Helene Tursten

Irene Huss
-
De duivel in het glas

Vertaald uit het Zweeds door Erica Weeda

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van de Zweedse Cultuurraad te Stockholm

Oorspronkelijke titel Glasdjävulen, verschenen bij AlfabetaAnamma

Published by agreement with Leonhardt & Høier Agency A/S, Copenhagen

Oorspronkelijke tekst © Helene Tursten 2002

Nederlandse vertaling © Erica Weeda, via het Scandinavisch Vertaal- en Informatiebureau Nederland en De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Alexandra Aristarhova

isbn 978 90 445 2338 6

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Hoofdstuk 7

Op de Nils Ericsonplats nam Irene de bus naar Säffle. Dat was enerzijds heel wat goedkoper dan autorijden en anderzijds minder vermoeiend. Ze had zich voorgenomen om te relaxen in de bus en lekker te gaan zitten lezen. Voorzien van de krant van die dag, een net gekochte pocket, een thermosfles met koffie en twee boterhammen, stapte ze even voor tienen in de bus. De zon straalde aan een wolkeloze lucht. Het was nog maar vijf graden boven nul, maar toch kon je al voelen dat het een zachte dag zou worden. Misschien wel de eerste voorjaarsdag, eindelijk. De vogeltjes die zongen in de struiken voor het politiebureau leken in elk geval overtuigd dat de lente eraan kwam.

Nog voor ze de krant of het boek had kunnen openslaan, viel ze in slaap.

Ze werd pas wakker toen de bus de halte voor het station van Säffle verliet. Met door de slaap nog wat verdoofde vingers schonk ze koffie in de bekerdop van de thermosfles en ze nam een slok. Het was lunchtijd en de twee half geplette boterhammen met kaas smaakten zalig.

Terwijl ze de laatste slok koffie dronk, dacht ze terug aan het telefoongesprek van die ochtend met de ex-vrouw van Jacob Schyttelius. Irene had haar rond half acht gebeld.

De telefoon was nog maar twee keer overgegaan of de vrouw nam al op. ‘Jaa?’

Haar stem klonk zwak en onzeker.

‘U spreekt met rechercheur Irene Huss. Ik ben bezig met het onderzoek naar de moord op uw ex-man en zijn ouders. Ik vroeg me af of u in de gelegenheid bent om me vandaag of morgen te ontmoeten’, begon Irene.

Het bleef lang stil. Irene dacht al dat de vrouw aan de andere kant zou opleggen, maar toen werd de stilte verbroken.

‘Dat wil ik niet’, fluisterde Kristina Olsson.

Een tel later begon ze te snikken. Even weifelde Irene, maar ze besloot vol te houden.

‘Ik begrijp dat dit allerlei emoties oproept, maar ik wil u toch dringend vragen om met me te praten. Het is een afschuwelijk misdrijf dat we onderzoeken en we hebben geen enkel aanknopingpunt. Ondanks alles kende u Jacob goed en …’

‘Ik weet het niet. Ik weet het niet!’

Het laatste klonk als een wanhoopskreet. Diep van binnen begon Irene zich af te vragen of Kristina Olsson wel helemaal in orde was. Jacobs ex-vrouw gedroeg zich erg vreemd en Irene besloot dat dat reden te meer was om de vrouw zo snel mogelijk te ontmoeten.

‘Wat komt u het best uit? Vanmiddag of morgenmiddag?’ vroeg ze kalm maar vastbesloten.

Opnieuw bleef het lang stil, maar uiteindelijk klonk er een gelaten zucht en fluisterde de dunne stem: ‘Vandaag na twee uur.’

Het verbaasde Irene hoe slecht de verbinding tussen Göteborg en Karlstad was. De eerste trein had ze al gemist en de tweede vertrok veel te laat. Gelukkig had ze de bus naar Säffle nog gehaald. Maar ze kon niet met de bus terug, want de laatste vertrok om half drie uit Karlstad. Er ging echter nog wel een trein om even voor vijf. Die moest ze dan maar nemen.

De bus wurmde zich tussen de geparkeerde taxi’s door en stopte voor het hoofdstation van Karlstad. Vanaf het station nam Irene een taxi omdat ze niet bekend was in Karlstad en geen idee had waar de Sundstavägen lag. De taxi stopte voor een drie verdiepingen tellend flatgebouw van gele baksteen. Het gebouw was al vrij oud, maar de buurt zag er verzorgd en goed onderhouden uit.

Irene drukte op de bel naast het naambordje met k. olsson erop. De intercom kraakte. Irene boog naar voren en zei: ‘Irene Huss hier.’

Er kwam geen antwoord, maar het slot zoemde en klikte, en Irene duwde de deur open.

De opgang was schoon en netjes, maar kon wel een likje verf gebruiken. Er was geen lift en dus moest ze de trap nemen naar de derde verdieping.

Toen Irene in het bovenste trapportaal kwam, deed Kristina Olsson de deur, die al op een kier stond, helemaal open. Irene bleef als aan de grond genageld staan toen ze de vrouw in de deuropening zag. Op de foto’s die Irene had gezien was er nauwelijks enige uiterlijke gelijkenis tussen Jacob en Rebecka, maar Jacob en Kristina hadden heel goed broer en zus kunnen zijn. Dezelfde tengere lichaamsbouw en hetzelfde lichtblonde haar. Maar direct daarna schoot de gedachte door Irenes hoofd dat niet alleen Jacob en Kristina op elkaar leken; Jacob leek te zijn getrouwd met een jongere uitvoering van zijn moeder.

Kristina had haar schouderlange haar samengebonden in een lage paardenstaart. Op haar gezicht was geen spoortje make-up te bekennen. Ze had een mooie, zij het wat bleke teint. De bleekheid werd versterkt door de donkere kringen onder haar ogen. Of misschien was het de licht poederroze twinset die haar bleek maakte. De rechte grijze rok maakte haar er ook niet fleuriger op, maar tot Irenes verbazing gold dat niet voor haar schoeisel. Aan haar voeten droeg ze knaloranje gehaakte pantoffels.

Kristina Olsson probeerde haar rug te rechten en dwong een grimas tevoorschijn die een glimlach moest voorstellen. De hand die ze uitstrekte trilde van de zenuwen. Toen Irene haar begroette, voelde ze dat hij ijskoud was. Een onbehaaglijk gevoel, alsof je de dood een hand gaf.

Kristina stapte opzij om Irene binnen te laten in het halletje.

Het eerste wat Irene opmerkte was de zwakke geur van Ajax die haar tegemoetkwam. Aan de kapstop hingen een donkerblauwe wollen mantel en een mosgroen, gewatteerd jack. Eronder stonden een paar stevige bruine wandelschoenen en een paar halfhoge zwarte laarzen. Op de hoedenplank zag ze een zwarte wollen baret liggen.

In de hal lag een vrolijk gekleurd vloerkleed van een type dat Irene vaag bekend voorkwam. Toen ze de woonkamer binnenging en het vloerkleed van gevlochten repen stof onder de salontafel zag, schoot het haar te binnen: de vloerkleden in Kristina’s flat waren vast door dezelfde persoon gemaakt als het kleed in de hal van de pastorie in Kullahult.

Irene nam plaats op de oncomfortabele, met gele zijde beklede bank. Kristina ging op het puntje van de bijpassende stoel zitten. Wat een wonderlijk ameublement voor een relatief jonge vrouw, dacht Irene.

‘Het is een fraai gezicht als de zon op dat mooie vloerkleed schijnt’, begon ze het gesprek.

‘Ja’, luidde het toonloze antwoord.

Irene besloot niet meteen de moed op te geven, maar ging verder: ‘Hebt u het zelf gemaakt?’

‘Nee, mijn zus.’

‘Er ligt net zo’n vloerkleed in de hal bij uw voormalige schoonouders. Heeft uw zus dat ook gemaakt?’

‘Ja.’

Irene wist de zucht die haar wilde ontsnappen nog te smoren en besloot direct ter zake te komen.

‘We hebben wat losse eindjes en vage ideeën in ons onderzoek, maar het wordt bemoeilijkt door het feit dat we geen motief kunnen vinden. Hebt u enig idee wat dat kan zijn?’

Als antwoord schudde Kristina haar hoofd en Irene zag dat er tranen in haar ogen stonden. Waarom was ze zo nerveus? Of was ze zo labiel dat ze niet over haar ex-man kon praten?

Nog steeds had er niets in de kranten gestaan over de pentagrammen op de beeldschermen, maar waarschijnlijk was het een kwestie van tijd voor iemand iets zou lekken. Irene besloot het te proberen met het satanistenspoor.

‘Wist u dat Jacob zijn vader hielp bij het opsporen van satanisten via internet?’

Kristina schrok en sperde haar ogen wijd open. Ze leek iets te willen zeggen, maar zakte in elkaar en knikte alleen maar.

‘Kunt u daar iets over vertellen?’

Weer knikte Kristina als een welopgevoed schoolmeisje, maar het duurde vrij lang voor ze begon te spreken met haar zwakke stem.

‘Dat was het idee van zijn vader. Na de brand. Ze staken de zomerkapel in brand. De satanisten, bedoel ik …’

Ze liet haar zin onafgemaakt en wierp Irene een hulpeloze, vertwijfelde blik toe met haar grote, grijsblauwe ogen. Toen volgde er voor het eerst een zin die zo lang was dat Irene merkte dat ze met een Norrlands accent sprak. Hoe kan iemand als zij in het onderwijs werken, schoot het door Irenes hoofd. Alsof ze haar gedachten had gelezen, zei Kristina: ‘Ik ben met ziekteverlof sinds … de moord … moorden.’

‘Was u betrokken bij de jacht op de satanisten?’

‘Nee, ik weet niets van computers.’

Haar stem stierf weg en ze keek omlaag naar haar dichtgeknepen handen.

‘Hadden Jacob en u nog contact na de scheiding?’

‘Nee.’

‘Hebt u Sten en Elsa nadien nog ontmoet?’

‘Nee.’

Het was vreemd te zien dat Kristina volkomen gebroken leek, hoewel ze blijkbaar de afgelopen maanden geen contact meer had gehad met Jacob of zijn ouders.

‘Wanneer hebt u Jacob voor het laatst gesproken?’

‘In juli. Toen was alles geregeld … na …’

‘En wanneer hebt u voor het laatst iets van zijn ouders gehoord?’

‘In juni. Zijn vader belde, hij was … geschokt … omdat we … dat we zouden …’

Ze begon zachtjes en vertwijfeld te huilen. Ze leek het woord scheiding niet eens over haar lippen te kunnen krijgen. Het beslissende punt naderde en daar moest een antwoord op komen.

Irene gaf Kristina de tijd om zich te vermannen en vroeg toen: ‘Waarom zijn Jacob en u gescheiden?’

Kristina rechtte haar rug en haalde diep adem voor ze op de uitademing antwoordde: ‘Hij wilde geen kinderen.’

Dat was niet echt het antwoord dat Irene verwacht had. Kristina keek haar niet aan, maar staarde naar een punt achter Irenes rug. Ze beet hard op haar onderlip om te voorkomen dat die zou gaan trillen.

‘Maar hij was leraar, dan moet je toch wel van kinderen houden?’ zei Irene nogal schaapachtig.

‘Ja, dat deed hij ook wel. Maar hij wilde zelf geen kinderen.’

Merkwaardig. Irenes hersenen draaiden op volle toeren, maar ze wist niet goed wat ze met die informatie aan moest.

‘Maar er was geen andere vrouw in het spel?’ vroeg ze, bij gebrek aan beter.

‘Nee.’

Opnieuw zat Kristina met haar hoofd gebogen, alsof ze een vonnis of straf verwachtte.

Nu pas werd Irene zich bewust van het motief op het geborduurde schilderij dat boven de tv hing. Het was een Christusbeeld. Een met licht omgeven gestalte met zijn handen opgeheven in een zegenend gebaar naar de toeschouwer. Toen Irene haar hoofd draaide, kon ze door de halfopen deur in de slaapkamer kijken. Boven het hoofdeind van het bed hing een eenvoudig kruis van een lichte houtsoort. Verder waren de muren kaal.

‘Hebt u dat schilderij geborduurd of uw zus?’ vroeg Irene terwijl ze naar het Christusbeeld knikte.

‘Ik. Mijn zus weeft.’

‘Uit welke plaats in Norrland komt u?’

‘Vilhelmina. Hoewel we vaak verhuisd zijn. Mijn vader was prediker.’

‘Prediker? Binnen de pinkstergemeente of zo?’

‘Hij … wij waren laestadianen.’

Irene herinnerde zich vaag iets van de godsdienstles op school over een strenge geloofsgemeenschap die in de negentiende eeuw in Norrland werd gesticht. Was het niet zo dat zij geen gordijnen mochten hebben? Kristina had mooie, los geweven witte gordijnen voor haar ramen.

‘U zegt “waren” laestadianen. Bent u dat niet meer?’

‘Nee. Mijn oudere zus verliet de gemeenschap om over te stappen naar de Zweedse kerk. Ze is predikant en werkt hier in Karlstad.’

‘Bent u daarom hiernaartoe verhuisd?’

Er was een lichte aarzeling zichtbaar in Kristina’s ogen, maar toen knikte ze gedecideerd.

‘Heet ze ook Olsson?’

‘Ja, Kerstin Olsson. Ze is nooit getrouwd.’

‘Wonen uw ouders nog in Norrland?’

‘Mijn vader is dood. Moeder woont vlak bij onze broer, in de buurt van Vittangi.’

‘Hebt u nog meer broers of zussen?’

‘Nee.’

Irene haalde onbewust diep adem voor ze de volgende vraag stelde: ‘Was u degene die wilde scheiden of Jacob?’

‘Ik.’

Opnieuw keek Kristina omlaag naar de dichtgeknepen handen op haar schoot.

‘Omdat hij geen kinderen met u wilde?’ vroeg Irene om de zaak wat scherper te krijgen.

Kristina antwoordde niet, maar knikte alleen, zonder op te kijken.

Het leek onmogelijk om de juiste vragen te stellen bij haar. En ook al stelde Irene de juiste vragen, dan leek het een hopeloze zaak om de juiste antwoorden te krijgen. Verborg ze iets? Irene kreeg geen hoogte van haar.

Irene liep terug naar het centrum. Ze volgde de borden en haar goede richtinggevoel. Het was heerlijk om de stralende voorjaarszon te voelen, ook al gaf die niet veel warmte meer nu het tegen zonsondergang liep. Het was een paar graden kouder dan in Göteborg. Hier en daar lagen nog vuile sneeuwhopen.

Onder een brug die ze passeerde, stroomde een glinsterend water. Er zwommen kwekkende eenden en op de oevers waggelden gakkende Canadese ganzen. Ze had geen idee hoe die rivier of stroom heette. Hoewel de familie van Krister in Säffle woonde en ze met haar gezin vaak ’s zomers een paar weken in het vakantiehuisje van haar schoonouders in de buurt van Sunne had doorgebracht, was ze hooguit drie keer in Karlstad geweest. Eigenlijk jammer, want het was een mooie stad met veel water en allerlei leuke winkels.

Terwijl ze langs de etalages slenterde, merkte ze ineens dat ze honger had. De trein ging pas over een half uur, dus ze had nog tijd om wat te eten.

Langgeleden hadden Krister en zij de kinderen ooit mee uit eten genomen naar een knus restaurantje aan de Stora Torget. Het stond aan dezelfde kant van het plein als het protserige stadhuis, herinnerde ze zich, maar dan in een zijstraatje. Hoewel ze er niet meer dan een vaag beeld van had, slaagde ze er zonder veel moeite in het restaurant Källaren Munken, de monnikskelder, te vinden.

Toen ze door de zware deur naar binnen stapte en de versleten stenen trap af liep, herkende ze de kelder met zijn hoekjes en gangetjes. Natuurlijk was het restaurant opgeknapt sinds haar vorige bezoek, maar het had zijn gezellige sfeer behouden.

De ober wees haar een tafeltje aan met een witlinnen kleed erop. Hij kon de dagschotel aanbevelen: geroosterde ridderforel met amandelaardappelen en bieslooksaus. Irene besloot zijn advies op te volgen en bestelde er een glas bier bij. Na het gesprek met Kristina Olsson snakte ze naar een biertje. Of misschien wel twee. Het zelfgebakken brood dat erbij werd geserveerd was zo vers dat de boter smolt toen ze het besmeerde. Met een gevoel van welbehagen nam ze een hap en ze probeerde niet te denken aan het gesprek dat ze zojuist had gevoerd. Ze sprak met zichzelf af dat dat kon wachten tot ze in de trein zat. Dan had ze er alle tijd voor.

Was Kristina Olsson geestesziek? Het antwoord was waarschijnlijk ‘nee’, maar met het voorbehoud dat ze op het randje van een zenuwinstorting leek te balanceren. Als ze die niet al had gehad, maar dat was moeilijk te bepalen voor een leek.

Verborg ze iets?

De vraag drong zich opnieuw op. Irene raakte er steeds meer van overtuigd dat dit het geval was. Maar wat verborg ze? En waarom? Waar was ze bang voor?

Ineens schoot Irene te binnen dat ze vergeten was Kristina te vragen of zij zelf bedreigd was. Hoe kon ze zo’n voor de hand liggende vraag vergeten? Of misschien was het niet zo voor de hand liggend, aangezien Kristina al ruim negen maanden geen enkel contact met Jacob of zijn ouders had gehad.

Zou het iets te maken hebben met Kristina’s achtergrond? Irene had begrepen dat zij en haar broer en zus streng godsdienstig waren opgevoed, maar dat zowel Kristina als haar zus zich had losgemaakt van hun vroegere geloof. Desondanks waren ze allebei nog steeds diepgelovig. Kristina’s hele flat droeg de signatuur van iemand die een christelijk geloof met een ascetische inslag aanhing. Hoewel ze gordijnen had.

Irene nam zich voor dat ze het laestadianisme eens zou opzoeken in een encyclopedie. Zelf was ze niet bijzonder geïnteresseerd in religieuze vraagstukken, maar in het onderzoek waar ze nu mee bezig waren, had ze haar eigen onkunde al een paar keer als hinderlijk ervaren. Vermoedelijk was de familie Huss ongeveer even religieus als de meeste andere mensen in Zweden. Ze gingen naar de kerk bij doopplechtigheden, bruiloften en begrafenissen. Anders nooit.

En als tegenwicht tegen al die christelijke geloofszaken met laestadianen, conventen en wat dies meer zij, was er satanisme opgedoken. Hoe relevant was dat negatief van het christendom voor het onderzoek? Er waren sporen, maar hadden die iets te betekenen?

De vragen maalden door haar hoofd, zonder dat ze er een zinnig antwoord op kon vinden.

Toen ze op het centraal station van Göteborg uitstapte, viel haar oog direct op de net van de pers gerolde GT, die met grote letters kopte: extra editie! extra editie! satanistenspoor in drievoudige moord!