Pelle Sandstrak

Mr. Tourette en ik

Vertaald uit het Zweeds door Janny Middelbeek-Oortgiesen

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Sommige details, omstandigheden en namen zijn veranderd.

Oorspronkelijke titel Mr Tourette och jag, verschenen bij Bra Böcker ab

Oorspronkelijke tekst © Pelle Sandstrak, 2008

First published by Bra Böcker ab, Malmö, Sweden. All rights reserved.

Eerste Nederlandse editie © Janny Middelbeek-Oortgiesen en

De Geus bv, Breda 2010

Deze editie © De Geus bv, Breda 2012

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © iStockphoto.com

isbn 978 90 445 2347 8

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Internet: www.degeus.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de derde druk, 2011

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Voor heel mijn grote en kleine familie

Ik heb van geen van mijn daden spijt,

ik heb alleen spijt dat ik erover verteld heb.

Knut Hamsun

Deel 1

Feiten 1965

In Vietnam worden Amerikaanse troepen ingezet.

Malcolm x wordt vermoord.

Aleksej Leonov maakt als eerste mens een ruimtewandeling.

Boeing besluit om de 747 in serie te gaan produceren.

Chrysler besluit door te gaan met de Darthserie.

Wayne Gretzky wordt vier jaar.

Ik word geboren.

Het Dorp

Het Dorp ligt in een dal. Het Dorp wordt in twee even grote stukken verdeeld door, volgens de lokale krant, Europa’s beste zalmrivier. ’s Winters telt Het Dorp drieduizend inwoners, ’s zomers dertienduizend toeristen, waarvan tienduizend zalmvissers. Behalve door een aantal onderwijzers, een dokter, een paar veeartsen en een tandarts wordt het straatbeeld hoofdzakelijk door boeren gedomineerd.

Op de vliegtuigkaart is Het Dorp de laatste buitenpost voordat het vliegtuig Scandinavië verlaat en links afslaat naar IJsland, Groenland, Canada en de Verenigde Staten. Daar houden Het Dorp, het schiereiland en Scandinavië op en ervoor in de plaats komen mist en een grijze, regenachtige Atlantische zee zo ver het oog reikt, en het oog reikt niet zo ver omdat het driehonderd dagen per jaar regent. Maar mocht de zon in de zomer schijnen, dan wordt het gemakkelijk vijfentachtig graden warm en verandert het dal in de grootste heteluchtoven ter wereld.

Naast harken in de tuin, vissen, en kinderen verwekken, bestaat het grootste vermaak uit één keer per jaar getuige zijn van de trek van de zalmen tegen de rivier op. We nemen thermoskannen, wafels en campingstoelen mee en installeren ons midden op de brug om naar de eerste zalmentrek van het jaar te speuren. Drie uur later zijn we hopelijk ook dit jaar weer van de trek getuige geweest. Het zalmfestival vormt de periode dat mensen elkaar leren kennen of uit elkaar gaan, waarna ze doorgaan met pielen in de tuin of met elkaar in de slaapkamer.

Mensen worden dus geboren en ze gaan dood, en de meeste in Het Dorp zijn warme, aardige mensen die het beste met elkaar voorhebben. Het beste, wat voor de meesten het grote tijdloze geroddel is dat elke dag ontkiemt, maar zelden uitsterft.

Onze school bestaat uit vier gebouwen – twee rode en een grijs, en een overdekt zwembad.

Op school zaten we met z’n achttienen in de klas. In het laatste jaar verdwenen er drie van ons: de Same nam de rendierteelt over, Erik Ontwikkelingsland verhuisde naar Kenia en de derde vertrok naar zee, of verdronk vrijwillig.

This is your captain speaking

(1976) Ik zit bij gate 7, vlak bij de deur. De wiskundeleraar draagt weer dat grijsbruine manchester jasje dat op mensenhuid lijkt. Hij lijkt op een kangoeroe met een Robin Hoodkapsel, of op een Robin Hood in kangoeroegedaante. Ik bedenk dat ik de wiskundeleraar vermoedelijk nooit in iets anders heb gezien dan in die stomme mensenhuid. Ik denk gedachten waarvan ik niet wist dat ze bestonden.

Ik blader snel het wiskundeproefwerk door. Het is waarschijnlijk niet zo vreselijk goed gegaan, ook deze keer niet. Ik ben er de laatste tijd met mijn hoofd niet helemaal bij.

‘Ging toch best goed’, zegt De Kangoeroe zonder mij aan te kijken.

De Kangoeroe vist elke donderdag samen met mijn vader op zalm. De Kangoeroe mag mij niet, maar hij mag mijn vader wel; iedereen mag mijn vader, dus vanwege mijn vader zal De Kangoeroe wel doen of hij mij mag.

This is your captain speaking.

Na de lunch krijgen we vrij. De taallerares krijgt haar derde kind en ze hebben nog geen vervanger kunnen vinden. We krijgen vrij als we beloven dat we thuis gaan leren. Iedereen belooft dat hij thuis gaat leren. We moeten een klein verhaaltje van vijf zinnen schrijven over iets wat we leuk vinden. Dus wanneer de taallerares – die dus haar derde kind krijgt en getrouwd is met De Kangoeroe – zegt dat we vijf zinnen moeten opschrijven over iets wat we echt leuk vinden, bedenk ik dat ik eigenlijk niet weet wat ik echt leuk vind. Ik zeg naar waarheid: ‘Ik weet wat ik leuk vind, maar niet wat ik echt leuk vind.’

‘Bedenk maar iets’, zegt ze dan.

Boeing 747 ready for take-off, denk ik zonder het eigenlijk te denken. Ik denk opnieuw ready for take-off, en daarna vreemde gedachten, gedachten waarvan ik niet wist dat ze bestonden.

Een uurtje later vind ik midden op de weg een stuk ijs. Het doet denken aan een transparante ijshockeypuck. Ik geef er voorzichtig een schop tegenaan. Het glijdt, het glijdt mooi, zacht, goed, mooi. Börje Salming in zijn eentje in de ijshockeyring. De puck, de ring, Börje Salming en ik. Ik probeer de puck de hele weg van school naar huis vóór me te houden, tot het hek bij ons huis. Dat gaat goed, dat loopt lekker, dat glijdt mooi, heel gemakkelijk. Ik verlies het stuk een paar keer bijna, maar vang dat tamelijk stijlvol op door in een reflex mijn linkervoet in te trekken. Het lukt me om het stuk ijs precies naar me toe te halen voordat de oplegger met hout mijn ene heup op zo’n halve meter passeert. De vrachtwagenchauffeur heeft niet eens de fut om te toeteren; het is immers dinsdag, hij begint er zeker aan gewend te raken. Afgelopen vrijdag verloor ik het stuk ijs al bij de winkel. Maar nu, nu zie ik het doel al, honderd meter voor me: het hek. Het gaat goed, het loopt lekker, de puck glijdt mooi, stijlvol, persoonlijk record. Zo meteen nog maar vijftig meter te gaan, vijfenveertig, vijfendertig, twintig, vijftien … opeens is er op de achtergrond een geluid … nog tien meter tot het hek, acht … het geluid wordt luider … nog vijf meter … mijn lijf verstijft, mijn nek spant aan, mijn rug recht, mijn ogen staren, mijn hoofd wendt zich zachtjes naar boven, naar het oosten. Het geluid komt achter de wolken naderbij – vier straalmotoren op weg naar Het Dorp, over Het Dorp, verder naar het westen, over de Atlantische Oceaan.

This is your captain speaking.

Ik blijf voor het hek van ons huis staan. Ik kijk omhoog naar de wolken, mijn lichaam gespannen, ik concentreer me. Misschien eten de passagiers op dit moment kip, pruimedantentaart als nagerecht, misschien mogen ze kiezen tussen koffie en thee. De gezagvoerder en de co-piloot drinken koffie en eten een puddingbroodje, maar beginnen pas aan de kip als ze zeker weten dat de automatische piloot zijn werk naar behoren is gaan doen. Ze corrigeren de navigatieradar, bedienen de instrumenten, turen naar land, kijken naar beneden, kijken naar Het Dorp, zien Het Dorp, zien mij, zien dat ik daar vlak naast het hek in de houding sta en opkijk naar hun Boeing 747, en gedachten denk waarvan ik niet wist dat ze bestonden.

Ik heb mijn schoenen uitgetrokken en van elke schoen een vliegtuig gemaakt, waarbij de schoenpunt de cockpit is, de schoen zelf de cabine, en de schoenveters de vleugels zijn. De schoenveters trek ik van de schoenen naar opzij, zoals vleugels horen te zitten, anders stort het vliegtuig neer. Ik ga midden tussen de schoenen staan, strek mijn armen uit, kijk omhoog naar de Boeing en volg het vliegtuig totdat het achter de wolken ver boven zee verdwijnt.

Ik trek mijn schoenen weer aan en loop door het hek naar het huis waarin we wonen. Ik kan het niet opbrengen mijn veters te strikken, die laat ik gewoon achter me aan slepen, dat maakt niet uit. Ik heb ook een beetje hoofdpijn, en een stijve nek. Mijn zusje komt me in de hal tegemoet en vraagt nieuwsgierig, oprecht nieuwsgierig: ‘Waarom deed je zo bij het hek?’

‘This is your captain speaking’, antwoord ik terwijl ik naar mijn kamer loop.

Ik ga op bed liggen, trek mijn sokken uit, probeer mijn tenen te draaien om te testen hoe ver ze uit elkaar kunnen voordat het te veel pijn doet. Want als de voet zelf de cabine is, de enkel de cockpit en de tenen de vleugels …

De vraag van mijn zusje komt opnieuw op: ‘Waarom deed je zo bij het hek?’

Geen idee. Maar ik weet wel wat er gebeurt als ik bij het hek niet zo doe:

Dan springen mijn hersens uit mijn hoofd, als een torpedo op zoek naar het vliegtuig, ze treffen het vliegtuig, richten een bloedbad aan, het vliegtuig stort recht op Het Dorp neer, in tienduizend stukken, in tienduizend mensenstukken, iedereen gaat dood. En dat is allemaal de schuld van mijn hersens.

Het ergste is dat het ook in de lokale krant zal komen te staan. Mijn vader en moeder zitten leuk en gezellig aan het ontbijt, en midden in de gezelligheid slaan ze de krant open waarin wordt verteld dat de hersens van hun zoon een Boeing 747 hebben laten neerstorten die toevallig boven Het Dorp vloog. Ze zullen zich schamen, ik zal me schamen, en op school zullen de leraren en de leerlingen roepen dat mijn hersens het vliegtuig hebben laten neerstorten, aan honderden mensen het leven hebben gekost, ja, raap de stukken van de lijken zelf maar op, stomme debiel. Maar ik wil onderweg van school naar huis geen stukken van lijken oprapen, ik wil liever ijshockeyen.

Ik vind mijn schoenen prettig; de manier waarop ze kwade gedachten verdringen. Ik beloof aan mezelf, Börje Salming, Boeing 747 en Radio Luxemburg dat ik de schoenen met het grootste respect en met waardigheid zal verzorgen. Zodra een vliegtuig over Het Dorp vliegt en ik me vlak bij het hek bevind, moet ik mijn schoenen uittrekken en er een vliegtuig van maken – de schoenveters zijn vleugels, de schoenpunt is de cockpit, de schoen zelf is de cabine. Daarna moet ik naar boven kijken, naar het vliegtuig, doodstil blijven staan, luisteren, het vliegtuig over laten vliegen – en er vindt geen ramp plaats. Mooi. Voelt goed. Lekker. Mijn hersens zitten op hun plek in mijn hoofd. Ik sla nog één keer met mijn hand op mijn hoofd, om zeker te zijn dat ze daar zitten. Als een klap op je schouder, maar dan op je hoofd. Het doet een beetje pijn, maar dat moet ik maar verdragen, liever een beetje hoofdpijn dan een grote vliegramp. Ik sla met mijn hand op mijn hoofd, een laatste keer, om helemaal zeker te zijn. Goed. Mooi. Mijn hersens zitten op hun plek, de vliegtuigen zijn veilig, mijn vader en moeder zullen van hun ontbijt genieten en ik hoef na schooltijd geen stukken van lijken op te rapen.

This is your captain speaking.

Het spoedritueel

Ik heb mijn gedachtenactiviteit best goed onder controle. Ik voer het vliegritueel alleen uit wanneer ik niet anders kan, wanneer de gedachten te sterk worden – als ik een saaie dag op school heb gehad, mijn ijspuck te vroeg ben kwijtgeraakt, slecht heb geslapen. Soms voer ik het ritueel één keer per week uit, de week daarna drie keer, daarna niet één keer. Dat varieert.

Ik stuur het ritueel in zoverre dat ik het alleen uitvoer als er niemand thuis is, of ’s avonds als niemand mij ziet. Tegenwoordig moet ik ook rekening houden met de buurman, die mijn moeder heeft opgebeld om te vragen of ik nu ook ’s middags al ben gaan stretchen. Ik krijg stress van de buurman, waardoor de behoefte om te ritualiseren weer toeneemt, waardoor ik weer opnieuw buikpijn krijg. Dus als mijn moeder vertelt dat de buurman gebeld heeft, redt mijn zusje mij eruit door glimlachend te zeggen: ‘This is your captain speaking.’ Daarna ga ik naar mijn kamer, waar ik op mijn bed ga liggen en mijn tenen heen en weer buig totdat het te veel pijn doet.

Ik kan niet verklaren wat er gebeurt. Het gebeurt gewoon. Ik heb geen tijd om na te denken of het ritueel zelf te analyseren, het belangrijkste is hoe ik het uitvoer.

Op sommige dagen komen er helemaal geen vliegtuigen. Ze zullen vast wel over vliegen, maar ik hoor ze niet en ik zie ze ook niet. Wanneer het hard waait en regent, is het bijna onmogelijk om vliegtuigen te zien. Maar ik heb gemerkt dat ze ook kunnen opduiken wanneer ik dat totaal niet verwacht. Dan heb ik vaak niet genoeg tijd om mijn schoenen uit te trekken, en dat voelt fout, ernstig fout, rampzalig klote, en ik krijg weer buikpijn. Dus maak ik – zonder het te plannen – een spoedversie van het vliegritueel:

Op weg naar school. Vliegtuiggeluid. Ik blijf staan, strek mijn armen, kijk naar de wolken en breng een Boeing 747-brrrrr voort. Ik voer het ritueel zo snel en zo efficiënt uit dat het niemand opvalt. Het is allemaal in een paar tellen achter de rug.

Daarna loop ik door naar school.

Het spoedritueel vraagt minder plek, is minder lastig, en bovendien hoef ik er mijn schoenen niet voor uit te trekken. De eerste maanden voer ik het spoedritueel ook niet zo vaak uit, en als de anderen vragen waar ik mee bezig ben, doe ik net of ik een grapje maak: ‘Zie je niet dat het Ingemar Stenmark is die over de finish komt?’

Dat grapje gaat er altijd en overal in als zoete koek.

Ik zorg ervoor dat ik altijd als laatste de klas binnenga. Het gaat vooral om het gevoel, dat gevoel dat het waarschijnlijk het beste is om tot het allerlaatst te wachten voor het geval er toevallig een vliegtuig over Het Dorp vliegt voordat de les begint. Dan heb ik nog tijd om het spoedritueel uit te voeren voordat ik het lokaal binnenga – blijven staan, mijn armen uitstrekken, naar de wolken opkijken, brrrrr – zo hoef ik me niet ongerust te maken als de les begint.

Na een paar maanden ken ik alle vliegbewegingen over Het Dorp uit mijn hoofd.

Eerste walvisjager

Een pieperig signaal, als het alarm op een invalidentoilet.

De eerste walvisjager zet zijn koffiekopje weg, gaat het dek op en pakt moeiteloos de touwladder stevig beet. De eerste walvisjager klimt geconcentreerd en ontspannen de ladder op, centimeter voor centimeter, meter na meter. Vijftien meter later klimt hij in de ton. Hij richt zijn harpoen op de grijze zee, daarna op de grijsblauwe walvis, die op zijn rug ligt, in een soort rusttoestand. De eerste walvisjager weet precies waar de pijl in het stevige walvissenlijf naar binnen moet. De eerste walvisjager weet dat het erom gaat dat je de linkerhartkamer vol treft zonder het vlees, het spek of de traan te beschadigen. Een verkeerd gerichte harpoen kan leiden tot een volkomen onbruikbaar walvislichaam, een walvis waar de kat nog niet eens aan wil knabbelen. De eerste walvisjager kent de valkuilen, mijdt de valkuilen. De eerste walvisjager voelt de verwachtingen, kiest ervoor de verwachtingen niet te voelen. Wat hij wel voelt, is de koffie die hij nog in zijn mond heeft. De koffiebonen waar hij op knaagt, doen denken aan pruimtabak, maar dan lekkerder. De eerste walvisjager heeft vaste handen, rustige vingers. Pof. Recht in het hart. Pof. Pof. Twee schoten later drijft de walvis naar de oppervlakte, badend in zijn eigen bloed in zijn eigen Atlantische Oceaan, in zijn eigen zwembad. Iedereen juicht, behalve de eerste walvisjager. De eerste walvisjager is al bezig zijn harpoen in te stellen voor het volgende walvisslachtoffer. De eerste walvisjager zet een nieuwe punt op zijn harpoen, vult die met de juiste hoeveelheid dynamiet en verdovingsmiddel, richt de harpoen in de lucht en reset de vizierkijker, yes Sir. Twintig seconden later staat hij zich aan bakboord herhaalde keren ontspannen in zijn nek te krabben. De bemanning geeft hem wat klopjes op zijn schouder, hoerageroep, straffe grappen, slechte grappen. De eerste walvisjager lacht nu terug, maar doet zijn mond niet open. Hij gaat verder met het opdrinken van zijn koffie, die geen tijd heeft gekregen om af te koelen. Hij leunt achterover, wacht op de volgende walvis. Zo dadelijk. Elk moment. Elk moment kan het pieperige signaal komen, alsof hij opgesloten zit in een invalidentoilet, met een kop koffie in de hand.

Ze zeggen dat Simens harpoen ooit recht door het hart van de blauwe vinvis is gegaan, door de lever en het spek, aan de andere kant van het lichaam weer naar buiten kwam en de kop doorkliefde van een honderdvijftig kilo te zware heilbot die zich ongelukkig genoeg toevallig onder de buik van de blauwe vinvis had verstopt. Ze zeggen dat Simen de enige is die het ooit is gelukt om een dubbele te vangen – twee diepzeereuzen in één schot.

Behalve de ervaring om midden in de winter de halve Atlantische Oceaan in je gezicht geslingerd te krijgen en te voelen dat je echt iets doet, behalve de kik van het schot zelf en de kans dat je een dubbele vangt, heeft mijn wens om eerste walvisjager te worden erg te maken met de reputatie van walvisjagers dat ze allemaal geld, grote auto’s en een zwembad in de tuin hebben. Maakt niet uit dat het driehonderdzestig dagen per jaar te koud is om te kunnen zwemmen, nee, alleen het idee van een zwembad in de tuin is al het bewijs van eeuwig succes. Simen zegt niet eens ‘zwembad’, hij zegt: ‘swimmingpool’. ‘Californian swimmingpool’. Ze zeggen dat de swimmingpools één keer per jaar vanuit Baltimore worden verscheept en dat je minstens twee jaar van tevoren moet bestellen. Zo’n swimmingpool wil ik ook. Dan kan ik op mijn rug in de pool naar de vliegtuigen aan de lucht liggen kijken en daarna gewoon onder water duiken wanneer die lastige gedachten opduiken. Maar dan moet ik eerst worden wat Simen is: eerste walvisjager. Of sportverslaggever. Tussen die twee beroepen gaat het. Verder heb je natuurlijk ook nog piloten. Spannend, zeker. Maar piloten hebben iets wat de eerste walvisjager niet heeft: broeken met een persvouw, gepoetste schoenen, uniformen, voortdurende glimlachjes. Meisjesachtig, kortom. Walvisjagers zijn ongeschoren, lopen in een regenbroek en lijken op Gene Hackman. Jawel. Eerste walvisjager wil ik worden.

‘Eerste walvisjager?’ vraagt mijn vader, verscholen achter de lokale krant.

‘Hoe word ik eerste walvisjager?’

Mijn vader legt de lokale krant op zijn buik. Ik zie zijn gezicht niet, alleen twee schitterende lichtreflexen van zijn leesbril.

‘Je begint eerst als nummer vier’, zegt hij ernstig.

‘Vier?’

‘Vierde walvisjager.’

‘Waarom?’

‘Dat zijn de regels.’

‘Wat doet de vierde walvisjager?’

‘Schoonmaken. Eerst de wc’s, daarna de kombuis en de diepvriesinstallaties. Dat duurt vijf jaar.’

‘Vijf jaar?’

‘Minstens.’

‘Maar wanneer wordt de vierde walvisjager dan eerste walvisjager?’

‘Na nog een paar jaar.’

‘Nog een paar jaar?’

‘Na vijf jaar, als je geluk hebt, word je tweede walvisjager. Dan mag je de kijker instellen, het vizier, laden, de uitrusting onderhouden.’

‘Wanneer leer je dat?’

‘Wanneer je vierde walvisjager wordt.’

‘Maar dan ben ik toch aan het schoonmaken?’

‘Dat ook.’

‘Dat ook?’

‘In het begin zul je driedubbele diensten moeten draaien.’

‘Hoelang duurt het begin?’

‘Vijf jaar.’

‘Vijf jaar plus nog eens vijf jaar is toch tien jaar?’

‘Minstens.’

Mijn vader bladert weer verder in de lokale krant. Ik vraag door: ‘Maar wanneer word ik dan eerste walvisjager?’

‘Wanneer je hebt geleerd om achter je kont op te ruimen.’

‘Wanneer leer je dat dan?’

‘Wanneer je het ’t minst verwacht. Nu.’

‘Nu?’

‘Begin maar met het opruimen van je kamer. Kom over een uur maar terug, dan zal ik je vertellen hoe je op een iets snellere manier eerste walvisjager kunt worden.’

Mijn vader bladert verder in de lokale krant. Ik verplaats me een meter dichter naar de krant toe. Kijk op de voorpagina. Goed. Mooi. Er is geen vliegtuig neergestort, er zijn geen stukken van lijken om op te rapen. Mijn hersens zitten op hun plek, ze zijn thuis, ze kunnen het volgen, ze doen het prima.

Maar ik lijd er niet onder

(welterusten)

De afgelopen zomer had ik een gemiddelde snelheid van negentig kilometer per uur op een weg waar je zestig mag rijden. Dat was op zichzelf niets bijzonders, dat hoort bij de leeftijd, beter te snel dan te traag. Deze zomer zit ik echter met honderdvijftig kilometer per uur op dezelfde weg waar je zestig mag rijden. Opeens ben ik te snel, te oncontroleerbaar, te veel, van alles te veel. Ik heb geen tijd om te remmen, maar het lukt me toch om niet uit de bocht te vliegen. Het zal blijken dat ik nooit meer een gewone vredige negentigkilometerzomer zal meemaken. Vanaf nu zweef ik rond in mijn eigen tempo – mijn energie is de benzine, mijn opwelling de weg. Vanaf nu zit er geen rem meer op, alles zal wijken, niets zal meer worden zoals het was. Hoe het ook was.

Ik heb meer stemmingswisselingen, een korter lontje, ik praat harder, zeg dingen die ik een jaar geleden niet zei, ik vloek meer, spuug zonder te willen spugen. En tijd om af te remmen heb ik niet; ik krijg als het ware geen waarschuwing vooraf. En ik weet niet waarom. Er gebeurt iets nieuws, iets anders, maar ik lijd er niet onder, dat doe ik echt niet, nog niet. Tegenwoordig voer ik het spoedritueel zo’n beetje overal uit: op weg naar de winkel, naar de training, naar het busstation, de brug, de rivier.

Ik probeer vroeg naar bed te gaan. Ik ga op de rand van mijn bed zitten en buig mijn tenen herhaaldelijk heen en weer, tot het te veel pijn doet. Mooi.

Het kost me steeds meer moeite om in slaap te komen. Van schaapjes tellen heb ik de zin nooit ingezien. Het is beter om het aantal knoppen in de cockpit van een Boeing 747 te tellen. Ik ben weliswaar nog nooit in de cockpit van een Boeing 747 geweest, dus ik fantaseer hoe die eruit kan zien. Het mooie van dingen fantaseren is dat niemand je kan tegenspreken, dat niemand weet wat goed of fout is, er is geen fantasiehandboek, zowel debielen als genieën kunnen fantaseren.

Dus hoe ziet die cockpit eruit? Als ik met het plafondpaneel begin, dan zitten er … Er zit iets op mijn rug. Dat moet een voorjaarsvlieg zijn, een voorjaarsvlieg die een stukje onder mijn onderrug zit of loopt of kruipt. Kloothommelteringvoorjaarsvlieg. Ik draai me om in bed, schuur met mijn rug langs de muur, bonk met mijn rug tegen de muur, daar, goed – die vlieg is dood. Ik loop naar de badkamer en haal de spiegel van de muur om mijn rug te bekijken. Geen vlieg. Geen sporen, geen ronde voorjaarsvliegenpoepjes op mijn rug. Goed. Ik loop terug naar bed, ga op mijn rug liggen, doe mijn ogen dicht en denk aan de cockpit in een Boeing 747. Welterusten. Daar is hij weer. Nu op mijn buik. Ik geef met mijn hand een pets op mijn buik … nee … nu is hij onder mij gekropen en begint zich weer in mijn rug in te eten. Ik sla met mijn rug tegen de muur, sla met mijn hand op mijn rug – zo. Nu is hij dood. Hij moet dood zijn. Nu moet die kloothommelteringvoorjaarsvlieg dood zijn. Misschien zit hij in duizend stukjes, in duizend vliegenlijkdeeltjes op mijn rug. Misschien worden de vliegenlijkdeeltjes in mijn rug gezogen, vergiftigen ze mijn lijf, en ik zal doodgaan, en ik zal op mijn rug in een kist belanden, en geeuwende begrafenisgasten zullen flauwvallen als ze zien dat mijn ogen lijken op die van een bromvlieg, een kloothommelteringbromvlieg. Naar de badkamer, spiegel eraf, rug bekijken. Maar geen sporen. Geen vlieg. Goed. Ik loop terug naar mijn bed, ga op mijn zij liggen, met mijn hoofd tegen de muur, mijn benen tegen mijn buik. Ik denk aan de vlieg, aan het vliegtuig, aan de cockpit. Ik denk aan een vlieg die van achteren op een Boeing 747 lijkt. Als je de poten van de vlieg voor een paar wielen verruilt, is het moeilijk om te zien wat wat is, bijna onmogelijk, als je althans een debiel bent, maar niettemin goed kunt fantaseren. Maar een Boeing 747 lijkt meer op een walvis. Een blauwe vinvis. Of een dwergvinvis. Nee, natuurlijk op een blauwe vinvis. En mijn hersens zijn de harpoen die zich op het vliegtuig richt, het midden in de kerosinetank raakt, pof pof pof pof en … en welterusten.

Dat was Wayne Gretzky die dat zei

(1977) Het doel is dus eerste walvisjager, de weg daarheen is de school. Ik wil goed worden op school, me aanmelden voor de zeevaartschool en daarna stage lopen aan boord van een van de schepen van Simen. Als ik althans niet toch voor sportverslaggever ga. Ik wil iets worden, wat er weer toe leidt dat ik iemand word, wat weer tot van alles en nog wat kan leiden, en dat kan net zo goed een Californian swimmingpool helemaal van mij alleen in de tuin zijn.

Anders dan mijn ouders lijkt het de leraren niet op te vallen dat mijn tempo sinds een paar maanden behoorlijk omhoog is gegaan. Maar nu begint het in de klas wel op te vallen. Ik steek mijn hand op zonder te weten waarom. Ik vloek zonder dat ik dat wil. Mijn lijf beweegt hoewel ik wil dat het stil zit – mijn vingers trommelen, mijn benen jeuken en mijn tong speelt non-stop met mijn lippen. Mijn concentratie bepaalt zelf wanneer ze de boel wil bijbenen, niet zozeer wanneer ik dat wil. Ik begin geleidelijk mijn focus te verliezen, ik focus anders en, niet in de laatste plaats, ik verzin nieuwe dingen om me op te focussen: geluiden in de klas, auto’s op straat, kleuren, het onverbeterlijk saaie hoofdstaddialect van De Kangoeroe, van de wiskundeleraar dus. Wanneer ik mijn focus verlies, merk ik dat ik mijn concentratie kan terugvinden door een pen stevig vast te houden, een ijshockeyring of een slalompiste in het wiskundeboek te tekenen, of door mijn vingers met een gummetje te laten dribbelen. Soms geef ik het op om me op de les te focussen en dan vliegen mijn gedachten in no time naar andere dingen: een cockpit, de ton van de walvisjagers en Wayne Gretzky. Het gebeurt wel dat ik midden onder de les de leraar antwoord geef met de stem van Wayne Gretzky. De leraar en de anderen in de klas denken natuurlijk dat ik een grapje maak. Ik ben niet uit op de lach, eigenlijk ben ik nergens op uit. Ik voel voornamelijk. Mijn gevoel is de radar, en die radar tast af, die regeert. Wanneer ik praat zoals Wayne Gretzky, vind ik de focus terug die ik steeds vaker begin te verliezen. Ik weet niet waarom, maar zo is het.

Het moeilijkste moment van de schooldag is de lunch. We lunchen in ons klaslokaal. Iedereen heeft van huis een lunchpakket meegenomen. Om twaalf uur begint iedereen te eten. Het kost me moeite om me op het voedsel te focussen. De geluiden om me heen storen me, ik heb zelf nauwelijks gelegenheid om te eten, bijna alle tijd gaat op aan het proberen te vermijden dat ik het gekauw, geknaag, gespuug, het knäckebröd, de wortels en appels van de anderen hoor. Ik hou mijn handen voor mijn oren, denk keihard aan swimmingpools, ijshockeytackles en blauwe vinvissen. Maar ik ben kansloos als ik de herrie in het lokaal wil wegdenken – die slaat mijn gedachten knock-out, en ik verlaat de klas klappend, zingend of fluitend. Een paar kinderen lachen niet-begrijpend, de anderen kauwen verder tot ze klaar zijn. Ik loop naar de kelder en ga in het achterste hoekje van de keldergang zitten. Daar krijg ik rust. Het enige wat ik hoor is het zachte geluid van de ventilator aan het plafond in het houtbewerkinglokaal. Het is een mooi geluid, rustgevend, als een aangename vlucht met een 747 over de Atlantische Oceaan – schok door mijn buik, geluidje.

Daarna gaat de schooldag verder.

De dagen vliegen voorbij, de weken verstrijken, het is zo weer Kerstmis. Mijn sensitiviteit komt bij vlagen. Sommige dagen zijn drukker dan andere, maar er zijn ook maanden dat het rustig is, dat mijn concentratie het kan bijbenen wanneer ik wil dat ze het kan bijbenen.

Ik praat vaker, mompel in mezelf, neurie. Misschien als een ontsnappingsmanoeuvre, misschien omdat alles steeds saaier lijkt te worden. Ik weet niet wat er in mijn hoofd gebeurt, denk niet zo veel over de toestand na; iets wat de anderen ook niet lijken te doen. Ik probeer zo goed mogelijk de balans te vinden tussen de Boeing 747, het spoedritueel en het hekritueel, en tussendoor ook nog tijd te hebben voor wat porties walvisjagerstudie. Het loopt allemaal wel, ik lijd niet, voel geen onbehagen, in elk geval niet zoals in het afgelopen voorjaar toen ik de rituelen ontdekte. Op dit moment regeren de prikkels steeds meer, maar dat biedt ook voordelen. Ik boek grote vooruitgang bij gym. Iets waarvoor ik een jaar geleden nog grote moeite moest doen, loopt nu lekker en zonder veel inspanning. Alsof mijn energie mijn onhandigheid knock-out slaat. Mijn gymleraar praat ook anders met me dan een jaar geleden. Toen klonk het: ‘Kom op nou, doorzetten, doe er nog een schepje bovenop.’ Nu klinkt het: ‘Ja, zo is het wel genoeg, rustig maar, speel de bal af.’

Bij gym ben ik altijd dezelfde persoon met dezelfde stem: Wayne Gretzky die basketbalt, Wayne Gretzky die voetbalt, Wayne Gretzky die ijshockeyt, Wayne Gretzky die de zestig meter loopt, Wayne Gretzky die gaat douchen, Wayne Gretzky die vindt dat de kont van de gymleraar exact op de kont van zijn oudere zus lijkt. De gymleraar antwoordt dan heel resoluut dat ik echt niet alles kan zeggen.

‘Niet van dat soort opmerkingen’, zegt hij en hij trekt zijn wenkbrauwen enigszins onhandig en serieus op. Ik flap eruit: ‘Dat ben ík niet die vindt dat uw kont op die van mijn zus lijkt, dat is Wayne Gretzky.’

‘Je bent niet grappig’, zegt de gymleraar zonder mij aan te kijken.

Thuis aan tafel verklaar ik dat ík dat niet was die zei dat de kont van de gymleraar op die van mijn zus leek, maar dat het …

Mijn zus trekt me aan mijn oor, duwt me de houtkelder in en schreeuwt zo hard dat het zaagsel ervan opstuift: ‘Ik heb verdomme geen gymlerarenkont!’

Ik schreeuw terug: ‘Dat was ík niet …’

Mijn zus draait de deur op slot en is al verdwenen voordat ik mijn zin heb kunnen afmaken: ‘Dat was Wayne Gretzky die dat zei …’

Het gebeurt immers gewoon

(tactiele stimulans)

Ik voel zo’n immense behoefte om aan dingen te zitten, ze aan te raken, te betasten.

Ik word er rustig van, het ontspant me, de prikkel verdwijnt.

Dingen waar je aan kunt zitten: sieraden, leer, rubber. En die behoefte komt op als ik die het minst verwacht, vooral als je eigenlijk nergens aan zou moeten zitten.

Ik probeer het te laten, maar dan heb ik het gevoel alsof ik van binnen overkook.

Ik heb totaal geen kans om mezelf te bedwingen.

Verveling moet worden bevredigd. Anders kookt ze over. Verveling komt door onrust, herhaling, routine. De schok door mijn buik bestrijdt de routine door actie. Dus het begint te schokken … en dan gebeuren er gewoon dingen. Ik wil niet stelen, ik wil aan het materiaal voelen. Het is het gevoel + de geur + het materiaal dat me in vuur en vlam zet. Niets anders.

Dit gebeurt niet vaak, misschien twee keer in dubbel zo veel jaren. Maar wanneer het eenmaal gebeurt, is het natuurlijk provocerend. Het is menselijk om kwaad te worden als iemand je portemonnee of sieraden probeert te pakken. Niet te pakken, maar eraan te voelen. Daarin zit het verschil tussen een krankzinnige dief en tactiele stimulans. Zo simpel? Ja. En nee. Want het lijkt immers of de knul het sieraad of de portemonnee pakt; hij lacht bewust, irriteert ons, en dat allemaal met opzet. Een botsing is onvermijdelijk. Er doen praatjes de ronde, maar niet overal. De praatjes blijven binnen de schoolhekken, komen mijn ouders nooit ter ore; die zijn meer bezig met het zoeken naar hulp dan met het oplossen van het mysterie van de tactiele uitstapjes van hun zoon.

De kamer van de rector

(première)

(1977) Mevrouw Maatschappijleer heeft zeker een abonnement op oorbellen; elke dag draagt ze andere oorbellen, of toch minstens elke week. In de pauzes loopt Mevrouw Maatschappijleer rond op het schoolplein; ze kijkt om zich heen en is met de meisjes in gesprek, gesticulerend en pratend. Maar haar zie ik niet, ik zie een paar kleurrijke oorhangers bungelen, als levensechte verkeersseinen.

Dus: de les is afgelopen, wij verlaten het lokaal. Ik heb twee alternatieven om de tijd te verdrijven: voetballen of kletsen over voetbal. Ik ben op weg naar het voetbalveld wanneer ik Mevrouw Maatschappijleer met de conciërge zie wandelen en praten, misschien honderd meter verderop. En als uit het niets duikt er een derde alternatief op: de oorbellen van Mevrouw Maatschappijleer. Mevrouw Maatschappijleer blijft doorwandelen, nu in haar eentje, en haar oorbellen stralen me gewoon tegemoet, ze nodigen me uit om ze aan te raken, te voelen, te strelen. Mijn lijf blijft staan, mijn gedachten rennen, mijn gevoel wint het: schok door mijn buik. Mijn gedachten stoppen, mijn gevoel wint, mijn lijf rent, ready for take-off. De startbaan is lang genoeg en ik zit al in de lucht voordat ik fasten your seatbelts heb kunnen zeggen. Mijn lijf schokt weg en vliegt af op Mevrouw Maatschappijleer, die zorgeloos verder slentert naar het gebouw waarin de administratie is gevestigd. Mijn lijf is duidelijk op kruissnelheid, en op slechts een metertje voordat Mevrouw Maatschappijleer het gebouw zal betreden bijt ik op mijn lip, schok met mijn lijf, groet met mijn linkerhand Mevrouw Maatschappijleer – en pak met mijn rechterhand voorzichtig haar oorbel, waarna ik verder vlieg naar het overdekte zwembad met Mevrouw Maatschappijleer joggend achter me aan. Ik weet niet wat de anderen doen of denken, en het kan me ook niet schelen. Die oorbel daarentegen, het doel van mijn reis, die kan me wel wat schelen. Zonder de rest van de tocht feitelijk te plannen blijf ik voor de deur van het zwembad staan. Een oorbel in de vorm van een besje, glad en zacht, puur als een pruimedant. Mevrouw Maatschappijleer heeft me nu ingehaald, en de gymleraar ook. Ze staan een paar meter verderop, vijf, misschien tien meter, en ze kijken, ze kijken naar me, vragend. Ik voel me rustiger, alsof het gladde materiaal van de oorbel mijn lijf van zijn energie ontdoet.

Mevrouw Maatschappijleer loopt naar me toe: ‘Hier ermee.’

Ik zeg niets.

‘Hier met die oorbel.’

Schok door mijn buik.

Een paar tellen later houdt de gymleraar mij in een soort gymgreep die ik nog niet eerder gevoeld heb, terwijl Mevrouw Maatschappijleer haar oorbel panisch staat schoon te wrijven van iets waarvan ze waarschijnlijk denkt dat het vuil is.

‘Na de lunch ga jij een bezoek afleggen bij de rector’, zegt ze.

‘De rector?’

‘Hij zal gewoon even een kort gesprek met je hebben. Je vertellen hoe het ervoor staat. Wat je kunt doen, wat je niet kunt doen. Nu ga je naar je les, daarna eet je je lunch op en om kwart over een meld je je op de kamer van de rector.’

De deur staat open, dus loop ik meteen bij de rector naar binnen. Ik loop heel snel naar binnen zodat mijn vader me niet ziet. Hij geeft les in hetzelfde gebouw, slechts honderd meter van de kamer van de rector.

De rector, die samen met mijn pa en Johan Gestapo op zalm vist, staat voor het raam te turen naar de zalmrivier, die langzaam voorbijstroomt, zoals ze al tweehonderdvijftig jaar doet. De rector is een bijna exacte kopie van Richard Nixon, de rector heeft alleen wat minder haar en is twee keer zo lang.

Vóór mij was Ove, de Same, op audiëntie bij de rector. Ove stopt in het voorjaar met school. Ze zeggen dat zijn vader doodgaat, dat Ove de rendieren in zijn eentje moet gaan verzorgen. Hij heeft bovendien toestemming gekregen om scooter te rijden; hij heeft scooterdispensatie. Maar er gaan geruchten dat Ove die dingen over zijn vader allemaal verzint, dat het voor hem een manier is om niet langer elke dag vijftig kilometer heen en terug naar school te hoeven reizen. ‘Ik ga me in de toekomst toch alleen maar met rendieren bezighouden’, zegt hij altijd.

‘Ga zitten’, zegt de rector.

Na een paar seconden, tien, misschien dertig: ‘Moet je luisteren … ze zeggen dat je hebt geprobeerd de oorbellen van Mevrouw Maatschappijleer te pikken?’

‘Ik?’

‘Ja, jij. Klopt dat?’

Pauze.

De rector vervolgt, op vriendelijke toon: ‘Weet je … we hebben allemaal het recht om te zeggen wat we willen zonder dat we voortdurend uitleg hoeven te geven. Maar om te liegen in plaats van de waarheid te vertellen … ja, hoe zou de wereld eruitzien als iedereen elkaar liep voor te liegen … ja, ik zal je één ding vertellen … in Afrika …’

Misschien is het net wanneer de rector ‘in Afrika’ zegt, misschien is het net op dat moment dat ik het contact met hem, met de verkeerstoren en de hele verkeerscentrale verlies.

Ik voel hoe ik zit, hoe lekker dat voelt, het kunstleer, het zachte kunstleer van de bank dat tegen mijn broek schuurt. Hoe lekker het is om met mijn hand over het kunstleer te gaan, dat te strelen, het geluid, de geur. Ik zit midden in een zak pruimedanten, omringd door heerlijke geuren. Het prikt en kietelt in mijn hoofd, ik wil blijven, hier zitten, verhuizen naar de pruimedantenzak, halleluja, lekker, mijn hersens zitten op hun plek, mijn hoofd zit op zijn plek, er gebeuren geen ongelukken, alle voorjaarsvliegen zijn dood, wereldkampioen die ik ben, Wayne Gretzky en this is your captain speaking en … en … daarna, ergens heel ver weg op de achtergrond, is mompelend wafelbeslag te horen. Borrelend wafelbeslag. Het borrelende wafelbeslag komt dichterbij, dringt binnen in de pruimedantenzak, het wafelbeslag wordt duidelijker, wafelig borrelend gebabbel dat doorgaat, dat dichterbij komt, het wafelgebabbel duwt me weer terug in de realiteit, terug naar school, de stem wordt duidelijker, en nog duidelijker, het is de wafelstem van de rector, die maar blijft babbelen …

‘… ja, zo is dat dus in Afrika, en dan vooral in Kenia. Dus iedereen heeft het recht om te worden begrepen zonder dat je voortdurend uitleg hoeft te geven, maar om te liegen en niet de waarheid te vertellen … ja, hoe zou de wereld eruitzien als iedereen elkaar liep voor te liegen … dus nu weet je wat het betekent om een medemens te zijn, eerlijk te zijn … dus … je kunt nu gaan.’

Het is of ik uit een roes ontwaak, zo fijn – schok door mijn buik.

‘Pruimedanten zijn lekker’, zeg ik zonder dat ik van plan ben dit te zeggen.

‘Wat?’

‘Wat?’ herhaal ik.

‘Inderdaad … Pruimedanten zijn lekker’, zegt de rector, terwijl hij uit het raam blijft kijken.

Ik kras met mijn ene nagel over het heerlijke – en onechte – bankleer. Schok door mijn buik.

‘Ja,’ vervolgt de rector, ‘je kunt nu gaan.’

De angstpropaganda van de rector heeft niet de gewenste uitwerking. De gedachte was natuurlijk goed, maar het effect is tegenovergesteld: ik begin de kamer van de rector juist prettig te vinden. Ik voel daarbinnen helemaal geen dreiging. Ik voel rust, ontspanning en de triggerende geur van pruimedanten. Dus wanneer de anderen zeggen: ‘Pas op, anders moet je nog bij de rector komen’, antwoord ik naar waarheid: ‘Yes, pruimedanten.’

De behoefte om aan oorbellen en portemonnees te zitten en te voelen is er continu, maar het lukt me toch om mezelf te bedwingen, de prikkel onder controle te houden, de aandrang af te leiden. Dat zal wel komen omdat mijn vader in de buurt is, wat er op de een of andere manier voor zorgt dat ik niet echt los ga. Er kunnen praatjes de ronde gaan doen, de mensen gaan misschien denken dat mijn ouders een debiel als zoon hebben. Hoewel het maar af en toe gebeurt, kan mijn wat aparte gedrag leiden tot misverstanden en, niet in de laatste plaats, levenslange reputaties. Het is toch menselijk om te denken dat die knul een beetje krankzinnig is. Op die leeftijd moet je voetballen, geen portemonnees aaien.

Concentratie, deel 1

(1978) Een tyfusgezoem, de voorjaarsvliegen werken me nu al op mijn zenuwen en het voorjaar is nog maar nauwelijks begonnen. De herfst en de winter waren goed, mooi, ze waren vooral koud en droog; lekkere geuren en dode insecten. Maar nu zoemt het weer. Het vroege voorjaar is helemaal niet goed. Ik voel me zwaarder en vermoeider, de mensen babbelen maar door, in de berm stinkt het naar kattenpis en precies op dit moment worden miljoenen voorjaarsvliegen geboren, dood aan alle voorjaarsvliegen.

Ik probeer de impressies weg te duwen door op school extra mijn best te doen. Hoe beter mijn cijfers, hoe groter de kans dat ik op proef mag meedraaien op een van Simens schepen en dan hoef ik die saaie zeevaartschool niet eens te volgen; snel is slimmer dan slim. Maar voor het geval Simen technische basiskennis verlangt, is het toch het beste om door te leren, goed te worden, slim, de slimme weg te kiezen. Dus begin ik aan een werktempo waarvan ik hoop dat het mij zo snel mogelijk naar zee zal helpen. Eenmaal op zee zal ik me beter voelen dan ooit. Op zee, aan boord van een van de schepen, heb je geen voorjaar, geen stanksuggesties of agressieve voorjaarsvliegen met zweterige vleugels, en trouwens ook geen babbelende mensen. Dus begin ik te blokken: nu zullen jullie potverdorie eens wat zien. Maar ze krijgen niet zo veel te zien. Ik zie vooral rituelen, zorg ervoor dat ik die rituelen steeds vaker uitvoer, steeds nauwkeuriger. Als ik de rituelen niet correct uitvoer …

… richten mijn hersens zich op het vliegtuig, het stort neer, er sterven mensen, de krant schrijft erover, mijn hersens worden verwoest en ik zal nooit eerste walvisjager worden, nooit de zee op gaan, voortaan is ’t het hele jaar door voorjaar en zit ik de rest van mijn leven met voorjaarsvliegen …

Het is nu dus belangrijk om het ritueel met precisie uit te voeren. De schoenen exact naast elkaar te plaatsen, op te kijken, het vliegtuig met een exacte blik te volgen, de armen uit te strekken en het Boeinggeluid op exact de juiste toonhoogte voort te brengen.

Zonder dat ik het echt plan, komt er zo tegen het voorjaar nog een nieuw ritueel bij. Wanneer ik in de klas op mijn stoel ga zitten, moet ik een beweging maken waarvan ik het idee heb dat de eerste walvisjager die maakt als hij na weer een voltreffer in de kantine op zijn stoel gaat zitten:

Ik loop kaarsrecht de klas in, ga naast mijn bank staan, plaats mijn handen op de stoel en zet me af, zodat mijn benen op de tafel landen en mijn achterste op de stoel terechtkomt. Als in een take-offpositie. Daarna strek ik mijn armen zijwaarts uit en ik breng een zwak straalmotorgeluid voort: brrrrr …

Het gaat allemaal snel, heel snel. Het ritueel is binnen vijf tellen achter de rug. Maar als ik niet met symmetrische precisie ga zitten of het perfecte Boeinggeluid voortbreng, moet ik het ritueel herhalen. Anders kan ik me niet op het wiskundeonderwijs van De Kangoeroe concentreren …

… haal ik geen goed cijfer, ga ik nooit naar zee, moet ik in Het Dorp blijven, bij de papierfabriek gaan werken, moet ik de rest van mijn leven het voorjaar, de poepjes en de vliegen onder ogen zien, mijn hersens zullen afstompen, zullen krimpen, zullen krimpen tot een hazelnootje en vervolgens gewoon afsterven …

Het schoolbankritueel betekent dus nog een ritueel erbij dat ik moet zien te hanteren. In het begin valt mijn nieuwe ritueel de anderen in het lokaal niet op, maar wanneer mijn gedrag zich steeds vaker herhaalt, denken de leraren dat ik een grap maak, en de leerlingen ook. Maar een van de leraren, Anton, kijkt me extra secuur aan, alsof hij me iets wil vragen, alsof hij vermoedt dat ik geen grappen maak. Daar word ik nerveus van. Ik wil niet, ik schaam me, ik durf niet te vertellen over mijn gedachten en alle zooi in mijn hoofd. Ze zouden alleen maar lachen, me als een debiel beschouwen, een echte halvegare, een pias.

Ik probeer de rituelen stiekem uit te voeren, maar voel dat dit met de maand moeilijker wordt. De behoefte om dwangmatig te doen neemt toe. Het wordt ook bij elk proefwerk of elke huiswerkopdracht lastiger – ik moet het perfecte proefwerk maken zodat ik de perfecte beoordeling kan krijgen, en de perfecte stageplaats op de perfecte walvisjager.

Dus misluk ik. Natuurlijk. Mijn concentratie wordt niet beter, ik focus op alles behalve maritieme oplossingen en mathematische theorieën. Ik stress te veel, denk te intensief na, ritualiseer rond de schoolbank, mijn hersens blijven steken terwijl mijn lijf drie rondjes rond de school wil rennen, non-stop. Geluiden, geuren en indrukken blokkeren wiskunde, scheikunde en kennis der geschiedenis. Ik wil wel, maar ben niet in staat de cijfers en letters te zien. Ik zie de opdracht. Die ligt voor me, klaar om op te lossen. Maar er is altijd iets wat mijn concentratie verstoort: het geluid van een auto op straat, iemands pen op het tafelblad, een krakende stoel, iemand die met zijn tanden knarst, wortels waar weldra de tanden in gezet worden. De kleding van De Kangoeroe, de voorjaarsvlieg op het raam, letters, cijfers, tekens, teringvoorjaarsvliegenzooi.

‘Stil nu’, zegt De Kangoeroe.

‘Dat was ik niet’, zeg ik.

‘Dat was jij wel en nu hou je op.’

‘Dat was ik niet. Dat was Wayne Gretzky.’

Iedereen lacht. Ik niet. De Kangoeroe schudt zijn hoofd. Ik ook. De anderen lachen. Ik ook.