Antonio Ungar

De presidentskandidaat

Uit het Spaans vertaald door Trijne Vermunt

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Tres ataúdes blancos, verschenen bij

Editorial Anagram S.A.

Oorspronkelijke tekst © Antonio Ungar 2010

Nederlandse vertaling © Trijne Vermunt en De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Marlies Visser

Omslagillustratie © Corbis/Marlies Visser

isbn 978 90 445 2336 2

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

voor we van start gaan

Van het een kwam het ander.

Om zeven uur ’s ochtends wilde ik de (sublieme) derde sonate van de grote maestro Kepie instuderen toen een snaar van mijn contrabas sprong en daarbij het geluid maakte van een levende kat die op zijn staart wordt getrapt, een opmerkelijk gegeven aangezien de snaar was gemaakt van de darmen van een dode kat.

Een uur later, klokslag acht, wilde mijn vader geen brood gaan halen voor het ontbijt, terwijl hij dat altijd met rechte rug en stipt had gedaan, iedere dag, iedere ochtend van alle dagen die in de afgelopen veertig jaar hadden gezeten. Hij zei niets, papa. Hij weigerde gewoon, zomaar, zonder uitleg.

Om twaalf uur liep, om de ochtend af te maken, een jongeman met een oranje T-shirt naar het tafeltje waar Pedro Akira cannelloni met Napolitaanse saus zat te eten, fluisterde hem duidelijk articulerend drie woorden in het oor (Pak aan, schoft) en schoot hem evenzoveel kogels in het hoofd, dat met wijdopen ogen in het bord cannelloni landde. In tegenstelling tot de eerste twee gebeurtenissen, voltrok de laatste zich godzijdank niet bij mij thuis.

*

Van het een kwam het ander en dit was nog maar het begin. Het hoofd in de cannelloni, bedoel ik. Zwaar, onbeweeglijk, doof, door middel van een sterke, viriele nek verbonden met Pedro Akira’s gedrongen lichaam. Onschuldig aan alle gevolgen die zijn onbeweeglijkheid begon te ontketenen buiten het Italiaanse restaurant, in andere hoofden en in andere straten, die wat minder zij- en wat meer hoofdstraat waren. Gevolgen die daden werden die nu, achteraf, met de nodige afstand, lijken op doodsbange mieren die voor elkaar wegrennen, mieren die voor hun eigen schaduw vluchten. Maar dat was later, vijf uur na de al kort beschreven eerste belangrijke gebeurtenis van de ochtend, de gesprongen snaar van mijn contrabas, die niet vermeldenswaard lijkt maar het toch is, en wie hiernaar luistert zal nog wel zien waarom.

Toen ik om kwart over zeven ’s ochtends met de gesprongen snaar op het krukje van de vertolker zat als op een planeet zonder mensen, moest ik aanvaarden dat dit geen dag als alle andere zou zijn. Ik liep naar het raam, keek kort naar de lucht (blauw), zuchtte zoals alleen ik dat kan en besloot zo onopvallend mogelijk door de gang te sluipen door alleen op de stilste planken van het plankier te stappen en daarna op mijn tenen de trap af te lopen tot bij een schitterende glazen kast, een erfstuk van mama, waarin de alcoholvoorraad van de familie werd bewaard. Míjn alcoholvoorraad, bedoel ik, want mijn vader was sinds 1974 geheelonthouder en meer familie dan mijn vader en ik was er niet in het donkere rijtjeshuis in de wijk La Esmeralda, plaats van de handeling die nog moet beginnen.

Gezien het vergevorderde uur legde ik me erbij neer dat ik zou moeten afzien van mijn exquise, ik ben dol op dat woord, altijd al geweest, exquis, mijn exquise college barokke architectuur aan de al even exquise Faculteit Algemene Studies van de wat minder exquise Nationale Universiteit van de Republiek Miranda. Ik zou niet naar het college van acht uur gaan, bedoel ik. Het wegvallen van het college en daarmee van de educatieve dia’s waarop ik de (monumentale) gevels aan de Piazza Navona in Rome had kunnen zien en de (imposante) fontein van Bernini, al dat (oersterke) steen uit de barok, al dat gewicht van de architectuur en van de cultuur op de architectuur en van de lucht in de architectuur, dat alles stortte, toen ik het me eenmaal had voorgesteld, ineens in een zwart gat dat verdween alsof het nooit had bestaan, en werd een kriebel in mijn droge keel, een gekriebel dat bergen kon verzetten.

Het was tijd voor de eerste cocktail van de dag. Ik mengde de ijsblokjes, de wodka, de suiker en de blaadjes munt door elkaar zonder lawaai te maken omdat ik dacht (sukkel die ik ben) dat het nog veertig minuten zou duren voor mijn vader zijn rechte, dorre lijf in zijn mooiste geruite kamerjas zou hullen, zijn blauwe pantoffels zou aantrekken en zoals altijd in passend veldtenue de deur zou uitgaan om brood te halen voor het ontbijt. Voorzichtig trippelde ik over de overloop in gezelschap van mijn tweede glas wodka met munt (het eerste had ik tot mij genomen in delicate contemplatie van de planten in de tuin), voorzichtig liep ik met het glas verstopt in de extreem wijde zak van mijn pyjamajas, zonder morsen, mijn hand bevroren van het ijs maar mijn lichaam vastberaden, toen mijn pupil vanuit mijn rechterooghoek vaststelde dat mijn vader niet langer zichzelf was.

Ik draaide mijn ronde, lucide hoofd en bekeek hem met mijn gehele rechteroog en ook met mijn linkeroog, met allebei mijn ogen en met mijn ijskoude hand nog steeds in de jas van mijn pyjama. Mijn vader was niet langer zichzelf. Niet degene die hij altijd was geweest op dit uur van de dag. Van iedere willekeurige dag. Hij stond niet voor de ovale spiegel – een erfstuk van mama – de kraag van zijn pyjama goed te doen, gaf geen rukje aan de panden van zijn kamerjas als ware het de kamerjas van een maffioso uit de film, trok niet zijn mouwen recht, kuchte niet als een half opgezette vechthaan of als een heer in kamerjas. Integendeel. Hij lag nog steeds in bed, papa. Hij bewoog niet. Wit en iel, als een marmeren beeld. Hij had zich niet eens omgedraaid om me aan te kijken. Mij. Zijn zoon. Zijn eigen vlees en bloed. Bijna morste ik het kostbare vocht over een weinig gevoeglijke plaats. Ik stapte uit de deurlijst, haalde voorzichtig het glas uit mijn jaszak en nam het zonder morsen en zonder de orde van de blaadjes munt te verstoren, mee naar mijn kamer. Ik verstopte het in de inbouwkast, tussen mijn schoenen. Aangeslagen door de aanblik van het marmeren beeld maar in het bezit van al mijn vermogens, standvastig, bedoel ik, keerde ik terug naar de kamer des onheils. Daar probeerde ik zonder onmiddellijk resultaat mijn vader zijn bed uit te krijgen, waarbij ik, ook al betrof het een marmeren beeld, trachtte geen fysieke, maar alleen wilskracht te gebruiken.

Ik probeerde hem te overtuigen met zoete woorden. Als bij een kind. Na drie, vier verzen keek mijn vader me met zijn grijze ogen strak aan en kapte me op het hoogtepunt van mijn stroopsmeerderij af door te zeggen dat ik kon praten wat ik wilde, dat ik voor zijn part op mijn kop kon gaan staan, me uitkleden als ik niets beters te doen had, maar dat hij bleef liggen waar hij lag. En of ik uit zijn ogen wilde gaan. Onmiddellijk. Of ik wilde maken dat ik wegkwam.

Woorden als ontreddering en verslagenheid en smart komen in me op (en verdwijnen onverrichter zake weer). Na een totale verlamming van enkele seconden liep ik naar het einde van het bed, waar de voeten van het beeld rustten. Zodat hij me goed kon zien. Daar zette ik mijn krachtige handen in mijn zij en keek hem aan zoals alleen ik dat kan. Ik herinnerde hem eraan dat hij degene was die me op de wereld had gezet, dat mijn honderd kilo echt was en dat ik, als het erop aankwam, kon janken als een jonge hond.

Hoepel op, zei hij. Ik ben aan het mediteren.

*

Over het stuk ochtend dat plaatshad tussen het moment met mijn versteende vader en het moment dat mijn leven zou veranderen, ten goede van mijn familie en de maatschappij in haar geheel, valt niets bijzonders te melden. Er was alleen een irritante nieuwsgierigheid die mijn binnenste uitdroogde en alles aanvrat. Een drang om te weten wat mijn vader dacht, te begrijpen waarom hij me had weggestuurd en zo meteen ook te begrijpen wat hem bezielde (een ondraaglijke nieuwsgierigheid als een vuurbal die midden in zijn slaapkamer dreef: een merkwaardige, gonzende verschijning die het huis en de wijk en de hele stad in brand dreigde te steken als ze niet bevredigd werd).

Zo verliep dus de ochtend. Twee cocktails met munt in mijn hoofd: waar ligt die arme ziel daar in zijn bed aan te denken? Wat kan belangrijker zijn dan ik (zijn eigen zoon)? Cocktail nummer vijf: is ons bestaan als gezin gedoemd tot totale vernietiging? En ook, kijkend naar de blender in de keuken: zijn we gestrand in een woestijn waar we nooit meer uit komen (mijn vader ergens op een zandduin en ik op een andere, heel ver weg, te ver om elkaar ooit nog te kunnen horen, voor de eeuwigheid der eeuwen)? Van cocktail zes tot en met acht het hele huis, leeg, koud, vochtig, in mijn hoofd. Met inbegrip van ieder minuscuul geluid en iedere spijker. De bergen rond de stad die naar me keken en ik die ingespannen terugstaarde door de muren heen. Mama’s spullen die tevergeefs probeerden te spreken. De zekerheid dat mijn vader boven in zijn bed in vlammen opging, immuun voor het vuur omdat hij een witmarmeren beeld was. En uiteindelijk natuurlijk de exquise sensatie dat ik de dove Van Beethoven was geworden.

Toen ik eenmaal de dove Van Beethoven was en elf cocktails achter de kiezen had, liep ik de tuin in en bekeek de aardappelplanten die mijn vader in een kringetje rond een kleine papaja had gezaaid. Ik stelde me voor hoe de wortels van de aardappelplanten de aarde in gingen, steeds dieper, onder mijn voeten door kropen en dreigden weer boven te komen en zich om mijn enkels te wikkelen. Ik deed mijn ogen dicht en keek, toen ik ze weer opendeed, naar de lucht, waar de wolken met bewonderenswaardige discipline van links naar rechts dreven. Geïnspireerd door dat beeld besloot ik dat ik mijn zee van vrije tijd het beste kon besteden aan sport. Sporten is gezond. Ik legde me er onverwijld op toe. Kniebuigingen. Armen omhoog en naar opzij. Kleine sprongetjes. Met de juiste ademhaling, in door de neus en uit door de mond. En dat meerdere keren achter elkaar.

Na afloop van deze afmattende doch voorbeeldige trainingsessie, die ik zonder grote problemen vier of vijf minuten volhield, ging ik me wassen. Terwijl ik de trap op liep besefte ik dat ik nooit meer de dove Van Beethoven zou zijn en evenmin de moleculaire structuur van mama’s donkere rijtjeshuis in La Esmeralda zou kunnen doorgronden, want ik kon mijn eigen voetstappen weer horen. Toen het water uit de wasbak mijn blozende wangen raakte, bedacht ik dat personages uit slechte films zo soms hun gedachten op een rijtje zetten. En dat het werkte, in de echte wereld, en het leek wel alsof ik maar acht of negen cocktails met wodka en munt op had, in plaats van elf. Opgetogen over die ontdekking en trots op mijn afmattende trainingsessie, met een discreet, niet van intelligentie en sarcasme gespeend lachje op mijn inmiddels erg schone ronde gelaat, liep ik weer naar de keuken. Uit het koperen bekertje met het wapen van de Republiek Miranda stal ik een paar muntjes om brood te kopen. Over de rode pyjama die mijn sierlijke vormen accentueerde schoot ik mijn superheldkamerjas aan, de reservekamerjas van mijn vader, die klam aan de waslijn in de bijkeuken hing.

En zo ging ik naar buiten. Zelfverzekerd, met opgeheven hoofd, vastbeslotener dan ooit om in mijn eentje de grootste gevaren van mijn favoriete stad te trotseren.

*

Nu de eerste drie delen van deze Proloog met papa voorbij zijn, nadert het verhaal eindelijk het breekpunt of keerpunt of vluchtpunt. Het voornaamste feit, bedoel ik. Dat wat nog niet is uitgelegd. En de gevolgen ervan, die de (al opgevoerde of nog onbekende) personages één voor één onverbiddelijk zullen treffen, als een kogelregen na afloop van een straatfeest.

Laten we even recapituleren. De luisteraar weet inmiddels dat vroeg in de morgen een moeilijk bespeelbaar muziekinstrument met een samengestelde naam beschadigd raakte en ik met stoïcijns geduld wachtte tot de uren verstreken en het ergste vreesde toen ik zag dat mijn bloedeigen vader geen brood wilde gaan halen en in plaats daarvan hardnekkig deed alsof hij een geheimzinnig marmeren beeld was. Laten we terugkeren naar de plaats van handeling. Laten we doen alsof dit een dure film is en van helikopterhoogte inzoomen op de grote stad en op de wijk La Esmeralda en laten we daar in de wijk onze dappere held gadeslaan, de verteller-hoofdpersoon die zojuist zijn huis heeft verlaten, alleen, in kamerjas, om zich te begeven op de van kinderen en fietsen vergeven straten.

Laten we met onze held-verteller meegaan naar de winkel, en een close-up maken van zijn brede rug, die we afwisselen met van nog dichterbij gefilmde close-ups van zijn vastberaden mond en zijn voorhoofd dat glimt in de zon. Geroerd gaan we nu weer over op de verleden tijd, een tijdvorm die onze held niet minder heldhaftig maakt, maar veel gebruiksvriendelijker is dan de tegenwoordige tijd. Dan kunnen we nu zeggen dat de straten bezaaid lagen met etensverpakkingen en dierenuitwerpselen. Lichtgewicht tasjes in één of twee kleuren buitelden zonder begeleiding over de trottoirs. Er pakten geen donkere wolken samen in de lucht. Onze held en enige geautoriseerd verteller had inmiddels het park bereikt en schreed schrander, rechtop en zonder overmatig knipperen, over het gras, vlak langs de stoep.

Opnieuw mezelf, bedacht ik dat het zo smerig was in de wijk, dat die niet lang meer La Esmeralda zou heten. Daarna dacht ik niets meer. Voor twee huizen die hun best deden precies te lijken op dat van papa, overigens zonder succes (het dak was niet plat genoeg), wasten twee buren hun minuscule auto’s, gehuld in sportieve outfits die zij heel modieus vonden en die dat op een toernooi Grieks-Romeins worstelen aan het einde van de jaren zeventig misschien ook wel waren geweest. Ze leken me niet te zien, mijn onmodische buren, of wellicht waren ze geïntimideerd door de wapperende panden van mijn kamerjas, die uitzicht boden op mijn embonpoint, want ze deden alsof hun neus bloedde en concentreerden zich op hun respectieve tuinslangen. Ik hief mijn kin op, trok mijn schouders naar achteren en slaagde er na verscheidene minuten in om in deze nobele houding eindelijk de immer knusse winkel waar wij ons brood kochten te betreden.

Achter de toonbank keek mijnheer Jaramillo me met open mond aan, misschien ten onrechte in de veronderstelling dat mijn vader ’s nachts in mij was veranderd. Hij wilde net informeren naar het origineel toen uit de televisie, die in een hoek onder het plafond hing, een snerpend deuntje schalde dat militaristisch klonk, maar ook als discomuziek en sciencefictionfilmmuziek: de tune van een Extra Nieuwsuitzending. Mijnheer Jaramillo pakte de afstandsbediening van een schap en zette het geluid harder. Extra. Extra. Extra, zei de beroemdste nieuwslezer van Miranda met zijn charmante ik-eet-paardenvoer-en-kogels-als-ontbijt-stem. Extra. Gezien de gespannen grimas waarmee mijnheer Jaramillo zich op de televisie concentreerde, had ik geen andere keus dan de reden van mijn komst (brood) voor onbepaalde tijd uit te stellen en een halve slag te draaien, wat niet geheel zonder risico was, gezien de vettige textuur van de vloer. Op dat moment zag ik aan twee van de vier vierkante tafeltjes in de zaak een onbestemd aantal figuren steunend op hun ellebogen achter een fles lauw bier zitten. Ik deed wat zij deden: doodstil naar de televisie kijken. Er werd nog wat meer van dat weerzinwekkende deuntje over ons uitgegoten, dat nu onder computergeanimeerde beelden was gezet, die uit het hoofd van een robot leken te komen, en toen kwam eindelijk het (extra) nieuws.

Nieuws dat de geduldige luisteraar al kent. Pedro Akira was tot zijn verdriet doodgeschoten terwijl hij cannelloni in Napolitaans nat nuttigde in het Italiaanse restaurant Forza Garibaldi (gevestigd in 1967). De derde belangrijke gebeurtenis van de dag. De lont in het kruitvat der gevolgen. De Hooggeachte Senaatsvoorzitter van de Republiek, Pedro Akira. Doodgeschoten aan de dis. Charismatisch leider van alle oppositiepartijen. Kersverse presidentskandidaat. Hoeder der hongerlijders en enige hoop van de have-nots. Dat alles en nog veel meer. Op de beelden was alleen de gevel van Forza Garibaldi te zien, met een koloniaal puntdakje met plastic leien en een zwartgeschilderde ijzeren deur. Onder de grote ramen op de tweede verdieping, boven het koloniale nepdakje, hing een metalen bord waarop in witte, rode en groene letters stond ristorante forza garibaldi, sinds 1967 tot uw dienst. Ik kreeg een brok in de keel. Ik betreurde dat ik zo ver van huis was en dat mijnheer Jaramillo vast niet wist hoe je cocktails maakt.

Dat liet de camera allemaal zien en daarna zoomde hij uit (Inleiding in de filmkunst, Faculteit Algemene Studies, Nationale Universiteit Republiek Miranda), dat wil zeggen, hij verwijderde zich van de plaats van handeling met behulp van het zoomobjectief en streek na een paar acrobatische toeren uiteindelijk als een vlieg neer op het gezicht van een journalistenjuffrouw die al klaarstond, microfoon aan de mond, erg stijf en erg aantrekkelijk. Lang, steil haar, een kreukloze witte blouse, een sjaaltje in pasteltinten om de hals en een grijze, strakke rok. Niet de journaliste deed mijn hart sneller slaan. Dat was het niet. O, schok. O, tragedie. O, ramp in elkaar opvolgende zwarte (koude) golven van aanzienlijke omvang. Pedro Akira. Vechtend voor zijn leven in een ziekenhuis met een Russische naam, aldus de juffrouw van het nieuws. Pedro Akira. Enige voorvechter van de vertrappelingen van de Republiek. Pedro Akira. Zijn naam, akira, stuiterde als een vegetarische vleermuis tegen de wanden van mijn hersenpan. O, Pedro Akira, stem van de armen, de enige die in staat was ertegen (tegen die ander) in te gaan: tegen de almachtige, de eeuwige, tegen Hem die amper genoemd mag worden: de President van de Republiek Miranda (van de Republiek: van Miranda (de heer J.E. Fluit)).

Neem nota. Neem nota, geduldige luisteraar. President Fluit: schepper van hemel en aarde. En omstreken. Bekleder der hoogste waardigheid. Opperleider wiens naam fluisterend of in gedachten dient te worden uitgesproken en anders helemaal niet. Schrijf op, waarde lezer, nu meteen, desnoods in de kantlijn van dit boek. Schrijf het op, want voor u het weet, keert uw trouwe buikspreker terug naar de maalstroom der gebeurtenissen, en weet u veel waarheen die hem voert. Noteer: bekleder der hoogste waardigheid. Heer over hemel en aarde. Noteer, zo mogelijk in Internationale Morsecode, om narigheid te voorkomen. Zijne Excellentie J.E. Fluit. Hij, het, de onnoembare, is en blijft – hoe kan het ook anders – heer en hoofdpersoon van de duizelingwekkende vertelmarathon die nu van start gaat.

Op de televisie was de juffrouw nog steeds aan het woord. Pedro Akira had nog steeds drie kogels in zijn hoofd. Zweefde nog steeds tussen een leven in het teken van de strijd tegen Fluit en eeuwige rust. Een geel plastic lint dat de federale politie had gespannen, hield de sterreporter op voldoende afstand van de geneugten uit de Italiaanse keuken. Tussen het lint en de geneugten stond een wirwar van politieauto’s, soldaten, ziekenwagens, mannen met zwarte zonnebrillen, struiken en bloempotten. Aan de andere kant van het televisietoestel stonden wij ondertussen in mijnheer Jaramillo’s goed verlichte zaak, midden in de wijk La Esmeralda, als verlamd naar het scherm te staren. Ik draaide me niet om om te kijken, maar ik kon me indenken hoe ze erbij zaten, de brave borsten aan de vierkante tafeltjes: grote ogen en hoofd in de nek. Eenvoudige herders in afwachting van de verlosser. Aan de andere kant, op televisie, werd het ook ineens stil. Het beeld werd zwart. Ik dacht dat de cybernetisch-digestieve muziek weer zou beginnen en klampte me vast aan de vitrine waar een paar croissants lagen te gisten, maar in plaats daarvan keerden de radiogolven terug naar de studio.

In de studio wist een nieuwslezer, bleek van schrik, niet wat hij moest doen en sloeg zijn ogen neer. Een andere camera zoomde in op een juffrouw wier strakke rok aan het zicht onttrokken werd door de balk met nieuwsberichten. Zij, de nieuwslezeres, wist wél wat ze moest doen. Met een ernstig gezicht boog ze haar rechteroor naar haar rechterwijsvinger, alsof ze wilde zeggen dat ze orders kreeg (van gene zijde, of vanaf een buitenaards schip wellicht) en kondigde aan dat ze overgingen naar verslaggever R, de allerbeste, die zich bij het Ignatiev-ziekenhuis bevond. Mijn duizeligheid werd erger. Het koude zweet stond op mijn blanke, gladde huid. R had van alle verslaggevers de meeste ervaring, zo veel dat hij zich altijd verveelde en sprak alsof hij oude sportuitslagen oplas. Met tegenzin deed hij verslag van het tijdstip waarop het slachtoffer was aangekomen bij het ziekenhuis, de weinige informatie die de artsen verstrekten, het stilzwijgen van de familie. Het was net of hij kauwgom knauwde toen hij het lijstje bekende figuren opnoemde die Akira waren komen bezoeken en bedrogen uitkwamen toen hun de toegang werd geweigerd.

Hij noemde namen op van ministers en staatssecretarissen en senatoren, die bij de ingang van het ziekenhuis stonden en allemaal behoorden tot de politieke partijen die zich rechts van het midden en ook rechts van rechts bevonden: de partijen van de President van de Republiek. Ik werd steeds duizeliger en mijn knieën begonnen letterlijk te knikken, een choreografisch hoogstandje dat papa’s kamerjas, zij het gedeeltelijk, hielp te verhullen. Verslaggever R zei dat alleen de moeder van senator Akira en een paar vertrouwelingen uit de partij in het ziekenhuis waren. En dat was het moment dat ze bij die televisiezender op het idee kwamen om zonder enige aankondiging naar de reclame te gaan. Er ging een pijnscheut door me heen toen op muziek uit een pornofilm de moderne installaties van een gloednieuwe, volautomatische fabriek in beeld verschenen, waar een ruime verscheidenheid aan hammen, saucijzen, chorizo’s, butifarras[1], bloedworsten en spek ongegeneerd voorbijtrok op de lopende band.

Net vóór het gebeurde wist ik wat er ging gebeuren. Ik had ineens buikpijn. Mijn oogleden werden zwaar, allebei. Voordat mijnheer Jaramillo’s kleine mond naar de gezondheid van mijn brave vader kon vragen, kwamen de figuren aan de tafeltjes (tot op dat moment eenvoudige herdersknapen) tot leven. Mijn rechterpupil zag ze vanuit de hoek van mijn rechteroog. Beroepslanterfanters uit de wijk, pubers van boven de twintig. Link als hongerige honden. Ik stelde me voor hoe een druppel zweet over mijn behaarde huid liep. Een van hen bespeurde mijn lichamelijke en morele indispositie en lachte besmuikt, als een hongerige hond. Hij sleepte zijn snuit vlak over de grond en keek de andere kant op toen hij zei, luid en duidelijk:

Akira dood, die teringlijer, kom nou.

Ratten zijn niet kapot te krijgen.

Kijk maar, daar heb je die klootzak:

daar staat-ie, hij komt hier om één uur ’s middags in een geruite kamerjas zijn ontbijt halen.

Hij had het over mij. Het was niet de woede of de hevige pijn of de duizeligheid of de schaamte of het week worden van de onderbuik of het effect van de alcohol in de elf cocktails of het teveel aan sport of het vleeswarenspotje of de vettige vloer of de gistende croissants of het geschater, dat klonk alsof ik tegen mijn blozende wangen werd geslagen. Dat was het allemaal niet, en het begint tijd te worden dat ik vertel waardoor ik dan zo geschokt was, voordat de geduldige luisteraar er ook nog vandoor gaat en mij hier eenzaam achterlaat. Wat er gebeurde was dat de wereld donker werd. Groot en onbekend. Dat ik niet wist waar boven en beneden was, bedoel ik. Mijn virtuoze solistenhanden lieten de vitrine met de croissants los en ik stortte, met medeneming van een mandje empanada’s en alle glazen papajasap die al klaarstonden, met een zekere gratie ter aarde, trouw gevolgd door al mijn inwendige delen.

*

Vóór ik mijn ogen opendeed voelde ik op mijn bleke wangen een briesje met een vrij sterk aroma. Bijna wilde ik ze dichthouden en blijven liggen tot een barmhartige ziel van het vrouwelijk geslacht in spierwit, gesteven uniform in een graafmachine door het park zou komen denderen en de grote (brandschone, nieuwe) bak in mijnheer Jaramillo’s zaak zou planten, dwars door tafels en vitrines, om mij op te tillen als een baby en me hoog door de straten van de wijk te dragen, terwijl ik, verzwakt maar triomfantelijk, langzaam mijn ogen opende en van boven nobel groette naar ontroerde, met zakdoeken wuivende buren, tot ik via het open raam in mijn zachte bed met de vermiljoenen fluwelen sprei werd gedeponeerd.

Dat gebeurde uiteraard niet. De lucht die me in mijn doodsstrijd vergezelde werd steeds ondraaglijker en inmiddels was ik hoe dan ook klaarwakker: als ik niet voor de rest van mijn leven deze stank wilde verdragen zou ik niet te lang mogen wachten en ter plekke, daar op de grond in mijnheer Jaramillo’s ranzige zaak, mijn pientere zwarte ogen moeten opslaan om het licht van de wereld (en dat van Miranda) te aanschouwen. Ik deed het. Ik opende ze. En ik begreep meteen waarom de wereld niet naar roosjes rook. Mijnheer Jaramillo stond me verbijsterd aan te kijken, nog zwaaiend met een enorm deksel voor op de pan tamales[2], die met hun opgewonden geborrel de muzikale omlijsting verzorgden. Ik probeerde op te staan maar het ging niet. Ik dacht dat ik aan de weke film op de vloer was blijven plakken en me alleen zou kunnen bevrijden door mijn vaders kamerjas achter te laten, die uiteindelijk deel zou worden van het linoleum, aanvankelijk voor een geruite mat zou worden aangezien en later, één geworden met de vloer, niemand meer zou opvallen.

Mijnheer Jaramillo legde het deksel op de toonbank en maakte, zwetend van de paramedische inspanning, aanstalten om me te helpen, toen ik zag dat in de deur twee vrouwen van rond de veertig met tassen in hun handen, beiden gehuld in een roze joggingpak, vol walging naar me keken. Mijn trots was sterker dan mijn duizeligheid, en nadat ik mezelf in een ingewikkelde driehoekspositie had gemanoeuvreerd en tot twee keer toe mijnheer Jaramillo’s hulp had geweigerd, legde ik mijn voorhoofd op een vitrinekastje, hees mezelf op handen en voeten, zeeg op mijn knieën, tot ik er eindelijk in slaagde mijn natuurlijke houding weer aan te nemen. Rechtop, vastberaden. De figuren aan de tafeltjes konden ieder ogenblik opnieuw beginnen te blaffen. Alsof er niets was gebeurd, in stilte biddend dat er niets meer zou gebeuren, wist ik mezelf uit de situatie te redden. Mijn kin ver vooruit, mijn hals gestrekt, herrees ik uit mijn as als de mythische vogel.

Mijnheer Jaramillo begon een zin met Maar … die hij niet afmaakte, omdat ik de deur al uit liep, de bespottelijke roze vrouwen van boven tot onderen bekeek en hun vervolgens de rug toekeerde om alleen, fronsend, de betonnen jungle te trotseren, die leek te slapen. Op de terugweg naar het ouderlijk huis gebeurde er niets noemenswaardigs. De jungle sliep verder of deed alsof. Toen ik nog één straat moest oversteken, keek ik uit de verte naar onze keurige voortuin: de perfect gesnoeide haag, de met verbeten precisie verzorgde rozen, het nutteloze bankje, het witte hek dat naar me leek te knipogen. Achter me, in het park, hoorde ik kinderen roepen. Ik draaide me om en zag ze, op voldoende afstand. Ze speelden dat ze elkaar met stokken ferme klappen op het hoofd gaven, waarbij ze veelvuldig hun tanden lieten zien (waarom waren ze niet op school? waarom waren ze geen hallucinatie? wat deden ze daar?). Ze scholden. Ze gromden. Af en toe namen ze een aanloop om, al springend, ter hoogte van elkaars oren zijwaartse trappen uit te delen.

Toen ik ze zag, begonnen mijn knieën weer te knikken. Ik moest mijn pas vertragen tot ik volledig stilstond en een druppel koud zweet (de ene na de andere, een stroompje) over mijn rug voelde lopen en verdwijnen, daarbeneden. Op de een of andere rare manier had mijn ronde, lucide hoofd dat beeld van brute, dierlijke onschuld in verband gebracht met het beeld van een ander hoofd, dat van Pedro Akira, dat met open ogen in een berg cannelloni rustte (ik had besloten dat het cannelloni was geweest, en een berg, en niets of niemand kon me daar nog van afbrengen). Zijn gitzwarte haren aan elkaar klittend van het bloed dat traag naar beneden gleed, achter de oren een bochtje maakte en uiteindelijk in de pasta droop, wat de consistentie en kleur van de saus ten goede kwam, maar de smaak niet per se. Door dat beeld begon daar, midden op straat, ineens mijn hart te bonzen en werden mijn benen slap. Opnieuw bestond het gevaar dat mijn twee knieën het unisono zouden begeven en me tegen het harde plaveisel zouden doen smakken, waar me een wisse dood wachtte onder de zware stokken van de hoop der natie.

Maar ik wist me op tijd te herstellen. Met dank aan mijn voortreffelijke lichamelijke conditie. Mijn topsportersdiscipline en mijn reflexen, bedoel ik. Ik ademde in. Ik ademde uit. Ik was sterk. Toen ik bijna bezweek, toen mijn lijf zich over de grond dreigde uit te spreiden, stak ik de straat schuin over, heel snel, alsof boven mij, hoog in de lucht, de donkere schaduw van de Dood hing, of die van een vogel van aanzienlijke omvang. Vluchtend voor die schaduw als de klokkenluider van de Notre Dame, maar dan zonder kathedraal en overdag, bereikte ik eindelijk mama’s rijtjeshuis en verschool me onder het afdakje, leunend tegen de deur. Trillend haalde ik mijn sleutels uit mijn zak en toen het slot meegaf, gaf ook ik mee. Als een prinsesje viel ik met mijn volle gewicht in zwijm op het tapijt. De koperen frutsels op tafel, de multomappen en een vaas nam ik mee in mijn val. Ik dacht dat mijn vader me zou horen en zijn arme zoon zou komen redden. Ik dacht dat we, als alles voorbij was, gezeten aan de ronde keukentafel, samen de orde zouden hervinden die we die ochtend waren kwijtgeraakt, en de hervonden grondvesten van de huiselijke harmonie zouden verstevigen. Schitterend voor het nageslacht in een scène over manhaftige morele standvastigheid, met momenten van tederheid en een dramatische toets in de vorm van zonnestralen die naar binnen schenen door de ranzige bovenlichten in de keuken. Maar ook dat gebeurde niet.

Ik lag ik weet niet hoelang op het tapijt. Lang genoeg in ieder geval om met één voet de deur dicht te doen en te oefenen op het kwijnend gezicht dat ik zou moeten opzetten wanneer mijn vader naar beneden kwam. Met een vredige glimlach fantaseerde ik hoe, als mijn grimas overtuigend was, de gedenkwaardige scène die de titel Twee mannen in een keuken zou dragen, voorafgegaan zou worden door nog een andere scène met een weergaloze tragische zeggingskracht, waarin ik eindelijk de verloren liefde van mijn vader (die ik zo hard nodig had nu ik op dat tapijt stof lag in te ademen) zou herwinnen. In die nog ontbrekende scène, die eenvoudigweg Gerechtigheid zou kunnen heten, rende mijn vader met bonzend hart de trap af, knielde bij me neer, legde mijn hoofd in zijn schoot en keek me, zijn linkerhand op mijn bleke voorhoofd, een ogenblik aan met grenzeloze liefde, bedwong een traan, hief zijn rechtervuist op en richtte een hartverscheurende, bestraffende kreet tot de hemelen om alles wat me was aangedaan. Om alles. Een roep om gerechtigheid.

Die tweede scène had evenmin plaats: er was alleen stilte, en er waren piepkleine deeltjes tapijt, die voor mijn open ogen zweefden alsof ze me konden zien en vervolgens nieuwsgierig aan een reis door de krochten van mijn neus begonnen. Het was duidelijk dat mijn vader niet naar beneden zou komen zolang ik daar op de grond lag. Toen er niets anders meer op zat, kwam ik moeiteloos, in een oogwenk, overeind, alsof in de koude schemer van het huis alles lichter en gemakkelijker was. Weerspiegeld in het glas waarachter zich de in pastelkleuren geschilderde voorstelling van extatische, feestende odalisken (een erfstuk van mama) bevond, streek ik de geruite kamerjas glad en kamde mijn weelderige haardos van rechts naar links, aldus mijn ronde, glanzende hoofd toedekkend. Ik was klaar. Ik begon aan de klim en schraapte mijn keel een paar keer om mijn vader te waarschuwen dat ik eraan kwam – zodat hij me met open armen kon ontvangen – om hem te vertellen over de fysieke ongemakken die me hadden belet brood te kopen. Om hem in te lichten over de vreselijke gebeurtenissen waarover de televisie in de winkel van mijnheer Jaramillo had bericht.

Hij zou in zijn werkkamer zitten, mijn vader, en modelvliegtuigjes bouwen of postzegels sorteren of zijn bonsais snoeien. Hij zou een minuscuul pincet en een loep in zijn handen hebben, inmiddels al ongeduldig vanwege het brood. Ach, mijn arme, afgeleefde wijze. Ik zou hem aankijken met de tederheid die een zoon, een afgeleefde wijze of een niet al te grote hond ten deel valt: met de tederheid die enkel een vader geldt. Op de laatste trede voor de overloop schraapte ik nog eens mijn keel.

*

De werkkamer was leeg. Zonder stil te staan bij de gevolgen liep ik verder en (o, fatum in de vorm van een ragfijn marmeren beeld) mijn vader lag nog steeds in bed. Een gespannen rust nam bezit van bijna al mijn zenuwen. Ik observeerde hem alsof de tijd er niet meer toe deed, alsof we ons in een verre toekomst buiten de tijd bevonden, waarin de wereld al was vergaan, en alsof er alleen maar dit was: hij, liggend op bed, half opgericht tegen de houten rugleuning, één knie opgetrokken, zijn marmeren blik op het raam gericht, en ik, eveneens van marmer, staand aan de andere kant van het bed, in de gang, inspiratieloos, kijkend naar hem.

Er viel lange tijd geen woord tussen ons.

Akira is neergeschoten, zei hij uiteindelijk, zonder zich naar me toe te draaien. Ik zei nog steeds niets. Langzaam maar zeker zette de tijd zich weer in beweging. Na een paar seconden werden we weer levende wezens (mensen), dankzij Pedro Akira’s vergoten bloed. We ademden de koude van het huis in. Buiten, ergens in een ziekenhuis, lag de hoeder van de armen met stemmig gelaat op een witte brancard, half of helemaal doodgebloed, half levend of half dood of hartstikke dood, omringd door vrouwen van diverse formaten, die ongetwijfeld hartverscheurend om hem, om de grote Pedro Akira, schreiden. Akira, die nu de neergeschoten en mogelijke martelaar Akira was, maakte ons nog droeviger. En dwong ons elkaar aan te kijken. En terwijl ik naar zijn warrige, vuilwitte haren keek, besefte ik dat mijn vader, het marmeren beeld, het helemaal niet kon weten, van Akira en de cannelloni. Hoe kon hij het weten als hij zijn witte bed niet uit was geweest en de televisie sinds de verschrikkelijke stortregens van 1989 niet meer werkte? Telepathische krachten? Een rechtstreekse verbinding met God? Een tijd en ruimte overwinnende intuïtie?

Een transistorradio. De oude transistorradio, die alleen tevoorschijn kwam wanneer iemand in de buurtwinkel gewag maakte van een gebeurtenis die volgens de kranten en de televisie een mijlpaal was in de Vaderlandsche Geschiedenis. Als ik me niet vergis verscheen het radiootje in mijn vaders handen naar aanleiding van de volgende grote gebeurtenissen:

Moord op presidentskandidaat oppositie, 1983.

Gelijkspel nationaal elftal, 1990.

Moord op presidentskandidaat oppositie, 1991.

Etappewinnaar wielerronde, 1992.

Moord op presidentskandidaat oppositie, 1993.

Zilveren medaille speerwerpen Pan-Amerikaanse Spelen, 1994.

Moord op monarchistische presidentskandidaat, 1995.

Miss Universe nationale klederdracht, 2002.

Vals alarm pauselijk bezoek, 2007.

Buurtbewoners sloegen alarm en papa nam zijn Duitse transistorradiootje ter hand. Zo openbaarde de Geschiedenis met een hoofdletter zich bij ons thuis. Maar dit keer zag ik het zwarte kastje noch de antenne die tot het plafond kwam. Misschien had hij het onder het bed verstopt, of misschien had mijn vader bij zijn transformatie tot pratend beeld wel echt telepathische krachten gekregen en had hij geen radiogolven meer nodig om alles te weten, en in dat geval kon hij in zijn koude, marmeren hoofd al mijn gedachten volgen. Ik bad dat ik ongelijk had. Ik geloofde niet dat hij lachte. Staand in de gang, mijn blik strak op de plankenvloer, wilde ik hem bijna op mondelinge, verheven wijze mijn lotgevallen schilderen. Ik kon me nog net op tijd inhouden. Ik sloeg het beeld aandachtig gade. Het keek nog steeds bloedernstig uit het raam. Stilte was het enige wat het wilde. En dat wilde het terecht, daar in dat koude schemerdonker dat ons beiden omsloot. Het leek het enige wat ons kon genezen. Stilte. Het enige wat ons kon verlossen uit deze wereld, die ons nu somber en vreemd voorkwam.

Verslagen liep ik zonder iets te zeggen naar mijn bed. Ik strekte me uit op de vermiljoenen sprei. Het werd nog wat kouder in huis en ik bedacht dat je liggend onmogelijk in elkaar kunt zakken. Ik hoorde geen geschater.

[1] Kleine pittige worstjes, specialiteit aan de noordkust van Colombia.

[2] Pakketjes van bananenblad met hartige vulling.