn ooghoeken zag ik een glinstering van metaal. Dat was de eerste keer dat ik me ongemakkelijk voelde met de situatie.

‘Er is niets aan de hand,’ zei ik en ik probeerde geruststellend te klinken. ‘Ali regelt dit wel.’

Ook het achterportier aan de linkerkant werd geopend. De Franse afgevaardigde, Magurie, die er het dichtstbij zat, slaakte een demonstratieve zucht en stapte uit. De droge hitte verdreef de laatste restjes van de door de airco gekoelde lucht uit de auto, het rode stof vlijde zich als een flinterdunne deken over de leren bekleding neer.

‘Wat is er?’ zei de Fransman met zijn nasale stem. Hij klonk oprecht verontwaardigd.

Een lange man met een kaarsrechte neus en hoge jukbeenderen ging bij mijn portier staan en staarde me aan. Zijn zwarte gezicht kwam vlak bij het mijne. Over zijn ene oog liepen rode strepen, alsof hij er onlangs een klap op had gehad. Hij hief zijn machinegeweer en tikte met de loop tegen de ruit. De ruimte achter hem was wit en kaalgevreten, de lucht zinderde van de hitte.

De angst vloog me naar de keel.

‘Wat moeten we doen?’ fluisterde Catherine. ‘Wat willen deze mannen?’

In gedachten zag ik het beeld van Annika voor me, haar grote ogen en het steile haar.

‘Hun macht tonen’, zei ik. ‘Niet bang zijn. Doe wat ze zeggen, dan komt het allemaal goed.’

De lange man opende het portier aan mijn kant.

DAG 1

woensdag 23 november

#

De vrouw lag op de beboste heuvel, een meter of twintig achter het kinderdagverblijf, en was ondergesneeuwd. Haar ene laars stak als een afgewaaide tak of een deel van een wortelkluit uit de sneeuw omhoog. Het langlaufspoor op het wandelpad toonde net bij die plek een zekere aarzeling, de stokafdrukken hadden hun regelmaat verloren. Verder was de sneeuw ongerept.

Als die laars er niet was geweest, had het ook een steen kunnen zijn, of een mierenhoop, of een zak met bijeengeharkte bladeren. Glinsterend en met zachte rondingen tekende het lichaam zich als een witte zeehond tussen het lage struikgewas af. Sneeuwkristallen die aan de schacht van de laars waren blijven plakken, schitterden in het schemerlicht: de schoen was bruin, de hak puntig.

‘Jij behoort hier niet te zijn.’

Annika Bengtzon negeerde de politieagent die hijgend achter haar aan kwam. Via een wandelpad achter de Selmedalsvägen, langs een verlaten voetbalveld en daarna de heuvel op, het jonge bos in, had ze de vindplaats weten te bereiken. Haar schoenen zaten vol met smeltende sneeuw, haar voeten werden al snel gevoelloos door de kou.

‘Ik zie geen afzetting’, zei ze, zonder haar blik van het lichaam los te maken.

‘Dit is een plaats delict’, zei de agent en het klonk alsof hij opzettelijk met een lagere stem sprak dan normaal. ‘Ik moet je vragen om te vertrekken, nu meteen.’

Annika nam nog twee foto’s met haar mobiele telefoon en keek op naar de agent. Hij had nog nauwelijks baardgroei.

‘Indrukwekkend’, zei ze. ‘Het lichaam is nog niet eens onder de sneeuw vandaan gehaald en jij hebt al een voorlopige doodsoorzaak. Waaraan is ze overleden?’

De ogen van de agent versmalden zich.

‘Hoe weet je dat het een zij is?’

Annika keek weer naar het lichaam.

‘Travestieten zijn weliswaar vaak dol op hoge hakken, maar zelden in maatje … wat denk je? 36? 37?’

Ze liet de telefoon in haar tas vallen, waar hij meteen in een zee van pennen, kinderwanten, plastic pasjes, usb-sticks en notitieboekjes verdronk. Een collega van de politieman kwam briesend de heuvel op met een rol afzetlint in zijn hand.

‘Is ze als vermist opgegeven?’ vroeg Annika.

‘Geen stijl’, zei de agent.

‘Wat?’ zei Annika.

‘Dat de meldkamer eerst de boulevardpers belt en dan pas een oproep laat uitgaan. Weg jij!’

Annika hees de tas op haar schouder, keerde het levenloze lichaam de rug toe en liep terug naar het voetbalveld.

Sinds een paar maanden waren alle regio’s in Zweden overgegaan op Rakel: een digitaal radiocommunicatiesysteem voor politie, ambulance en brandweer dat niet kon worden afgeluisterd. Alle vroegere tipgevers, die de politie altijd op de voet hadden gevolgd, waren zodoende werkloos geworden. Het personeel van de meldkamers had hun taak om de media over ellende en geweld in te lichten en de extra inkomsten die dat genereerde echter enthousiast overgenomen.

Ze bereikte de rand van het bos, bleef even staan en keek uit over de buitenwijk.

De negen verdiepingen hoge, grijsbruine flats aan haar voeten waren in een sluier van nevel en rijp gehuld. De zwarte takken van het bos werden door de glimmende ramen weerspiegeld. De flats moesten ergens in de jaren vijftig, helemaal aan het begin van het Miljoenenprogramma, uit de grond zijn gestampt. Toch straalde het pleisterwerk op de gevels een zekere kwaliteit uit, alsof er hoe dan ook altijd een ambitie had bestaan om de woningen menswaardig te maken.

Alle gevoel was uit haar tenen verdwenen. Het was laat in de middag. Tussen de betonnen kolossen door kwam haar een windvlaag tegemoet.

Axelsberg. Een woonwijk zonder buitengrens, een naam op een winderig metroperron.

‘Een levenloos lichaam achter een kinderdagverblijf in Axelsberg, kan er niet lang gelegen hebben.’

Toen de telefoniste van de krant belde, was ze op de terugweg geweest van ikea bij Kungens Kurva, ze had de sneeuwbrij op de vier rijstroken van de snelweg zigzaggend getrotseerd en was ter hoogte van Mälarhöjden afgeslagen. Ze was zo’n halve minuut voor de eerste politieauto ter plaatse gearriveerd.

Ze stuurde twee van de foto’s die ze met haar mobieltje had genomen naar de Desk: een overzichtsbeeld van de vindplaats en een close-up van de laars.

Een levenloos lichaam hoefde nog niet te betekenen dat er een misdrijf was gepleegd. Alle verdachte sterfgevallen werden door de politie onderzocht, maar meestal bleek het om een natuurlijke dood, een ongeluk of een zelfmoord te gaan.

Iets zei haar dat dit niet zo’n geval was.

De vrouw had niet gejogd en tijdens het lopen een hartinfarct gekregen, niet op die laarzen. Ze zou sowieso niet dwars door het struikgewas naast het wandelpad hebben gerend.

Ook was het onwaarschijnlijk dat ze over een afstand van een paar meter was uitgegleden en zo in de bosjes was beland.

Ze lag onder de sneeuw, maar de tipgever had gelijk gehad. Ze kon daar niet zo lang gelegen hebben.

Gisteravond laat was het begonnen te sneeuwen, scherpe ijskristallen sloegen tegen de ruiten en prikten als naalden in het gezicht bij eenieder die, zoals Annika, om half elf ’s avonds nog naar buiten had gemoeten om een pak melk te halen.

In de loop van de ochtend was het harder gaan sneeuwen. Het meteorologisch instituut smhi had een waarschuwing voor extreem weer uit laten gaan: ‘Gevaar voor de bevolking, kans op grote materiële schade en grote verstoring van het openbare leven.’

Een uur geleden was het plotseling droog geworden.

De vrouw kon daar niet de hele nacht hebben gelegen, dan zou ook haar voet zijn ondergesneeuwd.

Ze is daar in de ochtenduren beland, dacht Annika. Wat doet een vrouw op hooggehakte laarzen om acht uur ’s ochtends in haar eentje in een sneeuwstorm op een voetpad achter een kinderdagverblijf?

Annika ging naar rechts en daalde af naar de weg.

Er was niet één, maar er waren twee crèches naast elkaar aan de Selmedalsvägen, een openbare en een particuliere. Drie stilstaande politieauto’s met de zwaailichten nog aan stootten een wolk uitlaatgassen uit in de richting van de ingangen, een walm die verwaaide en tussen klimrekken en glijbanen werd verspreid. Zolang de zwaailichten aan waren, moesten de auto’s stationair blijven draaien, anders liepen de accu’s leeg. Het was al meer dan eens voorgekomen dat grote politieacties in het honderd waren gelopen omdat de politieauto’s niet wilden starten.

Enkele ouders, twee moeders en een vader, liepen met grote ogen en angstige passen naar het particuliere kinderdagverblijf toe. Was er iets gebeurd? Toch niet op hun crèche? En vast niet met hun kinderen, want dan had er wel iemand gebeld, toch?

Annika ging achter een van de politieauto’s staan om de ouders op te wachten. De vader nam de leiding en liep naar de aspirant-agent die in de kou was achtergebleven om de pers en andere nieuwsgierigen op afstand te houden.

Er was iemand gevonden, waarschijnlijk overleden, boven op de heuvel … Nee, niet op het terrein van het kinderdagverblijf, daarboven in het bos … Nee, het was niet waarschijnlijk dat een van de kinderen het lichaam had gezien … Nee, de doodsoorzaak was nog niet bekend, en er was niets wat erop wees dat het sterfgeval iets met het kinderdagverblijf te maken had …

De ouders slaakten een zucht van verlichting en haastten zich naar binnen naar hun eigen kroost, zichtbaar opgelucht dat de dood ook ditmaal andermans zorg en verdriet was.

Ze liep naar de aspirant.

‘Bengtzon,’ zei ze, ‘de Kvällspressen. Op welk kinderdagverblijf had ze haar kinderen?’

De aspirant gluurde in de richting van de openbare crèche.

‘Kind, zul je bedoelen’, zei hij. ‘Ze had er maar een, voorzover ik het begrepen heb. Een jongetje.’

Annika volgde zijn blik. Naast de ingang bungelde een rode kartonnen ster achter het raam. Uitgeknipte, witte sneeuwvlokken waren op de ruiten geplakt.

‘Haar werk heeft alarm geslagen, of niet? Ze kwam vanochtend niet opdagen?’

Hij schudde zijn hoofd.

‘Een van de buren’, zei hij en hij deed een stap naar achteren. ‘Maar dit moet je maar aan de meldkamer vragen, of aan de leider van het onderzoek. Ik weet eigenlijk niets.’

Een gevoel van onbehagen begon als een zware bas in haar maagstreek te trillen, het wende nooit.

Een jonge moeder met kleine voeten op hoge hakken brengt haar kind naar de crèche en sterft in een sneeuwstorm op het wandelpad op weg naar huis.

Ze rilde van de kou. De kartonnen ster bewoog langzaam achter het raam. Op de Selmedalsvägen passeerde een man op een fiets.

Ze wroette in haar tas tot ze haar mobiele telefoon gevonden had, nam een foto van het kinderdagverblijf, gaf de aspirant een knikje en liep naar haar auto.

Sinds het gestopt was met sneeuwen was de temperatuur flink gezakt. Haar adem bevroor op de binnenkant van de voorruit, ze zette de verwarming op de hoogste stand en moest een paar minuten wachten voor ze kon wegrijden. Ze trok de veters van haar schoenen los en bewoog de tenen van haar linkervoet als een bezetene op en neer om er weer wat leven in te krijgen.

Ellen en Kalle liepen tegenwoordig zelf van de naschoolse opvang naar huis, wat minder spectaculair was dan het misschien klonk. Hun opvang lag aan de andere kant van de Hantverkargatan, wat een van de redenen was waarom zij en Thomas nog niet echt hun best hadden gedaan om andere woonruimte te zoeken, hoewel haar driekamerflat eigenlijk veel te klein was.

Het verkeer kwam een beetje in beweging, ze liet de koppeling los en reed al slippend een paar meter door de sneeuw.

Zelfs de Essingeleden was niet sneeuwvrij gemaakt. Ze wist niet of het door de klimaatverandering kwam of dat de sneeuwwallen op de snelweg het resultaat waren van het nieuwe rechtse beleid van de stad.

Ze slaakte een zucht en pakte haar privémobieltje, koos het laatst gebelde nummer en luisterde naar het door stormen en satellieten veroorzaakte geknetter. Er klonk een klik op de lijn, zonder dat de telefoon was overgegaan.

‘Hello, you have reached Thomas Samuelsson at the Department of Justice …’

Geïrriteerd en lichtelijk beschaamd verbrak ze de verbinding. Sinds eergisteravond had haar man zijn mobiele telefoon niet meer opgenomen. Elke keer als ze hem probeerde te bereiken, kwam ze in zijn hoogdravende voicemail terecht die hij per se in het Engels had willen houden, hoewel ze al bijna vier maanden uit Washington terug waren. En dan dat duidelijk gearticuleerde en nonchalant slepende ‘Department of Justice’, jéézez …

Onder in haar tas ging haar andere mobieltje, dat van de krant. Ze diepte het op zonder haast te maken, het verkeer stond immers toch stil.

‘Waar heb je in hemelsnaam foto’s van opgestuurd?’

Patrik Nilsson, de nieuwschef van de afdeling Papier, had de foto’s van het wandelpad en de laars klaarblijkelijk ontvangen.

‘Een dode moeder. Had haar zoon vanmorgen naar de crèche gebracht en heeft op weg naar huis het leven gelaten, onduidelijk hoe. Ik durf te wedden dat ze in scheiding ligt en dat de vader van het kind haar heeft doodgeslagen.’

‘Het lijkt wel een wortelkluit. Hoe was het bij Ingvar?’

‘Ingvar?’

‘Kamprad uit Elmtaryd Agunnaryd?’

Ze moest in haar geheugen graven om zich de opdracht te herinneren waarvoor ze in eerste instantie op pad was gestuurd.

‘Was niets’, zei ze.

‘Weet je het zeker?’

Patrik had het in zijn hoofd gehaald dat het dak van het ikea-filiaal bij Kungens Kurva, de grootste ikea ter wereld, op instorten stond vanwege de enorme hoeveelheden sneeuw die erop lagen. Het zou ongetwijfeld een goed verhaal zijn geweest, als het geklopt had. Het personeel van de informatiebalie had verbaasde ogen opgezet toen Annika vroeg of ze problemen hadden met op instorten staande daken. Ze beweerde dat er een tip bij hen was binnengekomen, wat niet waar was. De ‘tip’ was ’s ochtends tijdens de redactievergadering van elf uur ontstaan, vermoedelijk in de hersenen van Patrik Nilsson. Ze was dus op pad gestuurd om te kijken in hoeverre de werkelijkheid aan de behoeften van de Kvällspressen kon worden aangepast, wat in dit geval vrij lastig bleek te zijn. Het personeel van de informatiebalie belde een technische chef op een of ander hoofdkantoor, en deze wist door de telefoon te garanderen dat het dak tweeëntwintig meter sneeuw kon verdragen. Minstens.

‘Geen kapotte daken’, zei ze laconiek tegen Patrik.

‘Dat meen je niet. Ben je wel boven geweest om het met eigen ogen te zien?’

‘Yep’, loog ze.

‘Zelfs geen barsten?’

‘Nix.’

De auto’s om haar heen kwamen plotseling in beweging. Ze zette de auto in zijn één, slipte even in de sneeuwbrij en kon met bijna twintig kilometer per uur doorrijden.

‘Wat doen we met de dode moeder?’ vroeg ze.

‘Wie? Die wortelkluit?’

‘De politie weet zo goed als zeker wie ze is, een van de buren heeft haar vandaag als vermist opgegeven, maar ze zullen waarschijnlijk niet vanavond al met de naam naar buiten komen.’

‘Was dat de vrouw die achter een crèche lag?’ vroeg Patrik met nieuwe belangstelling in zijn stem. ‘Heeft een van de kinderen haar gevonden?’

‘Nee’, zei Annika en ze schakelde naar zijn twee. ‘Een langlaufer.’

‘Weet je het zeker? Misschien is een van de kinderen met een snowracer tegen haar op geknald? Misschien kwam de arm van het lijk omhoog waardoor een van de glij-ijzers erachter bleef haken?’

‘Het verkeer rijdt weer’, zei Annika. ‘Ik ben er over een kwartier.’

Ze zette de auto in de parkeergarage van de krant en begaf zich via de trap naar het ondergrondse tunnelsysteem. Vroeger waren er vier opgangen naar de redactie, maar bomdreigingen en betweters hadden ervoor gezorgd dat die tegenwoordig allemaal afgesloten waren, behalve één. De enige manier om de portiersloge te vermijden, was de parkeergarage via de kelder verlaten en dan de lift nemen die achter de receptie uitkwam. Tore Brandt was weliswaar ontslagen toen aan het licht was gekomen dat hij ’s nachts clandestien sterkedrank verkocht aan de redacteurs, maar het gevoel van onbehagen om de lange balie te moeten passeren zat nog diep, dus ging ze bijna altijd via de kelder.

Ze moest een paar minuten op de lift wachten. Op weg naar boven trok haar maag samen, net als al die andere keren voor ze de redactie binnenging, een soort verwachtingsvolle spanning, een paraatheid om met wat dan ook te kunnen worden geconfronteerd.

Ze haalde diep adem voor ze de vlekkerige vloerbedekking op liep.

In de drie jaar dat ze als correspondent in Washington gestationeerd was geweest, was het kantoorlandschap een paar keer verbouwd en aan de moderne eisen van de nieuwe tijd aangepast. In het midden zweefde de nieuwsdesk als een lichtgevend ruimteschip. Er had een uitbreiding plaatsgevonden: vroeger was er één, maar nu waren er drie. Als twee halve manen zaten Papier en Internet met hun ruggen naar elkaar toe naar hun computerschermen te staren. Berit Hamrin, haar favoriete collega, noemde het ‘de banaantjes’. Web-tv zat ernaast, op de vroegere plek van de telefoniste. Twaalf gigantische beeldschermen zweefden boven hun hoofden en toonden nieuwspagina’s met web-tv, teletekst en docusoaps. Marketing en reclame waren nu ook fysiek op de redactie aanwezig. De schermen tussen de tafels van de dagreporters waren geheel verwijderd.

Eenmaal binnen daalde er altijd een geconcentreerde rust over haar neer.

In feite was er niet zo veel veranderd, het was alleen een stuk krapper geworden. De honderden tl-buizen verspreidden hun indirecte licht in dezelfde flikkerende blauwe toon. Tafels vol stapels papier. In opperste concentratie gebogen hoofden. Een doelgerichte nervositeit die de werkelijkheid voor zich uit dreef en forceerde, haar creëerde.

De jaren in Washington leken een verhaal dat iemand haar verteld had, of een roman die ze had gelezen, of de herinneringen aan een droom. Het leven was weer terug bij af. Precies op deze plek was ze dertien jaar geleden als vakantiekracht begonnen: ze moest tips checken, was een manusje-van-alles, een handlanger van de nieuwsbranche.

Een diepe vermoeidheid maakte zich van haar meester, de tijd draaide alleen maar rondjes om zijn eigen as, ze stuitte op dezelfde soort vrouwenmoorden als die eerste zomer, al was ze door andere nieuwschefs erop uitgestuurd, ze was weer terug en woonde in dezelfde wijk, al was het in een ander appartement; de werkelijkheid was ervandoor gegaan maar had haar achtergelaten.

‘Heb je al gegeten?’ vroeg ze aan Berit Hamrin, die geconcentreerd op haar laptop zat te typen.

‘Heb een boterham gehad’, antwoordde Berit, zonder van het beeldscherm op te kijken of het tempo waarin haar vingers over het toetsenbord vlogen te laten zakken.

Annika haalde haar laptop tevoorschijn. Zelfs de mechanische bewegingen waren hetzelfde: de stekker in het stopcontact steken, het scherm openklappen, de computer aanzetten, inloggen op het netwerk. Berit was grijzer geworden en had een andere bril gekocht, verder was de wereld om haar heen bijna exact hetzelfde als in het jaar dat ze vierentwintig werd. Toen was het een hete zomer en lag de dode jonge vrouw achter een grafsteen op een kerkhof. Nu was het hartje winter en lagen de doden achter een kinderdagverblijf in een kreupelbos. Of op parkeerplaatsen. Of in een villawijk op straat, of …

Ze fronste haar voorhoofd.

‘Zeg,’ zei ze tegen Berit, ‘zijn er dit najaar in Stockholm niet meerdere vrouwenmoorden gepleegd? Buitenshuis?’

‘Niet meer dan anders, denk ik’, zei Berit.

Annika ging naar mediearkivet.se, een betaalsite waar een groot deel van de Zweedse media hun gepubliceerde artikelen en fragmenten opsloeg. Ze zocht op ‘vrouw vermoord Stockholm’ vanaf 1 augustus jongstleden en vond een aantal treffers. De teksten waren geen artikelen, maar korte berichtjes, vooral uit de Keurige Ochtendkrant.

Eind augustus was op een parkeerplaats in Fisksätra, even buiten Stockholm, het stoffelijk overschot van een vierenvijftigjarige vrouw aangetroffen. Ze was met een mes in haar rug gestoken. Haar echtgenoot had eerder een korte gevangenisstraf uitgezeten omdat hij haar had geslagen en bedreigd. Blijkbaar was hij aangehouden voor de moord, maar wegens gebrek aan bewijs weer vrijgelaten. Omdat de echtgenoot meteen was opgepakt, werd het voorval alleen bij ‘Nieuws in het kort’ in het Stockholmkatern van de ochtendkrant vermeld. En als familietragedie gerubriceerd en afgedaan.

In dezelfde rubriek vond ze het volgende berichtje, ruim een week later gepubliceerd. Een negentienjarige vrouw van allochtone afkomst was in een populaire badplaats bij het Ullnasjönmeer in Arninge, ten noorden van de stad, vermoord. Ze was aan de gevolgen van een groot aantal messteken overleden. Haar verloofde, die overigens ook haar neef was, zat in hechtenis voor de moord. Hij ontkende de misdaad te hebben gepleegd.

En half oktober was er in een straat in Hässelby een zevenendertigjarige vrouw, moeder van drie kinderen, met messteken om het leven gebracht. De ex van de vrouw was aangehouden, verdacht van de moord. Of hij in hechtenis was genomen, weer was vrijgelaten of was aangeklaagd, kwam niet uit het stukje naar voren.

Ook van elders in het land waren er een aantal treffers aangaande moordzaken of gevallen van dodelijk huiselijk geweld, maar die berichtjes waren nóg korter.

‘Hé, Annika,’ zei Patrik, hoog boven haar uittorenend, ‘zou je een brand in Sollentuna willen doen? Het is vast een van de eerste kerstbranden, je weet wel, oude vrouwtjes die de kaarsen te lang laten doorbranden. Zoek eens uit hoe slecht Zweden met een brandblusser overweg kunnen en hoe weinig mensen eraan denken om de batterijen in hun rookmelders te vervangen. Kan een knap staaltje consumentenvoorlichting worden: zo voorkom je dat een kaars je dood wo…’

‘Ik heb al die dode moeder bij de crèche’, zei Annika.

Patrik knipperde niet-begrijpend met zijn ogen.

‘Maar dat was toch niks?’ zei hij.

‘De vierde moord sinds ik terug ben’, zei ze, terwijl ze haar laptop naar hem toe draaide. ‘Allemaal vrouwen, allemaal uit Stockholm, allemaal met een mes doodgestoken. Stel dat je iets mist? Stel dat er een seriemoordenaar vrij rondloopt?’

Opeens begon de nieuwschef onzeker te kijken.

‘Denk je? Hoe is deze gestorven? Waar was het ook al weer, in Bredäng?’

‘Axelsberg. Je hebt de foto toch gezien? Wat denk je?’

Patrik keek een paar seconden uit over de redactie en diepte de foto met de wortelkluit uit zijn hersenbalk op. Voorlopig was de vrouw alleen nog maar een hoop sneeuw. Langzaam begon het hem te dagen.

‘Seriemoordenaar?’ snoof hij. ‘Wishful thinking!’

Hij maakte rechtsomkeert en ging met zijn dodelijke kaarsen naar een andere verslaggever.

‘Dus jij moest daaropaf?’ zei Berit. ‘Jonge moeder? Echtscheiding? Aangifte van bedreiging die niemand serieus heeft genomen?’

‘Waarschijnlijk’, zei Annika. ‘De politie heeft haar naam nog niet vrijgegeven.’

Zonder naam van de vrouw hadden ze geen adres, en dus ook geen buurman of buurvrouw, en daarom konden ze nog geen achtergrond of story schrijven, als ze inderdaad vermoord bleek te zijn.

‘Iets leuks?’ vroeg Annika met een hoofdbeweging naar Berits tekst, terwijl ze ondertussen een sinaasappel uit haar tas opviste.

‘Herinner je je Alain Thery? Vorig najaar is er het een en ander over hem geschreven.’

Annika zocht in haar geheugen, vorig najaar hadden de Tea Partybeweging en de Amerikaanse congresverkiezingen haar aandacht opgeëist. Ze schudde haar hoofd.

‘De Franse handelsmagnaat die voor de kust van Puerto Banús met jacht en al is opgeblazen?’ zei Berit, haar over haar computerbril aankijkend.

Annika richtte haar blik naar binnen.

Puerto Banús, witte boten en een blauwe zee, daar hadden Thomas en zij elkaar opnieuw gevonden, in Hotel Pyr, in die kamer naast de snelweg. Zij was daar om verslag te doen van de gasmoord op de familie Söderström, Thomas woonde in die tijd met Sophia Grenborg samen, maar was voor een congres in Málaga, en op dat congres was zij degene geweest met wie hij vreemd was gegaan.

‘Er is een filmpje op YouTube gezet’, zei Berit, ‘waarin beweerd wordt dat Alain Thery de grootste slavenhandelaar van Europa was. Zijn hele bedrijfsimperium was een façade om jonge Afrikanen naar Europa te smokkelen en uit te buiten, soms zelfs met de dood tot gevolg.’

‘Klinkt als smaad jegens een overledene’, zei Annika, ze gooide de sinaasappelschil in de doos met oud papier en nam een partje. De sinaasappel was zo zuur als een citroen.

‘Volgens het filmpje op YouTube zijn er tegenwoordig meer slaven in de wereld dan ooit tevoren, en ze zijn nog nooit zo goedkoop geweest.’

‘Dat is waar Thomas zich mee bezighoudt’, zei Annika en ze vertrok haar gezicht en nam nog een partje.

‘Frontex’, zei Berit.

Annika gooide de rest van de sinaasappel in dezelfde doos als de schil.

‘Exact. Frontex.’

Thomas en zijn bijzondere banen.

‘Ik vind het echt verschrikkelijk’, zei Berit. ‘Dat hele Frontex is een ongelofelijk cynisch experiment, een nieuw IJzeren Gordijn.’

Annika logde in op Facebook en scrolde langs de statusupdates van haar collega’s.

‘Het doel’, zei Berit, ‘is om de arme wereld van de overvloed in Europa buiten te sluiten. En met een centrale organisatie ontlopen de lokale regeringen een heleboel kritiek. Als ze mensen uitzetten kunnen ze gewoon naar Frontex wijzen en hun handen in onschuld wassen, ongeveer zoals Pontius Pilatus.’

Annika glimlachte naar haar.

‘Was jij niet in je jeugd al lid van de solidariteitsbeweging fnl?’

Eva-Britt Qvist zag ernaar uit om vanavond naar de schouwburg te gaan, schreef ze, Patrik had 43 minuten geleden een wrap gegeten, Foto-Pelle had een link geplaatst naar een documentaire van de Kvällspressen die in de zomer van 1975 was gemaakt.

‘Het nieuwste wat Frontex bedacht heeft, is om de derde wereld zelf haar grenzen te laten sluiten. Dat is enorm praktisch. Wij in de eerste, oude en vrije wereld hoeven dan helemaal niet meer over de kwestie na te denken. De Libische leider Khaddafi heeft van onze Zweedse eurocommissaris een half miljard gekregen om vluchtelingen uit Somalië, Eritrea en Soedan in enorme concentratiekampen te interneren.’

‘Klopt’, zei Annika. ‘Daarom is Thomas in Nairobi. Ze willen dat de Kenianen de grens met Somalië dichttimmeren.’

Ze pakte haar eigen mobieltje en belde weer Thomas’ nummer.

‘Heb je nog geen nieuwe telefoon gekregen?’ vroeg Berit.

‘Jawel’, zei Annika.

‘Hello, you have reached Thomas Samuelsson at the …’

Ze drukte de mededeling weg, probeerde haar gevoelens te definiëren. Het was de vraag met wie hij vanavond in bed zou duiken. Ze voelde geen schaamte meer bij die gedachte, alleen een gelaten berusting.

Toen ze afgelopen zomer met het gezin naar Zweden was teruggekeerd, had Thomas een betrekking gekregen als onderzoeksmedewerker bij de ‘Dienst beleidsvorming op het gebied van asiel en migratie’. Het was geen glamoureuze functie. Thomas was behoorlijk pissig geweest. Hij had gedacht dat hij na al die jaren in Washington wel iets beters zou krijgen. Mogelijk had hij zich getroost met de gedachte aan alle conferenties waaraan hij zou mogen deelnemen.

Annika duwde de gedachte weg en belde het bureau van het Openbaar Ministerie waar in de gemeente Nacka gepleegde misdrijven in behandeling werden genomen. Ze wist dat het parket vierentwintig uur per dag bereikbaar was.

Welke officier van justitie belast was met het onderzoek naar een moord die in augustus op een parkeerplaats in Fisksätra was gepleegd, kon de telefoniste haar echter niet vertellen.

‘Die informatie kan ik hier niet inzien’, zei de vrouw van de telefooncentrale verontschuldigend. ‘Daarvoor moet ik u doorverbinden met het secretariaat, en dat sluit om drie uur.’

Nu ja, het was het proberen waard geweest.

Ze belde ook het Openbaar Ministerie in Norrort en Västerort, maar wie er verantwoordelijk was voor het onderzoek naar de moorden in de badplaats in Arninge en in de villawijk in Hässelby, wist niemand. (Wie er belast was met de onderzoeken naar de hippe misdrijven – spectaculaire overvallen op waardetransporten die met een helikopter waren gepleegd of sportsterren die drugs hadden gebruikt – kon daarentegen iedereen vertellen.)

‘Nu chartert Frontex ook al vliegtuigen’, zei Berit. ‘Ze bundelen immigranten zonder papieren uit heel Europa samen om ze vervolgens in Lagos of Oelan Bator te dumpen. Zweden heeft al meerdere keren mensen op die manier uitgezet.’

‘Ik denk dat ik er een punt achter zet voor vandaag’, zei Annika.

Ze zette haar laptop uit, klapte hem met geoefende hand dicht, stopte hem in de computertas, wurmde zich in haar jas en liep naar de uitgang.

‘Hé, Bengtzon!’ werd er vanuit de portiersloge gebruld toen ze bijna door de draaideur was.

Shit, dacht ze. De autosleutels.

Ze nam de draaideur helemaal in het rond en kwam met een geforceerde glimlach opnieuw de entreehal binnen.

‘Sorry’, zei ze, terwijl ze de sleutels van tkg297 op de balie legde.

Maar de portier, een nieuwe gozer, nam de sleutels gewoon in ontvangst zonder tegen haar uit te varen en zonder te vragen of ze getankt had en de kilometerstaat had ingevuld (geen van beide had ze gedaan).

‘Schyman zoekt je’, zei de nieuwe portier. ‘Hij zit in vergaderkamer De Kikker en wil dat je onmiddellijk bij hem komt.’

Annika bleef midden in een stap staan.

‘Waarom?’

De nieuwe portier haalde zijn schouders op.

‘Nog slechtere werktijden?’ opperde hij.

Annika knikte waarderend, misschien was er toch nog hoop voor de portiersloge.

Ze ging naar de vergaderafdeling; waarom werd die kamer in godsnaam De Kikker genoemd?

De hoofdredacteur deed de deur voor haar open.

‘Dag, Annika, kom binnen en ga zitten.’

‘Word ik overgeplaatst naar Jönköping?’ vroeg ze.

Drie ernstig kijkende mannen in donkere overjassen stonden op toen ze de deur binnenkwam. Ze hadden zich rond de kleine berkenhouten vergadertafel verspreid, het licht van een halogeenlamp reflecteerde in het whiteboard aan de achterwand en dwong haar om met haar ogen te knipperen.

‘Wat is er aan de hand?’ zei ze, terwijl ze haar hand tegen de verblindende reflectie omhooghield.

‘Wij hebben elkaar weleens eerder ontmoet’, zei de man die het dichtst bij haar stond en hij stak zijn rechterhand uit.

Het was Jimmy Halenius, Thomas’ baas, de staatssecretaris op het ministerie van Justitie. Ze drukte zijn hand zonder te weten wat te zeggen.

‘Dit zijn Hans-Erik Svensson en Hans Wilkinsson’, zei hij, de twee andere mannen met zijn hand aanwijzend. Ze maakten geen aanstalten om naar voren te komen en haar te begroeten.

Hasse en Hasse, dacht ze. Ze verstijfde, werd een en al waakzaamheid.

‘Annika,’ zei Anders Schyman, ‘ga zitten.’

De angst kwam uit het niets en vloog met zo’n kracht naar haar keel dat ze geen lucht meer kreeg.

‘Wat?’ kon ze nog net uitbrengen en ze bleef staan. ‘Is er iets met Thomas? Wat is er met Thomas gebeurd?’

Jimmy Halenius deed een stap in haar richting.

‘Voorzover we weten is er niets ernstigs met Thomas aan de hand’, zei hij en hij keek haar aan.

Hij had diepblauwe ogen, ze herinnerde zich dat het haar al eens eerder was opgevallen dat zijn ogen zo blauw waren. Ik vraag me af of hij lenzen draagt, dacht ze.

‘Je weet dat Thomas in Nairobi is om de Frontexconferentie over een nauwere samenwerking aan de Europese buitengrenzen bij te wonen?’ zei de staatssecretaris.

Het nieuwe IJzeren Gordijn, dacht Annika. Tussen de vrije en de onvrije wereld.

‘Thomas heeft de eerste vier dagen in het Kenyatta International Conference Center deelgenomen aan de conferentie. Gisterochtend heeft hij het congres verlaten om als Zweedse afgevaardigde mee te gaan op een inspectiereis naar Liboi, bij de grens met Somalië.’

Om de een of andere reden flitste het beeld van het ondergesneeuwde lichaam achter het kinderdagverblijf in Axelsberg door haar hoofd.

‘Is hij dood?’

De donkergeklede mannen achter Halenius wisselden een blik uit.

‘Er is niets wat daarop wijst’, ging Jimmy Halenius verder, hij trok een stoel naar voren en nodigde haar uit om te gaan zitten. Ze liet zich erop neerzakken en zag de blikken tussen de twee mannen die Hans heetten.

‘Wie zijn dat?’ vroeg Annika met een hoofdbeweging naar de mannen.

‘Annika,’ zei Halenius, ‘ik wil dat je goed luistert naar wat ik zeg.’

Ze liet haar blik door de kamer gaan om een uitgang te vinden, een vluchtweg, maar er waren geen ramen, alleen een whiteboard en een antieke overheadprojector in een hoek en een zacht zoemende ventilator aan het plafond. De wanden waren lichtgroen, een kleur die in de jaren negentig modern was. Limegroen.

‘De delegatie bestond uit zeven vertegenwoordigers uit verschillende eu-landen die zich ter plaatse zouden laten informeren over het functioneren van de grensbewaking aan de grens met Somalië en daarover zouden rapporteren aan de conferentie. Het probleem is alleen dat de delegatie is verdwenen.’

Haar hart bonkte in haar oren. De bruine laarsschacht met de puntige hak stak recht de lucht in.

‘Ze reisden met twee auto’s van het merk Toyota Land Cruiser 100, sinds gistermiddag is er niets meer van de voertuigen of de afgevaardigden vernomen …’

De staatssecretaris zweeg.

Annika staarde hem aan.

‘Hoe bedoel je?’ zei ze. ‘Hoezo “verdwenen”?’

Hij begon iets te zeggen, maar ze onderbrak hem.

‘Hoezo, ik bedoel, wat betekent dat, “niets meer van vernomen”?’

Ze vloog overeind. De stoel viel achter haar op de grond. Jimmy Halenius stond ook op, ging vlak naast haar staan. Zijn blauwe ogen flikkerden.

‘Het volgsysteem van een van de auto’s is even buiten Liboi teruggevonden,’ zei hij, ‘samen met de tolk van de delegatie en een van de bewakers. De tolk en de bewaker waren dood.’

De kamer deinde op en neer, ze greep naar de berkenhouten tafel om zich staande te houden.

‘Het is niet waar’, zei ze.

‘We hebben geen aanwijzingen dat er iemand anders van de groep gewond is geraakt.’

‘Het moet een vergissing zijn’, zei ze. ‘Misschien zijn ze verkeerd gereden. Weten jullie zeker dat ze niet gewoon verkeerd zijn gereden?’

‘Er is nu meer dan een dag verstreken. We kunnen uitsluiten dat ze verdwaald zijn.’

Ze concentreerde zich op haar ademhaling, mocht niet vergeten adem te halen.

‘Hoe zijn ze omgekomen? De bewaker en de tolk?’

Halenius nam haar een paar seconden op voor hij antwoordde.

‘Ze zijn van dichtbij door het hoofd geschoten.’

Ze strompelde naar de deur en greep haar tas, gooide hem op de tafel en zocht naar haar mobiele telefoons, het maakte niet uit welke, maar ze kon ze niet vinden, ze kieperde de tas op de berkenhouten vergadertafel leeg, een sinaasappel rolde weg en kwam onder de overheadprojector te liggen, daar was de telefoon van de krant, ze pakte hem met trillende vingers op en belde Thomas’ nummer, ze toetste verkeerd en moest opnieuw beginnen, het gesprek werd doorgeschakeld, ze hoorde geknetter en gekraak, geruis en getik, en daarna: ‘Hello, you have reached …’

Ze liet de telefoon op de grond vallen, hij kwam naast haar handschoenen en een notitieboekje terecht. Jimmy Halenius boog zich voorover om hem op te rapen.

‘Het is niet waar’, zei ze, niet wetend of de anderen het gehoord hadden. De staatssecretaris zei iets, maar ze hoorde het niet, zijn lippen bewogen en hij pakte haar bij haar bovenarm vast, maar ze sloeg zijn hand weg, ze hadden elkaar een paar keer ontmoet, maar hij wist niets over haar, en hij wist al helemaal niet hoe zij en Thomas het samen hadden.

Anders Schyman leunde voorover, ook hij zei iets, zijn oogleden waren gezwollen.

‘Laat me met rust’, zei ze, veel te hard, want iedereen keek haar kant op, ze graaide haar spullen bij elkaar en stopte ze in haar tas, behalve het notitieboekje dat nog op de grond lag, dat had ze toch niet nodig, daarin stonden alleen maar aantekeningen van die idiote opdracht bij ikea, en daarna liep ze naar de deur, de uitgang, de vluchtweg.

‘Annika …’ zei Jimmy Halenius en hij probeerde haar tegen te houden.

Ze sloeg hem met een vlakke hand in het gezicht.

‘Dit is jouw schuld!’ zei ze en ze voelde dat het waar was.

Daarna verliet ze vergaderkamer De Kikker.