Mo Yan

De sandelhoutstraf

Uit het Chinees vertaald door Silvia Marijnissen

Uitgeverij De Geus

breda 2015

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Tanxiangxing, verschenen bij Zuojia chubanshe

Oorspronkelijke tekst © Mo Yan, 2001

Nederlandse vertaling © Silvia Marijnissen en De Geus bv, Breda 2015

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Omslagillustratie © Yue Minjun

isbn 978 90 445 2327 0

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015.

Hoofdstuk een

De woordenstroom van Meiniang

Toen de zon opkwam, rood en rond (alsof het oosten in brand stond), stonden bij de Jiaozhoubaai Duitse huzaren (ze hadden groene ogen en rode haren). Ze legden over onze akkers een spoorweg aan, desastreus, en vernielden de graven van onze voorouders monstrueus (zo werd iedereen furieus!). Mijn pa had het verzet tegen de Duitsers op zich genomen, aan al het kanongebulder leek maar geen einde te komen (hard en zonder mededogen), vijanden tegenover elkaar met bloeddoorlopen ogen; zwaarden zwaaiden, rieken spietsten, aksen hakten – bezaaid met talrijke lijken was de vlakte, na bloederige gevechten van een dag lang (ik was werkelijk doods-, doodsbang!). Daarna is mijn pa in de dodencel beland, en kreeg hij de sandelhoutstraf door schoonpa’s hand (ach, die arme pa van me).

– kattenopera De sandelhoutstraf, de aria van de grote compassie

1

Die ochtend had Zhao Jia, mijn schoonpa, nog niet in zijn ergste dromen kunnen vermoeden dat hij een week later door mijn handen zou sterven en dat zijn dood die van een plichtsgetrouwe oude hond zou overtreffen. Zelf had ik ook nooit gedacht dat ik, iemand van het zwakke geslacht, met een dolk mijn eigen schoonpa zou kunnen doden. Nog minder had ik ooit gedacht dat die schoonpa – een half jaar geleden was hij ineens uit de lucht komen vallen – een heuse beul was, die mensen ter dood bracht zonder ook maar met zijn ogen te knipperen. Wanneer mijn schoonpa op en neer liep over de binnenplaats, met zijn chique ambtsmuts, gekleed in zijn lange jurk en mandarijnenjasje en in zijn hand een boeddhistisch bidsnoer, leek hij precies op een gepensioneerde hoge ambtenaar die naar zijn geboortestreek was teruggekeerd, of nog meer op een oudere heer die door zijn kinderen en kleinkinderen werd omringd. Maar hij was helemaal geen heer, laat staan een hoge ambtenaar. Nee, hij was de voornaamste beul van het ministerie van Justitie in de hoofdstad, Qing-China’s meester van het scherpe zwaard en de onthoofding, expert in het uitvoeren van martelingen uit vroegere dynastieën en in het bedenken en uitvinden van nieuwe. Naar eigen zeggen had hij in de bijna veertig jaar dat hij bij het ministerie van Justitie had gediend meer hoofden afgehakt dan er jaarlijks watermeloenen werden geoogst in het hele district Gaomi.

Die nacht spookte er van alles door mijn hoofd. Ik kon de slaap niet vatten en draaide me op de kang[1] om en om als een plat brood in een koekepan. Mijn eigen pa, Sun Bing, was in de bak gegooid door districtsmagistraat Qian Ding, die gewetenloze klootzak. Mijn pa mocht dan nog zo slecht zijn, hij was en bleef toch mijn pa; ik was erg ongerust en kon niet slapen. En hoe slechter ik sliep, hoe ongeruster ik werd, en hoe ongeruster ik werd, hoe slechter ik sliep. Ik hoorde de slachthonden binnen de omheining knorren, de vette varkens in de tuin blaffen. Varkens die knorden als honden, honden die blaften als varkens, op het randje van de dood leerden ze nog toneelspelen! Maar knorrende honden blijven toch altijd honden en blaffende varkens blijven altijd varkens – en mijn pa? Al had ik dan niet zo’n goede band met hem, hij was en bleef toch nog altijd mijn pa. Geknor, geblaf. Wat een rotherrie. Om gek van te worden. Ze hadden door dat hun einde naderde. Mijn pa’s einde naderde ook. Die beesten hadden een sterker instinct dan mensen, ze roken de bloedgeur die van onze binnenplaats opsteeg. In het maanlicht zagen ze de samendrommende geesten van varkens en honden rondzwerven. Ze hadden door dat de volgende ochtend, als de zon rood opkwam, het moment zou aanbreken waarop ze koning Yama van de onderwereld zouden zien. Ze jankten onophoudelijk, ze stootten ijselijke doodskreten uit. En jij, pa? Hoe verging het jou in je dodencel? Was je aan het knorren of blaffen? Of was je nog aria’s van de kattenopera aan het zingen? Ik heb de bewakers horen zeggen dat je in de dodencel met één graai zomaar een handvol vlooien te pakken hebt, en dat de luizen er stuk voor stuk zo vet als erwten zijn. Ach pa, ach pa, jij was zo’n rustig, behoedzaam leven gaan leiden, wie had ooit gedacht dat je ineens, als een donderslag bij heldere hemel, in de dodencel zou belanden? Ach, m’n arme pa.

Een blank mes erin, een rood mes eruit – mijn man is Zhao Xiaojia, de beste honden- en varkensslachter die er is, beroemd in heel Gaomi. Hij is zo groot als een paard, zijn kop is half kaal en zijn kin volkomen glad, overdag is hij onnozel, ’s nachts zo achterlijk als een stuk hout. Na onze bruiloft heeft hij me keer op keer het verhaal van de tijgersnorharen verteld, dat hij van zijn moeder had. Later was er waarschijnlijk een flauwe grap met hem uitgehaald, want toen begon hij me bij het vallen van de avond de oren van het hoofd te zeuren om zo’n kromme, goudgele tijgersnorhaar waarmee je, als je hem in je mond nam, heel duidelijk iemands ware gezicht kon zien. Die idioot, elke nacht schurkte hij zich tegen me aan, als een geopende vissenblaas, er viel geen land met hem te bezeilen en er zat niks anders op dan te doen alsof ik zo’n snorhaar voor hem zou zoeken. Die idioot, opgekruld lag hij aan het hoofdeinde van de kang en zei snurkend en tandenknarsend in zijn slaap: ‘Papa, papa, kijk me toch eens met m’n ballen en m’n fluitje spelen.’ Om stapelgek van te worden! Als ik hem een trap gaf, kromp hij even in elkaar, draaide zich om, smakte met zijn lippen alsof hij net iets lekkers naar binnen had gewerkt, en praatte daarna gewoon verder in zijn slaap, zonder op te houden met snurken, zonder te stoppen met tandenknarsen. Wat moet je daarmee? Gewoon laten slapen, zo’n dwaas!

Ik draaide me om, ging met mijn rug tegen de koude muur zitten en keek uit het raam. De maan was als water, het licht scheen overal. De hondenogen binnen de omheining lichtten op als zeegroene lantaarntjes, een, twee, drie … een grote, glinsterende vlakte. Aanhoudend klonk het klaaglijke gesjirp van eenzame herfstinsecten. De dienstdoende nachtwacht, die overschoenen met houten zolen droeg, ging kleppend over de kasseien, zijn ratel klapperde, zijn gong galmde: de derde wake. De derde wake, de nacht was diep, de mensen waren stil, de hele stad sliep, alleen ik kon niet slapen, en de varkens en de honden, en mijn pa.

‘Kggg, kggg’, knaagden de muizen aan de houten kisten. Ik gooide er een bezem heen, weg renden ze. Op dat moment hoorde ik vanuit de kamer van mijn schoonpa een zacht geluid komen, dat waren de erwten weer die over zijn tafel rolden. Later begreep ik dat die ouwe geen erwten zat te tellen, maar hoofden: één erwt stond voor één hoofd. Die hufter, zelfs in zijn dromen dacht hij nog aan de hoofden die hij had afgehouwen, die ouwe hufter … Ik zag hoe hij zijn zwaard met de duivelskop hief en achter op mijn pa’s nek liet neerkomen, bloed druppelend rolde zijn hoofd over straat, een groepje kinderen rende erachteraan en schopte ertegen. Om aan de vervolging door de kinderen te ontkomen sprong mijn pa’s hoofd een voor een de traptreden van ons huis op en vluchtte naar de binnenplaats. Daar rolde het rond, achtervolgd door de honden die naar hem hapten. Mijn pa’s hoofd was zeer ervaren, een flink aantal keren werd het bijna door eentje gebeten, maar dan ontpopte de vlecht die eraan hing zich als een zweep en zwiepte een keer, recht in de ogen van de hond, die kermde en begon rond te tollen. Nadat het de honden van zich af had geschud, rolde mijn pa’s hoofd over de binnenplaats als een gigantische kikkervis in het water, de lange, dikke vlecht sleepte er als een staart achteraan …

De ratel en de gong van de vierde nachtwake wekten me uit mijn nachtmerrie. Ik baadde in het klamme zweet, niet één maar een grote stapel harten bonkten door elkaar. Mijn schoonpa zat nog altijd zijn erwten te tellen, die ploert, nu pas begreep ik waarom hij mensen zo’n angst aanjoeg. Zijn lichaam ademde een kilheid uit die je op afstand kon voelen. De kamer op de zonkant, waar hij nog maar een half jaar woonde, was door hem zo koud geworden als een graftombe, en heel donker, zelfs de katten durfden er geen muizen te gaan vangen. Zelf durfde ik daar niet naar binnen te gaan, als ik dat deed kreeg ik kippevel over mijn hele lijf. Als Xiaojia niks te doen had ging hij er wel naartoe, hij kroop dan dicht tegen zijn pa aan en liet hem verhalen vertellen, jengelend als een driejarig kind. In de heetste tijd van het jaar bleef hij gewoon in zijn pa’s kamer hangen zonder naar buiten te komen. Hij wilde dan zelfs niet bij mij slapen en beschouwde zijn pa gemakshalve als zijn vrouw en mij als zijn pa. En om te voorkomen dat het vlees dat die dag niet verkocht werd zou gaan stinken, begon Xiaojia het ineens aan zijn pa’s dakbalken op te hangen. Of hij stom is? Nou en of! Als mijn schoonpa eens een keer de straat op ging, krompen zelfs de valste, bijtgraagste honden jankend tegen de muur ineen. En er doen nog veel sterkere verhalen de ronde, bijvoorbeeld dat de hoge populieren in de straat zonder ophouden trilden als mijn schoonpa er met zijn handen langs streek, ze trilden zo erg dat hun bladeren ritselden. Ik moest denken aan mijn eigen pa, Sun Bing. Je hebt me ook wel wat uitgehaald, pa, iets in de orde van de verzetsleider An Lushan[2], die de keizerlijke concubine Yang Guifei naaide, of van de bandiet Cheng Yaojin[3], die de keizerlijke geschenken van de Sui roofde! Het onheil hing jullie allemaal boven het hoofd, jullie hebben je eigen doodvonnis getekend. Ik moest denken aan Qian Ding, aan Zijne Excellentie Qian, met zijn graad van ‘bloeiend talent’, onze onderprefect van de vijfde rang, ons aller districtsmagistraat Qian, die de vader én moeder van ons volk is, en míjn suikeroompje; jij sluwe vos die nu doet alsof je me niet kent. Een populair gezegde luidt: ‘Let niet op de monnik, maar op de boeddha. Let je niet op de vissen, let dan toch in ieder geval op het water.’ Als jij de warmte niet ziet van de drie jaar dat ik je liefje op de kang was, bedenk dan toch in ieder geval hoeveel kruiken warme rijstwijn je drie jaar lang van me hebt gedronken, hoeveel kommen vet hondenvlees je hebt gehad, hoeveel mooie aria’s uit de kattenopera je me hebt horen zingen. Warme rijstwijn, vet hondenvlees, een vrouw in je bed, meneer de magistraat, ik heb je van meer gerief voorzien dan de keizers vroeger hadden! Meneer de magistraat, ik heb je mijn lichaam gegeven, mijn lichaam dat nog zachter is dan de zijde en het satijn uit Suzhou, nog zoeter dan de suikerballetjes uit Guandong, je kon ermee doen wat je wilde, het heeft je zo vaak het licht doen zien, je zo vaak op de rand van onsterfelijkheid gebracht, waarom kon je mijn pa dan niet laten gaan? Waarom moest je dan nu zo nodig met die barbaarse Duitsers samenspannen, mijn pa gevangennemen, ons stadje platbranden? Als ik eerder had geweten dat je zo’n gewetenloze zak bent, had ik mijn rijstwijn beter in de pispot kunnen gieten, mijn hondenvlees in het varkenskot kunnen gooien, mijn aria’s voor de muren kunnen zingen en mijn lijf door een hond kunnen laten nemen …

2

Een laatste lange ratel kondigde de dageraad aan. Ik kwam overeind, gleed van de kang af en deed andere kleren aan; ik ging water putten om me te wassen, poederde mijn gezicht, deed rouge op en bracht osmanthusolie aan op mijn haar. Uit de pan viste ik een hondenbeen waarvan het vlees zo gaar was gekookt dat het uiteenviel, en nadat ik het in een gedroogd lotusblad had gewikkeld stopte ik het in mijn bamboemand. Daarmee ging ik de deur uit en ik liep in westelijke richting, waar de maan onderging, langs de weg van onregelmatige, donkere kasseien naar de gevangenis in het yamen-gebouw[4], zoals ik dat iedere dag had gedaan sinds mijn pa was opgepakt, zonder ooit te worden toegelaten. Qian Ding, wat ben je toch een klootzak! Als ik je vroeger niet om de drie dagen hondenvlees liet brengen, stuurde je die smeerlap van een Chunsheng langs om me eraan te herinneren, terwijl je je nu ineens verbergt en weigert me te ontmoeten. Je hebt zelfs wachters voor de poort gezet! Vroeger knikten de karabiniers en boogschutters vriendelijk naar me of ze bogen voor me als ze me zagen, sommigen van die onbenullen wilden zelfs een kowtow voor me maken, maar nu stellen ze zich allemaal hard op en proberen me te intimideren. Bovendien heb je ook nog eens vier Duitse soldaten met buitenlandse geweren voor de yamen gezet, als ik daar met mijn bamboemand in de buurt kom, richten ze de punt van hun bajonet op mijn borst. Ze kijken er grimmig bij, het is duidelijk dat ze het menen. Qian Ding, o Qian Ding, jij heult met het buitenland, jij smerige verrader, je hebt me zo kwaad gemaakt dat ik in staat ben een schriftelijke klacht tegen je in te dienen bij de yamen in de hoofdstad. Ik zal je ervan beschuldigen mijn hondenvlees te hebben gegeten zonder ervoor te betalen, ik zal je ervan beschuldigen misbruik te hebben gemaakt van een getrouwde vrouw, geloof me, Qian Ding, ik ben van plan alles aan de grote klok te hangen, ik zal die tijgerhuid van je afstropen om te laten zien wat een harteloze klootzak je bent.

Met mijn mand aan mijn arm ging ik weg van de poort van de yamen, er zat weinig anders op. Achter mijn rug hoorde ik die smeerlappen van een wachters om mij gniffelen. Kleine Tijger, ondankbare hond, ben je vergeten hoe jij en die verdomde pa van je voor mij op de knieën gingen en een kowtow maakten? Denk je nou echt dat iemand als jij, een arme verkoper van strooien sandalen, ooit had kunnen opklimmen tot karabinier van de yamen, met het bijbehorende vaste inkomen, als ik niet een goed woordje voor je had gedaan? En jij, Kleine Shun, hoe had een bedelaar als jij, die in het hartje van de winter de warmte van een kookstalletje moest zoeken, ooit boogschutter kunnen worden als ik het niet voor je had opgenomen? Ik heb mijn best voor jullie gedaan door militair-inspecteur Li Jinbao toe te staan mij te kussen en mijn billen te strelen; de plaatselijke gevangenbewaarder Su Lantong heb ik eerst mijn billen laten strelen en me daarna laten kussen! En toch durven jullie mij nu in mijn gezicht uit te lachen, toch durven jullie nu de spot met me te drijven, stelletje omhooggevallen bastaardhonden, al ben ik van mijn voetstuk gestoten, ik laat me niet door jullie vernederen, al val ik stomdronken neer, dan wil ik nog geen cent van jullie aannemen. Wacht maar af, als ik me weer helemaal heb hersteld, kom ik terug om stuk voor stuk met jullie allemaal af te rekenen.

Ik liet die klote-yamen achter me en ging over dezelfde weg van onregelmatige, donkere kasseien terug naar huis. Ach pa, je bent nooit een erg doorsneetype geweest, van je veertigste tot je vijftigste trok je rond met je kattenoperagezelschap, ging door straten en stegen, je zong over keizers en generaals, speelde de rol van geletterden en mooie vrouwen, hield verliefde stelletjes voor de gek, verdiende soms veel en soms weinig, je at dode katten en honden, dronk allerlei soorten brandewijn, had genoeg te eten en te drinken, je hing rond met andere ploerten, klom over koude muren om op een warme kang te slapen, genoot alle geneugten, groot en klein, je leefde als een onsterfelijke, en je moest zo nodig laten zien waar je allemaal toe in staat bent, je moest al die onzin uitkramen, je moest zo nodig dingen zeggen die geen enkele schurk durft zeggen, dingen doen die geen enkele bandiet durft doen, je hebt de gerechtsdienaren van de yamen beledigd, de onderprefect uit zijn tent gelokt, zelfs toen je kont met een stok kapot was geslagen, wilde je het hoofd niet buigen en je nederlaag erkennen, je moest je met iedereen meten, je baard werd uitgetrokken, net zoals een pauwhaan van zijn veren wordt ontdaan, of een raspaard van zijn staart. Toen je geen opera meer kon zingen, heb je een theehuis geopend, en dat was heel goed, je sleet er je dagen in rust. Waarom moest je je vrouw zo nodig in alle vrijheid overal alleen naartoe laten gaan? Daarmee heb je een ramp over jullie afgeroepen. Een andere man streelde haar lichaam – en wat dan nog? Had je woede toch gewoon verbeten, zoals ieder ander mens zou doen, wie zijn verlies weet te dragen kan gelukkig zijn, wie verdraagzaam is kan in vrede leven. Impulsief liet je je meeslepen door je woede en sloeg met een stok een Duitse technicus neer, waarmee het onheil op je neerdaalde. Voor de Duitsers is zelfs de keizer bang, maar jij niet! Je hebt een ramp veroorzaakt, het bloed vloeide door het stadje, zevenentwintig doden vielen er, plus mijn broertje en zusje en je eigen vrouw. Zelfs daarna wilde je van geen ophouden weten, je vluchtte naar het zuidwesten van Shandong en sloot je aan bij de Bokseropstand.[5] Vervolgens kwam je terug om een altaar op te richten, met een vlag en een geweer kondigde je de opstand aan, jij leidde die duizenden mannen, gewapend met slechte, lokale geweren en kanonnen, met speren en zwaarden, jullie maakten de spoorlijn kapot, staken de bouwketen in brand, vermoordden de buitenlanders, jullie deden je voor als helden, maar uiteindelijk was ons stadje vernietigd, had het volk zwaar geleden, en eindigde jij zwaargewond in de gevangenis … Wat was er in je gevaren, stomme pa van me? Wat voor demon had er bezit van je genomen? Een vossengeest? Of had de geest van een wezel je in zijn macht? Het mag dan waar zijn dat de Duitsers met de aanleg van die spoorlijn de feng shui van het noordoosten van ons Gaomi hebben vernietigd, dat ze de waterwegen van ons noordoosten hebben geblokkeerd, maar die behoren toch niet alleen aan onze familie toe, dus waarom moest jij je dan als de grote verzetsleider opwerpen? En waar heeft het allemaal toe geleid? De vogel die vooraan gaat wordt als eerste geschoten, de koning van de dieven wordt als eerste opgepakt, om de rest tegen te houden. Of zoals het spreekwoord zegt: ‘Als de sojabonen gaar zijn komt iedereen eten, maar als de pan breekt zit je alleen met je misère.’ Dit keer ben je echt te ver gegaan, pa, je hebt het keizerlijke hof angst aangejaagd, je hebt de grote westerse mogendheden beledigd, en Yuan Shikai, de gouverneur van Shandong, die schijnt gisteravond in een draagstoel door acht dragers naar de districts-yamen te zijn gebracht. Ook de Duitse gouverneur van Jiaozhou, Clemens von Ketteler, is op zijn grote buitenlandse paard de yamen binnengereden, hij had een blauwachtige Mauser bij zich. Boogschutter Sun met de Baard, die voor de poort de wacht hield, probeerde hem tegen te houden, maar die buitenlandse duivel haalde uit met zijn zweep. Hoewel Sun snel met zijn hoofd wegdook, werd hij toch aan zijn oor geraakt, hij heeft daar nu een enorme jaap van wel een vinger dik. Pa, dit keer is het menens, er is echt geen ontkomen meer aan, binnenkort wordt dat ronde meloenhoofd van je voor het publiek tentoongesteld aan de muur bij de ingang van de yamen. Zelfs als Zijne Excellentie Qian Ding je zou laten gaan om mij ter wille te zijn, dan nog zal Zijne Excellentie Yuan Shikai je niet laten gaan; en zelfs als hij dat wel zou doen, dan zal de Duitse gouverneur van Jiaozhou je niet laten gaan. Pa, je bent gewoon volledig overgeleverd aan het lot!

Terwijl al die gedachten kriskras door mijn hoofd schoten, haastte ik me over de hoofdweg van onregelmatige, donkere kasseien naar het oosten; de rode zon stond recht voor mij. De hondenpoot in mijn mand gaf bij vlagen een heerlijke geur af. Op de kasseien stonden plassen bloederig water. In mijn verwarring zag ik het hoofd van mijn pa over de straat rollen, en al rollend was jij nog steeds een opera aan het zingen, pa. Voor hem was de kattenopera vooral een middel waarmee hij een vrouw aan zich kon binden; oorspronkelijk was die opera totaal niet in zwang, mijn pa heeft hem groot gemaakt. Op zijn stem, een vlezige, sappige watermeloen, zijn talloze vrouwen uit heel Gaomi smoorverliefd geworden. Mijn eigen ma, nu dood, werd zijn vrouw omdat ze voor die snaterende stem was gevallen. Zij was destijds nog wel een beroemde lokale schoonheid, ze had zelfs een huwelijksaanzoek afgewezen van juren Du[6], maar ze ging vol overgave met mijn pa mee, een arme sloeber die opera’s zong. Dove Zhou, de knecht van de vrouw van juren Du, kwam op mij toelopen met een lading water aan een draagstok. Hij liep met zijn rug zo krom als een garnaal, had zijn rode nek ver naar voren gestrekt, zijn witte haar zat helemaal in de war en zijn gezicht glinsterde van de zweetdruppels. Zwaar hijgend liep hij heel snel met grote stappen voort, waardoor het water uit zijn emmers klotste, stroompjes van parelsnoeren vormden zich langs de buitenkant van de emmers. Plotseling, pa, zag ik jouw hoofd onder in een van de emmers van Dove Zhou. Het water in de emmer veranderde in donkerrood bloed. Ik kon de geur van het warme bloed ruiken, het was ongeveer dezelfde lucht als die ik rook wanneer mijn echtgenoot Zhao Xiaojia de buik van een varken of hond opensneed, een scherpe, allesoverheersende stank. Op dat moment kon Dove Zhou natuurlijk niet weten dat hij zeven dagen later op de executieplek van mijn pa, waar hij heen was gegaan om een aria uit de kattenopera te horen, door de Duitse barbaren met een Mauser in zijn buik zou worden geschoten, zodat zijn darmen als palingen naar buiten drongen.

Toen hij me passeerde, hief hij moeizaam het hoofd en trok zijn lippen tot een honend lachje. Als zelfs een dove die nog stommer is dan een stuk hout zo naar mij durft te lachen, dan betekent dat, pa, dat je je dood dit keer echt niet meer kunt ontlopen, zelfs de huidige keizer zou je doodstraf nu niet kunnen tegenhouden, laat staan Qian Ding. Ik raak steeds meer ontmoedigd, maar ik geef het nog niet op, pa, ik ga door tot het uiterste en probeer ‘een dood paard te genezen, alsof het nog leefde’. Ik vermoed dat Zijne Excellentie Qian Ding op dit moment opium ligt te roken in het gastenverblijf van de yamen, in gezelschap van Yuan Shikai, die snel vanuit Jinan is overgekomen, en in gezelschap van de Duitse gouverneur Von Ketteler, die meteen vanuit Qingdao is gearriveerd. Ik wacht tot die Yuan en Von Ketteler opgerot zijn alvorens de yamen binnen te dringen en dit hondenvlees te gaan brengen, als ik maar eenmaal voor Qian Ding sta, zal het me wel lukken om hem gehoorzaam naar me te laten luisteren. Dan zal hij niet meer Zijne Excellentie Qian Ding zijn, maar gewoon de oudste kleinzoon van de familie Qian, die altijd om me heen cirkelt. Pa, waar ik het meest bang voor ben is dat ze je in een gevangenwagen naar de hoofdstad zullen transporteren, want dan sta je er helemaal alleen voor en is er geen hulp meer mogelijk. Zolang je in het district terecht wordt gesteld, kunnen we wel een list verzinnen om je hieruit te krijgen. We kunnen jouw plaats wel door een bedelaar laten innemen – gewoon een kwestie van stuivertje wisselen. Pa, als ik eraan denk hoe harteloos je tegen mijn moeder was, dan had ik je echt niet keer op keer moeten redden, dan had ik je langgeleden moeten laten sterven, om te zorgen dat je geen vrouwen meer te gronde zou richten. Maar je bent en blijft toch mijn pa, er is geen honing zonder bij, er is geen kip zonder ei, er is geen ik zonder jij, liefde hoort bij gezangen, kleren kun je vervangen, maar een vader zet je niet opzij. Ik bevond me voor de tempel van de Godin der Geboorten, wie zorgen heeft komt de voeten van boeddha omklemmen, wie ziek is vertrouwt zich toe aan een of andere dokter, ik stond op het punt naar binnen te gaan om de godin te smeken haar macht te tonen, om door middel van haar zegeningen je ongeluk te keren en je aan de dood te laten ontsnappen.

In de tempel viel het donker zwaar neer, het zicht was zo slecht dat ik zowat niks kon zien. Enkele vleermuizen sloegen klapperend tegen de balken, of misschien waren het geen vleermuizen maar zwaluwen, ja inderdaad, zwaluwen ja. Langzaamaan wenden mijn ogen aan het donker en zag ik dat er voor het beeld van de godin een stuk of tien bedelaars lagen en rondhingen. De geur van pis, scheten en ranzig eten steeg onmiddellijk naar mijn hoofd, ik ging er bijna van over mijn nek. Geëerde Godin der Geboorten, hoe verschrikkelijk moet het wel niet voor u zijn om met deze troep straatkatten samen te wonen. Precies zoals slangen aan het begin van de lente lagen hun stijve lichamen uitgestrekt op de grond, ze krabbelden nu een voor een lui overeind. Zhu de Achtste, de bedelaarskoning met zijn peper-en-zoutkleurige baard en zijn roodomrande ogen, maakte grimassen en spoog een smerige fluim naar me terwijl hij luid schreeuwde: ‘O, wat een pech heb ik me daar, zeg, dat konijn blijkt een vrouwtje te zijn!’

In navolging van hem spoog ook het groepje sluwe kinderen naar me en herhaalde zijn woorden: ‘O, wat een pech heb ik me daar zeg, dat konijn blijkt een vrouwtje te zijn!’

Ineens schrok ik me het lazarus: een harige aap met rode billen die bij hen was sprong als een bliksemflits op mijn schouder. Ik was er nog niet helemaal van bekomen of dat mormel had zijn poot al in mijn mand gestoken en griste het hondenvlees weg. Een tel later was hij teruggehupt naar de tafel waarop de wierookbrander stond, en nog een tel later zat hij met een sprong op de schouder van de godin. Door zijn bewegingen rinkelde de ijzeren ketting die hij om zijn nek had en als een bezem veegde zijn staart een hoop stof op, het prikte in mijn neus zodat ik heel hard moest niesen, hatsjie. Stomme rotaap, mensachtig beest. Gehurkt zat hij op de schouder van het beeld, liet zijn tanden zien en zette ze in het hondenvlees. Zijn poot smeerde het vet willekeurig over het gezicht van de godin. Ze klaagde nergens over en onderging alles gelaten, in al haar goedheid. Als die godin één zo’n aap al niet aankon, hoe zou ze dan ooit het leven van mijn pa kunnen redden?

Pa, ach m’n pa, m’n arme pa, waarom ben je toch zo’n verschrikkelijk roekeloze kerel? Je bent net een wezel die een kameel penetreert, je wilt de zaken altijd groots aanpakken! De ramp die je dit keer hebt veroorzaakt doet hemel en aarde beven. Zelfs de Oude Boeddha, onze keizerin-weduwe Cixi, kent jou bij naam; zelfs keizer Wilhelm van Duitsland is op de hoogte van wat je hebt gedaan. Jij, een waardeloze operazanger van lage afkomst, die over straten en door stegen zwierf om wat eten in zijn maag te krijgen, jij hebt zo’n trammelant geschopt dat je er wel van uit kunt gaan dat jouw bestaan op deze wereld niet voor niets is geweest. Het is zoals je in die ene opera zong: ‘Leef liever intens en vurig voor drie dagen, dan duizend lange jaren in onbehagen.’ Pa, je hebt je halve leven lang opera gezongen, je hebt altijd de levensverhalen van anderen vertoond, maar dit keer heb je vol vertrouwen jezelf in een opera opgevoerd, je speelde de sterren van de hemel, je speelde en speelde, net zo lang tot je zelf het stuk was geworden.

De bedelaars begonnen me in te sluiten, sommige staken hun etterende handen naar me uit, andere toonden me hun buik vol zweren. Ondertussen jouwden ze me uit met vreemde tonen en geluiden, met hard geschreeuw en zacht gegil, met gezang, met tempelgebeden voor de doden, met wolvengehuil en ezelgebalk, het was een rumoer van jewelste, een heuse kakofonie.

‘Zus Zhao, Xi Shi van het hondenvlees, doe toch eens een goede daad![7] Geef twee koperen munten, dan vindt u twee zilveren op straat … Wat u niet geeft durf ik niet te vragen, maar uw familie zal de gevolgen dragen …’

Terwijl ze doordringend gilden en schreeuwden, dat stelletje rotzakken, grepen sommige naar mijn dijen, knepen andere in m’n billen en weer andere wilden mijn borsten strelen … In troebel water is het goed vissen, wie de rank volgt vindt een pompoen – die lui wilden gewoon op een goedkope manier van mij profiteren. Ik wilde vluchten via de poort, maar ze grepen m’n armen stevig vast en omklemden m’n middel. Ik stortte me daarom op Zhu de Achtste, Zhu de Achtste, Zhu de Achtste, vandaag ga ik de confrontatie met je aan. Maar hij pakte simpelweg een dunne bamboestok die naast hem lag en prikte daarmee zacht in mijn knieholte, waardoor ik in een reflex mijn been boog en op mijn knieën op de grond viel. Zhu de Achtste lachte me spottend uit: ‘Als er een vet varken voor je poort valt, is het zonde om het niet te eten! Jongens, Zijne Excellentie Qian eet het vlees, jullie mogen wat van de soep komen nemen!’

De bedelaars kwamen met veel kabaal op mij af, duwden me tegen de grond en hadden in een mum van tijd mijn broek van mijn lijf getrokken. Op het moment dat ik helemaal wanhopig was, riep ik: Zhu de Achtste, je bent een smeerlap, je maakt misbruik van de situatie, ben jij nou een echte kerel? Weet je dan niet dat mijn pa door Qian Ding in de bajes is gegooid en daar zit te wachten op zijn onthoofding?

Hij rolde minachtend met zijn ontstoken ogen en vroeg: ‘Wie is je pa dan?’

Zhu de Achtste, je snurkt met je ogen open! Of je doet alsof je snurkt, maar snugger ben je niet! Heel China weet wie mijn pa is, dus ga me nou niet vertellen dat jij dat niet zou weten! Mijn pa is Sun Bing, de Sun Bing uit het noordoosten van Gaomi! Mijn pa is de Sun Bing van de kattenopera, mijn pa is de Sun Bing die de spoorlijn heeft opgebroken, mijn pa is de Sun Bing die het volk heeft aangevoerd in de strijd tegen de Duitse barbaren!

Zhu de Achtste draaide zich om, krabbelde overeind en zei, met zijn handen eerbiedig over elkaar gevouwen voor zijn borst: ‘O, het spijt me, mevrouw, ik heb u al te zeer beledigd, maar wat iemand niet weet kun je hem ook niet kwalijk nemen! Ik wist alleen dat Qian Ding uw suikeroompje is, dat Sun Bing uw vader is, dat wist ik niet. Qian Ding is een klootzak, uw vader is een echte held! Hij heeft lef, hij durfde zwaard en geweer op te nemen tegen de buitenlandse barbaren, ik bewonder hem met heel mijn hart. Mocht ik u ergens mee van dienst kunnen zijn, dan hoeft u uw mond maar open te doen, mevrouw. Jongens, allemaal neerknielen, maak een kowtow voor mevrouw om haar om vergiffenis te vragen!’

Alle bedelaars knielden tegelijk neer en maakten een paar kowtows voor me; ze bonkten echt met hun hoofd op de grond, ze bonkten zo hard dat je de klap kon horen, het stof plakte aan hun voorhoofd. In koor riepen ze: ‘Gezegend zij u, mevrouw! Gezegend zij u, mevrouw!’

Ook die harige aap, die nog altijd gehurkt op de schouder van de godin zat, gooide nu zijn hondenbeen weg en sprong op een omslachtige manier naar beneden, hij keek eens goed wat de anderen deden en maakte een kowtow voor me met zijn handen voor zich gevouwen. Het zag er zo absurd uit dat iedereen begon te lachen. Zhu de Achtste zei: ‘Jongens, ritselen jullie morgen eens een paar vette honden voor mij om aan mevrouw hier te geven!’

Ik zei snel dat dat echt niet hoefde.

‘Wees maar niet zo beleefd, een hond voor u vinden is voor deze jongens nog gemakkelijker dan een vlo vangen in hun eigen kruis.’

De bedelaars schaterden vrolijk, sommige lachten hun gele tanden bloot, andere toonden een mond vol gaten. Plotseling vond ik dat stelletje heel sympathiek. In feite leidden ze een vrij zorgeloos en aangenaam leventje. Eindelijk brak de zon door de deuropening van de tempel, rood en warm scheen het licht op de lachende gezichten van de bedelaars. Mijn neus begon ineens te prikken, hete tranen sprongen in mijn ogen.

‘Mevrouw, wilt u misschien dat we de gevangenis aanvallen?’ vroeg Zhu de Achtste.

Nee, nee, nee, dat zeker niet! Daarvoor is de zaak van mijn pa echt te ingewikkeld, er staan niet alleen gewone soldaten van de districts-yamen voor de gevangenispoort op wacht, maar Von Ketteler heeft ook nog een brigade van Duitse barbaren gestuurd om ter plekke te patrouilleren.

‘Hou Xiaoqi, ga jij maar eens even op onderzoek uit, en als je hier meer over weet kom het me dan onmiddellijk vertellen.’

‘Tot uw orders!’ Hij pakte een gong die voor het beeld van de godin hing, deed een zak op zijn rug, floot een keer scherp en riep: ‘Kom, slimme jongen, met je pa mee!’ Terwijl de harige aap op zijn schouder sprong was er duidelijk een windvlaag te voelen. Zo ging Hou Xiaoqi op weg, hij droeg die aap, sloeg op de gong en zong een lied. Toen ik opkeek zag ik de godin van klei over haar hele lichaam een zachte glans afgeven, vocht stroomde over haar gezicht als een zilveren schotel, het gaf zweetdruppels af. Ach, godin, toon uw macht, toon uw macht, godin, alstublieft, toon uw macht, bescherm en zegen toch alstublieft mijn pa!

3

Toen ik naar huis terugkeerde, was mijn hart vervuld van hoop. Xiaojia was al op, hij was zijn messen aan het slijpen in de hof. Hij lachte naar me, hartelijk en intiem. Ik lachte terug naar hem, net zo hartelijk en intiem. Met zijn vinger testte hij de snede van het mes; waarschijnlijk vond hij het nog niet scherp genoeg, want hij boog zijn hoofd en ging verder met slijpen, ssssjp, ssssjp. Hij droeg alleen een hemd, zodat het knoflookachtige vlees van zijn lichaam half zichtbaar was; hij was gespierd en indrukwekkend, met haar op zijn borst. Ik liep het hoofdvertrek binnen, waar mijn schoonpa met gesloten ogen op krachten zat te komen, op de grote, uit de hoofdstad meegebrachte, sandelhouten stoel, die was versierd met patronen van draken in gouddraad. Hij had een boeddhistisch bidsnoer in zijn handen van dezelfde houtsoort en mompelde iets voor zich uit, maar of hij nu soetra’s reciteerde of anderen zat uit te schelden was me niet duidelijk. In een groot gedeelte van het centrale vertrek was het donker, het zonlicht dat door het raamwerk naar binnen viel maakte allerlei strepen en patronen. Een gouden, bijna zilverachtige straal scheen op zijn gezicht, dat glanzend oplichtte. Het was een smal gezicht, met diepliggende oogkassen, hij had een hoge neus, zijn mond was strak gesloten en leek opmerkelijk veel op het litteken van een mes. Zijn korte bovenlip en lange kin waren volkomen glad, zonder een enkele haar, geen wonder dat er vaak werd gezegd dat hij een eunuch was die uit het keizerlijk paleis was ontsnapt. Zijn haar was al erg dun, zodat hij er alleen nog een vlecht in kon maken als hij een heleboel zwarte wol toevoegde.

Hij deed zijn ogen een beetje open en wierp me een ijzige blik toe. Ik groette hem: Pa, bent u op? Hij knikte even alvorens weer verder te gaan met zijn bidsnoer.

Zoals al enkele maanden mijn gewoonte was, pakte ik een kam van koeienhoorn om zijn haren te kammen en een vlecht te maken. Normaal is dat een klusje voor een dienstmeisje, maar dat hebben we niet. Als anderen zouden zien dat een schoondochter de haren van haar schoonpa kamt, zouden ze ons misschien wel verdenken van overspel. Maar die ouwe had mij nu eenmaal in zijn greep, als hij wilde dat ik zijn haren kamde, dan deed ik dat voor hem. In feite had ik hem die ziekelijke gewoonte zelf aan de hand gedaan. Op een ochtend vrij kort na zijn komst bij ons stond hij in zijn eentje met een kapotte kam klungelig zijn haren te fatsoeneren. Uit kinderlijke gehoorzaamheid ging Xiaojia naar hem toe om het voor hem te doen, en terwijl hij kamde zei hij: ‘Papa, ik heb zelf maar weinig haar op mijn hoofd. Mama heeft me ooit toen ik klein was gezegd dat ik zo kaal ben omdat ik schurft heb gehad, u hebt ook niet veel haren, hebt u dan ook schurft gehad?’

Xiaojia was zeer onhandig, de ouwe maakte een grimas, het was onmogelijk te zeggen of hij het vervelend vond dat zijn brave zoon zijn haren voor hem kamde, of dat hij daar blij om was, ook al waren Xiaojia’s bewegingen zo ruw alsof hij de haren van een dood varken uittrok. Die dag kwam ik toevallig net terug van Zijne Excellentie Qian, ik voelde me goed. Om pa en zoon een plezier te doen, zei ik: Pa, laat mij uw haren voor u doen.

Voorzichtig kamde ik zijn haren en voegde er wat zwarte woldraden bij om een dikke vlecht te kunnen maken. Daarna hield ik de spiegel voor zijn gezicht zodat hij het resultaat kon zien. Terwijl hij die halve namaakvlecht met zijn hand streelde, verschenen er plotseling tranen in zijn onheilspellende ogen. Dat kwam echt zelden voor. Xiaojia wreef over zijn pa’s ogen en vroeg: ‘Papa, huilt u nou?’

Mijn schoonpa schudde het hoofd en zei: ‘De keizerin-weduwe had een eunuch die speciaal was aangesteld om haar haren te kammen, maar ze maakte nooit van zijn diensten gebruik, haar haren moesten altijd worden gekamd door de hoofdeunuch Li Lianying.’

Ik had geen idee waarom mijn schoonpa dit verhaal oprakelde, maar zodra Xiaojia hem iets over Beijing hoorde zeggen, werd hij razend enthousiast, klampte zich aan hem vast en smeekte hem om verder te vertellen. Zijn pa schonk geen aandacht aan hem, hij pakte uit zijn bovenkleding een zilvercertificaat[8] en gaf dat aan mij: ‘Schoondochter, ga een paar lappen buitenlandse stof kopen om wat kleren voor jezelf te maken, je bent me al deze dagen goed van dienst geweest, ik maak het je maar moeilijk!’

De volgende dag lag ik nog in diepe slaap op de kang toen Xiaojia me wakker maakte. Ik vroeg hem geïrriteerd wat hij deed. Tot mijn verbazing antwoordde hij heel zelfverzekerd: ‘Opstaan, opstaan jij, mijn papa zit te wachten tot je zijn haren komt kammen, hoor!’

Even was ik stomverbaasd, ik voelde me ontzettend ongemakkelijk, het was zoals wordt gezegd: ‘De deur naar goedheid is gemakkelijk te openen, maar moeilijk weer dicht te doen.’ Wie dacht hij wel dat ik was? Zeg ouwe, je bent keizerin-weduwe Cixi niet, hoor, net zomin als ik hoofdeunuch Li Lianying ben. Omdat ik één keer die paar futloze, grijze, verwarde, stinkende hondenharen van je heb gekamd, denk je het geluk te hebben van iemand voor wie acht generaties lang wierook is gebrand, je bent als een kat die een keer vis in zijn bek heeft gehad of een vrijgezel die ook ergens van heeft mogen proeven, en die daar nu geen genoeg meer van kan krijgen. Omdat je me een zilvercertificaat van vijf taël[9] hebt gegeven denk je ongetwijfeld dat je nu naar believen van mijn diensten gebruik kunt maken, nou, dan weet je zeker niet meer wie jij bent en wie ik ben! Met opgekropte woede kwam ik van de kang af, ik wilde hem een paar venijnige woorden toeslingeren en hem met zijn sluwheid eens flink op zijn plaats te zetten. Maar nog voor ik mijn mond had opengedaan, keek die ouwe op naar het lattenwerk van het huis en zei alsof hij tegen zichzelf sprak: ‘Wie kamt de haren van de magistraat van het district Gaomi?’

Ik voelde een rilling door me heen gaan, ik had het gevoel dat die ouwe kerel die daar voor mij zat totaal geen menselijk wezen was, maar een geest die zijn ware gedaante onzichtbaar had gemaakt, hoe kon hij anders weten dat ik de haren van Zijne Excellentie Qian kamde? Toen hij was uitgesproken hield hij zijn hoofd plotseling precies recht, zittend op zijn stoel strekte hij zijn rug en zijn onheilspellende blik sneed door me heen. Al mijn woede ebde meteen weg en mak als een lammetje ging ik achter hem staan om zijn hondenharen te kammen. Terwijl ik daarmee bezig was kon ik het niet helpen te denken aan de prachtige, gitzwarte haren van mijn suikeroompje, die altijd zo mooi glansden en glad waren en zo lekker roken; terwijl ik dit vlechtje vasthield, dat net de staart van een kale ezel leek, moest ik denken aan de zware, dikke staart van mijn suikeroompje, die uit zichzelf leek te kunnen bewegen. Hij aaide met die vlecht van hem over mijn lichaam, vanaf mijn hoofd helemaal tot aan mijn hielen, hij aaide me op zo’n manier dat hij allerlei emoties bij me losmaakte, net zo lang tot het zweet uit alle poriën van mijn hele lichaam vloeide …

Er zat niks anders op dan maar te gaan kammen, de bittere wijn die ik had gebrouwen moest ik zelf drinken. Als ik mijn suikeroompje begon te kammen, stak hij altijd zijn hand uit en begon me te strelen, vaak waren we al aan elkaar vastgeplakt voor ik klaar was met zijn haar. Ik kon moeilijk geloven dat mijn gekam die ouwe hier niks zou doen. Ik verwachtte dat hij de kans die ik hem bood met twee handen zou grijpen; en als je dat eenmaal waagt, ouwe, dan heb ik je! Dan zul je me gewillig moeten gehoorzamen. Dan zal ik je haar blijven kammen, tot je als was in mijn handen bent. In de buitenwereld ging het gerucht dat die ouwe zilvercertificaten ter waarde van honderdduizend taël op zijn borst droeg. Vroeg of laat zal ik je dwingen ze tevoorschijn te halen! Daarom zag ik ernaar uit dat hij eindelijk zijn kans eens zou grijpen, maar die ouwe was heel volhardend en er is tot op de dag van vandaag nog niks gebeurd. Toch geloof ik nu eenmaal niet dat er katten op de wereld zijn die geen vis lusten, ouwe, dus moet ik nog zien hoelang jij je nog weet in te houden! Ik maakte zijn vlecht los, en ging met de kam door die paar futloze haren van hem. Die ochtend waren mijn handelingen bijzonder teder, ik bedwong mijn afkeer en kietelde met mijn vinger onder zijn oor, ik wreef mijn borst tegen zijn nek en zei: Pa, mijn eigen pa is door de autoriteiten opgepakt en in de gevangenis gezet, u hebt persoonlijk in de hoofdstad gewerkt, u geniet toch aanzien daar, gaat u eens een goed woordje voor hem doen! De ouwe gaf geen kik, hij gaf echt geen enkele reactie. Toch was hij niet doof, dat wist ik zeker, hij deed alleen alsof hij doofstom was. Ik kneep even in zijn schouder en zei het nogmaals, maar er kwam nog altijd niks uit. Ongemerkt was het zonlicht naar beneden geschoven, het scheen op de koperen knopen van zijn bruine, zijden mandarijnenjasje en vervolgens op zijn kleine handen, die ontspannen en ongehaast de kralen van het sandelhouten bidsnoer ronddraaiden. Die kleine handen van hem waren blank en zacht, helemaal niet wat je zou verwachten van een man, en zeker niet een man van zijn leeftijd. Ik durfde niet te geloven dat deze twee handen echt een heel leven lang met een zwaard mensen hadden onthoofd, zelfs niet als je me een mes op mijn keel zette om me daartoe te dwingen. Ik had dat voorheen nooit durven geloven en twijfelde er nu nog half aan. Ik drukte mijn lichaam dichter tegen hem aan en zei koket: Hé, pa, mijn eigen pa heeft een misdaad begaan, u hebt in de hoofdstad gediend, u hebt wat van de grote wereld gezien, help me een oplossing te vinden! Ik kneep nog eens in zijn magere, knokige schouders en liet mijn stevige borsten tegen zijn nek rusten, terwijl ik zachtjes kreunde en zuchtte. Als ik dergelijke dingen bij Zijne Excellentie Qian Ding deed, smolt hij meteen weg onder mijn handen en kon ik met hem doen wat ik maar wilde. Maar die ouwe klootzak die voor mij zat was simpelweg een ei van steen dat je nooit hard kon koken; ondanks mijn borsten, die nog zachter waren dan een meloen en die op en neer deinden tegen zijn nek, ondanks mijn passie, die de Tempel van de Gouden Bergen nog wel kon doen smelten, bewoog hij niet en gaf geen kik. Plotseling zag ik dat zijn kleine handen die het bidsnoer ronddraaiden stopten, ik dacht dat ik zijn kleine bekoorlijke, mollige handjes zachtjes zag beven, en blijdschap laaide in me op: zo, jij ouwe, hou je het eindelijk niet meer? De pad die een poot van een bed draagt kan het niet zo heel lang volhouden. Ik geloof dus niet meer dat ik die zilvercertificaten van je niet zou kunnen pakken, ik geloof dus mooi niet meer dat je mij durft te chanteren met mijn persoonlijke betrekkingen met Zijne Excellentie alleen maar om me te dwingen je haren te kammen. Pa, help me om er iets op te vinden! Achter zijn rug bleef ik mijn charmes tentoonspreiden. Plotseling hoorde ik een sarcastisch lachje, dat klonk als de roep van een uil die opsteeg uit een donker pijnbomenbos op een kerkhof tijdens een donkere nacht zonder maan. Het was angstaanjagend. Ik verkilde onmiddellijk over mijn hele lijf, alle ideeën en hoop die ik had gehad verdwenen op slag. Die ouwe rotzak, was dat nog wel een mens? Kon een mens werkelijk zo’n lach ten gehore brengen? Nee, hij was geen mens, hij was vast en zeker een demon. Hij was ook niet mijn schoonpa, ik was al meer dan tien jaar met Xiaojia getrouwd, nooit had hij het erover gehad dat hij nog een pa had die naar de hoofdstad was gegaan. En niet alleen hij had hem nooit genoemd, ook de buren rechts van ons of de buren links van ons, die toch altijd van alles op de hoogte waren en altijd alles begrepen, ook zij hadden het nooit over hem gehad. Wie hij ook mocht zijn, hij was in ieder geval niet mijn schoonpa. Zijn uiterlijk leek in de verste verte niet op dat van mijn echtgenoot. Ouwe klootzak, jij bent waarschijnlijk een panter of een wild beest dat een menselijke gedaante heeft aangenomen! Anderen mogen dan misschien bang zijn voor demonen en geesten zoals jullie, maar mijn familie en ik mooi niet! Op onze binnenplaats loopt een inktzwarte hond, zo meteen ga ik Xiaojia vragen hem te slachten en zijn donkere bloed op te vangen in een schaal, die ik op een moment dat je er niet op bedacht bent over je hoofd zal uitgieten, zodat je oorspronkelijke gedaante van demon zichtbaar wordt – klootzak die je bent.

4

Op de dag van het Helder-en-Klaarfeest[10] motregende het, grijzige wolkenpartijen rolden traag als plukken katoen tussen hemel en aarde. In alle vroegte stroomde ik met de opgedofte jongeren het stadje uit. Ik droeg die dag een oliepapieren paraplu met daarop een tekening van Xu Xian die bij het Westmeer van Hangzhou de Witte Slang ontmoet.[11] In mijn glanzend zacht gekamde haar droeg ik een vlinderspeld. Ik had een dun laagje wit poeder op mijn gezicht gedaan, een beetje rouge op mijn wangen gesmeerd, een schoonheidsvlekje ter grootte van een erwt tussen mijn wenkbrauwen getekend en mijn lippen perzikrood geverfd. Ik droeg een rood jasje van buitenlandse katoen op een groene broek, die ook van buitenlandse katoen was gemaakt. De buitenlanders mochten dan echte schurken zijn, hun katoen was extreem goed. Mijn schoenen waren aan de buitenkant van groene zijde, daarop waren in het geel mandarijneenden geborduurd die met roze lotusbloemen speelden. Jullie maken toch geen grapjes om mijn grote, ongebonden voeten? Ik zal jullie eens laten zien hoe groot mijn voeten nu eigenlijk precies zijn. Stiekem wierp ik een blik op de kwikspiegel en zag daarin een levendige, aantrekkelijke schoonheid. Als ik mezelf al zo goed beviel, hoe zou het dan wel niet met de mannen gesteld zijn? Natuurlijk voelde ik verbittering en verdriet om mijn pa, maar mijn suikeroom zegt altijd dat je een vrolijker gezicht moet trekken naarmate je je rottiger voelt, omdat je je zorgen niet aan anderen mag laten zien. Goed, goed, goed, goed, goed. Kijken jullie maar, ja, kijken jullie maar eens even héél goed. Vandaag ga ik me namelijk meten met de vrouwen uit de stad Gaomi! Al die juffrouwen van alle mogelijke families met geslaagde examenkandidaten, al die dochters van alle mogelijke families uit de academie van wetenschappen, ze kunnen geen van allen nog niet tippen aan één teen van mij. Goed, ik heb wel één enkele tekortkoming, dat is dat ik grote voeten heb, maar dat is geheel te wijten aan de vroege dood van mijn moeder, er was gewoon niemand om mijn voetjes in te binden, en het doet me nog altijd pijn als ik het daarover heb.[12] Aan de andere kant zegt mijn suikeroompje dat hij juist van vrouwen met ongebonden voeten houdt, omdat ze dat een natuurlijke charme geeft. Als hij op me ligt wil hij altijd dat ik met mijn hielen op zijn billen trappel. En terwijl ik dat doe, terwijl ik met mijn hielen op zijn billen trappel, schreeuwt hij heel hard: ‘Fantastisch, fantastisch, die ongebonden voeten, dat zijn pas echte goudbaren, gebonden voetjes zijn alleen maar geitenhoeven …’

In die tijd leidde mijn pa iedereen in het noordoosten al om de tuin met het altaar dat hij had opgericht – een dekmantel om de wapens tegen de Duitsers op te nemen. Mijn suikeroompje zat toen al behoorlijk met mijn pa’s zaakjes in zijn maag, vanwege de zevenentwintig doden in het noordoosten die hem somber hadden gestemd, terwijl er toch over het algemeen wel vrede heerste in de stad Gaomi. De moordzaken die in het noordoosten waren voorgevallen leken niets van doen te hebben met het gewone volk dat er woont. Voor deze dag had mijn suikeroom Zijne Excellentie Qian Ding buiten de zuidpoort, op het militaire exercitieterrein van de cavalerie, met behulp van vijf grote, rechte palen van sparrenhout een heel hoge schommel laten oprichten. De jongens en meisjes uit de hele stad verzamelden zich daaromheen. De meisjes hadden zich overdreven mooi aangekleed en opgemaakt, en de jongens hadden ervoor gezorgd dat hun vlecht er glad en glanzend uitzag. Bij vlagen was er een vrolijk gegil of gelach te horen, en te midden daarvan klonk het geschreeuw van de kramers in hun stalletjes die hun waren probeerde te verkopen:

‘Gekarameliseerde … azaroles …!’

‘Meloenpitten …! Doppinda’s …!’

Ik klapte mijn paraplu in, wrong mij tussen de mensenmassa, keek eens goed om me heen en zag de dochter van de familie Qi, van wie werd gezegd dat ze poëzie en proza kon schrijven. Ze werd ondersteund door twee dienstmeisjes, was erg fleurig gekleed en droeg parels en jade in haar haren, het was alleen jammer dat ze een lang paardengezicht had, ze zag eruit als een stuk veel te witte, zoute grond, waarop aan de bovenkant twee magere plukjes gras groeiden, dat waren haar wenkbrauwen. Verder zag ik de door vier dienstmeisjes beschermde dochter van de familie Ji, die tot de academie van wetenschappen behoort. Van haar werd gezegd dat ze een expert was in het verfijnde borduurwerk en dat ze op allerlei verschillende muziekinstrumenten kon spelen zoals de zheng, de qin en de pipa.[13] Maar wat jammer nou dat haar neus, haar ogen en haar oren allemaal zo klein waren dat ze precies op een geniepig teefje met kikkerogen leek. De prostituees uit de Yanzhisteeg, die naar buiten waren gekomen voor een lentetripje, vormden daarbij een scherp contrast, ze lachten voluit en draaiden zich in alle bochten, als een groepje levendige apen. Nadat ik het geheel vanaf alle kanten had bekeken, strekte ik mijn rug, stak mijn neus in de lucht en mijn borst fier vooruit. Een paar jonge, smoezelige mannen konden hun ogen niet van me afhouden, ze bekeken me van top tot teen en van teen tot top. Hun zwarte mond hing kwijlend open, het speeksel droop over hun kin. Ik lachte, blij als ik daar stilletjes om was! Jongens van me, kleine schatten van me, kijken jullie maar eens goed naar me zodat jullie thuis lekker kunnen gaan zwijmelen! Vandaag heb ik goeie zin, ik zal jullie gewoon zo veel laten kijken als jullie willen. Die jongens stonden eerst een tijdje stom te staren, maar kwamen plotseling weer bij hun positieven en stootten een soort gebrul uit, alsof de donder over de grond rolde, waarna er een hoop geschreeuw losbrak: ‘De beste uit heel Gaomi, Xi Shi van het hondenvlees!’

Kijk dan, kijk dan toch naar dat prachtige perzikkleurige, ovaalronde gezicht, naar die taille als van een wilgenboom, die hals als van een bidsprinkhaan, die benen als van een kraanvogel!

Haar bovenlichaam doet je sterven van verlangen, maar haar onderlichaam doet je sterven van schrik, alleen Zijne Excellentie Qian heeft zo’n rare smaak dat hij van onsterfelijken met grote voeten houdt.

Pas maar op met die onzin, de roddels die je langs de weg vertelt, worden afgeluisterd door mensen die in het gras verscholen liggen. En als dat wordt aangegeven, dan worden jullie in de gevangenis gegooid, waar jullie billen met een grote plank volkomen tot moes zullen worden geslagen.

Wat jullie vandaag ook zeggen, stelletje makaken, ik zal me er niet kwaad om maken, als mijn suikeroompje maar van m’n voeten houdt, wie denken jullie wel dat je bent?! Ik ben gekomen om te schommelen, niet om naar die onzin van jullie te luisteren. Met jullie mond kunnen jullie me wel verafschuwen, maar ondertussen staan jullie stiekem te trappelen om mijn pis te drinken.

Op dat moment kwam de schommel vrij, de dikke, vochtige henneptouwen schommelden zachtjes in de fijne motregen, wachtend tot ik ze weer in beweging zou brengen. Ik gooide mijn oliepapieren paraplu naar achteren, een van de makaken, geen idee wie, raapte hem op. Ik sprong naar voren, zoals een rode karper uit het water springt. Ik pakte de touwen van de schommel vast en belandde er in één keer op, met mijn voeten op het plankje. Ik zal jullie, jongelui, eens laten zien wat de voordelen zijn van grote voeten, ha! Ik schreeuwde heel hard: Kijk, jongens, kijk maar eens goed, ik zal jullie mijn handen laten zien, ik zal jullie iets bijbrengen, ik zal jullie eens leren hoe je moet schommelen.

Die stomme, dikke trien die net voor mij op de schommel had gezeten – ik weet niet van welke familie ze is – had een gezicht nog zwarter dan kool, haar achterwerk was nog dikker dan een molensteen en haar voeten waren nog kleiner dan een waterkastanje, wat deed iemand met zo’n uiterlijk nou op een schommel? Ze had echt de neus van een hagedis, het was geen gezicht. Wat is een schommel eigenlijk? Een schommel is een vliegend toneel, wie daarop gaat zitten geeft een voorstelling ten beste om haar lichaam te tonen en met haar gezicht te pronken; een schommel was een kleine sampan op de golven, het was wind en waanzin, zwieren en zwaaien; een schommel was de kans voor een verwend meisje om zich helemaal te laten gaan. Waarom heeft mijn suikeroom die schommel op het militaire exercitieterrein laten oprichten? Jullie dachten toch niet dat hij dat uit liefde voor het volk heeft gedaan? Ha! Mooi niet! Jullie dromen! Ik zal het jullie eerlijk zeggen, die schommel heeft hij voor míj laten oprichten, het is een cadeau dat hij me heeft gegeven voor het Helder-en-Klaarfeest. Geloven jullie me niet? Ga het hem maar vragen dan. Gisteravond, toen ik hem hondenvlees ging brengen en we een nummertje hadden gemaakt, pakte hij me bij mijn middel vast en zei: ‘M’n liefje, m’n schatje, morgen is het Helder-en-Klaarfeest, ik zal op het zuidelijke militaire exercitieterrein een schommel voor je laten neerzetten. Ik weet hoe goed je de vrouwelijke strijdersrollen van de opera kunt spelen, dus ga jij iedereen je voeten maar eens laten zien. De hele provincie Shandong op stelten zetten zal misschien niet lukken, maar het hele district Gaomi toch op zijn minst wel. Het volk mag gerust weten dat mijn maîtresse, van mij, de heer Qian, een heldin is, een ware Mulan![14] Ze mogen gerust weten dat grote voeten mooier zijn dan kleine, gebonden voeten. Ik, de heer Qian, zal hemel en aarde bewegen om ervoor te zorgen dat de voeten van de vrouwen van Gaomi niet meer worden ingebonden.’

Ik zei: Oompje, het voorval van mijn pa heeft u heel wat kopbrekens bezorgd zodat u niet gelukkig bent, u hebt een enorme verantwoordelijkheid op u genomen om mijn pa te beschermen, als u niet gelukkig bent, ben ook ik niet in een goede stemming. Hij kuste mijn voeten en zei ontroerd tegen me: ‘Meiniang, m’n liefje, ik wil van het Helder-en-Klaarfeest gebruikmaken om het onheil dat boven heel Gaomi hangt weg te vegen, de mensen die zijn gestorven kunnen niet weer tot leven komen, maar zij die leven moeten meer plezier krijgen. Als je huilt zullen maar weinig mensen echt medelijden met je hebben, de meeste lachen je er zelfs om uit. Maar als je zorgt dat je sterk staat, als je zorgt dat je je rug recht houdt, als je sterker bent dan de anderen, als je je rug rechter houdt dan de anderen, dan zullen ze zich aan je onderwerpen. Dan zullen schrijvers je verhaal in een boek opschrijven en operazangers je in een opera bezingen. Wanneer jij op de schommel zit, kun je laten zien wie je bent! Wie weet, misschien kent die kattenopera van jullie over een jaar of tien wel een stuk met de titel “Sun Meiniang schopt herrie op de schommel”!’[15]

Ik kan niet zo heel veel, oompje, zei ik terwijl ik met mijn voeten aan zijn baard trok, maar als u wilt dat ik ga schommelen, zal uw schatje u zeker niet in het openbaar beschamen. Ik pakte de touwen met mijn handen, liet mijn billen zakken, boog mijn benen, zette met mijn tenen af op het plankje van de schommel, stak mijn kont naar achteren, bracht mijn lichaam naar voren, ik rechtte mijn borst, hief het hoofd en liet mijn buik opzwellen; zo begon de schommel te zwaaien. Ik trok de touwen naar achteren en deed nogmaals hetzelfde: billen neer, benen gebogen, tenen tegen het plankje, en borst recht, hoofd omhoog en benen weer recht. De grote ijzeren ringen boven aan de dwarsbalk begonnen te piepen en te kraken. De schommel begon te zwaaien. Hij zwaaide almaar hoger, almaar sneller, almaar horizontaler, almaar krachtiger, terwijl het geluid almaar luider werd, piep, piep, piep … De strakgespannen touwen floten in de wind, de ijzeren ringen aan de dwarsbalk knarsten angstaanjagend. Ik voelde me zweven als een onsterfelijke, mijn armen veranderden in vleugels, mijn borst groeide vol met veren. Ik schommelde zo hoog als maar kon, tot het allerhoogste, mijn lichaam ging met de schommel heen en weer, het getijdenwater van de oceaan welde in mij op. Nu weer omhoog, dan weer omlaag, golven joegen op golven, schuim joeg op schuim. Grote vissen joegen op kleine vissen, kleine vissen joegen op garnaaltjes. Waa, waa; waa, waa. Omhoog, omhoog, omhoog, o, wat is het hoog, nog hoger en nog wat hoger … Mijn lichaam lag dwars in de lucht, mijn gezicht stootte tegen de gele buik van een zwaluw die zwevend naar het rumoer kwam kijken, ik lag wulps op een oneindig zacht kussen dat was geweven van wind en regen. Toen ik naar het allerhoogste punt schommelde, strekte ik mijn nek zo ver mogelijk uit om een takje met bloesem af te bijten uit de top van de grote, oude abrikozenboom, wat om mij heen een luid gejuich opwekte … O, wat een vrijheid, wat was dit heerlijk, ik was in het paradijs, ik was een onsterfelijke … En dan, een bres in de dijk, het getijdenwater zakte langzaam weg, golven vertraagden golven, schuim sleepte schuim voort, grote vissen trokken aan kleine vissen, kleine vissen sleurden met garnaaltjes. Waa, waa; waa, waa, alles stroomde terug. Terug naar de vallei, om plotseling weer opgezweept te worden, mijn hoofd bewoog op en neer met die twee strakgespannen touwen die onophoudelijk beefden, mijn lichaam was bijna parallel aan de grond, mijn ogen waren gericht op de levendige, gele kleur van de aarde en de jonge, bordeauxrode scheuten van het onkruid, in mijn mond hield ik de abrikozenbloesem, mijn neus vulde zich helemaal met die lichte, zoete geur.

Terwijl ik me volledig uitleefde op de schommel volgden de toeschouwers op de grond – al die zonen, kleinzonen en achterkleinzonen, al die vrijgezelle schoften en kwajongens – mijn uitgelatenheid met hun blik. Als ik omhoogzwaaide, riepen ze ‘woo’, als ik terugzwaaide, riepen ze ‘waa’. Woo – ze gaat omhoog! Waa – ze komt terug! De wind, die klam aanvoelde door de motregen en die zoet en zout tegelijk rook, als nat leer, liet mijn kleren dansen in de lucht, hij vulde mijn borst, ik voelde me diep in mezelf heel voldaan. Wat mijn eigen pa ook was overkomen, een getrouwde dochter was nu eenmaal als geknoeid water, daar heb je niks meer aan, dus, pa, zorg voortaan goed voor jezelf, ik zal vanaf vandaag ook goed voor mezelf zorgen. Ik heb thuis een eerlijke en betrouwbare man, die me tegen alle soorten problemen kan beschermen, en daarbuiten heb ik een gevoelige, charmante minnaar, die macht en aanzien heeft; ik drink alcohol wanneer ik daar zin in heb, ik eet vlees wanneer ik daar zin in heb; ik kan doen en laten wat ik wil, huilen, lachen, me losbandig gedragen of stennis schoppen, niemand kan me wat maken. Dat is nou geluk! Het is het geluk dat mijn eigen ma, die zelf haar hele leven zo heeft moeten lijden, voor mij heeft bewerkstelligd via haar gebeden tot boeddha, het is het geluk dat ik mijn hele leven meedraag. Ik dank de hemel daarvoor. Ik dank de keizer en de keizerin daarvoor. Ik dank mijn suikeroom Zijne Excellentie Qian daarvoor. Ik dank die rare, dwaze Xiaojia van mij daarvoor. En ik dank de onsterfelijke stamper van Zijne Excellentie Qian Ding, die speciaal voor mij lijkt te zijn gemaakt … Het is een schat die in de hemel en op aarde niet gemakkelijk te vinden is, het is mijn medicijn. Verder moet ik hiervoor ook de echtgenote van Zijne Excellentie Qian bedanken, die zich diep in de achtervertrekken verborgen houdt zonder zich ooit te tonen; omdat ze geen kinderen kan krijgen spoort ze haar man aan om een concubine te nemen, maar dat weigert hij pertinent.

5

Zoals men zegt stroomt een volle emmer water over, neemt een vollemaan weer af, blijft het geluk van de mens niet duren en vecht een gelukkige hond toch om stront. Terwijl ik daar op de schommel met mijn hoofd in de wolken zat, omsingelde het volk uit het noordoosten van Gaomi, met schoppen, schoffels en hooivorken over hun schouder, met draagstokken, rieken en harken in hun handen, onder leiding van mijn bloedeigen pa, Sun Bing, de bouwketen bij de spoorlijn van de Duitsers. Ze sloegen Chinezen die collaboreerden met de vijand dood en namen drie Duitse soldaten gevangen. Ze stroopten hun kleren af, bonden hen vast aan een honingboom en pisten hun in het gezicht. Ze trokken de houten borden en palen van het bouwterrein uit de grond en verbrandden die. Ze maakten de rails van de spoorweg los en gooiden die in de rivier. Ze pakten de dwarsliggers om er thuis varkenskotten van te bouwen. En tot slot staken ze de bouwketen op het terrein in brand.

Iedere keer als ik met mijn schommel op het hoogste punt kwam, kon ik een blik over de muur heen werpen en zag de gebouwen in de stad als vissenschubben. Ik zag de hoofdweg van donkere kasseien voor de yamen, ik zag de hoge, grote daken met dakpannen van de aangrenzende gebouwen waar mijn suikeroom woonde. Ik zag dat de draagstoel van mijn suikeroom, door vier mannen gedragen, al onder de ceremoniële poort door ging.[16] Voorop liep een dienaar van de yamen, gekleed in het zwart en met een rood hoofddeksel op, hij sloeg op een gong om de weg vrij te maken. Daarachter volgden nog twee rijen met dienaren uit de yamen, ook allemaal in het zwart gekleed en met een rood hoofddeksel, deze groep hield vaandels, paraplu’s en waaiers omhoog. En helemaal achteraan kwam de draagstoel van mijn suikeroom met de vier dragers. Twee lijfwachten met zwaarden ondersteunden de draagstokken van de draagstoel en liepen zo verder. Daarachter liepen de secretarissen van de Zes Burelen, ze volgden hen voortdurend op de voet.[17] Na drie lange slagen op de gong en een korte lieten de dienaren uit de yamen steeds een energieke kreet horen; de dragers stapten lichtvoetig, met korte passen voort, alsof ze springveren in hun benen hadden. De draagstoel deinde omhoog en omlaag, als een bootje dat op de golven dreef.

Mijn blik ging langs de districtsstad in de richting van het noordoosten; de spoorweg van de Duitsers, die vanaf Qingdao kwam aangekropen, veranderde in een lang insect met een ingeslagen schedel, dat kronkelend vooruit probeerde te komen. Op de vlakte, die zachtgroen gekleurd was – het was het begin van de lente –, zwermde een dichte, zwarte mensenmassa zwaaiend met gekleurde vlaggen aan stokken naar de spoorweg toe. Op dat moment wist ik nog niet dat mijn pa de opstand aanvoerde, als ik dat had geweten zou ik bepaald niet in de stemming zijn geweest om me zo te laten gaan op die schommel. Ik zag rookpluimen omhoogkringelen uit de richting van de spoorlijn, ze leken op reusachtige, levende bomen, en al snel daarna klonken er vanaf daar gedempte geluiden op.

De wapens en vaandels van de eregarde van mijn suikeroom kwamen steeds dichterbij, geleidelijk aan naderden ze de zuidpoort van de stad. De gongs klonken hoe langer hoe harder, de kreten werden hoe langer hoe helderder, de vaandels hingen neer in de motregen, als hondenhuiden waar het bloed vanaf druppelde. Ik zag de fijne zweetdruppels op de gezichten van de dragers, ik hoorde hun zware ademhaling. De voetgangers aan weerszijden van de weg bleven respectvol rechtop staan, met gebogen hoofd, zonder iets te durven zeggen of doen. Zelfs de troep honden van de heer Lu, een succesvolle jieyuan[18], die bekendstonden om hun woestheid, maakte geen enkel geluid. Daaraan kon je zien dat de functie van mijn suikeroom nog meer aanzien had dan de berg Tai, zelfs de huisdieren durfden zich niet te roeren.[19] Ik voelde me van binnen gloeien van de warmte, ik had een kacheltje in mij en daarop stond een kruikje alcohol. Mijn suikeroompje, zelfs mijn botten zijn helemaal van u doordrongen! U baadt in mijn kruikje! Uit alle macht liet ik de schommel omhoogzwaaien, zodat mijn suikeroom door de gordijnen van zijn draagstoel heen mijn figuur kon bewonderen.

Vanaf de schommel keek ik in de verte. In de donkere, dichte mensenmassa, die leek op een aan de grond gekleefde zwarte wolk, kon je mannen niet van vrouwen onderscheiden, oud niet van jong, laat staan dat je een persoon kon herkennen, maar jullie wuivende vaandels waren oogverblindend. Jullie riepen en schreeuwden en joelden – maar dat kon ik in feite niet horen, ik raadde er alleen naar dat jullie dat deden. Mijn pa was operazanger van beroep, hij behoorde tot de tweede generatie van de kattenopera. In zijn handen heeft de kattenopera, die oorspronkelijk uit het lagere volkstheater voortkwam, zich tot grote hoogte kunnen ontwikkelen; mijn pa maakte er een grootse opera van die tot in de achttien districten van Laizhou in het noorden, Jiaozhou in het zuiden, Qingzhou in het westen en Dengzhou in het oosten beroemd was. Als Sun Bing de kattenopera zong, waren de vrouwen in tranen. Mijn pa was van nature iemand die van roepen en gillen hield. Dus nogal wiedes dat de troepen die hij leidde dat ook deden. Zo’n mooi uitzicht mocht ik niet missen, en om wat meer blikken op jullie te kunnen werpen, deed ik mijn uiterste best de schommel hoog te laten opzwaaien. Die uilskuikens onder aan de schommel dachten nog wel dat ik dit toneelstukje voor hén opvoerde. Ze stonden daar driftig te bewegen en te gebaren, buiten zichzelf van blijdschap. Die dag was ik luchtig gekleed en ik zweette hevig over mijn hele lijf – mijn suikeroom zei vaak dat mijn zweet naar rozenblaadjes smaakte. Ik wist dat de schatten van mijn lichaam goed in het oog sprongen – mijn kleine achterwerk, dat koket naar achteren stak, en mijn kleine borsten, die fier vooruit stonden, lieten die geilaards smachten. De koude lucht drong door mijn kleren heen en cirkelde rond mijn oksels. Geluiden van wind en regen, van perzikbloesems die zich openden; de perzikbloesemblaadjes waren zwaar van de regendruppels. Het geschreeuw van de gerechtsdienaren van de yamen, het gepiep van de ijzeren ringen, de verkoopleuzen van de kramers, het geloei van de kalveren … al die geluiden samen versmolten tot een grote brij. Het Helder-en-Klaarfeest was vandaag gezellig druk, een voorspoedige derde dag van de derde maand.[20] Een paar oude vrouwen met grijze haren zaten verderop in het gravenveld van de zuidwesthoek papiergeld te verbranden.[21] Een kleine wervelwind stak op in het gravenveld en liet de rook omhoogkringelen, het leek een witte boom die zich mengde tussen een groep zwarte bomen. Eindelijk verscheen de eregarde van mijn suikeroom bij de zuidpoort, de toeschouwers die onder aan de schommel stonden draaiden zich allemaal naar hem om. ‘Zijne Excellentie de onderprefect!’ riepen ze. Zijn eregarde maakte een rondje over het militaire exercitieterrein, de gerechtsdienaren van de yamen toonden nu hun hondenziel, een voor een rechtten ze hun rug, staken hun borst vooruit en sperden hun ogen. Suikeroompje, achter die van bamboe geweven gordijnen van uw draagstoel zag ik de bloemen en veren op uw hoofddeksel en uw rode, rechthoekige gezicht. De baard die onder aan uw kin hing was rechter en harder dan staaldraad, een baard die niet blijft drijven als je hem in het water gooit. Uw baard was de sleutel tot onze harten, van ons allebei, het was de rode draad die de voorzienigheid voor ons had neergegooid. Waar had u, zonder uw baard en zonder die van mijn pa, iemand als ik moeten gaan zoeken, een suikermeisje zo zoet als een meloen?

Nadat de gerechtsdienaren van de yamen hun autoriteit voldoende hadden laten zien, wat in feite betekende dat u uw autoriteit voldoende had laten gelden, stopten ze de draagstoel aan de rand van het militaire exercitieterrein. Aan de westkant daarvan was een perzikboomgaard, die net in bloei stond, de ene na de andere boom werd in de dichte motregen een wolk van lichte mist. Een van de dienaren, die een zwaard aan zijn heup had hangen, kwam naar voren om de gordijnen open te maken, zodat mijn suikeroom naar buiten kon stappen. Hij zette het hoofddeksel met de bloemen en veren recht en schudde zijn mouwen, die de vorm van paardenhoeven hadden. Daarna vouwde hij zijn handen voor zijn borst in elkaar ter begroeting en riep met zijn sonore stem tegen ons: ‘Geachte ouderen, geacht volk, ik wens u een fijn Helder-en-Klaarfeest toe.’

Suikeroompje, u stond me daar een mooie show op te voeren. Als ik eraan dacht hoe u zich met mij amuseerde in de westerkamer, kon ik mijn lachen niet meer inhouden. En als ik eraan dacht hoeveel moeilijkheden u deze lente op uw schouders hebt gekregen, dan kan ik mijn tranen niet tegenhouden. Ik stopte de schommel, mijn handen hielden de touwen vast, ik stond op het plankje, met getuite lippen en vochtige ogen, in mijn hart kwamen bittere, hete, zure en zoete golven omhoog terwijl ik toekeek hoe mijn suikeroom een toneelstukje opvoerde voor die apen. Hij zei: ‘Onze prefectuur heeft altijd de boomaanplant gestimuleerd, en in het bijzonder die van de perzikbomen …’

De jongste ambtenaar van de woongemeenschap in het zuiden van de stad, die achter mijn suikeroom weggedoken stond, riep: ‘Zijne Excellentie de onderprefect van ons district geeft ons het goede voorbeeld, hij neemt het initiatief om op deze regenachtige dag van het Helder-en-Klaarfeest eigenhandig een perzikboom te planten, en dat omwille van het geluk van het gewone volk …’

Mijn suikeroom wierp deze jonge ambtenaar die hem in de rede viel een minachtende blik toe en vervolgde: ‘Geacht volk, als u straks naar huis terugkeert, plant dan allemaal een perzikboom voor uw huis of achter in uw tuin, aan de rand van een veld of aan het begin van een akker. Geacht volk, hou u met uw eigen zaken bezig, ga niet rondhangen op marktpleinen, lees veel poëzie en plant veel perzikbomen. Dan zal ons hele district, ons Gaomi, binnen tien jaar alleen maar mooie dagen beleven, dagen waarop miljoenen perzikbomen rozerood zullen bloeien en het volk zingend en dansend de vrede zal vieren!’

Mijn suikeroom las een gedicht voor, pakte een schop op en begon een gat in de grond te graven voor de boom. De schop stootte tegen een stuk steen, de vonken vlogen ervanaf. Op dat moment kwam Chunsheng, de speciale knecht van mijn suikeroom, die hem overal volgde, als een leren bal naar hem toe gerold. Inderhaast maakte hij de gebruikelijk knieval, met zijn arm recht naar voren, en rapporteerde buiten adem: ‘Uwe Excellentie, er is een ramp gebeurd, een ramp …’

Streng vroeg mijn suikeroom: ‘Wat voor ramp, waar heb je het over?’

‘Het dwarse volk van het noordoosten, ze zijn in opstand gekomen …’ antwoordde Chunsheng.

Zodra hij dat hoorde, gooide mijn suikeroom de schop weg, schudde zijn paardenhoefachtige mouwen en bukte zich om in de draagstoel te stappen. De dragers tilden hem op en renden in vliegende vaart weg, een groep dienaren van de yamen ging wankelend en waggelend achter hen aan, als kippen zonder kop.

Ik stond op de schommel, mijn ogen volgden mijn suikeroom en zijn eregarde met hun vlaggen en vaandels, ik voelde me verschrikkelijk ontmoedigd. Suikeroom, je hebt deze prachtige dag van het Helder-en-Klaarfeest flink verpest. Futloos sprong ik van de schommel af. Ik mengde me onder de mensenmassa, die in verwarring was achtergebleven, en liet de smeerlappen die van deze gelegenheid misbruik probeerden te maken voor wat ze waren, ondertussen vroeg ik me af of ik de bloesems in de perzikboomgaard zou gaan bewonderen of thuis hondenvlees zou gaan bereiden. Ik had nog geen beslissing genomen of dat stomme uilskuiken van een Xiaojia kwam met enorme stappen naar mij toe gerend. Hij stond voor me met een rood, gezwollen gezicht en grote ogen, zijn dikke lippen trilden toen hij stotterend zei: ‘Mijn papa, mijn papa is teruggekomen …’

Veel raarder kon het toch zeker niet meer worden! Daar viel zomaar ineens ook nog een schoonpa uit de hemel. Is je pa niet al langgeleden gestorven? Je hebt toch al meer dan twintig jaar lang helemaal niks meer van hem gehoord?

Xiaojia zweette als een otter en bleef maar stotterend zeggen: ‘Hij is teruggekomen, hij is echt teruggekomen …’

6

Xiaojia en ik renden zonder te stoppen terug naar huis. Onderweg vroeg ik hem buiten adem hoe het mogelijk was dat er zomaar ineens een pa opdook. Het was vast en zeker een arme kerel die ons kwam oplichten. Ik wilde eerst met eigen ogen zien wat voor een duivel het was; mocht het een goede man zijn, dan was er niks aan de hand. Maar als hij mij durfde te beledigen, zou ik meteen met de openhaardschep uithalen, zijn benen kapotslaan en hem vervolgens naar de yamen van mijn suikeroompje brengen, waar hij, of hij nou schuldig was of niet, twintig stokslagen zou krijgen. Ze zouden hem slaan tot de vellen en het vlees aan zijn lichaam hingen, tot hij van angst in zijn broek zou schijten. Eens kijken of hij zich dan nog steeds zo gemakkelijk als andermans pa durfde voor te doen.

Onderweg hield Xiaojia de mensen die we tegenkwamen steeds aan en zei op een mysterieus toontje: ‘Mijn papa is teruggekomen!’

Als de mensen geen touw konden vastknopen aan wat hij hun zei, dan gilde hij: ‘Ik heb een papa!’

Ik was ons huis nog niet binnengegaan of ik zag buiten bij de poort al een rijtuig staan dat door een paard werd getrokken. Een groep mensen uit de buurt dromde eromheen. Kleine kinderen die hun haar in een knotje op het hoofd hadden gebonden drongen tussen de mensen door. Het paard voor het rijtuig was jujuberood en als een kaars zo rond. Aan de dikke laag geel zand op het rijtuig was te zien dat de reiziger van ver was gekomen. De mensen wierpen vreemde blikken naar me, hun ogen fonkelden, als dwaallichtjes in een gravenveld. Mevrouw Wu van het rommelwinkeltje feliciteerde me poeslief: ‘Van harte gefeliciteerd, m’n beste, “Zij die geld hebben leiden een rustig leven, de anderen blijven daar doelloos naar streven”, dat blijkt maar weer eens al te waar te zijn. Het is duidelijk dat de god van het fortuin een voorkeur heeft voor rijke, eerzame families, jullie waren al in goeden doen en nu is vandaag ook nog eens een welvarende vader voor jullie uit de hemel komen vallen. Een vet varken is bij je deur geland, m’n beste mevrouw Zhao, de pakdieren hebben zich vermenigvuldigd. Gefeliciteerd!’

Terwijl ik die vrouw met die pispot van een mond van haar een blik vol minachting toewierp, zei ik: Mevrouw Wu, u neemt werkelijk geen blad voor de mond, is het wel? Ontbreekt er bij u thuis soms een pa? Kom hem dan maar halen, hoor, ik geef er totaal niet om!

Giechelend antwoordde ze: ‘Meent u dat nou echt?’

Natuurlijk meen ik het echt, en wie hem wil hebben maar niet meeneemt is een muilezel die door een ezel is voortgebracht en door een paard opgevoed.

Xiaojia snoerde me de mond en zei woedend: ‘Wie mijn pa bij mij durft weg te halen, zal ik eigenhandig ombrengen!’

Het gezicht van mevrouw Wu, dat zo plat was als een pannenkoek, kleurde rood. Deze roddeltante, die niks anders deed dan geruchten en lasterpraatjes verspreiden, was op de hoogte van mijn relatie met Zijne Excellentie Qian, diep in haar hart was ze stikjaloers, een gistende kruik met oude azijn, die zo zuur was dat ze er groen van zag. Nu ik haar even goed op haar plaats had gezet en ook Xiaojia zijn tanden had laten zien, was de lol er voor haar helemaal af en droop ze binnensmonds mopperend af. Ik liep de stenen treden van ons huis op, keerde me om en zei tegen de menigte mensen die voor me stond: Beste buren, kom alsjeblieft naar binnen als jullie een kijkje willen nemen, zo niet, rot dan verdomme op en blijf hier niet als een stelletje idioten staan staren! Beschaamd ging iedereen weg. Ik kende die kerels wel, ze hadden een mond vol mooie woorden om bij me in het gevlij te komen, maar achter mijn rug om scholden ze me uit en hoopten ze dat ik zo arm zou worden dat ik zingend over straat moest gaan zwerven, bedelend om voedsel; het had geen enkele zin om rekening met ze te houden of beleefd tegen ze te zijn.

Eenmaal binnen in de hof riep ik luid: Wie is die god die vanuit de hemel op aarde is neergedaald? Mag ik hem eens zien? Ik dacht bij mezelf dat ik me maar beter niet zwak kon tonen. Of hij nou mijn echte schoonpa was of een bedrieger, ik zou hem meteen laten zien hoe sterk ik was, zodat hij wist dat ik niet met mij liet sollen en om te voorkomen dat hij later de baas over mij zou gaan spelen. In het midden van de hof was een glanzende, donkerrode stoel van sandelhout neergezet, die met gouddraad was ingelegd; een oude, verschrompelde man met een miezerige vlecht stond daaroverheen gebogen en stofte hem met een zijden doek zorgvuldig af. Dat was in feite helemaal nergens voor nodig, want die stoel glansde zo hard dat iemand zich erin zou kunnen spiegelen. Na al mijn bombarie ging de man langzaam recht overeind staan, draaide zich om en liet kort een kille blik over me heen glijden. Lieve hemel, mama, die diepliggende, gluiperige ogen van hem waren nog kouder dan het mes waarmee mijn Xiaojia een varken slacht. Op dat moment rende Xiaojia al struikelend naar hem toe, lachte een paar keer stompzinnig en zei kruiperig: ‘Papa, dit is mijn echtgenote, de vrouw die mama voor mij uitgekozen heeft.’

Die ouwe keek me nauwelijks recht aan, er klonk een soort gegrom uit zijn keel op, waarvan ik niet wist wat het moest betekenen.

Daarna kwam de koetsier, die ondertussen in het restaurantje van Wang Sheng aan de overkant van de straat voldoende had gegeten en gedronken, met een zweep in zijn hand de hof binnen om gedag te zeggen. De ouwe haalde vanuit de kleding op zijn borst een zilvercertificaat tevoorschijn en gaf hem dat, vervolgens vouwde hij zijn handen voor zijn borst in elkaar om hem netjes te groeten: ‘Goede reis, beste man.’

Aha! Die ouwe bleek perfect het accent van de hoofdstad te spreken, het deed totaal niet onder voor dat van Zijne Excellentie Qian. Zodra de koetsier het certificaat bekeek, lichtte zijn diepgegroefde gezicht op. Hij boog heel diep, en nogmaals, en een derde keer, terwijl hij aan één stuk door, alsof hij piste, riep: ‘Dank u wel, meneer, dank u wel, meneer, dank u wel, meneer …’

Zozo, ouwe, jij bent dus niet zomaar iemand! Iemand die zo vrijgevig is moet wel een rijkaard zijn. Het mandarijnenjasje dat hij droeg puilde uit, het zat vast en zeker vol met certificaten, zou het om duizend taël gaan of om tienduizend? Goed, vooruit dan maar, in deze tijd kan iedereen die melk heeft een moeder zijn, en iedereen met geld een vader. Met een plof knielde ik voor hem neer en maakte een duidelijk hoorbare kowtow op de grond, waarbij ik zoals in de opera riep: Uw schoondochter groet u middels een kowtow!

Toen Xiaojia me zo zag neerknielen, deed hij meteen klungelig hetzelfde, hij sloeg zijn voorhoofd hoorbaar tegen de grond maar zei geen woord, hij giechelde alleen stompzinnig.

Die ouwe, die zo’n onverwacht groot eerbetoon van mij niet had verwacht, wist even niet goed wat hij moest doen. Hij stak zijn handen uit – ik was verbijsterd toen ik ze zag, wat waren dat in vredesnaam voor handen? Het leek alsof hij me overeind wilde helpen, maar dat bleek toch niet het geval, en Xiaojia hielp hij al helemaal niet. Hij zei alleen: ‘Geen rituelen, die beleefdheden zijn nergens voor nodig onder familieleden.’

Er zat weinig anders voor me op dan te gaan staan. Xiaojia deed opnieuw hetzelfde als ik. De ouwe stak zijn hand in zijn kleding, waar ik stiekem erg blij van werd, in de veronderstelling dat hij nu een zilvercertificaat voor me pakte. Zijn hand grabbelde een hele poos in zijn kleding om me ten slotte een smaragdgroene snuisterij aan te bieden. ‘Ik heb niets om je te geven voor onze eerste ontmoeting, alleen deze snuisterij, pak maar aan!’ zei hij.

Dat deed ik en ik bootste zijn manier van spreken na: Onder familieleden zijn die beleefdheden toch nergens voor nodig. Het voorwerp voelde zwaar, zacht en glad aan, en had een zeer aangename kleur groen. Omdat ik al een aantal jaren met Zijne Excellentie Qian sliep, had ik de nodige culturele kennis opgedaan, ik was niet zomaar een ordinair typetje meer, ik wist dat het om een mooi object ging, maar wat het precies was, wist ik niet.

Xiaojia tuitte zijn mond en keek zijn pa gekwetst aan. De ouwe lachte en zei: ‘Buig je hoofd!’

Gehoorzaam deed Xiaojia wat hij hem vroeg en de ouwe hing een zilverachtig, glanzend lang voorwerp aan een rood koord om zijn nek. Xiaojia pakte het ding vast en liet het voor mijn ogen glinsteren. Toen ik zag dat het een langlevenmedaillon was, zoals je dat aan kinderen gaf, kon ik het niet helpen mijn mond minachtend te vertrekken. Ik dacht bij mezelf dat die ouwe waarschijnlijk nog in de veronderstelling verkeerde dat zijn zoon nog maar net honderd dagen oud was.

Later liet ik dit eersteontmoetingscadeau van die ouwe aan mijn suikeroom zien. Hij zei dat het een duimring was die in de boogschutterij werd gebruikt.[22] Hij was prachtig uitgekerfd in zachtgroene jade en was nog kostbaarder dan goud. Alleen mensen met machtige connecties, mensen van keizerlijke of aristocratische afkomst, konden over dergelijke schatten beschikken. Met zijn linkerhand streelde mijn suikeroompje mijn kleine borsten terwijl zijn rechterhand met die duimring speelde, hij zei herhaaldelijk: ‘Wat een prachtig voorwerp, echt waar, het is een prachtig voorwerp!’

Ik zei dat ik het aan hem gaf omdat hij er overduidelijk zo op gesteld was. Mijn suikeroom zei: ‘Nee, nee, dat durf ik echt niet aan te nemen, een heer neemt niet iets weg waar een ander van houdt!’

Maar ik ben een vrouw, antwoordde ik hem, wat moet ik met een voorwerp dat in de boogschutterij dient? Mijn suikeroom hield de beleefheden nog even vol, op elegante, gemaakte wijze, tot ik zei: Wil je hem nu wel of niet? Als je hem niet wilt gooi ik hem wel gewoon kapot. Snel antwoordde hij: ‘Olala, mijn schatje, dat moet je toch niet doen, natuurlijk wil ik hem dan wel hebben.’

Hij deed de duimring om en hief af en toe zijn hand op om ernaar te kijken, hij vergat zelfs dat hij wel wat beters te doen had: mijn kleine borsten strelen. Een tijdje daarna hing mijn suikeroom een jaden bodhisattva die aan een rood koord hing om mijn nek, waar ik onmiddellijk erg blij mee was; dat was pas iets om aan een vrouw te geven! Ik trok aan zijn baard en bedankte hem. Hij legde me neer en begon me te berijden alsof ik zijn paard was, terwijl hij ondertussen buiten adem zei: ‘Meiniang, Meiniang, ik moet eens goed gaan uitzoeken waar die schoonvader van jou vandaan komt …’

7

Terwijl mijn schoonpa spottend, luguber lachte, kwam er plotseling een muffe geur omhoog uit zijn sandelhouten stoel en uit het sandelhouten bidsnoer dat hij in zijn hand hield, waardoor het me wazig voor de ogen werd en mijn hart begon te bonken. Het maakte hem niks uit of mijn pa leefde of dood was, hij gaf ook niks om mijn geflirt. Bevend stond hij op en gooide met een ruk het bidsnoer, dat vrijwel nooit zijn handen verliet, op de grond, zijn ogen lichtten op als fonkelende sterren. Was hij door een geluk getroffen, of door een ramp? Hij stak die kleine duivelse handen van hem uit terwijl hij iets gromde, enigszins hulpeloos keek hij me aan, de kwaadaardige blik in zijn ogen was helemaal verdwenen. Hij smeekte me: ‘Handen wassen … ik wil graag m’n handen wassen …’

Ik schepte twee kruiken koud water uit het vat en goot die leeg in de koperen waskom. Ongeduldig dompelde hij zijn handen erin onder, terwijl hij binnensmonds een zacht fluitend geluid maakte; ik had er geen idee van wat er in hem omging. Ik zag dat zijn handen rood als brandende steenkolen werden, zijn verfijnde, zachte vingers trokken krom, als de rode poten van een haan. Vaag kreeg ik de indruk dat zijn handen brandend rood staal waren, het water in de koperen waskom siste, het begon te schuimen en stoom af te geven. Zoiets merkwaardigs had ik nog nooit gezien, ik keek er echt van op. Het gaf die ouwe ongetwijfeld een extreem gevoel van genot om zijn koortsige handen zo in het ijskoude water onder te dompelen, het was te zien aan de manier waarop hij zich ontspande: hij had zijn ogen toegeknepen en haalde fluitend adem via de spleten tussen zijn tanden. Iedere keer als hij had ingeademd, hield hij zijn adem een hele poos in, het gaf hem overduidelijk net zo veel voldoening als opium aan een verslaafde. Sterf maar van genot, jij ouwe ezel. Wie had ooit verwacht dat je zo’n soort macabere komedie voor me op zou voeren, je bent een kwelgeest, een mot van het kwaad.

Toen hij zich even goed had laten gaan, hief hij zijn druipnatte handen op en ging weer op zijn stoel zitten, met als enige verschil dat hij zijn ogen nu niet dichtdeed, maar ze wijd openhield, strak op zijn handen gericht, op de druppels die een voor een langs zijn vingertoppen op de grond gleden. Hij zag eruit alsof zijn hele lichaam ontspannen was, hij leek aan het einde van zijn krachten en volledig tevreden, zoals mijn suikeroom wanneer hij van mijn lichaam …

Op dat moment wist ik nog niet dat hij wijd en zijd bekendstond als beul, ik had enkel mijn zinnen gezet op die zilvercertificaten die hij op zijn borst droeg, daar dacht ik aan. Dus zette ik mijn beste beentje voor en zei ik tegen hem: Schoonpa, zo te zien bent u wel tevreden over mijn diensten, over het lot van mijn pa zal vandaag of morgen worden beslist, wat het ook wordt, hij blijft hoe dan ook mijn familie, u moet me helpen om een oplossing te vinden. Denkt u er even rustig over na, dan ga ik ondertussen een rijstepap met varkensbloed voor u maken.

Terwijl ik water ophaalde uit de put in de hof om de rijst te wassen, voelde ik me nog altijd helemaal leeg. Ik keek op naar de dakbalken van de tempel van de Stadsgod, die hoog de lucht in gingen, een zwerm grijze duiven zat daarop te koeren, dicht tegen elkaar aan gedrukt, wie weet waar ze het over hadden. Over de grote weg van kasseien buiten de hof klonk het heldere geluid van paardenhoeven, er kwamen een paar Duitse barbaren aanrijden, ik zag hun ronde, hoge hoeden met een veer erop boven de muur uitsteken. Mijn hart bonkte wild en hard, ik had het vermoeden dat deze soldaten voor mijn pa kwamen. Xiaojia had zijn mes al gewet en de voorwerpen die hij nodig had klaargelegd. Hij greep een stok van essenhout waarop aan het uiteinde een haak zat en sleepte een zwart varken uit de stal. Met de ijzeren haak van die stok hield hij het varken bij de onderkaak vast, het beest gilde schril, de borstelige haren in zijn nek gingen recht overeind staan. Het trok zich uit alle macht naar achteren terug, zette zich schrap met zijn achterpoten en kont op de grond en het had bloeddoorlopen ogen. Maar hoe zou het op kunnen tegen de bovenmenselijke kracht van mijn eigen Xiaojia? Ik zag hoe die tegenwicht gaf door zijn middel wat omlaag te brengen, zijn armen tot het uiterste te spannen, en door zijn grote voeten stevig, als twee ijzeren schoffels, tien centimeter diep in de grond te planten, iedere stap gaf een voetafdruk. Hij sleepte dat zwarte varken voort zoals een ijzeren ploeg de grond bewerkt; de poten van het varken groeven twee nieuwe geulen. Voor we het goed en wel doorhadden, had Xiaojia het beest al naar het slachtrek gesleept. Met zijn ene hand hield hij die essenhouten stok vast en met de andere greep hij de staart van het varken, hij rechtte zijn rug en zwaaide het dikke varken, dat wel honderd kilo woog, in één keer met een luid ‘hé hup’ op het rek. Het beest was zo duizelig en verdoofd dat het vergat terug te vechten, het gilde alleen afgrijselijk en hield zijn poten stijf. Xiaojia verwijderde de haak, gooide hem opzij en pakte op zijn gemak het scherpgeslepen mes dat klaarlag in de bak om het bloed op te vangen. Hop, onverschrokken en onverschillig, alsof het tofu was stak hij het mes in de keel van het varken. Met nog een extra krachtsinspanning duwde hij het hele mes, het lemmet en het handvat, in het lichaam. Plotseling hield het schrille gekrijs op en was er alleen nog een hortend en stotend geknor te horen. Maar al snel stopte ook dat en bleven er alleen nog wat trillingen over, zijn poten, zijn huid, zelfs zijn haren, alles stuiptrekte. Xiaojia trok het mes er weer uit, draaide het lichaam van het beest half om en hield de wond in zijn nek precies boven de aardewerken bak om het bloed op te vangen. Een golf van helder, glanzend, bijna zijdeachtig bloed gutste met veel geraas in de bak.

De geur van bloed doordrong onze binnenplaats, die zeker driehonderd vierkante meter groot was, waar we honden en varkens hielden, waar Chinese rozen en pioenen groeiden, waar rekken stonden om vlees op te hangen, waar vaten en kruiken met alcohol stonden, waar een kookplaats in de openlucht was gebouwd. De groene vleesvliegen die van bloed houden begonnen zoemend in het rond te vliegen. Je kon wel zeggen dat ze een goede neus hadden.

Twee dienaren van de yamen duwden onze deur open. Ze hadden een rode, slappe, vreemd gevormde hoed op hun hoofd, droegen een zwarte livrei met een brede, donkere ceintuur van katoen om hun middel, hadden schoenen met een hoge wreef en zachte zolen aan hun voeten, en schuin aan hun middel hing een zwaard. Ik herkende hen als het arrestatieteam dat voor de districts-yamen werkte, met hun lange benen konden ze net zo hard rennen als een haas. Maar ik begroette hen niet met hun namen. Want mijn pa zat in de gevangenis opgesloten; ik voelde me leeg van binnen en dus lachte ik enkel flauwtjes naar hen. In het normale, alledaagse leven keurde ik dit soort minkukels die hun machtsconnecties gebruikten om anderen te manipuleren en het volk te benadelen geen blik waardig. Zij knikten ook even beleefd naar mij en persten een dun lachje op hun gezicht tevoorschijn. Plotseling brak er een brede lach door op hun gezicht en haalden ze uit hun borstzakje een bevel dat ze voor mijn ogen heen en weer zwaaiden terwijl ze in dodelijke ernst zeiden: ‘In opdracht van Zijne Excellentie, de onderprefect van het district, vragen wij de heer Zhao Jia om naar de yamen te komen voor een onderhoud.’

Xiaojia kwam aangerend met het slachtmes dat droop van het bloed nog in zijn hand, hij schudde het hoofd en vroeg al buigend: ‘Beste boden, beste boden, wat is er aan de hand?

De gerechtsdienaren vroegen met een gezicht als van ijs: ‘Bent u de heer Zhao Jia?’

‘Nee, ik ben Zhao Xiaojia, Zhao Jia is mijn papa.’

‘Waar is uw vader?’ vroegen de mannen theatraal.

‘Hij is binnen in de kamer.’

‘Laat uw vader met ons meekomen’, zei een van de gerechtsdienaren.

Ik had genoeg gezien van die gerechtsdienaren met hun hondentronies en zei furieus: Mijn schoonpa gaat die deur niet uit, die deur niet en geen enkele andere, wat heeft hij dan misdaan?

Toen de twee mijn woede zagen trokken ze een meelijwekkend gezicht en zeiden: ‘Schoondochter van de familie Zhao, wij voeren enkel orders uit, hoe zouden wij, een paar boden, kunnen weten of uw schoonvader iets heeft misdaan of niet?’

‘Wacht even, heren, jullie vragen mijn papa zeker om een borrel te komen drinken, is het niet?’ vroeg Xiaojia nieuwsgierig.

‘Hoe zouden wij dat moeten weten?’ antwoordden ze hoofdschuddend, maar plotseling brak er een geheimzinnige lach op hun gezicht door en zeiden ze: ‘Misschien wordt hij wel uitgenodigd om hondenvlees te komen eten en Shaoxingwijn te komen drinken.’

Ik begreep natuurlijk waar die twee klotegerechtsdienaren op doelden met hun hond en hun wijn, ze hadden het over mijn relatie met Zijne Excellentie Qian. Maar dat begreep die lomperik van een Xiaojia uiteraard niet! Hij rende vrolijk het huis in.

Ik ging achter hem aan.

Qian Ding, jij verdomde klootzak, wat voor vuil spelletje ben jij nou aan het spelen? Je pakt mijn pa op en houdt je voor me verborgen; en dan stuur je ook nog in alle vroegte twee trawanten om mijn schoonpa op te pakken. Dat wordt nog gezellig, een pa, een schoonpa, plus nog een suikeroom, drie verwanten in de rechtszaal op een rij. Ik heb de opera Drie rechters houden samen zitting weleens gezongen, maar ik heb nog nooit gehoord dat drie verwanten dat deden. Jij klootzak, je denkt toch zeker niet echt dat je voortaan zonder mij kunt? De volgende keer dat ik je zie kun je ervan uitgaan dat ik zal uitvinden wat jij allemaal in die trukendoos van je hebt, neem dat maar gerust van me aan.

Xiaojia hief zijn arm om het vettige zweet met zijn mouw van zijn gezicht te vegen en zei vol vuur: ‘Goed nieuws, pa, de onderprefect van het district heeft twee dienaren gestuurd om u uit te nodigen hondenvlees te komen eten en Shaoxingwijn te komen drinken.’

Mijn schoonpa zat recht op zijn keizerlijke stoel, zijn bloedrode kleine handen, die hij had verborgen in zijn mouwen, lagen rustig op de armleuningen. Hij had zijn ogen gesloten en maakte geen geluid, het was onduidelijk of hij echt zo kalm was of dat hij deed alsof.

‘Papa, zeg eens iets, de dienaren van de onderprefect staan te wachten in de hof.’ Xiaojia spoorde hem zenuwachtig aan. ‘Papa, kunt u mij niet meenemen zodat ik daar kan rondkijken? Ik zou weleens willen weten hoe de grote rechtszaal eruitziet, mijn vrouw gaat er regelmatig heen, maar ze neemt me er nooit mee naartoe als ik haar daarom vraag …’

Snel onderbrak ik die stommeling in zijn relaas: Schoonpa, luister maar niet naar uw zoon, hij weet niet waar hij het over heeft, waarom zouden ze u uitnodigen om een borrel te komen drinken? Ze zijn vast gekomen om u te arresteren! U hebt toch niets uitgehaald?

Mijn schoonpa opende lui zijn ogen, zuchtte een keer diep en zei: ‘Mocht ik iets hebben gedaan, dan was het enkel wat ik in de gegeven omstandigheden moest doen. “Soldaten hou je met wapens tegen, water met een aarden dijk”, het is niet nodig daar zo veel ophef over te maken! Roep ze maar binnen!’

Xiaojia draaide zich weer om richting de buitendeur en riep hard: ‘Hebben jullie dat gehoord? Mijn papa zegt dat jullie binnen mogen komen!’

Mijn schoonpa glimlachte en zei: ‘Je bent een brave jongen, je hebt gelijk, je moet je sterk opstellen!’

Nu rende Xiaojia de hof in en zei tegen de twee dienaren: ‘Weten jullie wel dat mijn vrouw en Zijne Excellentie Qian goed bevriend zijn?’

‘Wat ben je toch een domme jongen!’ Ongeduldig schudde mijn schoonpa het hoofd terwijl hij zijn priemende ogen op mij richtte.

Ik zag hoe de twee mannen van de yamen Xiaojia met een vreemd lachje op hun gezicht opzijduwden. Met een hand om het handvat van het zwaard drongen ze energiek en heldhaftig naar binnen; de meedogenloosheid stond op hun gezicht te lezen.

Mijn schoonpa opende zijn ogen een heel klein beetje, uit dat spleetje schoten twee ijskoude stralen; vol minachting keek hij naar de twee gerechtsdienaren, daarna keek hij op naar het bamboebeschot op het plafond zonder zich nog om hen te bekommeren.

De twee gerechtsdienaren wisselden even een blik, er verscheen enige bezorgdheid op hun gezichten. Een van de twee vroeg op zakelijke, officiële toon: ‘Dus u bent de heer Zhao Jia?’

Mijn schoonpa deed alsof hij sliep.

‘Mijn papa is al op leeftijd, hij hoort niet zo goed,’ zei Xiaojia op barse toon, ‘jullie moeten wat harder spreken!’

Nu verhief de gerechtsdienaar zijn stem: ‘Zhao Jia, in opdracht van Zijne Excellentie de onderprefect verzoek ik u om naar de yamen te gaan.’

‘Gaan jullie maar terug en zeg tegen jullie Excellentie Qian dat ik, Zhao Jia, niet erg goed ter been ben en dat het daarom onmogelijk voor me is zijn orders op te volgen’, antwoordde mijn schoonpa op zijn gemak, zonder hen aan te kijken.

De twee gerechtsdienaren wisselden weer een blik van verstandhouding, waarop een van de twee zowaar schaapachtig begon te grinniken. Maar de lach op zijn gezicht maakte al snel plaats voor een spottende uitdrukking en hij zei: ‘U wilt Zijne Excellentie Qian zeker ook nog vragen een draagstoel te laten sturen om u te vervoeren?’

‘Dat zou inderdaad het beste zijn.’

Nu konden de twee zich niet meer inhouden en barstten uit in luid geschater. Lachend zeiden ze: ‘Goed, goed, goed, goed, wacht u dan maar lekker thuis tot Zijne Excellentie Qian u in hoogsteigen persoon komt dragen!’

Nog steeds lachend liepen de gerechtsdienaren onze woning uit, de hof in, waar hun gelach almaar onbeschofter werd.

Xiaojia volgde hen en zei arrogant: ‘Wat een geweldige papa heb ik, hè? Iedereen is bang voor jullie, alleen mijn papa is dat niet!’

De gerechtsdienaren keken eens even naar Xiaojia en begonnen opnieuw te schateren. Daarna liepen ze schuddend van het lachen weg. Van ver op straat drong hun gelach nog in mijn oren. Ik wist wel waarom ze zo reageerden. En mijn schoonpa wist het ook maar al te goed.

Maar Xiaojia kwam naar binnen gelopen en vroeg verbaasd: ‘Pa, waarom lachen ze toch zo? Zouden ze soms de pis van een oude, krankzinnige vrouw hebben gedronken? Ik heb Kale Huang horen zeggen dat je door het drinken van de pis van zo’n vrouw zo hard gaat lachen dat je niet meer kunt ophouden. Het moet haast wel zo zijn dat zij zulke pis hebben gedronken, zo is het vast en zeker, maar van welke oude, krankzinnige vrouw zouden ze dan de pis hebben gedronken?’

Mijn schoonpa gaf een antwoord dat duidelijk voor mij was bedoeld en niet voor Xiaojia: ‘Jongen, je moet jezelf nooit te laag inschatten, dat principe is pas op latere leeftijd tot mij doorgedrongen. Ook al behoort de prefect van Gaomi tot de rang van de tijgers en heeft hij dus de keizerlijke examens gehaald, hij is toch niet meer dan een vijfderangsambtenaar die een hoofddeksel draagt met daarop een kristal en een pauwenveer met één oog; ook al is zijn echtgenote een kleindochter van Zeng Guofan[23], “een dode prefect weegt toch niet op tegen een levende rat”. Ik, je vader, mag dan nooit ambtenaar zijn geweest, maar de hoofden met rode ambtenarenmutsen die ik heb afgehakt vullen met gemak twee grote, gevlochten manden! En ook de hoofden van beroemdheden en aristocraten die ik heb afgehakt vullen met gemak twee grote, gevlochten manden!’

Xiaojia trok een rare grimas, waardoor zijn tanden ontbloot werden, ik weet niet of de woorden van zijn pa tot hem doordrongen, maar ikzelf begreep natuurlijk maar al te goed wat hij zojuist had gezegd. In de paar jaar dat ik nu met Zijne Excellentie Qian samen was had ik heel wat kennis en ervaring opgedaan. Door wat hij zei, werd het me koud om het hart en ik kreeg plotseling kippevel over mijn hele lichaam. Ongetwijfeld was het bloed uit mijn gezicht weggetrokken. Sinds een half jaar vlogen de geruchten over mijn schoonpa als wervelwinden over straat, vanzelfsprekend waren die ook mij ter ore gekomen. Ik verzamelde al mijn moed en vroeg nu: Schoonpa … hebt u dan echt dat beroep?

Hij richtte zijn haviksogen op mij en zei heel nadrukkelijk, de woorden stuk voor stuk duidelijk uitsprekend, zodat het leek alsof hij steeds ijzeren erwten uitspoog: ‘Elk – beroep – heeft – zijn – eigen – expert! Weet je van wie die uitspraak is?’

Dat is een heel normaal gezegde dat iedereen kent.

‘Nee’, zei mijn schoonpa. ‘Er is één persoon die dat specifiek tegen mij heeft gezegd, weet je wie dat was?’

Ik kon weinig anders dan ontkennend mijn hoofd schudden.

Mijn schoonpa stond op uit zijn keizerlijke stoel, hij had zijn bidsnoer in zijn handen – de muffe geur van sandelhout verspreidde zich opnieuw door het hele vertrek –, zijn magere gezicht leek bedekt met een laagje statig goud; arrogant, devoot en oneindig dankbaar antwoordde hij: ‘Keizerin-weduwe Cixi in hoogsteigen persoon!’

[1]Kang: een stenen bed met daaronder een holle ruimte waarin een vuur kan worden gestookt om het te verwarmen.

[2] An Lushan (705-757), waarschijnlijk van Sogdisch-Turkse afkomst, was oorspronkelijk zeer gezien bij keizer Xuanzong van de Tangdynastie en werd militair gouverneur van het noordoosten van China, maar in 755 begon hij een omvangrijke opstand tegen de keizer, veroverde de hoofdstad Chang’an en vestigde een nieuw keizerrijk. Yang Guifei, de favoriete concubine van keizer Xuanzong, was zijn liefje. In de strijd werd zij door Xuanzong geofferd en ter dood gebracht. In 757 wist de Tangdynastie de opstand te onderdrukken, maar de glorietijd van voorheen was voorgoed voorbij.

[3] Cheng Yaojin (589-665) en zijn mannen overvielen een keizerlijk konvooi met geld dat was verkregen door extreem hoge belastingen.

[4] Yamen: gebouwencomplex in het klassieke China waar de plaatselijke ambtenaar woonde en werkte. Hij was onder meer verantwoordelijk voor het plaatselijke beleid, de financiën en de rechtspraak. Ook de gevangenis was in het gebouw gevestigd.

[5] De Bokseropstand (1900) was een nationalistische beweging die zich richtte tegen de wijdverbreide invloed van de westerse imperialistische mogendheden op het gebied van handel, politiek, religie en technologie.

[6] Een juren was een succesvolle kandidaat in de keizerlijke examens op provinciaal niveau.

[7] Xi Shi: een van de vier Chinese schoonheden. Ze werd door de koning van Yue aan de koning van Wu gegeven. Door hem te verblinden met haar schoonheid leidde ze hem af van regeringszaken, waarna de staat Wu verzwakte en door de koning van Yue ten val kon worden gebracht.

[8] Een zilvercertificaat was een soort cheque waarop de werkelijke zilverwaarde stond geschreven.

[9] Een taël was ongeveer vijftig gram.

[10] Helder-en-Klaarfeest: valt op 4 of 5 april, honderdzes dagen na de winterzonnewende, en zou het Chinese Allerzielen kunnen worden genoemd. Op deze feestdag, die een lange traditie heeft, maakt men de graven van de voorouders schoon en brengt er offers. Tegelijkertijd is het ook een dagje uit voor de hele familie.

[11] Xu Xian en de Witte Slang zijn personages uit de Legende van de Witte Slang, die zeker in de Tangdynastie al bestond. Daarin trouwt Xu Xian, een arme jongeman, met een mooie, rijke jonge vrouw, die geheel in het wit gekleed gaat; haar dienstmeisje is in het groen gekleed. In werkelijkheid zijn de vrouw en haar dienstmeisje een witte en een groene slang in vermomming; beiden hebben magische krachten, die ze dikwijls misbruiken en hun misdaden brengen Xu Xian geregeld in moeilijkheden. Uiteindelijk onthult de boeddhistische monnik Fahai de ware identiteit van de twee en zet hen gevangen in de Dondertoppagode. Xu Xian zegt daarna deze wereld vaarwel en treedt toe tot een boeddhistische orde. Door de tijd heen zijn er verschillende versies van de legende ontstaan. In sommige waren de twee slangen slechte geesten die het op Xu Xian voorzien hadden en is de monnik zijn redder. In andere, nu populaire versies, is er een liefdesverhaal van gemaakt, waarin de vrouwen goede geesten zijn en er ware liefde bestaat tussen de Witte Slang en Xu Xian; de monnik is de slechterik die uit jaloezie hun liefde probeert te dwarsbomen.

[12] In het traditionele China hadden alle vrouwen van gegoede families ingebonden voeten, de zogenaamde lotusvoeten, waarbij de tenen en de voorkant onder de voet werden vastgebonden, zodat de vrouw dus altijd ‘kleine’ voeten zou blijven houden. Dit werd als een van de belangrijkste seksuele aantrekkingskrachten gezien.

[13] De zheng is een soort lange citer die, afhankelijk van de periode, tussen de twaalf en eenentwintig snaren had; de qin was een soort citer met zeven snaren; de pipa was een soort luit met vier snaren.

[14] Mulan was een legendarische jonge vrouw (vijfde eeuw) die zich als man vermomde om de plaats van haar vader, die in slechte gezondheid verkeerde, in te nemen toen deze werd opgeroepen voor de oorlog.

[15] Mo Yan maakt hier een woordspeling op de titel ‘Sun Wukong schopt herrie in de hemel’, een verhaal uit de beroemde roman De reis naar het Westen.

[16] De ceremoniële poort bevond zich achter de hoofdingang van een overheidsgebouw.

[17] De Zes Burelen waren de ministeries van Burgerlijk Bestuur, Belastingen, Riten, Oorlog, Justitie en Openbare Werken.

[18] Een jieyuan is iemand die als eerste is geëindigd bij de provinciale keizerlijke examens.

[19] De berg Tai is een van de vijf heilige bergen in China, die iedereen wel beklommen wil hebben.

[20] In China bestond in die tijd alleen de maankalender, waarin een jaar wordt opgedeeld in dertien maanmaanden.

[21] Het is een goede gewoonte in China om papiergeld voor de overledene te verbranden zodat deze in het hiernamaals niet zonder zit.

[22] Dergelijke ringen werden oorspronkelijk ter bescherming om de duim geplaatst en werden later een sieraad.

[23] Zeng Guofan (1811-1872) was een vooraanstaand ambtenaar, strateeg en toegewijd confucianist tijdens de late Qingdynastie. Samen met andere prominenten speelde hij een belangrijke rol in het neerslaan van de toenmalige Taipingopstand.