Mo Yan

Kikkers

Uit het Chinees vertaald door Silvia Marijnissen

Uitgeverij De Geus

breda 2012

De bedrukking van het omslag met een extra pms-kleur is een bijdrage van drukkerij Hooiberg|Haasbeek

Deze uitgave is mede tot stand gekomen dankzij een bijdrage van china book international

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Wa, verschenen bij Shanghai wenyi chubanshe, Shanghai 2009

Oorspronkelijke tekst © Mo Yan, 2009

Nederlandse vertaling © Silvia Marijnissen en De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Omslagillustratie © Yue Minjun

isbn 978 90 445 2326 3

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

1

Meneer, het was voorheen een goed gebruik in onze regio om kinderen bij de geboorte de naam te geven van een lichaamsdeel of orgaan, zoals Neus Chen, Oog Zhao, Dikke Darm Wu of Schouder Sun. Ik heb niet uitgezocht hoe dat gebruik is ontstaan, waarschijnlijk was het geworteld in het geloof ‘wie een nederige naam heeft, zal lang leven’, of misschien had het te maken met een psychologische neiging van de moeders om het kind als een stuk vlees uit hun eigen lichaam te beschouwen. Tegenwoordig is deze gewoonte niet erg populair meer, jonge ouders willen hun kinderen niet meer van die vreemde namen geven. Nu hebben de kinderen uit onze streek dan ook bijna allemaal net zulke fraaie en originele namen als de personages in de tv-series uit Taiwan, Hongkong of zelfs Japan en Korea. Vrijwel iedereen die ooit de naam van een orgaan of lichaamsdeel had, heeft die in een mooie naam veranderd, al zijn er natuurlijk ook die dat niet hebben gedaan, zoals Oor Chen of Wenkbrauw Chen.

Hun vader, Neus Chen, zat op de lagere school bij mij in de klas en was een jeugdvriend. In de herfst van 1960 gingen we voor het eerst naar de basisschool De Schaapskooi. Het was het tijdperk van de hongersnood, en de gebeurtenissen die de meeste indruk in mijn herinnering hebben achtergelaten, hangen bijna allemaal samen met eten. Zoals het feit dat ik steenkool heb gegeten, waarover ik u al eerder heb verteld. Veel mensen denken dat ik dat verhaal uit mijn duim heb gezogen, maar ik zweer bij de naam van mijn tante dat dat niet het geval is: het is een onomstotelijk feit.

Het ging om een stuk steenkool van goede kwaliteit uit de kolenmijn Drakenmond, het glinsterde zo hard dat het snijvlak duidelijk een menselijke figuur kon weerspiegelen. Later heb ik nooit meer zo’n glanzend stuk kool gezien. Voet Bai, de voerman van het dorp, haalde de kool op in de hoofdstad van het district. Hij had een vierkant hoofd en een stierennek, en hij stotterde; als hij sprak, glansden zijn ogen en liep zijn gezicht rood aan. Zijn zoon, Lever Bai, en zijn dochter, Galblaas Bai, die ook in mijn klas zaten, waren een twee-eiige tweeling. Lever was groot en lang, maar Galblaas was juist een minuscuul meisje dat nooit groot was geworden – ze was een dwerg, om het wat platter te zeggen. Iedereen zei dat Lever zich in hun moeders buik alle voedingsstoffen had toegeëigend, waardoor Galblaas zich niet had kunnen ontwikkelen. ’s Middags bij het uitgaan van de school werd net de steenkool gelost, met de schooltas op de rug stond iedereen in een cirkel eromheen naar de bedrijvigheid te kijken. Voet Bai laadde met een grote spa de kolen van de wagen af, die kletterend boven op de rest vielen. Het zweet stond in zijn nek. Terwijl hij het afveegde met een blauwe doek, die hij van zijn middel losmaakte, keek hij naar zijn zoon en dochter, en schreeuwde hun toe: ‘Ga naar huis, grasmaaien!’ Galblaas draaide zich om en rende weg – haar lichaam wankelde even toen ze begon te rennen, als een peutertje dat net leert lopen was ze haar evenwicht kwijt, heel schattig. Lever trok zich wel terug, maar ging niet weg. Het werk van zijn vader vervulde hem met trots. Tegenwoordig zijn zelfs lagereschoolkinderen wier vader piloot is nog niet zo trots op hem als Lever destijds op zijn vader was. Die grote paardenkar! Hij maakte een donderend kabaal, en zijn twee wielen deden het stof opwaaien als hij kwam aangevlogen. Van het paard tussen de disselbomen, dat ooit in het leger granaten had vervoerd maar dat de militaire dienst had verlaten, werd gezegd dat het zijn sporen had verdiend; het was gebrandmerkt op zijn achterwerk. Ervoor was een agressieve muilezel gespannen, die mensen verwondde door te trappen en te bijten. Hij mocht dan nog zo wild zijn, hij was ook verbazingwekkend sterk en bijzonder snel. Voet Bai was de enige die deze krankzinnige muilezel onder de duim wist te houden. Heel wat mensen in het dorp die een oogje op deze baan hadden, zagen er vanwege die muilezel toch maar liever van af. Hij had al twee kinderen gebeten: de eerste was Kaak Yuan, de zoon van Gezicht Yuan, de tweede was Galblaas. Terwijl ze voor de muilezel aan het spelen was, die met de wagen voor hun huis stond, tilde hij haar met haar hoofd in zijn bek omhoog. Voet Bai boezemde ons ontzag in. Hij was één meter negentig lang, breedgeschouderd en sterk als een beer: hij kon een honderd kilo zware stenen wals met gestrekte armen boven zijn hoofd heffen. Maar bovenal hadden we bewondering voor zijn magische zweep. De keer dat die krankzinnige muilezel in de schedel van Kaak Yuan beet, trok hij de rem van de wagen omhoog, en met zijn benen gespreid op de disselboom haalde hij met zijn zweep uit naar het achterwerk van het dier. Iedere knallende zweepslag liet een spoor van bloed na. In het begin trapte de muilezel nog met zijn achterpoten, maar al vrij snel begon hij over zijn hele lichaam te beven; zijn voorpoten knielden op de grond, hij liet zijn kop hangen, zijn bek hapte in de modder, zijn achterwerk stak omhoog en zo doorstond hij de slagen. Uiteindelijk zei zelfs Gezicht Yuan, de vader van Kaak: ‘Laat hem toch, Bai!’ Beledigd liet hij de muilezel vervolgens met rust. Gezicht Yuan was de plaatselijke partijsecretaris van de Communistische Partij, de hoogste ambtenaar van ons dorp. Tegen hem durfde Voet Bai niet in te gaan. Toen de krankzinnige muilezel Galblaas beet, verwachtten we allemaal weer zo’n schouwspel, maar ditmaal deelde hij geen enkele zweepslag uit. Hij pakte een handvol kalk van een stapel die naast de weg lag, smeerde dat op haar hoofd en droeg haar naar huis terug. In plaats van de muilezel kreeg zijn vrouw ervanlangs met de zweep en schopte hij Lever. Beschuldigend wezen wij naar die krankzinnige bruine muilezel. Hij was vel over been en precies boven zijn ogen zaten twee diepe putten, zo diep dat er een kippenei in paste. Zijn blik was vol verdriet, alsof hij elk moment in huilen kon uitbarsten. We konden ons met geen mogelijkheid voorstellen dat die magere muilezel nog een krachtsexplosie aan de dag kon leggen; al pratend naderden we hem. Onmiddellijk stopte Voet Bai met het scheppen van de kool en keek ons zo strak en indringend aan, dat we ons angstig een voor een terugtrokken. De stapel kolen voor de keuken van de school werd langzaam groter, die op de kar kleiner. Onafhankelijk van elkaar begonnen we allemaal tegelijk met onze neus te snuiven, omdat we iets vreemds roken. Het leek wel op de geur van brandend hars of op die van gebakken aardappelen. Onze reukzin trok onze blik naar de stapel glinsterde steenkool. Voet Bai klom op de wagen, gaf het paard en de muilezel de sporen en reed het schoolterrein af. Omdat we het leuk vonden achter op zijn wagen te springen achtervolgden we hem dan normaal, op het gevaar af daarbij een zweepslag op ons hoofd te krijgen. Nu bewogen we ons langzaam, zonder onze ogen af te wenden, in de richting van die stapel steenkool. De schoolkok, Luo genaamd, kwam waggelend aanlopen met twee emmers water aan een draagstok. Zijn dochter, Luo Renmei, die ook een klasgenootje was, zou later mijn vrouw worden. Zij was destijds een van de weinige kinderen die niet naar een orgaan was genoemd, omdat haar vader onderwijs had genoten. Oorspronkelijk was hij het hoofd van de veehouderij in de volkscommune, maar na verloop van tijd werd hij uit die functie ontheven en terug naar het platteland gestuurd omdat hij de verkeerde dingen had gezegd en fouten had begaan. Hij keek argwanend naar ons. Dacht hij dat we de keuken wilden binnendringen om eten te plunderen? Want hij zei: ‘Oprotten, jullie snotapen! Er is hier niks te eten voor jullie, ga thuis maar melk drinken aan je moeders borst.’ Natuurlijk hoorden we wat hij zei, we namen zijn advies zelfs heel eventjes in overweging, al was het ongetwijfeld niet meer dan een belediging aan ons adres. Wij waren allemaal een jaar of zeven, acht, wie krijgt er dan in vredesnaam nog de borst? En stel dat we die nog wel hadden gekregen, hoe hadden onze moeders, die zelf halfdood van de honger waren, wier borsten aan hun ribben vastplakten, ons melk kunnen geven? Toch ging niemand met meneer Luo in discussie. We stonden voorovergebogen bij de kolenstapel, als amateurgeologen die een bijzonder erts hadden ontdekt. We snuffelden als honden die eten vonden in een ruïne. Op dit punt van mijn verslag moet ik allereerst Neus Chen bedanken, en ten tweede Galblaas Bai. Neus raapte als eerste een stuk kool op, hij hield het onder zijn neus, rook en fronste, alsof hij een gewichtig probleem overdacht. Zijn neus was hoog en groot, het mikpunt bij uitstek van onze pesterijen. Na zijn overdenking sloeg hij het stuk kool in zijn hand hard tegen een ander groot stuk. Met een knal viel het uiteen en plotseling verspreidde zich die geur. Hij pakte een brokje op, Galblaas deed hetzelfde. Hij likte eraan, hij proefde, draaiend met zijn ogen keek hij ons aan; zij deed hem na, ze likte aan de steenkool en keek naar ons. Daarna keken ze elkaar aan en glimlachend schraapten ze tegelijkertijd, onafhankelijk van elkaar, met hun voortanden heel voorzichtig een beetje af en kauwden erop; vervolgens beten ze nog een stukje af en kauwden er verwoed op. Hun gezichten begonnen opgewonden te stralen. Boven Neus Chens grote neus, die helemaal rood werd, parelden zweetdruppels. Boven Galblaas Bai’s kleine neus, die zwart werd, plakte steenkoolgruis. Ondertussen luisterden wij geobsedeerd naar hun gesmak en zagen tot onze stomme verbazing hoe ze het doorslikten. Ze slikten de steenkool echt door. Met zachte stem zei hij: ‘Het is lekker, jongens!’ Met een schel stemmetje gilde zij: ‘Broer, kom snel eten!’ Hij pakte een ander stuk steenkool en begon nog heftiger te kauwen. Ook zij raapte met haar kleine handje nog een groot stuk op en gaf dat aan Lever Bai. Hun voorbeeld volgend sloegen wij ook een brok steenkool kapot, raapten het op en schraapten er met onze voortanden een beetje af om te proeven. Het was een beetje korrelig, maar het smaakte niet slecht. Grootmoedig hield Neus Chen zijn brok omhoog en vertelde ons: ‘Vrienden, eet het op deze manier, zo is het lekker.’ Hij wees op het transparante, lichtgele, bijna amberachtige midden van de steenkool: ‘Daar waar de hars zit, is het het lekkerste.’ Op school kregen we al natuurwetenschap en zo wisten we dat steenkool was ontstaan uit bossen die vele eeuwen geleden onder de aardkorst waren bedolven. Wu Jinbang, de schooldirecteur, gaf ons die lessen, maar wij geloofden niet wat hij zei; we geloofden ook niet wat er in het lesboek stond. Bossen waren groen van kleur, hoe zouden die nu in zwarte steenkool kunnen veranderen? Wij dachten dat het schoolhoofd en het lesboek ons onzin verkochten. Pas nu we de harssmaak in de steenkool ontdekten, begrepen we dat dat niet zo was. Op een paar meisjes na was onze hele klas van vijfendertig leerlingen aanwezig. Ieder van ons had steenkool in zijn hand, we knaagden en smakten, allemaal met een opgewonden, geheimzinnige uitdrukking op ons gezicht. Het leek alsof we een toneelstukje improviseerden, alsof we een vreemd spelletje speelden. Ook Onderlip Xiao raapte een brok op, hij draaide het om en om zonder ervan te eten, met een afkeurende uitdrukking op zijn gezicht. Hij at geen steenkool omdat hij geen honger had; hij had geen honger omdat zijn vader de beheerder van het graandepot van de volkscommune was. Meneer Luo was verbijsterd. Met bloem aan zijn handen kwam hij naar buiten gerend. Hemeltje, hij had bloem aan zijn handen! Behalve onze schooldirecteur en de hoofdonderwijzer aten in die tijd nog twee kaderleden van de volkscommune, die een tijdje bij ons op het platteland verbleven, in onze schoolkeuken. Geschrokken riep Luo naar ons: ‘Maar wat doen jullie, jongens? Jullie … eten jullie steenkool? Dat kun je toch niet eten?’ Galblaas Bai hield haar kleine handje met een groot stuk steenkool naar hem op en zei met een klein stemmetje: ‘Meneer, het is heel lekker, proeft u ook maar een stuk.’ Luo schudde zijn hoofd en zei: ‘Galblaas Bai, meisje toch, ben jij nu ook al zo erg dat je met die wilden meedoet?’ Kauwend op een stukje steenkool zei Galblaas: ‘Het is echt lekker, meneer.’ Het was tegen de avond, de zon ging rood onder in het westen. De twee kaderleden van de commune die hier aten kwamen aangefietst. Ook zij keken ons nieuwsgierig aan. Luo joeg ons zwaaiend met zijn draagstok weg, maar hij werd tegengehouden door het kaderlid dat Yan heette, die een vicevoorzitter bleek te zijn. Hij keek nogal zuur, maakte een kort gebaar met zijn hand, draaide zich om en ging de keuken in.

De volgende dag zaten we in het klaslokaal steenkool te eten terwijl we luisterden naar de les van de lerares. Onze monden zagen helemaal zwart en aan de mondhoeken kleefde steenkoolpoeder. Niet alleen de jongens aten het, onder leiding van Galblaas Bai deden ook de meisjes die de eerste dag niet aan het steenkoolfestijn hadden meegedaan met ons mee. De dochter van de kok, mijn eerste vrouw, Luo Renmei, had er het meeste plezier in. Nu bedenk ik dat zij toen waarschijnlijk aan parodontitis leed, want tijdens het eten zat haar mond vol bloed. Lerares Yu, die een paar zinnen op het bord had geschreven, draaide zich om en keek aandachtig naar ons. Allereerst vroeg ze haar zoon, Hand Li, die in onze klas zat: ‘Wat zijn jullie aan het eten, Hand?’ ‘We eten steenkool, mama.’ ‘We eten steenkool, juffrouw, wilt u ook proeven?’ riep Galblaas Bai vanaf haar stoel op de eerste rij terwijl ze een stuk omhooghield – ze klonk als een miauwend klein katje. Juffrouw Yu kwam haar verhoging af, pakte het stuk van Galblaas aan en hield het onder haar neus, ze leek ernaar te kijken en eraan te ruiken. Voor ze het teruggaf zweeg ze lange tijd, toen zei ze: ‘Jongens, vandaag doen we les zes, “De raaf en de vos”. De raaf zit heel tevreden boven in een boom met een stuk vlees dat hij heeft bemachtigd. Onder die boom staat de vos, die tegen de raaf zegt: “Mevrouw Raaf, u zingt zo mooi, als u zingt houden alle vogels in de wereld hun mond.” Verblind door de vleierijen van de vos doet de raaf haar snavel open, en floep, het stuk vlees valt in de bek van de vos.’ Juffrouw Yu liet ons de tekst uit het lesboek klassikaal oplezen. Onze ravenzwarte monden zeiden haar na.

Onze juffrouw, die een goede opvoeding had genoten, was onverwachts op het platteland terechtgekomen en had, naar onze gebruiken, haar zoon de naam Hand gegeven. Later slaagde hij met glans voor het toelatingsexamen van de studie medicijnen, en na zijn afstuderen werd hij chirurg in het districtsziekenhuis. Toen Neus Chen bij het grasmaaien vier vingers afsneed, wist Hand Li er drie te redden.

2

Waarom was de neus van Neus Chen veel groter dan die van anderen? Dat kon waarschijnlijk alleen zijn moeder uitleggen.

De vader van Neus Chen, Voorhoofd Chen, bijgenaamd Hoogheid, was destijds de enige in ons dorp die twee echtgenotes had. Hij kende heel veel karakters uit zijn hoofd; zijn familie bezat voor de Bevrijding in 1949 meer dan zes hectare vruchtbare grond en had een distilleerderij, ze handelden zelfs tot in Harbin. Zijn eerste vrouw, iemand uit het dorp, gaf hem vier dochters. Voor de Bevrijding ging Voorhoofd Chen ervandoor; na de Bevrijding, waarschijnlijk in 1951, ging Gezicht Yuan hem met behulp van twee legers uit Mantsjoerije terughalen. Hij was er oorspronkelijk alleen vandoor gegaan, zonder vrouw en dochters, die hij thuis had achtergelaten, maar bij thuiskomst had hij een andere vrouw bij zich. Ze had blonde haren en blauwe ogen, en leek iets over de dertig; haar achternaam was Ai en haar voornaam Lotus. In haar armen droeg ze een hond die helemaal gevlekt was. Omdat ze voor de Bevrijding met Voorhoofd Chen was getrouwd, waren beide vrouwen zijn legitieme echtgenote. Een paar behoeftige vrijgezellen in het dorp waren er niet erg blij mee dat hij twee vrouwen had, en half schertsend vroegen ze hem om er een aan hen af te staan. Voorhoofd Chen trok een grimas, uit de uitdrukking op zijn gezicht was niet op te maken of hij lachte of huilde. In het begin woonden de twee vrouwen in hetzelfde huis, maar omdat ze zo veel ruzie maakten waarbij ze enorm tekeergingen, werd de tweede vrouw later, met instemming van Gezicht Yuan, in een vleugel van de school gehuisvest. In die twee kamers, die ooit tot het onroerend goed van de familie Chen behoorden, bevond zich oorspronkelijk de distilleerderij. Voorhoofd Chen kwam met beide vrouwen overeen om afwisselend bij hen te wonen. De hond die de blonde vrouw vanuit Harbin had meegebracht, werd door zijn plaatselijke soortgenoten zodanig toegetakeld dat hij stierf. Lotus was toen inmiddels hoogzwanger, en kort nadat ze hem had begraven, werd Neus Chen geboren. Daarom zeiden de mensen dat hij de reïncarnatie van die gevlekte hond was. Misschien had hij daardoor zo’n scherpe reuk. In die tijd had mijn tante al ‘verloskunde nieuwe stijl’ gestudeerd in de districtshoofdstad, en werd ze net de officiële, professionele verloskundige op het platteland. Dat was in 1953.

In 1953 was er nog veel verzet van de dorpsbewoners tegen deze verloskunde nieuwe stijl, omdat de oude vroedvrouwen achter haar rug om geruchten verspreidden. Zij zeiden dat kinderen die door de nieuwe verloskunde ter wereld kwamen tetanus zouden krijgen. Waarom zeiden ze dat? Omdat ze in hun levensonderhoud werden bedreigd als de nieuwe verloskunde wijdverbreid raakte. Voor elke bevalling mochten de vroedvrouwen bij een welgestelde familie een maaltijd mee-eten en kregen ze twee handdoeken en tien kippeneieren. Zodra die vroedvrouwen ter sprake kwamen knarsetandde tante verontwaardigd. Ze zei dat ze niet wist hoeveel baby’s en zwangere vrouwen er in de handen van deze heksen waren gestorven. Haar beschrijvingen joegen ons angst aan. Die vroedvrouwen leken allemaal lange nagels te hebben, ogen die groenig glansden als dwaallichten, en monden die stinkende dampen uitademden. Volgens tante duwden ze met een deegrol op de buik van de zwangere vrouw en propten ze hun mond vol met vodden, alsof de kinderen daarlangs naar buiten zouden kunnen komen. Tante zei dat ze geen greintje anatomische kennis hadden en helemaal niets begrepen van de fysiologie van de vrouw. Als ze op een moeilijke bevalling stuitten, staken ze simpelweg hun hand in het geboortekanaal en trokken zo hard dat de hele baarmoeder tegelijk met de baby naar buiten kwam. Als men mij had gevraagd de walgelijkste mensen te kiezen, die zonder pardon doodgeschoten dienden te worden, zou ik destijds altijd zonder aarzelen hebben geantwoord: ‘De oude vroedvrouwen.’ Pas later begon het tot me door te dringen dat tante er een wel erg extreme kijk op na hield. Zeker, er bestonden van die barbaarse, onwetende vroedvrouwen, maar net zo goed ook heel kundige, die door persoonlijke ervaring tot de geheimen van het vrouwelijke lichaam waren doorgedrongen. Trouwens, mijn oma van vaderskant was een vroedvrouw. Zij was van het type ‘niets doen wat tegen de natuur ingaat’, omdat volgens haar een meloen die rijp is vanzelf afvalt; volgens haar hoefde een goede vroedvrouw een zwangere vrouw alleen maar aan te moedigen, en als het kind was geboren, moest ze met een schaar de navelstreng doorknippen, er ongebluste kalk op smeren en hem verbinden. Maar mijn oma stond als vroedvrouw niet heel goed bekend, de mensen zeiden dat ze lui was. Ze leken meer gesteld te zijn op de vroedvrouwen die druk in de weer waren, die wanordelijk naar binnen en buiten renden, die net zo hard schreeuwden en net zo in het zweet baadden als de barende vrouw zelf.

Tante was de dochter van de oudste broer van mijn grootvader van vaderskant, een nicht van mijn vader. Haar vader was arts in het Achtste leger. Hij had eerst Chinese geneeskunde gestudeerd en vervolgens in het leger van Norman Bethune de westerse geneeskunde. Toen deze beroemde Canadese arts een martelaarsdood was gestorven, werd hij ziek van verdriet. Al snel zag hij dat het niet meer ging en hij zei dat hij heimwee naar zijn familie had. De organisatie gaf hem toestemming naar huis te gaan om zich te verzorgen. Bij zijn thuiskomst leefde zijn moeder nog. Zodra hij naar binnen liep rook hij de geur van mungbonensoep. Snel spoelde zijn moeder een pan om en stak het vuur aan om hem op te warmen, waarbij ze haar schoondochter, die een handje wilde helpen, met haar stok aan de kant schoof. Ondertussen zat mijn oudoom vol verlangen op de deurdrempel te wachten. Tante heeft ons verteld dat zij zich een paar dingen uit die tijd herinnerde, dat haar werd gezegd hem ‘pa’ te noemen, wat ze niet deed. In plaats daarvan kroop ze weg achter haar moeders rug, vanwaar ze stiekem naar hem gluurde. Ze vertelde dat ze haar moeder en oma van kleins af over haar vader had horen praten, maar nu ze hem uiteindelijk zag, was hij toch een vreemde voor haar. Ze vertelde hoe hij op de drempel zat: zijn gezicht had een vaalgele kleur, zijn haar was lang en de luizen kropen over zijn nek. De gewatteerde katoenen jas die hij droeg was kapot, de vulling puilde eruit. Tante zei dat haar oma, dus onze achteroudtante, huilde terwijl ze het vuur maakte. De mungbonensoep was klaar. Ongeduldig pakte haar vader de kom op en dronk hem gulzig leeg, zonder er acht op te slaan dat hij zijn mond zou branden aan die hete soep. Zijn moeder bleef maar zeggen: ‘Zoon, haast je toch niet zo, er zit nog meer in de pan!’ Zijn handen beefden, vertelde tante. Pas nadat hij de kom voor de tweede keer had gevuld en leeggedronken, hielden zijn handen op met beven. Het zweet stroomde langs zijn slapen naar beneden. Geleidelijk aan werden zijn ogen levendig en kreeg hij weer wat kleur in zijn gezicht. Tante zei dat ze zijn maag hoorde borrelen, alsof er een molensteen draaide. Een paar uur later ging hij volgens haar naar het toilet, waar hij met een enorm geratel leegliep, alsof zelfs zijn darmen naar buiten kwamen. Daarna knapte hij beetje bij beetje op, en een paar maanden later was hij weer zo fris als een hoentje en zo sterk als een leeuw.

Toen ik tegen tante opmerkte dat ik in de Officieuze geschiedenis der literaten ooit een soortgelijk verhaal had gelezen, vroeg ze mij: ‘Wat is dat, de Officieuze geschiedenis der literaten?’ Ik antwoordde dat het een heel beroemde klassieke roman van Wu Jingzi was, over het leven van de achttiende-eeuwse adel. Even staarde tante mij strak aan, daarna zei ze: ‘Waar twijfel je dan nog aan als het zelfs in een beroemde klassieke roman voorkomt?’

Eenmaal van zijn ziekte hersteld wilde mijn oudoom weer terug naar zijn eenheid in het Taihanggebergte. Zijn moeder zei hem: ‘Mijn zoon, ik heb niet zo heel lang meer te leven, ga pas terug als je mij de laatste eer hebt bewezen.’ En ook zijn vrouw had een verzoek; te beschaamd om het hem zelf te vragen, liet ze tante zeggen: ‘Papa, mama zegt dat je moet gaan als het niet anders kan, maar dat je mij eerst nog een broertje moet geven.’

Op dat moment verscheen er een aantal mensen van het Achtste leger aan de deur, uit de militaire zone van Jiaodong, om mijn oudoom ertoe te bewegen zich bij hen te voegen. Als leerling van Norman Bethune was hij nu eenmaal bekend. Hij antwoordde dat hij tot de militaire zone van Puchayi behoorde, maar de anderen zeiden: ‘We zijn allemaal van de Communistische Partij, wat maakt het dan uit waar je werkt? Het ontbreekt ons juist aan zo iemand als u, meneer Wan, dus wij laten u niet zomaar gaan. Commandant Xu heeft gezegd: “Bind hem met touwen vast als hij zich niet door acht man in een draagstoel hierheen laat dragen. Na de dwang komt de beleefdheid wel weer, als hij eenmaal hier is zal ik hem met een feestmaal onthalen!”’ Op die manier kwam mijn oudoom in Jiaodong terecht en werd hij de oprichter van het ondergrondse ziekenhuis Westzee van het Achtste leger.

Dit ondergrondse ziekenhuis lag ook daadwerkelijk onder de grond. Tunnels leidden naar kamers, kamers waren verbonden met tunnels; er waren sterilisatiekamers, behandelkamers, operatiezalen en herstelzalen, die tot op heden in redelijk goede staat bewaard zijn gebleven. In het dorp Zhujia, bij Yutuan, dat onder de stad Laizhou valt, woont nog een achtentachtigjarige vrouw in goede gezondheid, ene Li Xiulan, die destijds als verpleegster onder mijn oudoom heeft gewerkt. Een paar van de herstelzalen kwam uit op een waterput. Een jong meisje dat daar op een keer water ging putten, merkte tot haar verrassing dat haar emmer werd vastgegrepen. Toen ze haar hoofd boog en naar binnen keek, trok een jonge patiënt van het Achtste leger een gek gezicht naar haar vanuit een gat in de muur van de put.

Het nieuws van mijn oudooms voortreffelijke medische kwaliteiten verspreidde zich snel in Jiaodong. Een granaatscherf onder het schouderblad van commandant Xu werd door hem verwijderd; hij was het ook die de vrouw van politiek volkscommissaris Li opereerde tijdens een moeilijke bevalling, waardoor moeder en zoon werden gered. Ook de Japanse commandant Sugitani in de stad Pingdu kende zijn reputatie. Terwijl hij zijn soldaten aanvoerde in een zuiveringsactie werd het grote paard waarop hij reed door een landmijn opgeblazen. Hij liet het in de steek en vluchtte. Mijn oudoom opereerde dat paard, dat na zijn herstel het rijpaard werd van regimentscommandant Xia. Een tijdje daarna beet dit paard, dat blijkbaar naar de oude tijd terugverlangde, zijn halster door en vluchtte terug naar Pingdu. Commandant Sugitani, die zeer aangenaam verrast was toen hij zag dat zijn kostbare paard was teruggekeerd, liet in het geheim Chinese verraders op onderzoek uitgaan. Zo kwam hij te weten dat het Achtste leger onder zijn ogen een ziekenhuis had opgezet, onder leiding van niemand minder dan de zeer bekwame dokter Wan Liufu, die ook zijn dode paard had doen herleven. Commandant Sugitani had zelf medicijnen gestudeerd, en uitgaande van het idee van wederzijds respect tussen mensen van dezelfde achtergrond wilde hij mijn oudoom overhalen om zich gewonnen te geven. Daartoe volgde hij een list die hij rechtstreeks had overgenomen uit Luo Guanzhongs veertiende-eeuwse roman over de burgeroorlogen tussen 180 en 280, Historische roman van de Drie Koninkrijken. In het geheim stuurde hij een paar mensen naar mijn geboortestreek, liet tante, haar moeder en haar oma ontvoeren naar Pingdu, waar hij ze als onderpand gevangen hield, en stuurde iemand met een brief naar mijn oudoom.

Mijn oudoom was een standvastig communist. Nadat hij Sugitani’s brief had gelezen, verfrommelde hij hem en gooide hem weg. Maar hij werd opgeraapt door de politieke volkscommissaris van het ziekenhuis, die hem naar het militaire district bracht. Gezamenlijk schreven commandant Xu en volkscommissaris Li een brief naar Sugitani, waarin ze hem uitmaakten voor onderkruipsel. In de brief schreven ze dat de districtsgeneraal van Jiaodong al zijn soldaten zou verzamelen om Pingdu aan te vallen als hij de drie familieleden van Wan Liufu ook maar een haar durfde te krenken.

Tante heeft ons verteld dat zijzelf, haar moeder en haar oma drie maanden in Pingdu hebben gezeten; ze kregen er te eten en te drinken en werden goed behandeld. Ze zei dat Sugitani een jongeman was met een wit gezicht, een bril met een wit montuur en een dun snorretje, die zich gedroeg als een heer en die vloeiend Chinees sprak. Haar oma sprak hij aan met tante, haar moeder met mevrouw, en tante zelf met nichtje. Tante zei dat ze geen slechte indruk van hem had. Tenminste, dat was wat ze ons privé vertelde, binnen de familie, naar buiten toe zei ze iets anders. Dan zei ze dat zij, haar moeder en haar oma wrede martelingen van de Japanners hadden ondergaan, maar dat ze niet waren gezwicht, noch voor hun bedreigingen noch voor hun beloften.

Meneer, het zou wel drie dagen en nachten kosten om het verhaal van mijn oudoom helemaal te vertellen, als we ooit tijd hebben moeten we het nog eens over hem hebben. Maar zijn heroïsche dood kan ik u niet onthouden. Tante heeft verteld dat hij is gestikt door gifgas van de vijand terwijl hij ondergronds een patiënt aan het opereren was. Zo staat het ook in de historische documenten die het districtsbestuur heeft laten opstellen. Tegelijkertijd gaan er in bepaalde kringen geruchten dat hij in zijn eentje, met acht handgranaten om zijn middel gebonden, op een muilezel naar Pingdu is gedraafd, om als een eenzame held zijn vrouw, dochter en moeder te gaan bevrijden, waarbij hij helaas per ongeluk op een mijnenkring van de volksmilities van Zhaojiagou is gestapt. Dat verhaal is in omloop gebracht door Bovenlip Xiao, die brancarddrager is geweest in het Westzeeziekenhuis. Dat is een rare snuiter, die na de Bevrijding beheerder van het graandepot van de commune werd en korte tijd beroemd is geweest omdat hij een zeer effectief rattengif had uitgevonden. Zijn naam Bovenlip was toen in de krant veranderd in Bovenlicht. Later werd bekend dat het voornaamste bestanddeel van zijn effectieve rattengif een zwaar, door de staat verboden pesticide was. Zijn versie over mijn oudoom is niet erg betrouwbaar, omdat hij een wrok koesterde tegen tante. Mij heeft hij gezegd: ‘Tegen het bevel van de organisatie in liet je oudoom zijn patiënten in het ziekenhuis in de steek om in zijn eentje de held uit te gaan hangen. Hij dronk zich daarvoor eerst wat moed in, een liter zoeteaardappelbrandewijn! Straalbezopen is hij uiteindelijk met zijn stomme kop op een landmijn van zijn eigen mensen gestapt.’ Bovenlip Xiao ontblootte zijn bruingele voortanden, hij verkneukelde zich duidelijk over andermans ongeluk. ‘Je oudoom en die muilezel werden in stukken gereten, er waren twee manden nodig om ze bijeen te rapen, armen en hoeven, alles door elkaar. Het was zo’n rotzooi dat ze samen één kist in zijn gegaan. Die kist was trouwens niet slecht, die was weggehaald bij een belangrijke familie uit het dorp Lan.’ Toen ik dat verhaal aan tante doorvertelde sperde ze haar amandelvormige ogen wijd open en zei nadrukkelijk: ‘Op een goeie dag zal ik die klootzak eigenhandig moeten castreren!’

Resoluut zei tante tegen mij: ‘Jongen, je hoeft helemaal niets te geloven, maar één ding is zeker: je oudoom was een verzetsheld, een martelaar van de revolutie! Hij heeft een praalgraf op de Berg van de Heldenzielen en in de Gedenkhal voor Martelaren liggen het scalpel dat hij heeft gebruikt en de leren schoenen die hij heeft gedragen uitgestald. Het zijn een paar leren, Engelse schoenen, die de arts Norman Bethune voor zijn dood aan hem heeft gegeven.’

3

Meneer, ik heb het verhaal over mijn oudoom wat afgeraffeld, zodat ik alle tijd en ruimte heb om u over tante te vertellen.

Tante is geboren op 13 juni 1937 volgens de westerse kalender, op de vijfde dag van de vijfde maand volgens de Chinese maankalender. Haar babynaam was dan ook Dubbel Vijf, naar de dag van het Drakenbootfeest; haar schoolnaam was Hart Wan. Haar vader gaf haar deze naam, die de plaatselijke gewoonte respecteerde en tegelijkertijd een diepere betekenis had, omdat haar achter- en voornaam samen zo letterlijk Tienduizend Harten betekende. Na zijn martelaarsdood kreeg haar oma in Pingdu een dodelijke ziekte. Tante zelf en haar moeder werden door een grootse reddingsactie van Jiaodongs achterlinie uit hun gevangenis bevrijd en in de bevrijde gebieden ondergebracht, waar tante naar een basisschool van het verzet ging terwijl haar moeder schoenzolen ging naaien in een textielfabriek. Na de Bevrijding kreeg tante, als dochter van een martelaar, meerdere kansen om ergens anders heen te gaan, maar haar moeder was te zeer aan de streek gehecht, en het stond tante op haar beurt tegen om van haar moeder te scheiden. Op de vraag van de districtsleider wat ze wilde gaan doen, antwoordde tante dat ze haar vaders werk wilde voortzetten, en dus ging ze naar de regionale zorgopleiding. Al op haar zestiende had ze haar diploma op zak en werd verpleegkundige in het gezondheidscentrum van de stad. Toen de regionale zorginstantie een opleiding ‘verloskunde nieuwe stijl’ instelde, werd tante daarheen gestuurd. Zo raakte ze vanaf dat moment onlosmakelijk met dit heilige werk verbonden. Op de vierde van de vierde maand in 1953 heeft ze voor het eerst bij een bevalling geholpen. Tot vorig jaar lente heeft ze in totaal tienduizend kinderen op de wereld helpen brengen, waarbij ze bevallingen in teamverband maar voor de helft meetelde. Dat heeft ze u ook persoonlijk gezegd. Ik vermoed dat dit getal wel een beetje overdreven is, maar zeven- à achtduizend zullen het er wel zijn. Tante heeft zeven leerlingen opgeleid, waarvan eentje met de bijnaam Leeuwtje, die een wilde haardos had, een stompe neus, een grote mond en puistjes in haar gezicht. Ze verafgoodde tante; had deze haar gevraagd iemand te vermoorden, dan zou ze onmiddellijk een mes hebben gepakt en op weg zijn gegaan, zonder zich ook maar even af te vragen of wat ze ging doen wel terecht was.

Ik heb hierboven al gezegd dat de vrouwen bij ons in de lente van 1953 de nieuwe verloskundigen nogal vijandig gezind waren. In het geheim verzonnen de oude vroedvrouwen van alles om hen zwart te maken. Nu was tante, dankzij haar ongewone levensloop en haar illustere familieachtergrond, zelfs met haar luttele zeventien jaar al een belangrijke figuur met grote invloed in de noordoosthoek van het district Gaomi[1], iemand tegen wie de mensen opzagen. Ze was ook wel een opvallende verschijning, en dan heb ik het niet over haar hoofd, gezicht, neus of ogen, maar over haar tanden. Door het hoge fluoridegehalte in het water van onze streek heeft iedereen bij ons, van jong tot oud, een mond vol zwarte tanden. Die van tante waren niet verrot, misschien omdat ze als kind lange tijd in het bevrijdingsgebied van Jiaodong heeft gewoond, waar ze zuiver bronwater uit de bergen dronk, en omdat ze van het Achtste leger had geleerd haar tanden te poetsen. In ieder geval had ze een stel witte tanden waar wij, en vooral de meisjes, jaloers op waren.

Neus Chen was het eerste kind dat tante op de wereld hielp – ze heeft weleens gezegd dat dat haar enorm speet. Ze vond dat die eerste een nakomeling van een revolutionair had moeten zijn in plaats van de bastaard van een landheer. Maar omdat ze de omstandigheden van de verloskunde wilde veranderen en de oude methodes wilde uitroeien, had tante destijds niet veel aandacht aan dat probleem kunnen besteden.

Toen tante het nieuws kreeg dat Lotus Ai elk moment kon bevallen, reed ze er razendsnel heen op haar fiets, waarvan er in die tijd nog niet veel waren, met haar verpleegtas op haar rug. Tien minuten deed tante maar over de vijf kilometer van het gezondheidscentrum naar ons dorp. De vrouw van partijsecretaris Gezicht Yuan zat juist kleren te wassen aan de rivier de Jiao en zag hoogstpersoonlijk dat tante letterlijk over het smalle bruggetje vloog. Van paniek viel een klein hondje dat daar net aan het spelen was pardoes in de rivier.

Met haar verpleegtas in haar hand stormde tante de tweekamerwoning van Lotus binnen, waar de oude vroedvrouw van het dorp, Tian Guihua, al bleek te zijn. Deze vrouw, met een soort apenmond en ingevallen kaken, was destijds al ver in de zestig en is nu allang weer tot aarde geworden, o Boeddha! Deze Tian Guihua, die tot de school van de ‘actieve inmenging’ hoorde, zat bij tantes binnenkomst schrijlings boven op Lotus, en duwde uit alle macht op haar dikke, uitpuilende buik. Het oudje leed aan een chronische luchtpijpontsteking, het geluid van haar piepende ademhaling vermengde zich met dat van de barende vrouw, die gilde als een varken dat wordt geslacht – het schiep een heroïsche, plechtige sfeer. Voorhoofd Chen, de landheer, zat in de hoek geknield en bonkte als een onderdanig kowtowende dienaar zijn hoofd keer op keer tegen de muur, terwijl hij iets prevelde.

Ik ken de indeling van het huis van Neus Chen heel goed, omdat ik er vaak ben geweest. De tweekamerwoning had een deur op het westen, de dakbalken waren laag, de vertrekken krap. Bij de deur was een fornuis met een zeventig centimeter hoog afscheidingsmuurtje ernaast, en meteen daarachter was de kang, zodat tante de situatie direct kon overzien. Die deed haar uit haar vel springen van woede, om met haar eigen woorden te spreken: haar ‘bloed kookte’. Ze gooide haar verpleegtas neer en sprong naar de kang toe. Vervolgens pakte ze met haar linkerhand de linkerarm van de vroedvrouw, pakte met rechts haar rechterschouder, en door haar met kracht naar rechtsachter te trekken gooide ze de vrouw van het bed af. Haar hoofd sloeg tegen de po, de urine stroomde over de vloer, een vieze stank verspreidde zich door de kamer. Haar hoofd raakte gewond, er kwam donker bloed uit. In feite stelde het niet zo heel veel voor, maar de vroedvrouw krijste hard, op het overdrevene af. Ieder ander die dat gekrijs zou hebben gehoord, zou zijn flauwgevallen van angst, maar zo niet tante, zij had al wel het een en ander gezien op deze wereld.

Tante stond voor de kang. Terwijl ze rubberen handschoenen aandeed zei ze ernstig tegen Lotus: ‘Huil of schreeuw nu niet meer, want dat helpt helemaal niets. Als je in leven wilt blijven, luister dan naar mij en doe wat ik je zeg.’ Hierdoor stopte Lotus met beven, ze was natuurlijk op de hoogte van tantes eervolle familieachtergrond en haar legendarische levenservaringen. Tante zei: ‘Je bent een barende vrouw op leeftijd en de baby ligt verkeerd. Normaal komt het hoofd het eerste, maar jouw kind heeft eerst een hand naar buiten gestoken, zijn hoofd zit nog binnen.’ Later stak tante nog vaak de draak met Neus Chen, dan zei ze dat hij, zo met zijn hand buiten en zijn hoofd nog binnen, om iets uit deze wereld leek te bedelen. Waarop Neus steevast antwoordde: ‘Ik bedelde om eten!’

Al was het tantes eerste bevalling, ze bleef toch heel kalm. Niet in paniek raken was de helft van de kunst, waarmee je het beste resultaat kon bereiken. Tante was een getalenteerd verloskundige, ze voelde zich geïnspireerd door haar beroep en haar handen hadden er gevoel voor. De vrouwen die ze had bijgestaan of die haar aan het werk hadden gezien, koesterden zonder uitzondering oprechte bewondering voor haar. Toen mijn moeder nog leefde zei ze vaak tegen ons: ‘De handen van jullie tante zijn anders dan die van anderen. Normale handen zijn soms koud, soms warm, soms stijf, soms zweterig, maar tantes handen zijn altijd hetzelfde, of het nu zomer of winter is. Ze zijn zacht en koel. Niet op een slappe manier zacht, maar ze zijn … hoe zal ik het zeggen …’ Mijn geleerde oudste broer zei: ‘Zijn ze niet als ijzeren handen in een fluwelen jasje, soepel maar ferm?’ ‘Precies,’ zei moeder, ‘en haar handen zijn koud, niet zo koud als ijs, maar als …’ Mijn geleerde oudste broer vulde moeder weer aan: ‘Van binnen warm en van buiten koel, zoals zijde of kostbare jade.’ ‘Precies ja, zo zijn ze. Ze hoeft maar met haar handen over het lichaam van een zieke te strijken of die is al voor driekwart beter.’ Tante werd haast verafgood door de plattelandsvrouwen.

Lotus Ai was een geluksvogel, maar ze was in de eerste plaats vooral ook erg verstandig. Vanaf het moment dat tantes handen haar buik onderzochten, voelde ze een soort energie. Later zei ze tegen mensen die ze tegenkwam dat tante de kwaliteiten van een generaal had. Vergeleken met haar was de krijsende vrouw die naast de po lag gewoon een clown. Onder de aansporingen en aanrakingen van tante met haar wetenschappelijke aanpak en waardige manier van doen, kwam de barende Lotus weer bij zinnen: ze kreeg moed voor de bevalling en de ondraaglijke pijn leek veel minder te worden. Ze stopte met huilen, deed wat tante haar zei, werkte goed mee, en baarde deze baby met zijn grote neus.

Vlak na zijn geboorte ademde hij niet. Tante hield hem ondersteboven, sloeg hem achter op zijn rug en voor op de borst, waardoor hij uiteindelijk een katachtig gehuil uitstootte. ‘Hoe kan de neus van dit kleine kereltje zo groot zijn?’ riep tante uit. ‘Als van een yankee!’ Ze was vervuld van blijdschap, precies als een ambachtsman die zijn eerste voorwerp had gemaakt. Op het uitgeputte gezicht van de kraamvrouw brak een stralende lach door. Tante, die heel erg klassenbewust was, vergat op het moment dat zij de baby uit het geboortekanaal trok op slag de verschillende klassen en de klassenstrijd, ze ondervond een vreugde die zuiver, eenvoudig en menselijk was.

Zodra hij hoorde dat zijn tweede vrouw hem een zoon had gebaard, krabbelde Voorhoofd op uit zijn hoek. Hij wist zich geen raad en draaide rondjes in de smalle ruimte bij het fornuis. Tranen als honing stroomden uit zijn afgematte ogen. Met geen mogelijkheid kon hij zijn blijdschap uitdrukken. Er was zo veel dat hij wilde zeggen, maar woorden als wierook en familielijn durfde hij niet uit te spreken, dat zou een grote fout betekenen voor iemand als hij.

Tante zei tegen Voorhoofd: ‘Dit kind heeft zo’n grote neus, je kunt haast niet anders dan hem Neus noemen!’

Het was een grapje, maar Voorhoofd deed voorwaar alsof hij een keizerlijk edict had ontvangen, knikkend en buigend zei hij: ‘Dank u, tante Hart, voor deze naam, dank u! Neus Chen, dat klinkt goed, Neus zal hij heten!’

Tijdens de dankbetuigingen van Voorhoofd en de overvloedige tranen van Lotus pakte tante haar verpleegtas in en bereidde zich voor om terug te gaan. Ze keek naar Tian Guihua, die met haar rug tegen de muur zat, tegenover de kapotte po, ze leek wel in slaap te zijn gevallen. Tante vroeg zich af hoe ze in die houding terecht was gekomen, ze herinnerde zich ook niet wanneer dat ijzingwekkende gekrijs was opgehouden. Even schoot het door haar heen dat ze misschien dood was, pas toen ze haar ogen groen zag oplichten, als kattenogen in het donker, wist ze dat ze leefde. Overvallen door een golf van woede vroeg tante haar: ‘Waarom ben je nog niet weg?’ Daarop zei de vroedvrouw onverwachts: ‘Dit karwei hebben jij en ik ieder voor de helft geklaard. Normaal zou ik alleen een handdoek en vijf eieren hoeven, maar jij hebt mijn hoofd verwond. Omwille van je moeder zal ik geen aanklacht tegen je indienen bij de autoriteiten, maar dan moet je mij jouw handdoek geven zodat ik mijn wond kan verbinden, en je vijf eieren zodat ik weer op krachten kan komen.’ Nu herinnerde tante zich pas weer dat deze vroedvrouwen allerlei bezittingen eisten van de familie van de kraamvrouw, wat haar met grote afkeer vervulde. ‘Hoe durf je! Schaam je je niet?!’ zei tante knarsetandend. ‘Hoezo heb jij de helft gedaan? Als je dit helemaal alleen had gedaan, dan zouden er nu twee lijken op de kang liggen! Jij ouwe heks, denk je soms dat de vagina van een vrouw op het achterwerk van een kip lijkt? Dat het kippenei er gewoon uit floept als je er maar hard genoeg op duwt? Noem je dat iemand bijstaan bij een bevalling? Nee, dat is moord! Wil je mij gaan aanbrengen?’ Tante deelde in het wilde weg een trap uit, die de kaak van de vroedvrouw raakte. ‘En dan wil je ook nog een handdoek en eieren!’ Weer haalde tante uit met haar voet, ditmaal trof ze haar achterwerk. Vervolgens pakte ze met één hand haar verpleegtas, greep met de andere de vrouw bij het knotje op haar achterhoofd en sleepte haar zo naar de binnenplaats. Voorhoofd Chen volgde hen naar buiten in een poging de vrede te herstellen, maar vol verontwaardiging verweet tante hem: ‘Ga je vrouw verzorgen! Uit de weg, jij!’

Tante zei dat dit de eerste keer in haar hele leven was dat ze iemand sloeg en dat ze nooit had gedacht dat het haar zo gemakkelijk zou afgaan. Ze schopte nogmaals tegen het achterwerk van de vrouw, die omrolde, weer overeind krabbelde en vervolgens zittend op de grond hemel en aarde bij elkaar begon te gillen terwijl ze met haar beide handen op de grond sloeg: ‘Help! Ik word doodgeslagen … de criminele dochter van Wan Liufu slaat mij dood …’

Het was tegen de avond, de zon ging onder, de lucht kleurde rood, er stond een zacht briesje; de meeste mensen in het dorp stonden met een grote kom in hun handen langs de kant van de weg te eten, ze kwamen op een drafje naar het tumult toe gerend. Onder hen bevonden zich ook Gezicht Yuan, onze dorpssecretaris, en Tand Lü, de brigadevoorzitter. Die laatste was familie van Tian Guihua, ze was een tante van hem, in de derde graad. Hij zei: ‘Hart Wan, zo’n jong meisje als jij dat een oude vrouw slaat, schaam je je niet?’

Tegen ons zei tante: ‘Wie dacht die Tand Lü wel dat hij was, dat hij mij een lesje durfde te leren? Een beest was hij, die zijn vrouw zo hard sloeg dat ze over de grond kroop!’

‘Hoezo oude vrouw?’ antwoordde tante. ‘Een monster is ze, een kwelgeest! Vraag haar dan zelf wat ze heeft uitgevoerd.’ Met haar rechterwijsvinger naar het hoofd van de vroedvrouw wijzend zei tante: ‘Hoeveel mensen zijn er niet in jouw handen gestorven? Als ik, deze ouwe tante, een geweer in mijn handen had, zou ik het onmiddellijk op jou richten!’ Tante was destijds nog een jong meisje van zeventien jaar, veel mensen vonden het grappig dat ze zichzelf aanduidde met ‘ouwe tante’.

Tand Lü wilde het eerst opnemen voor Tian Guihua, maar Gezicht Yuan, onze eigen secretaris, zei: ‘Dokter Wan heeft gelijk, zulke heksen die met andermans leven spelen, moeten streng worden bestraft. Tian Guihua, hou op met de gebeten hond te spelen, die paar klappen stellen helemaal niks voor, we zouden je naar de gevangenis moeten brengen! Vanaf nu moeten de mensen voor een bevalling dokter Wan gaan halen! En Tian Guihua, als je ooit nog iemand bij een bevalling durft te helpen, hakken we je hondenpoten af!’

Tante zei tegen ons: ‘Gezicht Yuan was een uitstekend kaderlid. Hij mocht dan geen scholing hebben gehad, hij had de politieke tendens toch goed doorzien en toonde zich onpartijdig.’

[1] Gaomi was de hoofdstad van het gelijknamige district. Inmiddels is Gaomi een stadsdistrict.