Alice Munro

De liefde van een goede vrouw

Verhalen

Uit het Engels vertaald door Pleuke Boyce

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel The Love of a Good Woman, verschenen bij McClelland & Stewart, Inc., Ontario, Canada

Oorspronkelijke tekst © Alice Munro, 1998

Eerste Nederlandstalige uitgave © Pleuke Boyce en De Geus BV, Breda 2000

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Fotostock BV

isbn 978 90 445 2364 5

NUR 304

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2000.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

De liefde van een goede vrouw

Al enkele tientallen jaren is er in Walley een museum waar foto’s, boterkarnen en paardentuig bewaard worden, een oude tandartsstoel, een ingewikkeld apparaat om appels mee te schillen en leuke dingen zoals de kleine glazen en porseleinen isolators die vroeger op telegraafpalen stonden.

Er staat ook een rode kist, met de letters D.M. WILLENS, OPTICIEN erop en een kaartje erbij waarop te lezen is: ‘Hoewel deze kist met opticiensinstrumenten niet erg oud is, is hij van aanzienlijk plaatselijk belang, daar hij heeft toebehoord aan de heer D.M. Willens, die in 1951 in de Peregrinerivier is verdronken. De kist ontkwam aan de ramp en werd later gevonden, waarschijnlijk door de anonieme schenker, die hem verzond zodat hij een deel van onze collectie kon worden.’

De oogspiegel heeft veel weg van een sneeuwpop. Het bovenste gedeelte tenminste, dat aan een hol handvat bevestigd is. Een grote schijf met daarop een kleinere. In de grote schijf een gaatje om doorheen te kijken, terwijl de lenzen verschoven worden. Het handvat is zwaar omdat de batterijen er nog in zitten. Als je de batterijen eruit zou halen en de bijbehorende staaf met aan weerszijden een schijf erin zou schuiven, zou er een elektrisch snoer op aangesloten kunnen worden. Maar misschien moest het apparaat gebruikt worden op plaatsen waar geen elektriciteit voorhanden was.

De retinaspiegel ziet er ingewikkelder uit. Onder de ronde voorhoofdsklem zit iets wat op een elfenhoofdje lijkt, met een rond plat gezichtje en een metalen puntmuts. Het is onder een hoek van vijfenveertig graden aan een slanke zuil bevestigd en uit het topje van de zuil hoort een lichtje te schijnen. Het platte gezichtje is van glas en is een soort donkere spiegel.

Het hele apparaat is zwart, maar dat komt door de verf. Op de plekken waar de handen van de opticien er het vaakst langs gestreken moeten hebben, is de verf verdwenen en zie je glimmend zilverkleurig metaal.

1

Jutland

Deze plek werd Jutland genoemd. Er had vroeger een zagerij gestaan en er hadden wat mensen omheen gewoond, maar aan het eind van de vorige eeuw was alles verdwenen en deze plek had nooit veel te betekenen gehad. Veel mensen dachten dat Jutland ter ere van de beroemde zeeslag in de Eerste Wereldoorlog zo genoemd was, maar in werkelijkheid was alles al jaren voordat die zeeslag plaatsvond ingestort.

De drie jongens die hier in de lente van 1951 op een zaterdagmorgen heen kwamen, dachten, zoals de meeste kinderen, dat de naam iets met de kop van Jut te maken had, vanwege de oude planken die uit de rivieroever staken en de dikke balken die vlakbij in het water stonden en een onregelmatige palissade vormden. (Het waren in werkelijkheid de overblijfselen van een dam, die was gebouwd voordat er cement was.) De planken en een bergje bakstenen, een seringenboom en een paar reusachtige kromgegroeide appelbomen, en de ondiepe sloot van de molenvliet die iedere zomer vol groeide met brandnetels, waren het enige wat nog wees op wat hier vroeger geweest was.

Er liep een weggetje, een pad eigenlijk, bij de provinciale weg vandaan, maar het was nooit begrind en stond op kaarten met een stippellijn aangegeven – er zou nooit een echte weg komen. Er werd ’s zomers vrij veel gebruik van gemaakt door mensen die in de rivier kwamen zwemmen en ’s avonds door paartjes die ergens een stil plekje zochten. De plek waar je kon keren lag nog voor de sloot, maar in een nat jaar stond het er zo vol met brandnetels, berenklauw en dollekervel dat de auto’s soms het hele eind achteruit terug moesten rijden.

De bandensporen die op die lentemorgen naar het water liepen waren duidelijk te zien, maar werden niet opgemerkt door deze jongens, die alleen aan zwemmen dachten. Tenminste, wat ze zwemmen zouden noemen; ze zouden terug naar de stad gaan en zeggen dat ze in Jutland gezwommen hadden voordat de sneeuw van de grond was.

Het was hier stroomopwaarts kouder dan op het oeverland dichter bij de stad. De bomen waren nog niet uitgelopen, het enige groen dat je zag was van de wilde prei en de dotterbloemen, die als spinazie zo vers langs ieder stroompje groeiden dat in de rivier uitvloeide. En aan de overkant, onder wat cederbomen, zagen ze wat ze zochten: een lange, lage, hardnekkige sneeuwbank, zo grijs als steen.

Nog niet van de grond.

Dus zouden ze in het water springen en de kou als ijzige dolken hun lichaam voelen binnendringen. Dolken die achter hun ogen priemden en vanbinnen tegen hun schedel. Dan zouden ze hun armen en benen wat bewegen en zich rillend en klappertandend weer op de kant hijsen; ze zouden hun verstijfde ledematen in hun kleren wringen en hun geschrokken bloed weer pijnlijk door hun lichaam voelen stromen, en de opluchting dat ze hun gepoch hadden waargemaakt.

De bandensporen die ze niet zagen liepen dwars door de sloot, waar nu helemaal niets groeide en alleen het dode strokleurige gras van vorig jaar nog lag. De sporen liepen de sloot door en de rivier in, zonder te proberen om te draaien. De jongens liepen eroverheen. Maar ze waren nu dicht genoeg bij het water om iets te zien wat veel opmerkelijker was dan bandensporen.

Het water had een lichtblauwe glans die niet de weerspiegeling van de lucht was. Er lag een hele auto in de molenkolk, op zijn kant, met de voorwielen en de motorkap in de modder terwijl de bagageruimte bijna uit het water stak. Lichtblauw was in die tijd een ongebruikelijke kleur voor een auto en de bolle vorm was ook ongebruikelijk. Ze herkenden hem meteen. De kleine Engelse Austin, vast de enige in de wijde omtrek. Hij was van meneer Willens, de opticien. Hij zag er komisch uit wanneer hij er in rondreed, omdat hij kort en dik was, met brede schouders en een groot hoofd. Hij leek altijd in dat autootje gepropt te zitten alsof het een pak was dat hem te klein was.

Er zat een klep in het dak, die meneer Willens bij warm weer openzette. Hij stond nu open. Ze konden niet goed zien wat er in de auto zat. Door de kleur was de auto duidelijk te zien, maar het water was niet erg helder en verhulde wat minder kleurig was. De jongens hurkten neer, gingen toen op hun buik liggen en staken hun hoofd als schildpadden vooruit, terwijl ze iets probeerden te zien. Er stak iets donkers en harigs, een beetje als de staart van een groot dier, door de opening in het dak, dat doelloos heen en weer bewoog in het water. Algauw zagen ze dat het een arm was, die in de mouw van een donker colbert van dikke, harige stof was gestoken. Klaarblijkelijk bevond er zich een mannenlichaam in de auto – en het moest meneer Willens zijn – dat in een vreemde positie was geraakt. Door de kracht van het water – want zelfs in deze molenkolk stond er aardig wat stroom rond deze tijd van het jaar – moest hij van zijn plaats gelicht en heen en weer geduwd zijn, zodat één schouder tegen het dak aan zat en één arm was vrijgekomen. Zijn hoofd moest tegen het portier en het raampje naast het stuur geduwd zijn. Een voorwiel stak dieper in de modder dan het andere, wat betekende dat de auto zowel over de breedte als over de lengte schuin stond. Het raampje moest in feite openstaan en het hoofd eruitsteken om die positie mogelijk te maken. Maar dat konden ze niet zien. Ze konden zich het gezicht van meneer Willens wel voor de geest halen: een groot, breed gezicht, waarop vaak een soort theatrale frons lag die echter nooit echt intimiderend was. Zijn dunne kroeshaar was vanboven rood of koperkleurig en lag schuin over zijn voorhoofd gekamd. Zijn wenkbrauwen waren donkerder dan zijn haar, dik en wollig als rupsen die boven zijn ogen geplakt zaten. Het was een gezicht dat toch al grotesk voor hen was, zoals de gezichten van zoveel volwassenen, en ze waren niet bang om het verdronken te zien. Maar het enige wat ze te zien kregen was die arm en zijn bleke hand. Ze konden de hand duidelijk zien toen ze eenmaal gewend waren om door het water te kijken. Hij dreef daar aarzelend en besluiteloos, als een veer, hoewel hij zo stevig als deeg leek. En net zo gewoon, als je er eenmaal aan gewend was dat hij daar was. De nagels leken op nette gezichtjes, die je op hun intelligente, gewone manier leken te groeten en verstandig de omstandigheden loochenden.

‘Asjemenou’, zeiden de jongens. Steeds krachtiger en op een toon van toenemend respect, van dankbaarheid zelfs. ‘Asjemenou.’

Het was hun eerste expeditie dat jaar. Ze waren via de brug over de Peregrinerivier gekomen, de eenbaansbrug met de dubbele overspanning die plaatselijk bekendstond als de Hellepoort of Dodenval – hoewel het gevaar meer met de scherpe bocht in de weg aan de zuidkant te maken had dan met de brug zelf.

Er was een voetgangerspad op de brug, maar dat hadden ze niet genomen. Ze konden zich niet herinneren dat ooit gedaan te hebben. Misschien langgeleden, toen ze nog zo klein waren dat ze aan iemands hand gelopen hadden. Maar voor hen was die tijd weggevaagd; ze weigerden het bestaan ervan te erkennen, zelfs al werd hun het bewijs op kiekjes voorgehouden of opgedrongen in gesprekken thuis.

Ze liepen nu over de ijzeren richel die tegenover het voetgangerspad naast de brug liep. Hij was twintig centimeter breed en lag bijna een halve meter boven de onderbouw van de brug. De Peregrine voerde zijn inmiddels gesmolten winterse vracht ijs en sneeuw naar het Huronmeer. Hij stond nog maar nauwelijks binnen zijn oevers na de jaarlijkse overstroming, die het oeverland in een meer veranderde en jonge boompjes uitrukte en iedere boot en schuur binnen zijn bereik aan stukken sloeg. Met het modderige afvloeiwater van de weilanden en in het schrale zonlicht zag de rivier eruit als een pruttelende, stroperige brij. Maar als je erin viel bevroor je bloed en zou hij je het meer insleuren, als hij al niet eerst je hersenen had ingeslagen tegen de steunberen.

Er werd getoeterd – waarschuwend, verwijtend – maar ze schonken er geen aandacht aan. Ze liepen achter elkaar, beheerst als slaapwandelaars. Aan de overkant van de brug gingen ze het oeverland in, waar ze de paden probeerden te vinden die ze zich van het jaar ervoor herinnerden. De overstroming had nog maar zo kortgeleden plaatsgevonden dat deze paden niet gemakkelijk begaanbaar waren. Je moest je een weg schoppen door neergeslagen struikgewas en van de ene op de andere modderige graspol springen. Soms letten ze niet goed op en kwamen in de modder terecht of in plassen vloedwater die er nog stonden, en toen hun voeten eenmaal nat waren kon het hun niet meer schelen waar ze terecht kwamen. Ze waadden door de modder en plonsden door de plassen, waarbij het water over de rand van hun kaplaarzen liep. Er stond een zoele wind; hij trok de wolken uit elkaar tot slierten oude wol en de meeuwen en kraaien ruzieden en doken op de rivier af. Gieren cirkelden boven hen rond, hoog op de uitkijk; de roodborstlijsters waren pas terug en de roodwiekmerels schoten in paren rond, zo fel van kleur alsof ze in verf gedoopt waren.

‘Ik had een buks mee moeten brengen.’

‘Ik had een jachtgeweer mee moeten brengen.’

Ze waren te oud om stokken in de lucht te steken en pief-paf-poef te roepen. Er klonk lichte spijt in hun stem, alsof ze zomaar over geweren konden beschikken.

Ze klommen de noordelijke oever op naar een zanderige plek. Er werd beweerd dat schildpadden hier hun eieren legden. Daar was het nu nog te vroeg voor en het verhaal over die eieren dateerde trouwens van jaren terug – geen van deze jongens had ze ooit gezien. Maar ze schopten en stampten, want je wist het maar nooit. Toen gingen ze op zoek naar de plek waar een van hen samen met een andere jongen vorig jaar het heupbeen van een koe gevonden had, dat door het water van een slachtstapel was meegesleurd. Je kon er ieder jaar op rekenen dat de river een groot aantal verrassende, logge, bizarre of alledaagse voorwerpen meevoerde en ergens anders neerlegde. Rollen ijzerdraad, een trapje dat nog goed was, een verbogen schop, een maïsketel. Het heupbeen was aan een looiersboom blijven hangen, wat toepasselijk leek omdat de gladde takken veel weghadden van koehoorns of hertengeweien, soms zelfs met een roestbruin kegeltje aan het eind.

Ze stormden er een tijdje rond – Cece Ferns wees de bewuste tak aan – maar ze vonden niets.

Cece Ferns had het heupbeen samen met Ralph Diller gevonden en toen hem gevraagd werd waar het nu was, zei hij: ‘Ralph heeft het meegenomen.’ De twee jongens met wie hij nu samen was – Jimmy Box en Bud Salter – begrepen waarom. Cece kon nooit iets mee naar huis nemen, tenzij het zo klein was dat hij het makkelijk voor zijn vader kon verstoppen.

Ze praatten over nuttiger vondsten die ze misschien zouden doen of die in het verleden gedaan waren. Van palen zou je een vlot kunnen bouwen, hout kon bijeengegaard worden voor een geplande hut of boot. Helemaal fantastisch zou het zijn als ze een paar muskusrattenvallen vonden. Dan zouden ze een bedrijfje kunnen beginnen. Ze zouden aan genoeg hout kunnen komen voor het opspannen, en de messen voor het villen kunnen stelen. Ze praatten over een lege schuur die ze wisten te staan, in het doodlopende steegje achter de voormalige stalhouderij. Er zat een hangslot op, maar waarschijnlijk kon je door het raam naar binnen; de planken die ervoor zaten kon je er ’s avonds afhalen en ’s morgens vroeg weer terugzetten. Je zou een zaklantaarn mee moeten nemen om bij te werken. Nee, een lantaarn. Ze zouden de muskusratten villen en de huiden opspannen en voor veel geld verkopen.

Dit project leek al zo echt dat ze zich zorgen begonnen te maken over het overdag achterlaten van de waardevolle pelzen. Een van hen zou op wacht moeten staan terwijl de anderen de vallen naliepen. (Niemand had het over naar school gaan.)

Zo praatten ze wanneer ze de stad eenmaal achter zich hadden gelaten. Ze praatten alsof ze helemaal – of bijna helemaal – hun eigen baas waren, alsof ze niet op school zaten en in een gezin woonden of vernederingen hoefden te ondergaan die hun vanwege hun leeftijd ten deel vielen. En ook alsof het platteland en de huishoudens van anderen hen van alles zouden voorzien wat ze voor hun ondernemingen en avonturen nodig hadden, met slechts het kleinste risico of de geringste inspanning van hun kant.

Iets wat ook anders was in hun gesprekken was dat ze hier bijna geen namen meer gebruikten. Elkaars echte naam gebruikten ze trouwens toch maar weinig – zelfs niet de bijnaampjes van thuis, zoals Bud. Maar op school had bijna iedereen een andere naam, waarvan sommige met iemands uiterlijk te maken hadden of met hoe hij praatte, zoals Schele of Ouwehoer, en sommige, zoals Zere Reet of Kippenneuker, met echte of mythische gebeurtenissen in het leven van die persoon, of in de levens – zulke namen werden tientallen jaren lang doorgegeven – van hun broers, vaders, of ooms. Het waren deze namen die ze lieten schieten wanneer ze in het bos of op het oeverland waren. Als ze de aandacht van een ander wilden trekken zeiden ze gewoon: ‘Hé.’ Zelfs het gebruik van afschuwelijke en obscene namen, die volwassenen zogenaamd nog nooit gehoord hadden, zou het gevoel bedorven hebben dat ze hier hadden, dat het uiterlijk, de gewoonten, families en persoonlijke geschiedenissen van de anderen er in het geheel niet toe deden.

En toch beschouwden ze elkaar niet echt als vrienden. Ze zouden iemand nooit hun beste of op-een-na-beste vriend genoemd hebben, of steeds de rangorde veranderen, zoals meisjes dat deden. Minstens tien jongens zouden de plaats van deze drie kunnen innemen en door de anderen op precies dezelfde manier worden geaccepteerd. De meesten van hen waren tussen de negen en twaalf, te oud om aan hun huis en buurt gebonden te zijn maar nog te jong voor een baantje – zelfs voor baantjes zoals het aanvegen van het trottoir voor een winkel of het bezorgen van boodschappen op de fiets. Ze woonden bijna allemaal aan de noordkant van de stad, wat betekende dat van hen werd verwacht dat ze zodra ze oud genoeg waren zulk werk gingen doen en dat geen van hen ooit naar Appleby of Upper Canada College gestuurd zou worden. En ze woonden geen van allen in een krotwoning en niemand had familie in de gevangenis zitten. Toch waren er opmerkelijke verschillen in hoe ze thuis leefden en wat er van hen in het leven werd verwacht. Maar die verschillen vielen weg zodra ze uit het zicht van de gevangenis en de graansilo en de kerktorens waren en het klokkenspel van het gerechtsgebouw niet meer konden horen.

Op de terugweg liepen ze snel. Soms zetten ze het op een drafje maar echt rennen deden ze niet. Springen, treuzelen, spetteren was er niet meer bij en ook van het lawaai, het gefluit en geschreeuw, dat ze op de heenweg gemaakt hadden zagen ze af. Iedere meevaller van de overstroming werd opgemerkt maar voorbijgegaan. Ze liepen in feite zoals volwassenen, in een vrij regelmatig tempo langs de meest redelijke route, met op hen de last van waar ze heen moesten en wat er daarna zou moeten gebeuren. Er hing iets voor hen, een beeld dat tussen hen en de wereld kwam, iets waarmee de meeste volwassenen behept leken te zijn. De vliet, de auto, de arm, de hand. Ze hadden het vage idee dat ze, op een bepaalde plek aangekomen, zouden gaan schreeuwen. Ze zouden schreeuwend de stad binnenrennen en hun nieuws verspreiden en de mensen zouden stokstijf blijven staan terwijl ze het in zich opnamen.

Ze staken de brug over zoals altijd, via de richel. Maar zonder een gevoel van risico of moed of nonchalance. Ze hadden net zo goed het voetgangerspad kunnen nemen.

In plaats van de bochtige weg te volgen, die je zowel naar de haven als het plein bracht, klommen ze meteen omhoog naar een pad dat bij de pakhuizen op het station uitkwam. Het klokkenspel liet het wijsje van kwart-over horen. Kwart over twaalf.

Rond deze tijd liep men naar huis voor het middageten. De mensen op kantoor hadden ’s middags vrij. Maar het winkelpersoneel kreeg alleen het gebruikelijke uurtje, daar de winkels op zaterdagavond tot tien of elf uur openbleven.

Voor de meeste mensen wachtte thuis een warme, voedzame maaltijd. Varkenskarbonade, worst, gekookt rundvlees of vleespastei. Zeker aardappels, gepureerd of gebakken; wortels uit de kelder, of kool of uien met een roomsaus. (Sommige huisvrouwen die wat meer geld hadden, of minder energie, hadden misschien een blik erwten of sperziebonen opengemaakt.) Brood, muffins, augurken, taart. Zelfs degenen zonder huis om heen te gaan en degenen die er om de een of andere reden niet heen wilden, zouden nu achter een dergelijke maaltijd plaatsnemen in De Hertog van Cumberland of in het Koopmanshotel of, voor minder geld, achter de beslagen ruiten van Shervills Melksalon.

Het waren voornamelijk mannen die naar huis liepen. De vrouwen waren er al – ze waren er altijd. Maar een aantal vrouwen van middelbare leeftijd, die buiten hun schuld – een overleden man of een zieke man of helemaal geen man – in een winkel of op kantoor werkten, waren bevriend met de moeders van de jongens en groetten hen, soms zelfs van de overkant (het was het ergst voor Bud Salter, die ze Buddy noemden) met iets geamuseerds of olijks in hun stem, waaruit hun vertrouwdheid met gezinszaken en een lang vervlogen peutertijd sprak.

De mannen groetten de jongens niet bij naam, zelfs al kenden ze hen goed. Ze zeiden ‘jongens’ of ‘rakkers’ of af en toe ‘heren’.

‘Dag heren.’

‘Ik hoop dat jullie jongens nu naar huis gaan.’

‘Wat hebben jullie rakkers vanmorgen uitgehaald?’

Het werd allemaal op schertsende toon gezegd, maar er waren verschillen. De mannen die ‘rakkers’ zeiden waren in een beter humeur – of wilden die indruk wekken – dan degenen die ‘jongens’ zeiden. ‘Jongens’ kon betekenen dat er een standje zou volgen, voor onduidelijke of specifieke overtredingen. ‘Rakkers’ duidde aan dat de spreker zelf ook jong geweest was. ‘Heren’ was openlijk spottend en geringschattend, maar er zou geen standje op volgen, omdat degene die het zei daar de moeite niet voor wilde nemen.

Wanneer ze iets terugzeiden keken de jongens nooit hoger dan de tas van een dame of de adamsappel van een man. Ze zeiden duidelijk ‘hallo’, omdat er wat kon zwaaien als je dat niet deed en in antwoord op vragen zeiden ze ‘jameneer’ en ‘neemeneer’ en ‘niets speciaals’. Zelfs op deze dag brachten zulke stemmen een zekere paniek en verwarring bij hen teweeg en ze antwoordden met hun gebruikelijke terughoudendheid.

Ergens op een hoek moesten ze uit elkaar. Cece Ferns, die altijd de meeste haast had om thuis te komen, maakte zich het eerst los. Hij zei: ‘Tot na het eten.’

Bud Salter zei: ‘Ja. Dan gaan we de stad in.’

Dit betekende, zoals ze alledrie begrepen, ‘naar het politiebureau’. Het leek erop dat ze, zonder dat hier overleg voor nodig was geweest, een nieuwe werkwijze hadden aanvaard, een ingetogener manier om hun nieuws bekend te maken. Maar er werd nooit duidelijk gezegd dat ze er thuis niets over zouden vertellen. Er was geen enkele reden waarom Bud Salter en Jimmy Box dat niet konden doen.

Cece Ferns vertelde nooit iets thuis.

Cece Ferns was enig kind. Zijn ouders waren ouder dan die van de meeste jongens, of leken dat misschien alleen door hun onmogelijke leven samen. Toen hij de andere jongens achter zich gelaten had zette Cece het op een drafje, zoals meestal op het laatste eindje naar huis. Niet omdat hij er snel wilde zijn of dacht dat het enig verschil zou maken. Misschien deed hij het om de tijd sneller voorbij te laten gaan, omdat er tijdens dat laatste eindje allerlei bange voorgevoelens bij hem op moesten komen.

Zijn moeder was in de keuken. Prima. Ze was uit bed, hoewel nog steeds in haar peignoir. Zijn vader was er niet en dat was ook prima. Zijn vader werkte op de graansilo en had op zaterdagmiddag vrij; als hij er nu nog niet was, was hij waarschijnlijk rechtstreeks naar De Hertog van Cumberland gegaan. Dat betekende dat ze zich pas laat op de dag met hem bezig zouden moeten houden.

Ceces vader heette ook Cece Ferns. Het was een bekende en in het algemeen geliefde naam in Walley, en als iemand, zelfs dertig of veertig jaar later, een verhaal vertelde werd aangenomen dat iedereen wist dat het over de vader ging, niet over de zoon. En als iemand die nog maar vrij kort in de stad woonde dan zei: ‘Dat lijkt me helemaal niets voor Cece’, zou hem verteld worden dat ze het niet over díé Cece hadden.

‘We hebben het niet over hem maar over zijn ouweheer.’

Men praatte vaak over de keer dat Cece Ferns met een longontsteking of iets anders levensbedreigends naar het ziekenhuis was gegaan of gebracht en dat de verpleegsters hem in natte badhanddoeken of lakens hadden gewikkeld om de koorts te laten zakken. Toen hij de koorts eruit gezweet had, bleken alle handdoeken en lakens bruin te zijn. Van de nicotine die in hem zat. De verpleegsters hadden nog nooit zoiets gezien. Cece was opgetogen geweest. Hij beweerde dat hij al sinds zijn tiende rookte en dronk.

En de keer dat hij naar de kerk was gegaan. Waarom was moeilijk te bevroeden, maar hij was naar de doopsgezinde kerk gegaan, waar zijn vrouw lid van was, dus misschien had hij haar willen plezieren, hoewel dat nog moeilijker voor te stellen was. Er was die zondag Avondmaal en in de doopsgezinde kerk is het brood gewoon brood, maar de wijn is druivensap. ‘Wat krijgen we nu?’ had Cece Ferns uitgeroepen. ‘Als dit het bloed van het Lam is dan moet hij behoorlijke bloedarmoede hebben gehad!’

In de keuken van de familie Ferns werden voorbereidingen voor het middagmaal getroffen. Er lag een gesneden brood op tafel en er was een blik krootjes opengemaakt. Een paar plakken worst waren gebakken – vóór de eieren, hoewel je het erna hoorde te doen – en die werden min of meer warm gehouden op het fornuis. En nu was Ceces moeder aan de eieren begonnen. Ze boog zich voorover met de schuimspaan in één hand en de andere op haar buik, om de pijn te onderdrukken.

Cece pakte de schuimspaan uit haar hand en zette de pit, die veel te hoog stond, lager. Hij hield de pan omhoog terwijl hij afkoelde, zodat het eiwit niet te hard zou worden of aan de randen verbranden. Hij was niet op tijd geweest om het oude vet er nog uit te vegen en er wat verse reuzel in te doen. Zijn moeder veegde de pan nooit uit, ze liet het oude vet er gewoon van maaltijd tot maaltijd in zitten en deed er alleen wat nieuw bij als dat nodig was.

Toen de temperatuur meer naar zijn zin was, zette hij de pan neer en wist van de kanten randen van de eieren nette rondjes te maken. Hij vond een schone lepel en druppelde wat heet vet op de dooiers om ze stevig te maken. Hij en zijn moeder aten hun eieren het liefst zo gebakken, maar zijn moeder bracht er meestal niets van terecht. Zijn vader had zijn eieren het liefst aan beide kanten gebakken en plat als een pannenkoek, zo taai als schoenleer en bedolven onder de zwarte peper. Daar kon Cece ook voor zorgen.

Geen van de andere jongens wist hoe bedreven hij in de keuken was – zoals ze ook niets van de schuilplaats wisten die hij buiten gemaakt had in een blinde hoek naast het eetkamerraam, achter de Japanse zuurbes.

Zijn moeder ging in de stoel naast het raam zitten terwijl hij verder bakte. Ze hield de straat in het oog. Er bestond nog steeds een kans dat zijn vader thuis zou komen en zou willen eten. Hij zou misschien nog niet dronken zijn. Maar zijn gedrag hing niet altijd af van hoe dronken hij was. Als hij nu de keuken binnenkwam zou hij Cece kunnen vragen om ook een paar eieren voor hem te bakken. Dan zou hij misschien vragen waar zijn schort was en zeggen dat hij een prima vrouw voor iemand zou zijn. Dat deed hij als hij in een goede bui was. In een andere stemming staarde hij Cece soms eerst op een vreemde manier aan – op een overdreven, dwaze, dreigende manier – en zei dan dat hij maar beter uit kon kijken.

‘Je denkt dat je heel wat bent, hè? Nou, je kunt maar beter uitkijken.’

Als Cece hem dan aankeek of misschien juist niet, of de schuimspaan liet vallen of die te hard neerlegde, of zelfs wanneer hij zijn uiterste best deed om niets te laten vallen en geen lawaai te maken, liet zijn vader meestal zijn tanden zien en begon als een hond te grommen. Het zou om te lachen zijn, alleen was het menens. Een minuut later lagen eten en borden misschien op de grond en waren de stoelen of de tafel omgegooid en zat hij Cece door de kamer achterna, terwijl hij schreeuwde dat hij hem nu echt te pakken zou nemen en zijn gezicht op de hete kachel zou platdrukken, hoe zou hij dat vinden? Je zou ervan overtuigd zijn dat hij gek geworden was. Maar als er op dat moment iemand aanklopte – een vriend bijvoorbeeld, die hem kwam ophalen – zat zijn gezicht onmiddellijk weer in de plooi en zwaaide hij de deur open en begroette de vriend enthousiast.

‘Ik kom zo. Ik zou je binnen vragen, maar de vrouw heeft weer met het servies staan gooien.’

Hij verwachtte niet dat hij geloofd werd. Hij zei zoiets alleen om met alles wat er in huis gebeurde de draak te steken.

Ceces moeder vroeg of het buiten al wat warmer begon te worden en waar hij die ochtend geweest was.

‘Ja’, zei hij en: ‘Op het oeverland.’

Ze zei dat ze de buitenlucht aan hem kon ruiken.

‘Weet je wat ik ga doen na het eten?’ zei ze. ‘Ik pak een hete kruik en ga weer regelrecht naar bed. Dan voel ik me daarna misschien wat beter en kan ik weer ergens aan beginnen.’

Ze zei bijna altijd dat ze dat ging doen, maar kondigde het steeds aan als iets wat ze net bedacht had, een hoopvol besluit dat ze had genomen.

Bud Salter had twee oudere zusjes, die nooit een steek uitvoerden tenzij zijn moeder hen ertoe dwong. En het gedoe aan hun haar, het nagels lakken, schoenen poetsen, zich opmaken of zelfs aankleden deden ze nooit alleen op hun slaapkamer of in de badkamer. Hun kammen, krulspelden, poeder, nagellak en schoensmeer lagen overal. En verder hingen ze iedere stoelleuning vol met pas gestreken jurken en blouses en legden hun truien op baddoeken te drogen op iedere mogelijke plek op de vloer. (En begonnen te gillen als je er te dicht in de buurt kwam.) Ze stonden altijd voor een van de spiegels – die op de kapstok in de gang, de dressoirspiegel in de eetkamer of de spiegel naast de keukendeur, met een plankje dat altijd vol lag met veiligheidsspelden, schuifspeldjes, centen, knopen en potloodstompjes. Soms stond een van hen wel twintig minuten voor de spiegel, terwijl ze zichzelf in allerlei standen bekeek, haar tanden inspecteerde of haar haar naar achteren trok en het dan weer naar voren schudde. Daarna liep ze ogenschijnlijk tevreden weg, of in ieder geval klaar – maar nooit verder dan de volgende kamer en de volgende spiegel, waar ze weer helemaal opnieuw begon, alsof men haar een nieuw hoofd had gegeven.

Zijn oudste zusje, dat mooi heette te zijn, haalde op dit moment de speldjes uit haar haar voor de keukenspiegel. Op haar hoofd zaten glanzende krulletjes die veel van slakken weg hadden. Zijn andere zusje was op bevel van zijn moeder de aardappels aan het fijnstampen. Zijn vijfjarige broertje zat op zijn plek aan tafel met zijn mes en vork te slaan, terwijl hij schreeuwde: ‘Krijgen we nog bediening? Krijgen we nog bediening?’

Dat had hij van hun vader, die het voor de grap zei.

Bud liep langs zijn broertje en zei zachtjes: ‘Kijk eens, ze doet weer klonters in de aardappels.’

Hij had zijn broertje wijsgemaakt dat klonters erbij gedaan werden, net als rozijnen bij de rijst, uit de voorraad in de kast.

Zijn broertje hield op met schreeuwen en begon te zaniken.

‘Ik eet het niet als zij er klonters in doet. Mama, ik eet het niet als zij er klonters in doet.’

‘O, doe niet zo dwaas’, zei Buds moeder. Ze was schijfjes appel en ui aan het bakken voor bij de karbonade. ‘Gedraag je niet als een baby.’

‘Het is Bud zijn schuld’, zei het oudste zusje. ‘Bud heeft tegen hem gezegd dat ze er klonters in doet. Dat zegt hij altijd en daarom weet hij niet beter.’

‘Buds gezicht zou fijngestampt moeten worden’, zei Doris, het zusje dat met de aardappels in de weer was. Dit was niet zomaar een loze bedreiging – ze had haar nagels een keer over Buds wang gehaald.

Bud liep naar de kast, waar een rabarbertaart stond af te koelen. Hij pakte een vork en begon er voorzichtig, stiekem aan te frunniken, zodat er een zalige damp opsteeg, een geur van kaneel. Hij probeerde een van de luchtgaatjes verder open te krijgen zodat hij iets van het vulsel kon proeven. Zijn broertje zag wat hij deed, maar was te bang om iets te zeggen. Zijn broertje was verwend en werd altijd door zijn zusjes in bescherming genomen. Bud was de enige in huis voor wie hij ontzag had.

‘Krijgen we nog bediening?’ zei hij weer, maar nu iets bedachtzamer.

Doris kwam naar de kast om een schaal voor de aardappels te halen. Bud maakte een onverhoedse beweging en de korst zakte gedeeltelijk in.

‘Nu maakt hij de taart ook nog kapot’, zei Doris. ‘Mama, hij maakt uw taart kapot.’

‘Hou je rotbek dicht’, zei Bud.

‘Blijf van die taart af’, zei Buds moeder met geoefende, bijna serene strengheid. ‘Hou op met die lelijke praat. Hou op met klikken. Probeer je als een volwassene te gedragen.’

Jimmy Box kwam aan een volle tafel te zitten. Hij en zijn vader en moeder en zusjes van vier en van zes woonden bij zijn grootmoeder in, samen met zijn oudtante Mary en zijn ongetrouwde oom. Zijn vader repareerde fietsen in de schuur achter het huis en zijn moeder had een betrekking in het warenhuis van Honeker.

Jimmy’s vader was invalide, het gevolg van kinderverlamming die hij op zijn tweeëntwintigste had opgelopen. Hij liep vanuit zijn heupen voorover gebogen, met behulp van een stok. Dit viel niet zo op wanneer hij in de schuur aan het werk was, omdat hij zich daarvoor toch meestal voorover moest buigen. Wanneer hij op straat liep zag hij er echter nogal vreemd uit, maar niemand riep hem na of imiteerde hem. Hij had vroeger met veel succes ijshockey en honkbal voor de stad gespeeld en iets van zijn vroegere gratie en heldendaden kleefde hem nog aan en wierp een ander licht op zijn situatie, waardoor men het als een fase kon beschouwen (een allerlaatste weliswaar). Hij moedigde die houding aan door flauwe grapjes te maken en een optimistische toon aan te slaan en daarmee de pijn te ontkennen die in zijn diepliggende ogen te zien was en hem vele nachten wakker hield. En in tegenstelling tot de vader van Cece Ferns, sloeg hij geen andere toon aan wanneer hij zijn eigen huis binnenkwam.

Maar natuurlijk was het zijn eigen huis niet. Zijn vrouw was met hem getrouwd toen hij al invalide was, hoewel ze daarvoor verloofd waren geweest en het had de meest natuurlijke zaak van de wereld geleken om bij haar moeder in te trekken. Dan kon zij op de eventuele kinderen passen, terwijl de echtgenote naar haar werk kon blijven gaan. Het had de moeder van de vrouw ook heel gewoon geleken om een nieuw gezin onder haar hoede te nemen, net zoals ze het gewoon gevonden had dat haar zuster Mary bij hen introk toen haar ogen achteruit waren gegaan en dat haar zoon Fred, die uiterst verlegen was, net zolang thuis bleef wonen totdat hij iets gevonden had dat hem beter beviel. Dit was een familie die iedere last met nog minder gemor accepteerde dan waarmee ze het weer accepteerde. Niemand in dat huis zou trouwens de conditie van Jimmy’s vader of de ogen van tante Mary een last of een probleem hebben genoemd, net zomin als zij dat over Freds verlegenheid zouden zeggen. Rampspoed en tegenslag hoorde je niet op te merken en niet van hun tegendeel te onderscheiden.

Volgens de familieoverlevering kon Jimmy’s grootmoeder uitstekend koken en dit was misschien ooit waar geweest, maar de laatste jaren was het peil beslist gezakt. Er werd een zuinigheid betracht die allang niet meer nodig was. Jimmy’s moeder en oom verdienden alletwee aardig, tante Mary had een pensioentje en in de fietsenzaak was het redelijk druk, maar in plaats van drie eieren werd er nooit meer dan één gebruikt en door het gehakt ging altijd een extra kop havermoutvlokken. Men trachtte dit te compenseren door royaal met de worcestersaus om te springen, of te veel nootmuskaat over de custardpudding te strooien.

Maar niemand klaagde. Iedereen prees. Klachten waren even zeldzaam als het inslaan van bliksem. En iedereen zei steeds ‘pardon’, zelfs de kleine meisjes zeiden ‘pardon’ wanneer ze tegen elkaar opbotsten. Iedereen reikte aan en zei ‘alsjeblieft’ en ‘dankjewel’ aan tafel alsof er iedere dag gasten aanzaten. Op deze manier hielden ze het uit, zo dicht op elkaar in dat huis, waar iedere haak aan de kapstok beladen was met kleren, jassen over de trapleuning hingen en veldbedden permanent in de eetkamer opgesteld stonden voor Jimmy en oom Fred, terwijl het dressoir meestal verdween onder de stapels kleren die gestreken of versteld moesten worden. Niemand rende ooit de trap af of sloeg met een deur of zette de radio hard aan of zei iets onaardigs.

Verklaart dit waarom Jimmy die zaterdag niets zei onder het eten? Ze zeiden geen van drieën iets. Wat Cece betrof was het goed te begrijpen. Zijn vader zou nooit geduld hebben dat Cece zo’n belangrijke ontdekking opeiste. Hij zou hem automatisch voor leugenaar hebben uitgemaakt. En Ceces moeder, die bij alles dacht aan wat voor uitwerking het op zijn vader had, zou – terecht – hebben begrepen dat zelfs zijn gang naar het politiebureau met zo’n verhaal voor zoveel opschudding in huis zou zorgen dat ze hem zou hebben gevraagd alsjeblieft zijn mond te houden. Maar de twee andere jongens woonden in vrij normale huishoudens en hadden best iets kunnen zeggen. In Jimmy’s huis zou het consternatie en een zekere afkeuring teweeg hebben gebracht, maar ze zouden algauw tot de slotsom zijn gekomen dat het Jimmy’s schuld niet was.

Buds zusjes zouden waarschijnlijk gevraagd hebben of hij gek geworden was. En alles verdraaien en suggereren dat het net iets voor hem was, met zijn nare gewoontes, om een lijk te vinden. Maar zijn vader was een verstandig en geduldig man, die er wel aan gewend was vreemde verhalen aan te horen in zijn functie van goederenagent op het station. Hij zou Buds zusjes tot stilte gemaand hebben en na enige serieuze ondervraging, om er zeker van te zijn dat Bud de waarheid sprak en niet overdreef, het politiebureau hebben gebeld.

Het was alleen dat het bij hen thuis zo vol leek. Er gebeurde al te veel. Dat gold net zo goed voor Cece als voor de anderen, omdat er bij hem, zelfs wanneer zijn vader niet thuis was, altijd de dreiging van zijn aanwezigheid hing en de herinnering eraan.

‘Heb jij het verteld?’

‘Jij?’

‘Ik ook niet.’

Ze waren op weg naar het centrum, zonder erbij na te denken over hoe ze liepen. Ze sloegen Shipka Street in en ontdekten dat ze zo langs de gepleisterde bungalow van meneer Willens en zijn vrouw zouden komen. Ze stonden er in feite al naast voordat ze er erg in hadden. Aan beide kanten van de voordeur was een kleine erker en bovenaan de trap was het breed genoeg voor twee stoelen, die er nu niet stonden maar op zomeravonden ingenomen werden door meneer Willens en zijn vrouw. Er was een aanbouw met een plat dak aan de zijkant van het huis, met ook een voordeur aan de straatkant en een apart pad ernaartoe. Naast deze deur hing een bordje waarop D.M. WILLENS, OPTICIEN stond. Geen van de jongens was ooit in zijn spreekkamer geweest, maar Jimmy’s tante Mary ging er regelmatig heen voor haar oogdruppels en zijn grootmoeder ging er voor haar bril naartoe. De moeder van Bud Salter ook.

De muren waren modderig roze en de deuren en de raamkozijnen waren bruin geschilderd. De voorzetramen waren nog niet weggehaald, zoals nog bijna nergens in de stad. Er was helemaal niets bijzonders aan het huis, alleen stond de voortuin bekend om zijn bloemen. Mevrouw Willens genoot een zekere faam als tuinierster en had haar bloemen niet in lange rijen naast de moestuin staan, zoals Jimmy’s grootmoeder en Buds moeder. Bij haar stonden ze overal, in ronde en ovale bedden en in kringen onder de bomen. Over een paar weken zou het gazon bezaaid zijn met narcissen. Maar nu bloeide er alleen nog maar een forsythia naast het huis. Hij kwam bijna tot de dakgoot en sproeide zijn gele bloesem zoals een fontein water spuit.

De forsythia bewoog, niet door de wind, en er kwam een gebogen bruine gestalte onder vandaan. Het was mevrouw Willens in haar oude tuinkleren, een gezet klein vrouwtje in een slobberige broek, een jasje met een scheur en een pet die waarschijnlijk van haar man was. Hij was te groot en hing over haar ogen. Ze had een snoeischaar vast.

Ze hielden meteen hun pas in – het was dat of rennen. Misschien dachten ze dat ze hen zo niet zou opmerken, dat ze in een paal zouden veranderen. Maar ze had hen al gezien en kwam daarom juist zo snel aangelopen.

‘Ik zie dat jullie naar mijn forsythia staan te koekeloeren’, zei mevrouw Willens. ‘Willen jullie wat takken mee naar huis nemen?’

Waar ze naar hadden staan koekeloeren was niet de forsythia, maar alles. Het huis dat er net als anders uitzag, het bordje naast de deur van de spreekkamer, de gordijnen die licht binnenlieten. Niets hols of onheilspellends, niets wat aangaf dat meneer Willens niet binnen was en zijn auto niet in de garage achter de spreekkamer stond, maar in de molenkolk op Jutland lag. En mevrouw Willens die aan het werk was in haar tuin, waar iedereen zei dat je haar zodra de sneeuw was gesmolten kon verwachten. En die hen riep met haar vertrouwde rokersstem, bruusk en een beetje uitdagend, maar niet onvriendelijk – een stem die je uit de verte al herkende of wanneer hij in een winkel achter je opklonk.

‘Wacht even’, zei ze. ‘Wacht even, dan snij ik wat takken voor jullie af.’

Ze begon kordaat en keurend felgele takken af te knippen en toen ze genoeg had kwam ze achter een haag van bloemen naar hen toe.

‘Ziezo’, zei ze. ‘Geven jullie die maar aan je moeder. Het is altijd leuk om forsythia in huis te hebben, de eerste lentebode.’ Ze verdeelde de takken. ‘Zoals heel Gallië’, zei ze. ‘Heel Gallië is in drieën verdeeld. Dat moet je weten als je Latijn hebt.’

‘We zitten nog niet op de middelbare school’, zei Jimmy, wiens leven thuis hem beter had voorbereid om met dames te converseren.

‘O nee?’ zei ze. ‘Dan hebben jullie nog iets om naar uit te kijken. En zeg tegen je moeder dat ze ze in lauw water moeten zetten. Ach, dat zullen ze vast wel weten. Ik heb takken gegeven die nog niet helemaal uit zijn, dan kunnen jullie er lang van genieten.’

Ze bedankten haar. Jimmy eerst en de anderen in navolging van hem. Ze liepen verder naar het centrum met hun armen vol takken. Ze waren niet van plan om om te keren en de bloemen eerst thuis af te leveren en ze rekenden er maar op dat ze niet precies wist waar ze woonden. Een eindje verder keken ze voorzichtig om, om te zien of ze misschien stond te kijken.

Gelukkig niet. Een groot huis aan de rand van het trottoir belemmerde trouwens toch het zicht.

De forsythia had hen met een probleem opgezadeld. Niet alleen zagen ze er idioot mee uit, maar hoe kwamen ze ervan af? Anders zouden ze de hele tijd aan meneer en mevrouw Willens moeten denken. Dat zij druk aan het werk kon zijn in haar tuin terwijl hij verdronken in zijn auto lag. Wist ze waar hij was of wist ze dat niet? Je zou denken van niet. Wist ze zelfs wel dat hij weg was? Ze had zich gedragen alsof er niets aan de hand was, helemaal niets en terwijl zij voor haar stonden had dit de waarheid geleken. Wat ze wisten, wat ze gezien hadden leek zelfs minder belangrijk, tenietgedaan, door het feit dat zij het niet wist.

Er kwamen twee meisjes de hoek om gefietst. Een van hen was Buds zusje, Doris. De meisje begonnen onmiddellijk te fluiten en te gillen.

‘O, wat een mooie bloemen’, riepen ze. ‘Wie gaat er trouwen? Wat een schattige bruidsmeisjes.’

Bud schreeuwde het vreselijkste terug dat hij kon bedenken.

‘Je hele kont zit onder het bloed.’

Dat was natuurlijk niet waar, maar er had zich een gelegenheid voorgedaan toen het wel waar was geweest – ze was met bloed op haar rok uit school thuisgekomen. Iedereen had het gezien en het zou nooit vergeten worden.

Hij was ervan overtuigd dat ze thuis over hem zou klikken, maar dat deed ze niet. Haar schaamte over die andere keer was zo groot dat ze er niet naar durfde verwijzen, zelfs niet om hem in de nesten te werken.

Ze beseften toen dat ze de bloemen onmiddellijk weg moesten gooien en wierpen ze daarom gewoon onder een geparkeerde auto. Ze veegden wat bloemblaadjes van hun kleren toen ze het plein op liepen.

De zaterdag was toen nog een belangrijke dag; iedereen uit de omgeving kwam naar de stad. Er stonden al auto’s op het plein en in de zijstraten geparkeerd. Grote boerenjongens en -meisjes en het kleinere grut van stad en platteland waren op weg naar de bioscoop, voor de middagvoorstelling.

Meteen om de hoek moesten ze langs Honeker. En daar, pontificaal, zag Jimmy zijn moeder in de etalage staan. Ze was alweer terug na het eten en zette een hoed recht op een etalagepop, verschikte wat aan de voile en deed iets met de schouders van de jurk. Ze was kort van gestalte en moest op haar tenen staan om dit te doen. Ze had haar schoenen uitgetrokken om op het kleed in de etalage te lopen. Je kon door haar kousen de mollige roze kussentjes onder haar hielen zien en wanneer ze zich uitrekte zag je haar knieholte door de split in haar rok. En daarboven een breed maar goedgevormd achterste en de rand van haar onderbroek of gordeltje. Jimmy kon bijna horen dat ze zachtjes aan het knorren was, hij kon de kousen ruiken die ze vaak onmiddellijk na thuiskomst uittrok, zodat er geen ladders in zouden komen. Kousen en ondergoed, zelfs schoon damesondergoed, hadden een lichte, intieme geur die hij zowel aantrekkelijk als walgelijk vond.

Hij hoopte twee dingen. Dat de anderen haar niet hadden gezien (dat hadden ze wel, maar het idee van een moeder die iedere dag mooi aangekleed aan het openbare leven van de stad deelnam was hen zo vreemd dat ze niets konden zeggen, het alleen konden verwerpen) en dat ze zich alsjeblieft niet om zou draaien en hem zou zien. Als ze dat deed was ze in staat om op het glas te tikken en met haar mond het woord ‘hallo’ te vormen. Op haar werk raakte ze haar gedempte tact en weloverwogen beminnelijkheid van thuis kwijt. Haar gedweeë voorkomendheid veranderde in parmantigheid. Hij had deze andere kant van haar altijd leuk gevonden, deze dartelheid, zoals hij ook van Honeker hield, met de brede toonbanken van glas en gevernist hout, de grote spiegels bovenaan de trap, waarin hij zichzelf naar Dameskleding op de tweede verdieping kon zien klimmen.

‘Daar is mijn kleine ondeugd’, zei zijn moeder dan en stopte hem soms een dubbeltje toe. Hij kon altijd maar even blijven omdat meneer of mevrouw Honeker misschien stond te kijken.

Kleine ondeugd.

De woorden die even aangenaam hadden geklonken als het gerinkel van dubbeltjes en stuivers, kregen nu iets beschamends.

Ze waren erlangs.

Een zijstraat verderop moesten ze langs De Hertog van Cumberland, maar daar zat Cece niet over in. Als zijn vader vanmiddag niet was thuisgekomen, betekende het dat hij daar nog uren zou zitten. Maar de naam Cumberland benauwde hem altijd. Uit de tijd toen hij nog niet eens wist wat het betekende, had hij een gevoel van diepe neerslachtigheid overgehouden. Als iets zwaars dat heel diep in donker water viel.

Tussen De Hertog van Cumberland en het stadhuis liep een grindweggetje en het politiebureau bevond zich aan de achterkant van het stadhuis. Ze liepen dit weggetje in en hoorden algauw een ander geluid, dat tegen het straatgedruis inging. Het kwam niet uit De Hertog van Cumberland – daar was het rumoer gedempt, omdat de gelagkamer alleen smalle, hoge ramen had, net als het openbare toilet. Het kwam uit het politiebureau. De deur stond open vanwege het mooie weer en zelfs op het weggetje kon je de pijptabak en de sigaren ruiken. Het waren niet alleen agenten die daar, vooral op zaterdagmiddag, zaten en waar ’s winters de kachel brandde en ’s zomers de ventilator aanstond en de deur op dagen ertussenin, zoals vandaag, werd opengezet om de aangename lucht binnen te laten. Kolonel Box zou er zitten – ze konden hem in feite al horen piepen, de langgerekte nasleep van zijn astmatische lach. Hij was familie van Jimmy, maar er was verkoeling opgetreden omdat hij tegen het huwelijk van Jimmy’s vader was geweest. Als hij Jimmy al herkende, praatte hij op verbaasde, ironische toon tegen hem. ‘Als hij je ooit een kwartje of iets anders wil geven, zeg je maar dat je het niet nodig hebt’, had Jimmy’s moeder hem voorgehouden. Maar Kolonel Box had nooit een dergelijk aanbod gedaan.

En meneer Pollock, die tot zijn vijfenzestigste in de drogisterij had gewerkt, zou er zijn en Fergus Solly, die niet zwakzinnig was maar er wel zo uitzag, omdat hij in de Eerste Wereldoorlog aan gifgas was blootgesteld. De hele dag zaten zij en andere mannen er te kaarten, te roken, verhalen te vertellen en koffie te drinken, op kosten van de gemeente (zei Buds vader). Iemand die een klacht wilde indienen, of iets wilde rapporteren, moest dat in hun aanwezigheid doen, terwijl ze waarschijnlijk meeluisterden.

Spitsroeden lopen.

Ze bleven bijna staan voor de open deur. Niemand merkte hen op. Kolonel Box zei: ‘Ik ben nog niet dood’, klaarblijkelijk de laatste zin van een anekdote die hij herhaalde. Ze begonnen langzaam, met gebogen hoofden, verder te lopen terwijl ze tegen het grind schopten. Om de hoek van het gebouw versnelden ze hun pas. Naast de ingang van het openbare herentoilet was de muur besmeurd met een klodder recent braaksel en lagen wat lege flessen op de grond. Ze moesten tussen de vuilnisbakken en de hoge waakzame ramen van het gemeentesecretariaat door en toen waren ze het weggetje uit en weer terug op het plein.

‘Ik heb geld’, zei Cece. Deze zakelijke mededeling luchtte hen alledrie op. Cece liet de muntstukken in zijn zak rinkelen. Het was geld dat zijn moeder hem gegeven had nadat hij de afwas had gedaan, toen hij naar de slaapkamer was gegaan om te zeggen dat hij naar buiten ging. ‘Pak maar vijftig cent van het dressoir’, had ze gezegd. Soms had ze geld, hoewel hij nog nooit gezien had dat zijn vader haar iets gaf. En steeds wanneer ze ‘pak maar’ zei of hem iets toestopte, besefte Cece dat ze zich voor hun leven schaamde, om hem en tegenover hem en dat waren de keren dat hij haar niet kon luchten of zien (hoewel hij blij was met het geld). Vooral wanneer ze zei dat hij een brave jongen was en niet moest denken dat ze niet dankbaar was voor alles wat hij deed.

Ze sloegen de straat in die naar de haven liep. Naast Paquettes benzinestation stond een kraampje waar mevrouw Paquette hotdogs, ijsjes, snoep en sigaretten verkocht. Ze had geweigerd hun sigaretten te verkopen, zelfs toen Jimmy had gezegd dat het voor zijn oom Fred was. Maar ze nam het hen niet kwalijk dat ze het geprobeerd hadden. Ze was een dik, knap vrouwtje, Frans-Canadees.

Ze kochten een bos dropveters, zwarte en rode. Ze waren van plan om later ijsjes te kopen, wanneer ze niet meer zo vol zaten van het eten. Ze liepen naar de twee oude autobanken die naast een hek waren neergezet, onder een boom die ’s zomers schaduw gaf. Ze verdeelden de dropveters.

Kapitein Tervitt zat op de andere bank.

Kapitein Tervitt was jarenlang echt kapitein geweest, op boten die op het meer voeren. Nu was hij agent in buitengewone dienst. Hij liet de auto’s stoppen zodat kinderen de straat voor de school konden oversteken en zag er ’s winters op toe dat er niet in de zijstraten werd gesleed. Hij blies op zijn fluitje en stak een grote hand omhoog, die in zijn witte handschoen veel weg had van een clownshand. Hij was nog steeds lang en stram en breed, hoewel hij al oud was en wit haar had. Auto’s deden wat hij zei en kinderen ook.

’s Avonds liep hij alle winkels langs om te zien of alles goed afgesloten was en er zeker van te zijn dat er nergens ingebroken werd. Overdag sliep hij vaak in het openbaar. Bij slecht weer sliep hij in de bibliotheek en bij mooi weer koos hij ergens buiten een plekje uit. Hij bracht niet veel tijd op het politiebureau door, waarschijnlijk omdat hij te doof was om de gesprekken zonder zijn gehoorapparaat te volgen en hij zoals de meeste dove mensen een hekel aan zijn gehoorapparaat had. En hij was het natuurlijk gewend om alleen te zijn, turend over de boeg.

Hij had zijn ogen gesloten en leunde met zijn hoofd naar achteren, zodat de zon in zijn gezicht kon schijnen. Toen ze naar hem toe gelopen waren om met hem te praten (en dit besluit was ook zonder enig overleg genomen, op een enkele berustende en twijfelende blik na) moesten ze hem wakker maken. Zijn gezicht had een moment nodig om alles te registreren – waar, wanneer en wie. Toen haalde hij een groot ouderwets horloge uit zijn zak, alsof hij ervan uitging dat kinderen altijd wilden weten hoe laat het was. Maar ze bleven maar tegen hem praten, opgewonden en een beetje beschaamd. Ze zeiden: ‘Meneer Willens ligt in de molenkolk op Jutland’, en ‘We hebben de auto gezien’, en ‘Verdronken.’ Hij moest zijn hand opsteken en om stilte gebaren, terwijl de andere in zijn broekzak op zoek ging en er zijn gehoorapparaat uit haalde. Hij knikte ernstig en bemoedigend met zijn hoofd, alsof hij wilde zeggen: Nog even geduld, terwijl hij het apparaatje in zijn oor bevestigde. Toen gingen beide handen omhoog – stilte, stilte – terwijl hij het uitprobeerde. Ten slotte een meer kordate knik en toen zei hij op strenge toon – die daar tegelijk min of meer de spot mee dreef: ‘Steek van wal.’

Cece, die de rustigste was – zoals Jimmy de beleefdste was en Bud de brutaalste – zette alles op zijn kop.

‘Uw gulp staat open’, zei hij.

Toen gierden ze het uit en renden weg.

Hun opwinding verdween niet meteen. Maar het was niet iets waar ze van konden nagenieten of over konden praten: ze moesten uit elkaar.

Cece ging naar huis om aan zijn schuilplaats te werken. De vloer van karton, die de hele winter bevroren was geweest, was nu doornat en moest vervangen worden. Jimmy klom naar de zolder van de garage, waar hij pas een doos met oude Doc Savage-tijdschriften had ontdekt, die van zijn oom Fred waren geweest. Bud ging naar huis en trof er alleen zijn moeder aan die de vloer van de eetkamer in de was zette. Hij bladerde ruim een uur in stripboeken en vertelde het haar toen. Hij dacht dat zijn moeder geen ervaring of gezag buitenshuis had en niet zou weten wat er gedaan moest worden totdat ze zijn vader had gesproken. Tot zijn verbazing belde ze meteen de politie. Toen belde ze zijn vader. En iemand ging Cece en Jimmy optrommelen.

Een politieauto reed Jutland in vanaf de provinciale weg en alles werd bevestigd. Een politieagent en de anglicaanse dominee gingen naar mevrouw Willens toe.

‘Ik wilde jullie niet lastigvallen’, had mevrouw Willens schijnbaar gezegd. ‘Ik had tot het donker willen wachten.’

Ze vertelde dat meneer Willens de vorige middag naar het platteland was gegaan om wat druppels bij een blinde oude man te bezorgen. Hij werd vaak opgehouden, zei ze. Soms bleef hij ergens hangen, of de auto kwam vast te zitten.

Was hij gedeprimeerd de laatste tijd? had de agent gevraagd.

‘O, geen sprake van’, had de dominee gezegd. ‘Hij was de steunpilaar van het koor.’

‘Dat woord behoorde niet tot zijn vocabulaire’, had mevrouw Willens gezegd.

Er werd enige ophef gemaakt over het feit dat de jongens thuis waren gaan eten en niets hadden gezegd. En daarna een bos dropveters hadden gekocht. Er werd een nieuwe bijnaam bedacht – Dodeman – en deze hechtte zich aan hen alledrie. Jimmy en Bud zouden hem dragen totdat ze uit de stad vertrokken en Cece – die jong trouwde en op de graansilo ging werken – zag hem op zijn twee zoons overgaan. Tegen die tijd dacht niemand nog aan de oorzaak ervan.

Het voorval met kapitein Tervitt bleef een geheim.

Ze hadden alledrie iets verwacht, een gekwetste of bestraffende blik, toen ze de volgende keer onder zijn opgeheven arm door moesten lopen, bij het oversteken naar school. Maar hij hield zijn hand, die edele clownshand in zijn witte handschoen, even kalm en welwillend opgestoken als altijd. Hij gaf permissie.

Steek van wal.