Alice Munro

Stilte

Uit het Engels vertaald door Pleuke Boyce

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Oorspronkelijke titel Runaway, verschenen bij Alfred A. Knopf

Oorspronkelijke tekst © Alice Munro, 2004

Eerste Nederlandstalige uitgave © Pleuke Boyce en De Geus bv, Breda 2005

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Plainpicture/Design Pics

isbn 978 90 445 2371 3

nur 304

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2014.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Weg

Carla hoorde de auto al aankomen voordat hij boven aan de helling was verschenen die ze hier een heuvel noemden. Dat is d’r, dacht ze. Mevrouw Jamieson – Sylvia – terug van haar vakantie in Griekenland. Vanuit de deuropening van de schuur – maar zo dat ze enigszins aan het oog onttrokken was – hield ze de weg in de gaten waar mevrouw Jamieson zou moeten langskomen, omdat haar huis ongeveer achthonderd meter verder aan de weg lag dan dat van Clark en Carla.

Als het iemand was die op het punt stond hun hek binnen te draaien, had hij nu al vaart geminderd. Maar Carla bleef hopen. Laat het haar niet zijn.

Ze was het wel. Mevrouw Jamieson draaide één keer snel haar hoofd om – ze had alle aandacht nodig om haar auto langs de voren en plassen te manoeuvreren die zich door de regen in het grind gevormd hadden – maar ze lichtte geen hand van het stuur om te wuiven, ze had Carla niet gezien. Carla ving een glimp op van een gebruinde arm, bloot tot aan de schouder, haar dat lichter was geworden, meer wit nu dan zilverblond, en een uitdrukking die vastberaden en geërgerd en geamuseerd over die ergernis was; precies zoals mevrouw Jamieson zou kijken als ze met zo’n weg geconfronteerd werd. Toen ze omkeek, lichtte er even iets op op haar gezicht – iets onderzoekends, iets hoopvols – waardoor Carla achteruitdeinsde.

Zo.

Misschien wist Clark het nog niet. Als hij achter de computer zat, zou zijn rug naar het raam en de weg gekeerd zijn.

Maar het zou kunnen dat mevrouw Jamieson nog een keer op pad moest. Op weg van het vliegveld naar huis was ze misschien niet voor boodschappen gestopt; niet voordat ze eerst thuis was geweest en precies wist wat ze nodig had. Clark zou haar dan kunnen zien. En als het eenmaal donker was, zou er licht in haar huis te zien zijn. Maar het was juli en het werd pas laat donker. Ze was misschien wel zo moe dat ze het licht niet eens zou aandoen, ze zou misschien vroeg naar bed gaan.

Aan de andere kant zou ze ook kunnen bellen. Over een paar minuten al.

Dit was een zomer van regen en nog eens regen. Het was het eerste wat je ’s morgens hoorde, keihard op het dak van de mobiele woning. De paden waren in een modderbrij veranderd, het lange gras was kletsnat, de bladeren boven je hoofd lieten geregeld een stortbad op je neerkomen, zelfs op momenten dat er geen echte plensbui uit de lucht kwam vallen en de wolken leken weg te trekken. Elke keer als ze naar buiten ging, droeg Carla een grote oude Australische vilthoed met een brede rand en stopte haar lange dikke vlecht in haar blouse.

Er kwam nu niemand om paard te rijden, ook al hadden Clark en Carla op alle campings en in restaurants en op het mededelingenbord van het toeristenbureau en op iedere andere plek die ze maar hadden kunnen bedenken affiches opgehangen. Er kwamen alleen maar een paar leerlingen en dat waren vaste klanten, niet de groepen schoolkinderen op vakantie, de volle bussen uit de zomerkampen, die hun de vorige zomer draaiende gehouden hadden. En zelfs de vaste klanten op wie ze rekenden bleven nu weg om op vakantie te gaan, of zegden hun lessen eenvoudig af omdat het weer zo ontmoedigend was. Als ze te laat belden, bracht Clark hun de tijd toch in rekening. Enkelen hadden daarover geklaagd en waren er helemaal mee gestopt.

Er kwam nog steeds een klein bedrag binnen van de drie paarden die bij hen op stal stonden. Die drie, en de vier van henzelf, waren nu buiten in het weiland, waar ze onder de bomen aan het grazen waren. Ze leken geen zin te hebben om het feit op te merken dat het nu even niet regende, zoals ’s middags vaak een tijdje het geval was. Net lang genoeg om weer hoop te krijgen, terwijl de wolken steeds witter en kleiner werden en een diffuus licht doorlieten dat nooit in echte zonneschijn veranderde en meestal voor het avondeten verdwenen was.

Carla was klaar met het uitmesten van de stal. Ze had de tijd genomen; ze hield van het ritme van haar vaste karweitjes, van de hoge ruimte onder het staldak, de geuren. Nu liep ze naar de piste om te zien hoe droog de grond was, voor het geval de leerling van vijf uur zou komen.

Het had meestal gestaag en niet bijzonder hard geregend en er had geen wind gestaan, maar vorige week was het plotseling gaan waaien en was er een rukwind door de boomtoppen gegaan met een verblindende, bijna horizontale regen. Binnen een kwartier was de storm alweer overgetrokken, maar de weg lag bezaaid met takken, de elektriciteit was uitgevallen en er was een groot stuk plastic van het dak boven de piste losgescheurd. Er had een plas gelegen zo groot als een meer aan die kant van de baan en Clark was tot na het donker bezig geweest om een geul te graven, zodat het water kon weglopen.

Het dak was nog niet gerepareerd. Clark had ijzerdraad over de hele breedte gespannen om te voorkomen dat de paarden in de modder terechtkwamen en Carla had een kortere baan afgezet.

Clark zocht op dit moment op internet naar een adres waar je dakmateriaal kon kopen. Een sloperij, met prijzen die ze konden betalen, of iemand die zoiets tweedehands probeerde kwijt te raken. Hij wilde niet naar de stad, naar de bouwmateriaalhandel van Hy en Robert Buckley, die hij ‘De Twee Afzetters’ noemde, omdat hij ze veel geld schuldig was en ruzie met ze had gemaakt.

Clark kreeg niet alleen ruzie met mensen die hij geld schuldig was. Zijn vriendelijkheid, waardoor hij in het begin zo innemend was, kon plotseling omslaan. Er waren winkels waar hij niet naar binnen wilde, waar hij Carla altijd heen stuurde, omdat hij er ruzie had gehad. De apotheek was daar een voorbeeld van. Een oude vrouw was voorgedrongen, dat wil zeggen, ze was nog iets gaan halen dat ze vergeten was en toen ze weer terugkwam was ze voor hem gaan staan, in plaats van achter aan de rij. Hij had zich beklaagd en de caissière had tegen hem gezegd: ‘Ze heeft longemfyseem’, en toen had Clark gezegd: ‘O ja? En ik heb aambeien’, en de manager was erbij geroepen en had gezegd dat dit nergens voor nodig was geweest. En in het restaurant aan de snelweg hadden ze hem de geadverteerde ontbijtkorting niet willen geven omdat het al elf uur ’s morgens was geweest en Clark had geprotesteerd en had toen zijn bekertje afhaalkoffie op de grond laten vallen, dat, zo zei men, op een haar na een kind in een wandelwagentje had gemist. Hij had gezegd dat het kind meters bij hem vandaan zat en dat hij het bekertje had laten vallen omdat men hem geen houdertje had gegeven. Zij hadden gezegd dat hij niet om een houdertje had gevraagd. Hij had gezegd dat hij zoiets niet zou hoeven te vragen.

‘Je laat je gaan’, had Carla gezegd.

‘Dat doen mannen nu eenmaal.’

Ze had niets tegen hem gezegd over zijn ruzie met Joy Tucker. Joy Tucker was de bibliothecaresse uit de stad die haar paard bij hen had staan. Het paard was een temperamentvolle kleine roodbruine merrie die Lizzie heette en wanneer Joy Tucker in een grappige bui was noemde ze haar Lizzie Borden. Ze was gisteren in een allesbehalve grappige bui aan komen rijden en had geklaagd dat het dak nog niet gerepareerd was en dat Lizzie er ellendig uitzag en misschien wel kougevat had.

Er was in feite niets aan de hand met Lizzie. Clark had – voor zijn doen – geprobeerd verzoenend te doen. Maar toen was het Joy Tucker geweest die driftig geworden was en die had gezegd dat hun manege een aanfluiting was en dat Lizzie beter verdiende en toen had Clark gezegd: ‘Je doet maar.’ Joy had Lizzie niet – of nog niet – weggehaald, zoals Carla verwachtte. Maar Clark, die eerst dol op de kleine merrie was geweest, had niets meer met haar te maken willen hebben. Het gevolg was dat Lizzie zich gekwetst voelde en nukkig deed wanneer je haar liet lopen en vreselijk begon te schoppen wanneer haar hoeven schoongekrabd moesten worden, iets wat ze dagelijks deden om schimmelziekte tegen te gaan. Carla moest opletten dat Lizzie haar niet beet.

Maar het ergste vond Carla de afwezigheid van Flora, het kleine witte geitje dat de paarden in de stal en in het weiland gezelschap hield. Er was al in twee dagen geen spoor van haar te zien geweest. Carla was bang dat wilde honden of coyotes haar te pakken gekregen hadden of misschien wel een beer.

Ze had vannacht over Flora gedroomd en de nacht daarvoor ook. In de eerste droom was Flora naar het bed toe gekomen met een rode appel in haar bek, maar in de tweede droom – vannacht – was ze weggerend toen ze Carla zag aankomen. Ze leek haar poot bezeerd te hebben maar was toch weggerend. Ze had Carla naar een prikkeldraadversperring gevoerd, zoals je misschien in oorlogsgebied zou zien en toen was ze – Flora – erdoorheen geglipt, ondanks haar zere pootje, er gewoon als een witte paling doorheen geglibberd en verdwenen.

De paarden hadden gezien dat Carla naar de piste was gelopen en waren allemaal naar het hek gekomen – terwijl ze er, ondanks hun Nieuw-Zeelandse dekens, doorweekt uitzagen – zodat ze als ze weer terugliep aandacht aan ze zou besteden. Ze praatte zachtjes tegen ze en verontschuldigde zich dat ze met lege handen was gekomen. Ze streelde hun halzen en wreef over hun neuzen en vroeg of ze iets over Flora wisten.

Grace en Juniper snoven en wreven zich tegen haar aan alsof ze de naam herkenden en haar bezorgdheid deelden, maar toen drong Lizzie zich tussen hen in en duwde de kop van Grace bij Carla’s strelende hand vandaan. Ze beet voor alle zekerheid ook nog in de hand en Carla moest haar een tijdje de les lezen.

Drie jaar geleden had Carla nog nooit echt naar een mobiele woning gekeken. Ze noemde ze ook niet zo. Net als haar ouders zou ze de term ‘mobiele woning’ pretentieus gevonden hebben. Sommige mensen woonden in stacaravans en daarmee hield het op. Als je één stacaravan had gezien, had je ze allemaal gezien. Toen Carla hier was komen wonen, toen ze voor dit leven met Clark had gekozen, was ze alles in een ander licht gaan zien. Daarna was ze ‘mobiele woning’ gaan zeggen en om zich heen gaan kijken hoe de mensen ze opgeknapt hadden. Wat voor gordijnen ze hadden opgehangen, hoe ze het houtwerk hadden geschilderd, de ambitieuze veranda’s en patio’s en extra kamers die ze hadden aangebouwd. Ze had bijna niet kunnen wachten om zelf zulke verbeteringen aan te brengen.

Clark was een tijdje akkoord gegaan met haar ideeën. Hij had een nieuwe trap getimmerd en was een hele tijd op zoek geweest naar een oud gietijzeren hek. Hij had nooit geklaagd over het geld dat was besteed aan verf voor de keuken en badkamer en aan stof voor gordijnen. Ze had alles te haastig geschilderd, ze had toen nog niet geweten dat je de scharnieren van de kastdeurtjes eraf moest halen. Of dat je de gordijnen moest voeren, die sindsdien dan ook verschoten waren.

Ze had het meest gerekend op het vervangen van de vloerbedekking, die in elke kamer hetzelfde was. Maar Clark vond het te ver gaan om die weg te halen. Het had een patroon van kleine bruine vierkantjes, elk met lijntjes en figuurtjes in drie andere tinten bruin. Ze had een hele tijd gedacht dat elk vierkantje uit dezelfde lijntjes en figuurtjes bestond die op dezelfde manier gerangschikt waren. Toen ze wat meer, behoorlijk wat meer tijd had gehad om ze eens goed te bekijken, was ze tot de slotsom gekomen dat er vier dessins waren samengevoegd die elk een identiek groter vierkant vormden. Soms kon ze de samenstelling er gemakkelijk uit halen en soms moest ze zich inspannen om het te zien.

Ze deed dit wanneer het buiten regende en Clarks stemming zwaar drukte op de atmosfeer binnen en hij alleen maar aandacht voor zijn computerscherm had. Maar het beste wat ze dan kon doen was aan een karweitje denken, of er een verzinnen, dat ze in de stal kon doen. De paarden keken haar nooit aan als ze ongelukkig was, maar Flora, die nooit vastgebonden was, kwam zich tegen haar aan wrijven en keek haar met iets dat net geen medeleven was – het leek meer op kameraadschappelijke spot – in haar glinsterende geelgroene ogen aan.

Flora was een halfvolwassen geitje toen Clark haar mee naar huis had gebracht van een boerderij waar hij over wat paardentuig was gaan onderhandelen. De mensen daar hadden genoeg van het boerenleven, althans van het fokken van dieren; ze hadden hun paarden verkocht maar hadden hun geiten niet van de hand kunnen doen. Hij had gehoord dat een geit voor een sfeer van behaaglijkheid in een paardenstal kon zorgen en hij had het willen uitproberen. Ze waren van plan geweest haar op een dag te laten dekken, maar er waren nooit aanwijzingen geweest dat ze tochtig was geworden.

In het begin was ze helemaal Clarks dier geweest zoals ze hem overal achternaliep en om zijn aandacht danste. Ze was snel en gracieus en uitdagend als een jong katje en ze hadden alle twee moeten lachen om hoe ze op een argeloos verliefd jong meisje leek. Maar naarmate ze ouder werd begon ze zich steeds meer aan Carla te hechten en in deze verbintenis was ze plotseling veel wijzer, minder uitgelaten, terwijl ze in staat leek tot een soort ingehouden, ironische humor. Tegenover de paarden gedroeg Carla zich teder en streng en nogal moederlijk, maar haar verhouding met Flora was heel anders, waarbij Flora haar geen gevoel van superioriteit toestond.

‘Nog steeds geen spoor van Flora?’ zei ze, terwijl ze haar stallaarzen uittrok. Clark had een bericht op internet gezet: Geit Vermist.

‘Tot dusver niet’, zei hij afwezig maar op niet onvriendelijke toon. Hij opperde, niet voor de eerste keer, dat Flora misschien gewoon op zoek naar een bok gegaan was.

Geen woord over mevrouw Jamieson. Carla zette water voor thee op. Clark neuriede wat voor zich uit, zoals hij vaak deed wanneer hij achter de computer zat.

Soms praatte hij terug tegen het scherm. Bullshit, zei hij dan, als reactie op de een of andere uitdaging. Of hij begon te lachen, maar hij wist nooit meer wat er zo grappig geweest was als ze hem er later naar vroeg.

Carla riep: ‘Wil je thee?’ en tot haar verbazing stond hij op en kwam naar de keuken.

‘Zo’, zei hij. ‘Zo, Carla.’

‘Wat?’

‘Ze heeft gebeld.’

‘Wie?’

‘Hare Majesteit. Koningin Sylvia. Ze is net thuisgekomen.’

‘Ik heb de auto niet gehoord.’

‘Ik vroeg niet of je die gehoord had.’

‘Waarom heeft ze gebeld?’

‘Ze wil dat je haar komt helpen om het huis aan kant te krijgen. Dat zei ze. Morgen.’

‘Wat heb je tegen haar gezegd?’

‘Ik zei dat het goed was. Maar je kunt beter bellen om het te bevestigen.’

Carla zei: ‘Ik zie niet in waarom ik dat moet doen als jij het al tegen haar gezegd hebt.’ Ze schonk thee in hun koppen. ‘Ik heb haar huis schoongemaakt voordat ze wegging. Ik zou niet weten wat er nu alweer zo gauw gedaan zou moeten worden.’

‘Misschien hebben de wasbeertjes het overhoopgehaald terwijl ze weg was. Je weet het nooit.’

‘Ik hoef haar toch niet meteen te bellen’, zei ze. ‘Ik wil eerst mijn thee opdrinken en onder de douche gaan.’

‘Hoe eerder hoe beter.’

Carla liep met haar thee naar de badkamer en riep terug: ‘We moeten naar de wasserette. Als de baddoeken droog zijn, ruiken ze nog naar schimmel.’

‘We gaan niet ergens anders over praten, Carla.’

En terwijl ze al onder de douche stond, kwam hij naar de deur toe om tegen haar te roepen.

‘Ik hou je aan je woord, Carla.’

Ze dacht dat hij er misschien nog zou staan als ze de badkamer uit kwam, maar hij was weer achter de computer gaan zitten. Ze kleedde zich aan alsof ze de stad in zou gaan; ze hoopte dat als ze hier weg konden, als ze naar de wasserette gingen, een paar bekertjes koffie in de cappuccinobar gingen halen, ze misschien op een andere manier met elkaar zouden kunnen praten en er iets van de spanning zou verdwijnen. Ze liep met kwieke pas de huiskamer in en sloeg haar armen van achteren om hem heen. Maar zodra ze dat deed werd ze overmand door verdriet – de warmte in de badkamer had zeker haar tranen losgemaakt – en boog ze zich huilend en totaal overstuur over hem heen.

Hij nam zijn handen van het toetsenbord maar bleef stil zitten.

‘Wees alsjeblieft niet kwaad op me’, zei ze.

‘Ik ben niet kwaad. Ik vind het alleen vreselijk als je zo doet.’

‘Ik doe zo omdat je kwaad op me bent.’

‘Je hoeft mij niet te vertellen of ik kwaad ben of niet. Je laat me nog stikken. Begin aan het eten.’

En dat deed ze. Het was nu duidelijk dat de leerling van vijf uur niet zou komen. Ze haalde de aardappels tevoorschijn en begon ze te schillen, maar haar tranen hielden niet op en ze kon niet zien wat ze deed. Ze veegde haar gezicht af met een papieren handdoekje en scheurde er nog een af om mee te nemen en ging de regen in. Ze ging niet naar de stal omdat ze het daar te naargeestig vond zonder Flora. Ze nam het pad dat naar het bos liep. De paarden stonden in het andere weiland. Ze kwamen naar het hek om naar haar te kijken. Ze beseften allemaal, behalve Lizzie, die capriolen maakte en snoof, dat haar aandacht door iets anders in beslag werd genomen.

Het was begonnen toen ze het overlijdensbericht hadden gelezen, het overlijdensbericht van meneer Jamieson. Het had in de krant gestaan en ’s avonds was zijn gezicht op het journaal te zien geweest. Tot een jaar daarvoor hadden ze de Jamiesons alleen als buren gekend die nogal op zichzelf waren. Zij gaf plantkunde aan een hogeschool zestig kilometer verderop en bracht daarom een groot deel van haar tijd in de auto door. Hij was dichter.

Zo veel wist iedereen. Maar hij leek zich met andere dingen bezig te houden. Voor een dichter en voor een oude man – hij was misschien twintig jaar ouder dan mevrouw Jamieson – was hij robuust en actief. Hij verbeterde de drainage van hun land, maakte de doorlaat schoon en legde er stenen omheen. Hij spitte en zaaide en omheinde een moestuin, legde paden door het bos aan en deed alle reparaties aan het huis zelf.

Het huis was een vreemd uitziend driezijdig bouwsel dat hij jaren geleden, met een paar vrienden, op de fundamenten van een oude vervallen boerderij had gebouwd. Deze mensen werden hippies genoemd, hoewel meneer Jamieson daar zelfs toen al, voor de tijd van mevrouw Jamieson, een beetje te oud voor geweest moest zijn. Er ging een verhaal dat ze marihuana in het bos hadden verbouwd en die verkocht hadden en het geld in verzegelde jampotten hadden gedaan die ze overal op het erf begraven hadden. Clark had dit van mensen gehoord die hij in de stad had leren kennen. Hij zei dat het bullshit was.

‘Anders had iemand ze inmiddels wel opgegraven. Anders had iemand hem wel aan de praat gekregen over waar ze zaten.’

Toen ze het overlijdensbericht lazen, kwamen Carla en Clark er voor het eerst achter dat Leon Jamieson, vijf jaar voor zijn dood, een grote prijs gekregen had. Een prijs voor poëzie. Daar had nooit iemand iets over gezegd. Het leek alsof mensen wel in drugsgeld konden geloven dat in jampotten begraven was, maar niet in geld dat iemand met het schrijven van poëzie had gewonnen.

Kort daarna had Clark gezegd: ‘We hadden hem kunnen laten dokken.’

Carla wist meteen waarover hij het had, maar ze vatte het als een grapje op.

‘Daar is het nu te laat voor’, zei ze. ‘Je kunt moeilijk dokken als je dood bent.’

‘Hij niet. Maar zij wel.’

‘Ze is naar Griekenland.’

‘Ze zal heus niet in Griekenland blijven.’

‘Ze wist het niet’, zei Carla, wat ernstiger.

‘Ik zei niet dat ze het wist.’

‘Ze wist er echt helemaal niets van.’

‘Daar zouden we iets aan kunnen doen.’

‘Nee, nee’, zei Carla.

Clark praatte door alsof ze niets gezegd had.

‘We zouden kunnen zeggen dat we naar de rechter willen stappen. Mensen krijgen zo vaak geld voor dat soort dingen.’

‘Hoe kan dat nou? Je kunt niet iemand die dood is voor de rechter slepen.’

‘We kunnen dreigen dat we naar de kranten zullen gaan. Beroemd dichter. Daar zouden de kranten van smullen. We hoeven maar te dreigen en ze gaat door de knieën.’

‘Je fantaseert maar wat’, zei Carla. ‘Je maakt een grapje.’

‘Nee’, zei Clark. ‘Dat doe ik zeker niet.’

Carla had gezegd dat ze er niet meer over wilde praten en hij had oké gezegd.

Maar ze hadden er de volgende dag weer over gepraat en de dag daarop en de dag dáárop. Soms haalde hij zich van die dingen in het hoofd die niet praktisch waren, die misschien zelfs verboden waren. Hij praatte er met toenemende opwinding over en liet ze dan – ze wist nooit goed waarom – weer schieten. Als de regen opgehouden was, als dit een min of meer normale zomer was geworden, had hij dit idee misschien net als de andere laten varen. Maar dat was niet gebeurd en de hele afgelopen maand had hij over dit plan doorgezeurd alsof het een echte en serieuze mogelijkheid was. De vraag was alleen nog om hoeveel geld ze zouden vragen. Te weinig en de vrouw zou hen misschien niet serieus nemen, ze zou misschien denken dat het bluf was. Te veel zou haar tegen hen in het harnas kunnen jagen en haar misschien koppig maken.

Carla zei allang niet meer dat hij maar een grapje maakte. In plaats daarvan hield ze hem voor dat het nooit zou lukken. Om te beginnen, zei ze, verwachtte men dat dichters zo waren. Het had dus geen zin om geld te betalen zodat het geheim zou blijven.

Hij zei dat het wel zou lukken als het maar op de juiste manier werd gedaan. Carla zou overstuur raken en het hele verhaal aan mevrouw Jamieson vertellen. Dan zou Clark eraan te pas komen, alsof het hem totaal verrast had, hij was er nog maar net achter gekomen. Hij zou buiten zichzelf zijn, hij zou zeggen dat hij het aan de grote klok ging hangen. Hij zou ervoor zorgen dat mevrouw Jamieson de eerste was die over geld begon.

‘Je bent gekwetst. Je bent misbruikt en vernederd en ik ben gekwetst en vernederd omdat je mijn vrouw bent. Het is gewoon een kwestie van respect.’

Zo had hij alsmaar weer tegen haar gepraat en ze had geprobeerd hem ervan af te brengen, maar hij stond erop.

‘Beloof het’, had hij gezegd. ‘Beloof het.’

Het kwam allemaal door wat ze hem verteld had, dingen die ze nu niet meer kon herroepen of ontkennen.

Soms krijgt hij zin in me …

Die oude kerel?

Soms roept hij of ik in de slaapkamer wil komen als zij er niet is …

Ja.

Als ze boodschappen is gaan doen en de verpleegster er ook niet is.

Het was een gelukkige ingeving van haar geweest, een die hem onmiddellijk was bevallen.

En wat doe je dan? Ga je naar binnen?

Ze deed net of ze verlegen was.

Soms.

Hij roept of je in de slaapkamer wil komen. En? Carla? En dan?

Dan ga ik naar binnen om te zien wat hij wil.

En wat wil hij?

Dit werd fluisterend gevraagd en verteld, ook al kon niemand hen horen, ook al lagen ze in het eldorado van hun bed. Een verhaaltje voor het slapengaan waarvan de details belangrijk waren en waarvan er iedere keer meer verteld moesten worden, met overtuigende tegenzin, verlegen en giechelend, o wat smerig. En het maakte hem niet alleen begerig en dankbaar. Haar net zo goed. Vol gretigheid om hem te plezieren en op te winden, zichzelf op te winden. Steeds dankbaar als het weer gelukt was.

En ergens in haar hoofd was het ook waar, ze kon de geile oude man voor zich zien, de bobbel die hij in het laken maakte, bedlegerig weliswaar, bijna niet meer in staat om te spreken maar een meester in gebarentaal, zoals hij zijn begeerte aangaf, haar met zijn elleboog en vingers tot medeplichtigheid trachtte te bewegen, tot behulpzame kunstjes en intimiteiten. (Waarbij haar weigering noodzakelijk was maar misschien, vreemd genoeg, ook enigszins teleurstellend voor Clark.)

Nu en dan kwam er een beeld naar boven dat ze moest wegdrukken, omdat het anders alles zou bederven. Dan moest ze aan het echte zwakke lichaam onder het laken denken, dat onder de medicijnen zat en iedere dag kleiner werd in het gehuurde ziekenhuisbed, waarvan ze maar een paar keer een glimp had opgevangen als mevrouw Jamieson of de verpleegster die er logeerde vergeten had de deur te sluiten. Ze was in feite nooit dichter bij hem geweest dan die keren.

Ze had er eigenlijk tegen opgezien om naar de Jamiesons toe te gaan, maar ze had het geld nodig gehad en had medelijden gehad met mevrouw Jamieson die er zo gekweld en verbijsterd uitzag, alsof ze slaapwandelde. Een paar keer had Carla plotseling iets heel erg dwaas gedaan om de sfeer wat ontspannener te maken. Iets wat ze ook wel deed wanneer een onhandige, doodsbange beginneling zich vernederd voelde bij het paardrijden. Ze had het ook geprobeerd als Clark een van zijn buien had. Bij hem werkte het niet meer. Maar het verhaal over meneer Jamieson had duidelijk wel gewerkt.

Het was onmogelijk om de plassen op het pad te ontwijken of het lange natte gras aan de kant, of de wilde peen die nog maar pas in bloei stond. Maar het was warm genoeg buiten zodat ze het niet koud kreeg. Haar kleren waren doornat, zowel van het zweet en de tranen die over haar wangen liepen als van de motregen. Op den duur hield ze op met huilen. Ze had niets om haar neus in te snuiten – het papieren handdoekje was nu drijfnat – maar ze boog zich voorover en blies het snot in een plas.

Ze richtte haar hoofd op en liet het langgerekte, vibrerende fluitje horen dat haar – en ook Clarks – signaal voor Flora was. Ze wachtte een paar minuten en riep toen Flora’s naam. Ze bleef het doen, fluiten en roepen, fluiten en roepen.

Flora gaf geen antwoord.

Maar het was bijna een opluchting om alleen de pijn te voelen omdat ze Flora kwijt was, misschien wel voor altijd, en even niet na te denken over de vreselijke situatie waarin ze verzeild geraakt was in verband met mevrouw Jamieson en alle ellende met Clark. In ieder geval was Flora’s vertrek niet te wijten aan iets wat zij – Carla – verkeerd had gedaan.

Thuis viel er voor Sylvia weinig meer te doen dan de ramen open te zetten. En zich af te vragen – met een hevigheid waarvan ze schrok zonder dat het haar echt verbaasde – hoe gauw ze Carla weer zou kunnen zien.

Alles wat aan ziekte herinnerde, was verwijderd. Het vertrek dat de slaapkamer van Sylvia en haar man was geweest en daarna zijn sterfkamer was leeggehaald en opgeruimd en zag eruit alsof er nooit iets in was gebeurd. Carla had met alles geholpen tijdens die paar krankzinnige dagen tussen de crematie en het vertrek naar Griekenland. Alle kledingstukken die Leon ooit gedragen had, en zelfs enkele die hij nooit gedragen had, zoals cadeaus van zijn zussen die niet eens uit hun verpakking waren gehaald, werden achter in de auto geladen en naar de winkel van het Leger des Heils gebracht. Zijn pillen, zijn scheergerei, de ongeopende blikjes met verrijkt sap, dat hem langer dan wat ook nog wat kracht had gegeven, de dozen met sesamkaakjes die hij ooit in grote hoeveelheden gegeten had, de plastic flessen met de lotion die zijn rug verlichting had gegeven, de schapenvellen waarop hij gelegen had: het werd allemaal in plastic zakken gestopt om door de vuilnisman te worden weggehaald en Carla had nergens vragen bij gesteld. Ze had niet één keer gezegd: ‘Misschien zou iemand dat kunnen gebruiken’, of erop gewezen dat hele dozen blikjes nooit opengemaakt waren. Toen Sylvia had gezegd: ‘Ik wou dat ik de kleren niet had weggebracht. Ik wou dat ik ze allemaal in de vuilverbrander had gedaan’, had Carla geen verbazing getoond.

Ze hadden de oven schoongemaakt, de kastjes vanbinnen geschrobd, de muren afgeboend en de ramen gezeemd. Op een dag had Sylvia in de huiskamer gezeten terwijl ze de condoleancebrieven doornam die ze had ontvangen. (Er waren geen stapels papieren en aantekenboekjes waar iets mee gedaan moest worden, zoals je misschien bij een schrijver zou verwachten, geen werk dat nog niet af was of neergekrabbelde schetsen. Hij had haar maanden daarvoor verteld dat hij alles vernietigd had. En ik heb nergens spijt van.)

De muur aan de zuidkant van het huis bestond uit grote ramen. Sylvia had opgekeken, verrast door het waterige zonlicht dat was doorgebroken – of misschien verrast door de schaduw van Carla, met blote benen, blote armen, boven op een ladder, haar vastberaden gezicht omkranst met kroezig paardebloemhaar dat te kort voor de vlecht was. Ze was krachtig het glas aan het bespuiten en zemen. Toen ze zag dat Sylvia naar haar keek, hield ze op en wierp haar armen uiteen alsof ze daar platgedrukt zat en trok het rare gezicht van een waterspuwer. Ze begonnen alle twee te lachen. Sylvia voelde dit lachen als een speels beekje door haar hele wezen stromen. Ze keerde terug naar haar brieven terwijl Carla verderging met zemen. Ze besloot dat al deze vriendelijke woorden – de oprechte en plichtmatige, de blijken van hulde en van leedwezen – dezelfde weg als de schapenvellen en de kaakjes konden gaan.

Toen ze Carla de ladder naar beneden hoorde halen en haar laarzen op de veranda hoorde, voelde ze zich opeens verlegen. Ze bleef met gebogen hoofd zitten terwijl Carla de kamer in kwam en achter haar langs naar de keuken liep om de emmer met de zemen weer onder het aanrecht te zetten. Carla hield nauwelijks haar pas in, ze was zo snel als een vogel, maar ze wist een kus op Sylvia’s gebogen hoofd te drukken. Toen liep ze verder terwijl ze zachtjes iets floot.

Die kus was al die tijd in Sylvia’s gedachten gebleven. Het betekende niets speciaals. Het betekende Kop op. Of Bijna klaar. Het betekende dat ze goed met elkaar bevriend waren en samen een heleboel naargeestig werk achter de rug hadden. Of misschien alleen dat de zon was doorgebroken. Dat Carla over naar huis gaan dacht, naar haar paarden. Toch had Sylvia het als een stralende bloesem gezien, die zijn blaadjes met een onstuimige warmte in haar had opengevouwen, als een opvlieger tijdens de overgang.

Van tijd tot tijd had er een bepaald soort meisje in een van haar klassen gezeten, een die haar door haar knapheid en toewijding en onhandig egoïsme, en zelfs door een ware passie voor de natuur, aan haar jongere zelf herinnerd had. Zulke meisjes hingen eerbiedig om haar heen en zochten een bepaalde intimiteit die ze zich – in de meeste gevallen – niet eens konden voorstellen en ze waren haar algauw gaan irriteren.

Carla leek helemaal niet op ze. Als ze op iemand in Sylvia’s leven leek, dan waren het bepaalde meisjes die ze op de middelbare school had gekend, meisjes die intelligent maar niet al te intelligent waren, goed in sport zonder al te veel rivaliteit, vrolijk maar niet luidruchtig. Van nature gelukkig.

‘Daar waar ik zat, in dat kleine dorpje, echt een piepklein dorpje, met mijn twee oude vriendinnen, ach, het was een plek waar alleen af en toe een bus met toeristen stopte, net alsof hij de weg kwijtgeraakt was en dan stapten de toeristen uit en keken om zich heen en waren totaal verbijsterd omdat ze eigenlijk nergens waren. Je kon er niets kopen.’

Sylvia had het over Griekenland. Carla zat een paar stappen bij haar vandaan. Het uit de kluiten gewassen, verlegen, betoverende meisje zat hier dan eindelijk, in de kamer waar er zo veel aan haar was gedacht. Ze glimlachte zwakjes en knikte te laat.

‘En in het begin,’ zei Sylvia, ‘in het begin was ik ook verbijsterd. Het was er zo heet. Maar het is waar wat ze zeggen over het licht. Het is prachtig. En na een poosje kwam ik erachter wat je er kon doen. Het waren maar een paar gewone dingen, maar daar kon je de hele dag mee doorbrengen. Je liep zo’n achthonderd meter de weg af om wat olie te kopen en dan zo’n achthonderd meter in de tegenovergestelde richting om je brood en je wijn te kopen en dan was de ochtend voorbij en lunchte je ergens onder de bomen en na de lunch was het te heet om nog iets te doen en sloot je de luiken en ging je op bed liggen en misschien wat lezen. Eerst lees je nog. Maar na een tijdje doe je dat ook niet meer. Waarom zou je lezen? Later merk je dat de schaduwen langer geworden zijn en sta je op om te gaan zwemmen.’

‘O’, viel ze zichzelf in de rede. ‘O, dat was ik nog vergeten.’

Ze sprong op en ging het cadeautje halen dat ze had meegebracht en helemaal niet vergeten was. Ze had het niet meteen aan Carla willen geven, ze had gehoopt dat er een meer natuurlijk moment zou komen en had al pratend vooruitgedacht naar het ogenblik waarop ze de zee ter sprake zou kunnen brengen, het zwemmen. En zoals nu zou kunnen zeggen: ‘Door het zwemmen moest ik hieraan denken omdat het een klein model is, weet je, een klein model van het paard dat ze in zee gevonden hebben. Een bronzen paard. Ze hebben het na al die tijd naar boven gehaald. Het heet uit de tweede eeuw voor Christus te stammen.’

Toen Carla was binnengekomen en had rondgekeken om te zien wat er gedaan moest worden, had Sylvia gezegd: ‘O, ga even zitten, ik heb nog met niemand kunnen praten sinds ik terug ben. Alsjeblieft.’ Carla was op het randje van een stoel gaan zitten, haar benen uit elkaar, de handen tussen de knieën, en had er op een bepaalde manier ellendig uitgezien. Alsof ze naar deze beleefdheid had moeten zoeken, had ze gezegd: ‘Hoe was het in Griekenland?’

Nu stond ze weer, met het paard, dat ze nog niet helemaal had uitgepakt, in het verfrommelde vloeipapier.

‘Het moet een racepaard voorstellen’, zei Sylvia. ‘Dat aan zijn laatste sprint begint, de laatste inspanning in een race. De ruiter ook, de jongen, je kunt zien dat hij het paard aanspoort om alles op alles te zetten.’

Ze zei niet dat de jongen haar aan Carla herinnerd had, ze zou nu ook niet meer kunnen zeggen waarom. Hij was pas een jaar of tien, elf. Misschien lag er in de kracht en gratie van de arm die de teugels moest hebben vastgehouden, de rimpels in zijn kinderlijke voorhoofd, de concentratie en de pure inspanning, iets wat op een bepaalde manier aan Carla deed denken zoals ze in de lente de grote ramen had gezeemd. De sterke benen in de korte broek, de brede schouders, de krachtige vegen over het glas en toen de manier waarop ze zich voor de grap had platgedrukt en Sylvia had uitgenodigd, ja zelfs gedwongen had te lachen.

‘Dat kun je zien’, zei Carla, die nu gewetensvol het kleine bronsgroene beeldje bekeek. ‘Heel erg bedankt.’

‘Niets te danken. Zullen we dan maar koffiedrinken? Ik heb net verse gezet. De koffie in Griekenland was nogal sterk, een beetje te sterk naar mijn smaak, maar het brood was zalig. En de rijpe vijgen, die waren ongelooflijk. Ga nog even zitten, alsjeblieft. Je moet me laten ophouden met mijn geratel. Hoe gaat het hier? Hoe is het leven hier geweest?’

‘Het heeft bijna de hele tijd geregend.’

‘Dat kan ik zien. Ik kan zien dat het geregend heeft’, riep Sylvia uit de keukenhoek van de grote kamer. Terwijl ze de koffie inschonk, besloot ze dat ze niets zou zeggen over het andere geschenkje dat ze had meegebracht. Het had haar niets gekost (het paard had meer gekost dan het meisje waarschijnlijk vermoedde), het was gewoon een mooie kleine witroze steen die ze langs de weg had opgeraapt.

‘Deze is voor Carla’, had ze gezegd tegen haar vriendin Maggie, die naast haar liep. ‘Ik weet dat het dwaas is. Maar ik wil haar gewoon een heel klein stukje van dit land geven.’

Ze had het al tegen Maggie over Carla gehad en tegen Soraya, haar andere vriendin daar, en hun verteld hoe de aanwezigheid van het meisje steeds meer voor haar was gaan betekenen, hoe er een onbeschrijflijke band tussen hen leek te zijn gegroeid die haar tijdens die verschrikkelijke maanden in het voorjaar had getroost.

‘Om gewoon iemand, iemand die zo gezond en levenslustig was, het huis te zien binnenkomen.’

Maggie en Soraya hadden vriendelijk maar nogal irritant gelachen.

‘Er is altijd een meisje’, had Soraya gezegd, terwijl ze haar dikke bruine armen lui had uitgestrekt. Maggie had gezegd: ‘Het overkomt ons allemaal een keer. Dat je smoor bent op een meisje.’

Sylvia had zich om onduidelijke redenen kwaad gemaakt over dat woord: smoor.

‘Misschien komt het omdat Leon en ik nooit kinderen hebben gehad’, had ze gezegd. ‘Het is nogal stom. Plaatsvervangende moederliefde.’

Haar vriendinnen hadden tegelijk gesproken en elk had op haar eigen manier min of meer gezegd dat het misschien wel stom was, maar dat het in ieder geval liefde was.

Maar vandaag was het meisje absoluut niet de Carla die Sylvia zich herinnerd had, helemaal niet het kalme opgewekte wezen, het zorgeloze en grootmoedige jonge schepsel dat haar in Griekenland gezelschap had gehouden.

Ze had nauwelijks belangstelling getoond voor haar cadeautje. Ze had bijna nors haar hand uitgestoken om haar kop koffie aan te pakken.

‘Er was iets waarvan ik dacht dat jij het wel leuk gevonden zou hebben’, zei Sylvia energiek. ‘De geiten. Ze waren nogal klein, zelfs wanneer ze volwassen waren. Sommige waren gevlekt en sommige wit en ze sprongen over de rotsen rond als … als de geesten van het plaatsje.’ Ze lachte een beetje kunstmatig, ze kon er niets aan doen. ‘Het zou me niets verbaasd hebben als hun hoorns omkranst geweest waren. Hoe gaat het met jouw kleine geitje? Ik ben vergeten hoe ze heet.’

Carla zei: ‘Flora.’

‘Flora.’

‘Ze is weg.’

‘Weg? Heb je haar verkocht?’

‘Ze is verdwenen. We weten niet waar ze is.’

‘O, wat erg. Wat erg. Maar is er geen kans dat ze weer komt opdagen?’

Geen antwoord. Sylvia keek het meisje aan, iets wat ze tot dusver niet echt gekund had en zag dat haar ogen vol tranen stonden en haar gezicht opgezwollen was – en ook nogal vuil – en dat ze overmand door verdriet leek.

Carla deed geen poging om Sylvia’s blik te ontwijken. Ze trok haar lippen strak over haar tanden, sloot haar ogen en wiegde heen en weer alsof ze geluidloos jammerde en begon toen, vreselijk genoeg, werkelijk te jammeren. Ze jammerde en huilde en snakte naar adem en er dropen tranen over haar wangen en er kwam snot uit haar neus en ze begon woest om zich heen te kijken naar iets waarmee ze haar gezicht kon afvegen. Sylvia rende weg en kwam terug met een heleboel papieren zakdoekjes.

‘Het is niet erg, hier, alsjeblieft, het komt wel weer goed’, zei ze, terwijl ze bedacht dat ze het meisje misschien wel in haar armen zou moeten sluiten. Maar daar had ze helemaal geen behoefte aan en dat zou alles alleen nog maar erger kunnen maken. Het meisje zou misschien voelen hoe weinig Sylvia dat wilde doen en hoe ontzet ze in feite was over deze luidruchtige vertoning.

Carla zei iets en zei het toen nog een keer.

‘Verschrikkelijk’, zei ze. ‘Verschrikkelijk.’

‘Welnee, helemaal niet. We moeten allemaal wel eens huilen. Het geeft niets, maak je maar geen zorgen.’

‘Het is verschrikkelijk.’

En Sylvia kon alleen maar denken dat het meisje met de minuut gewoner werd door dit vertoon van ellende, steeds meer op een van die betraande leerlingen begon te lijken op haar – Sylvia’s – kamer. Sommigen hadden om hun cijfers gehuild, maar dat was vaak uit tactische overwegingen geweest, een kort en weinig overtuigend gesnik. Het echte gehuil, dat minder vaak voorkwam, had altijd iets met een liefdesaffaire te maken gehad, of met hun ouders, of een zwangerschap.

‘Je huilt toch niet om je geitje?’

‘Nee. Nee.’

‘Je kunt beter een glas water drinken’, zei Sylvia.

Ze liet de kraan een tijdje lopen tot het water koud was, terwijl ze probeerde te bedenken wat ze verder nog kon doen of zeggen. Toen ze terugkwam met het water was Carla al wat gekalmeerd.

‘Zo dan’, zei Sylvia terwijl Carla dronk. ‘Voel je je nu beter?’

‘Ja.’

‘Het komt niet door het geitje. Waardoor dan wel?’

Carla zei: ‘Ik kan er niet meer tegen.’

Waar kon ze niet meer tegen?

Het bleek de echtgenoot te zijn.

Hij was altijd kwaad op haar. Het leek wel of hij haar haatte. Ze kon nooit iets goed doen, ze kon nooit iets zeggen. Ze werd er gek van om met hem samen te wonen. Soms dacht ze dat ze al gek was. Soms dacht ze dat hij gek was.

‘Heeft hij je pijn gedaan, Carla?’

Nee, hij had haar nooit lichamelijke pijn gedaan. Maar hij haatte haar. Hij verachtte haar. Hij kon het niet uitstaan als ze huilde en ze moest wel huilen omdat hij altijd zo kwaad op haar was.

Ze wist niet wat ze moest doen.

‘Misschien weet je dat wel’, zei Sylvia.

‘Weggaan? Als het kon, dan deed ik het.’ Carla begon weer te jammeren. ‘Ik zou er alles voor over hebben als ik weg kon. Maar het gaat niet. Ik heb geen geld. Ik kan helemaal nergens heen.’

‘Nou, nou. Denk eens na. Is dat wel helemaal waar?’ zei Sylvia op haar beste hulpverlenerstoon. ‘Heb je dan geen ouders? Heb je me niet verteld dat je in Kingston bent opgegroeid? Woont daar je familie niet?’

Haar ouders waren naar British Columbia verhuisd. Ze haatten Clark. Het kon hun niet schelen wat er met haar gebeurde.

Broers of zussen?

Een broer die negen jaar ouder was. Hij was getrouwd en woonde in Toronto. Het kon hem ook niet schelen. Hij had een hekel aan Clark. Zijn vrouw was een snob.

‘Heb je ooit aan het blijf-van-mijn-lijfhuis gedacht?’

‘Daar willen ze je niet tenzij je geslagen bent. En dan zou iedereen het weten en dat zou slecht voor onze zaak zijn.’

Sylvia moest even glimlachen.

‘Dat lijkt me op dit moment geen punt.’

Toen lachte Carla opeens. ‘Ik weet het’, zei ze. ‘Ik lijk wel krankzinnig.’

‘Luister’, zei Sylvia. ‘Luister goed naar me. Als je het geld had om weg te kunnen gaan, zou je het dan doen? Waar zou je heen gaan? Wat zou je doen?’

‘Ik zou naar Toronto gaan’, zei Carla zonder aarzelen. ‘Maar niet naar mijn broer. Ik zou naar een motel of iets dergelijks gaan en bij een manege gaan werken.’

‘Denk je dat je dat zou lukken?’

‘In de zomer dat ik Clark leerde kennen, werkte ik bij een manege. Ik heb nu meer ervaring dan toen. Veel meer.’

‘Het klinkt alsof je een oplossing weet’, zei Sylvia bedachtzaam.

Carla zei: ‘Nu wel.’

‘Dus wanneer zou je gaan, als dat kon?’

‘Nu. Vandaag. Meteen.’

‘Het enige wat je tegenhoudt is dat je geen geld hebt?’

Carla haalde diep adem. ‘Dat is het enige’, zei ze.

‘Goed’, zei Sylvia. ‘Luister naar wat ik je voorstel. Ik vind niet dat je naar een motel moet gaan. Ik vind dat je de bus naar Toronto moet nemen en bij een vriendin van mij moet gaan logeren. Ze heet Ruth Stiles. Ze heeft een groot huis, ze woont alleen en ze zal er niets op tegen hebben als er iemand bij haar logeert. Je kunt daar blijven totdat je een baan gevonden hebt. Ik zal je met wat geld helpen. Er zijn vast een heleboel maneges in de buurt van Toronto.’

‘Die zijn er zeker.’

‘Dus, wat denk je? Wil je dat ik bel en vraag hoe laat de bus gaat?’

Carla zei ja. Ze huiverde. Ze wreef met haar handen over haar dijen en schudde woest haar hoofd heen en weer.

‘Ik kan het niet geloven’, zei ze. ‘Ik betaal je terug. Ik bedoel, dankjewel. Ik betaal je terug. Ik weet gewoon niet wat ik moet zeggen.’

Sylvia was al naar de telefoon gegaan en had het nummer van het busstation gedraaid.

‘Sst, ze geven de tijden’, zei ze. Ze luisterde en hing op. ‘Ik weet dat je dat zult doen. Je gaat dus akkoord wat Ruth betreft? Dan laat ik het haar weten. Maar er is één probleem.’ Ze keek kritisch naar Carla’s korte broek en T-shirt. ‘Je kunt moeilijk in die kleren gaan.’

‘Ik kan niet naar huis om iets te halen’, zei Carla in paniek. ‘Het kan best zo.’

‘Er is airconditioning in de bus. Je zult het koud krijgen. Er moet iets van mij zijn dat je kunt dragen. Zijn we niet ongeveer even lang?’

‘Jij bent tien keer zo mager.’

‘Niet altijd geweest.’

Ze kwamen ten slotte uit bij een bruin linnen jasje, dat bijna nooit gedragen was – Sylvia had het als een miskoop voor haarzelf beschouwd, het had iets kils gehad – een getailleerde beige broek en een crèmekleurige zijden blouse. Carla’s gymschoenen zouden moeten volstaan bij dit ensemble omdat haar voeten twee maten groter waren dan die van Sylvia.

Carla ging een douche nemen – iets waarvoor ze die morgen niet in de stemming was geweest – en Sylvia belde Ruth. Ruth moest die avond naar een vergadering, maar ze zou de sleutel bij haar huurders boven achterlaten en Carla hoefde alleen maar bij hen aan te bellen.

‘Maar ze zal een taxi van het busstation moeten nemen. Ik neem aan dat ze daartoe wel in staat is?’ zei Ruth.

Sylvia lachte. ‘Ze is geen zielige figuur, maak je maar geen zorgen. Ze zit alleen in een nare situatie, zo gaat dat soms.’

‘Heel goed. Ik bedoel dat ze weggaat.’

‘Totaal geen zielige figuur’, zei Sylvia terwijl ze Carla voor zich zag die de getailleerde broek en het linnen jasje aanpaste. Hoe snel zijn jonge mensen hun wanhoop weer te boven en wat had het meisje er knap uitgezien in haar nieuwe kleren.

De bus zou om tien voor halfdrie in de stad stoppen. Sylvia besloot omeletten voor de lunch te bakken, de tafel met het donkerblauwe kleed te dekken en de kristallen glazen naar beneden te halen en een fles wijn open te maken.

‘Ik hoop dat je honger hebt en iets kunt eten’, zei ze toen Carla schoon en glanzend in haar geleende kleren de kamer in kwam. Haar licht sproeterige huid was rozig van de douche en haar haar was vochtig en donkerder en zat niet meer in een vlecht, waarbij het zachte kroeshaar nu plat tegen haar hoofd lag. Ze zei dat ze honger had, maar toen ze een hap omelet naar haar mond probeerde te brengen, maakten haar trillende handen dit onmogelijk.

‘Ik weet niet waarom ik zo beef’, zei ze. ‘Ik ben zeker opgewonden. Ik wist niet dat het zo gemakkelijk zou zijn.’

‘Het is erg plotseling’, zei Sylvia. ‘Het lijkt waarschijnlijk nog niet helemaal echt.’

‘Toch wel. Alles lijkt nu heel erg echt. Het is de tijd ervoor, toen liep ik pas te suffen.’

‘Misschien gaat het zo als je eenmaal besluit iets te doen, als je het echt besloten hebt. Of zo zou het moeten zijn.’

‘Als je een vriendin hebt’, zei Carla met een zelfbewust glimlachje terwijl er een blos over haar voorhoofd trok. ‘Ik bedoel, als je een echte vriendin hebt. Een vriendin zoals jij.’ Ze legde haar vork en mes neer en hief haar wijnglas onhandig met beide handen omhoog. ‘Ik drink op een echte vriendin’, zei ze, weinig op haar gemak. ‘Ik zou waarschijnlijk geen slokje moeten nemen, maar ik doe het toch.’

‘Ik ook’, zei Sylvia met voorgewende vrolijkheid. Ze dronk, maar bedierf het moment door te zeggen: ‘Ga je hem opbellen? Wat ben je van plan? Hij zal het moeten weten. Hij zal in ieder geval moeten weten waar je bent tegen de tijd dat hij je thuis verwacht.’

‘Ik ga niet bellen’, zei Carla verschrikt. ‘Dat kan ik niet. Als jij misschien …’

‘Nee’, zei Sylvia. ‘Nee.’

‘Nee, dat was stom. Dat had ik niet moeten zeggen. Het is alleen moeilijk om goed na te denken. Misschien zou ik een briefje in de brievenbus moeten stoppen. Maar ik wil niet dat hij het te gauw krijgt. Ik wil er niet eens langsrijden als we dadelijk naar de stad gaan. Ik wil dat we het achterweggetje nemen. Dus als ik een briefje schrijf … als ik iets schrijf, zou jij het dan misschien op de terugweg in de bus kunnen stoppen?’

Sylvia stemde toe, omdat ze geen goed alternatief wist.

Ze ging pen en papier halen. Ze schonk nog wat wijn in. Carla dacht na en schreef toen een paar woorden.

Ik ben weggegaan. Ik redt het wel.

Dat waren de woorden die Sylvia las doen ze het velletje papier openvouwde, op de terugweg van het busstation. Ze wist zeker dat Carla wist dat het red moest zijn in plaats van redt. Ze had gewoon te snel geschreven en ze had in een toestand van geëxalteerde verwarring verkeerd. In grotere verwarring misschien dan Sylvia beseft had. De wijn had een stroom van woorden op gang gebracht, maar die leken niet vergezeld te gaan van speciale droefheid of ergernis. Ze had over de manege verteld waar ze had gewerkt en Clark ontmoet had toen ze achttien was, en nog maar net van school. Haar ouders hadden gewild dat ze verder leerde en ze had toegestemd zolang ze maar dierenarts mocht worden. Het enige wat ze echt wilde, wat ze haar hele leven al had gewild, was werken met dieren en ergens buiten wonen. Ze was een van die onhandige meisjes op de middelbare school geweest, zo’n meisje waarover rotgrappen werden gemaakt, maar het had haar niet kunnen schelen.

Clark was de beste rijleraar die ze hadden gehad. Er liepen een heleboel vrouwen achter hem aan, ze namen gewoon rijles zodat ze hem als leraar zouden krijgen. Carla had hem met zijn vrouwen geplaagd en eerst leek hij dat leuk te vinden, daarna was hij kwaad geworden. Ze had haar excuses aangeboden en geprobeerd het weer goed te maken door hem te laten praten over zijn droom – zijn plan, in feite – om ergens op het platteland een rijschool, een manege, te beginnen. Op een dag was ze de stal binnengekomen en had hem zijn zadel zien ophangen en had beseft dat ze verliefd op hem was.

Nu dacht ze dat het met seks te maken had gehad. Dat het waarschijnlijk gewoon met seks te maken had gehad.

Toen het herfst werd en ze moest ophouden met werken om naar Guelph te gaan en met haar studie te beginnen, had ze geweigerd, ze had gezegd dat ze een jaar wilde wachten.

Clark was heel intelligent, maar hij had de middelbare school niet eens afgemaakt. Hij had geen enkel contact met zijn familie meer. Hij zag familie als een soort vergif in je bloed. Hij had bij een psychiatrische inrichting gewerkt, als diskjockey bij een radiostation in Lethbridge, Alberta, als lid van een ploeg die de wegen rond Thunderbay onderhield, als leerling-kapper, als verkoper bij een legerdump. En dat waren alleen de baantjes waarover hij haar verteld had.

Ze was hem Zigeunerman gaan noemen, naar het liedje, een oud liedje dat haar moeder vroeger had gezongen. Nu zong ze het zelf overal door het huis, de hele tijd en haar moeder begreep dat er iets aan de hand was.

‘Ooit sliep ze in een veren bed

met dekens van zij over haar.

Nu slaapt ze op de harde grond

naast haar zigeunermi-i-n-naar.’

Haar moeder had gezegd: ‘Hij zal je hart breken, dat is wel zeker.’ Haar stiefvader, die ingenieur was, had Clark niet eens zo veel macht willen toekennen. ‘Een nietsnut’, had hij hem genoemd. ‘Zo’n zwerver.’ Alsof Clark een vlieg was die hij gewoon van zijn kleren kon slaan.

Dus had Carla gezegd: ‘Spaart een zwerver genoeg geld bij elkaar om een boerderij te kopen? Wat hij tussen twee haakjes heeft gedaan?’, en hij had alleen gezegd: ‘Ik ga er niet met je over in debat.’ Ze was trouwens toch zijn dochter niet, had hij eraan toegevoegd, alsof dat een doorslaggevend argument was.

Dus had Carla, vanzelfsprekend, weg moeten lopen met Clark. De manier waarop haar ouders zich hadden gedragen, had dat bijna onvermijdelijk gemaakt.

‘Zul je contact met je ouders opnemen als je eenmaal ergens woont?’ vroeg Sylvia. ‘In Toronto?’

Carla trok haar wenkbrauwen op, zoog op haar wangen en maakte een uitdagend o’tje van haar mond. Ze zei: ‘Nee nee.’

Beslist een beetje dronken.

Toen ze weer thuis was, nadat ze het briefje in de brievenbus had gedaan, ruimde Sylvia de tafel af, deed de afwas, maakte de omeletpan schoon en poetste hem op, gooide de blauwe servetten en het tafellaken in de wasmand en zette de ramen open. Ze deed dit met een verwarrend gevoel van spijt en irritatie. Ze had een met appel geparfumeerd stukje zeep voor het meisje onder de douche klaargelegd en de geur hing nog steeds in huis, zoals hij ook in de auto gehangen had.

Op een bepaald moment in het afgelopen uur was de regen opgehouden. Ze kon niet stil blijven zitten en besloot een wandeling te maken langs het pad dat Leon had aangelegd. Het grind dat hij op de drassige plaatsen had gestort, was voor het grootste deel weggespoeld. Ze hadden iedere lente wandelingen gemaakt, om wilde orchideeën te zoeken. Ze had hem de naam van iedere veldbloem geleerd, die hij allemaal, op de trillium na, weer vergeten was. Hij had haar ‘mijn Dorothy Wordsworth’ genoemd.

De afgelopen lente was ze één keer op pad gegaan en had een klein boeketje bosviooltjes voor hem geplukt, maar hij had er alleen uitgeput en vol afwijzing naar gekeken; zoals hij soms ook naar haar keek.

Ze bleef Carla voor zich zien, Carla die op de bus stapte. Haar dankbetuigingen waren oprecht geweest maar al bijna achteloos, ze had vrolijk gewuifd. Ze was al gewend aan haar redding.

Toen ze weer thuis was, rond een uur of zes, belde Sylvia Ruth in Toronto, hoewel ze wist dat Carla nog niet aangekomen zou zijn. Ze kreeg het antwoordapparaat.

‘Ruth’, zei Sylvia. ‘Met Sylvia. Ik bel over dat meisje dat ik naar je toe gestuurd heb. Ik hoop dat ze je niet te veel last zal bezorgen. Ik hoop dat het allemaal goed gaat. Je zult misschien vinden dat ze nogal met zichzelf bezig is. Maar dat zal door haar jeugd komen. Hou me op de hoogte, goed?’

Ze belde weer voordat ze naar bed ging maar kreeg het antwoordapparaat, dus zei ze: ‘Met Sylvia weer. Gewoon om nog even te controleren’, en hing op. Het was tussen negen en tien, nog niet eens helemaal donker. Ruth moest nog steeds weg zijn en het meisje zou de telefoon niet willen opnemen in een vreemd huis. Ze probeerde zich de naam van Ruths bovenburen te herinneren. Die waren vast nog niet naar bed. Maar hij schoot haar niet te binnen. En maar beter ook. Als ze hen had gebeld, zou dat betekenen dat ze zich te druk maakte, te bezorgd was, te ver was gegaan.

Ze ging naar bed, maar kon daar onmogelijk blijven liggen en daarom pakte ze een lichte deken en liep naar de huiskamer en ging op de sofa liggen, waar ze de laatste drie maanden van Leons leven geslapen had. Het leek haar niet waarschijnlijk dat ze daar wel in slaap zou vallen; er hingen geen gordijnen voor de grote ramen en aan de lucht kon ze zien dat de maan al opgekomen was, hoewel ze hem niet kon zien.

Voor ze het wist zat ze ergens in een bus – in Griekenland? – met een heleboel mensen die ze niet kende terwijl de motor van de bus een onrustbarend kloppend geluid maakte. Ze werd wakker en ontdekte dat het geklop van haar voordeur kwam.

Carla?

Carla had haar hoofd gebukt gehouden totdat de bus de stad uit was. De ramen waren van gekleurd glas en niemand kon naar binnen kijken, maar ze moest oppassen dat ze niet naar buiten keek. Voor het geval ze Clark zou zien. Als hij een winkel uit kwam of stond te wachten om over te steken, terwijl hij niet wist dat ze hem verlaten had en dacht dat dit een gewone middag was. Nee, terwijl hij dacht dat op deze middag hun plan – zijn plan – in werking was gesteld en hij zou willen weten hoe ver ze ermee gekomen was.

Toen ze eenmaal de stad uit waren, keek ze op, haalde diep adem en merkte de akkers op die een enigszins paarse tint hadden door het glas. De aanwezigheid van mevrouw Jamieson had voor een opmerkelijk gevoel van veiligheid en redelijkheid gezorgd, waardoor haar vlucht het meest logische leek wat je kon doen, in feite het enige voor iemand in Carla’s positie als ze haar zelfrespect wilde bewaren. Carla had een ongebruikelijk zelfvertrouwen in zich voelen opwellen, een volwassen gevoel voor humor zelfs terwijl ze haar leven voor mevrouw Jamieson had blootgelegd op een manier die haar medeleven wel moest opwekken en die tevens ironisch en waar was geweest. En die was aangepast om aan mevrouw Jamiesons – Sylvia’s – verwachtingen te voldoen, voorzover ze het kon bekijken. Ze besefte dat ze mevrouw Jamieson, die haar een buitengewoon gevoelig en streng iemand leek, zou kunnen teleurstellen maar ze dacht niet dat dit zou gebeuren.

Als ze maar niet al te lang in haar buurt hoefde te zijn.

De zon scheen en had al een heel tijdje geschenen. Terwijl ze aan de lunch zaten, had hij de wijnglazen doen fonkelen. Het had sinds de vroege ochtend niet meer geregend. Er stond behoorlijk wat wind, en het gras en het bloeiende onkruid langs de weg begonnen zich weer uit de doornatte pollen op te richten. Zomerse wolken in plaats van regenwolken dreven langs de hemel. Het hele landschap was aan het veranderen, zich aan het losschudden, het begon echt een stralende julidag te worden. En terwijl ze verder reden, zag ze bijna geen sporen meer van het recente verleden: geen grote plassen op de akkers, waar het zaad was weggespoeld, geen zielige spichtige maïsstengels, geen platgeslagen graan.

Ze bedacht dat ze dit aan Clark zou moeten vertellen: dat ze misschien om de een of andere bizarre reden een erg nat en naargeestig gedeelte van het platteland hadden uitgekozen en er andere plekken waren waar het misschien wel gelukt zou zijn.

Waar het misschien nog zou kunnen lukken.

Toen drong het natuurlijk tot haar door dat ze Clark helemaal niets meer ging vertellen. Nooit meer. Ze zou zich geen zorgen meer maken over wat er met hem gebeurde, of met Grace en Mike en Juniper en Blackberry en Lizzie Borden. En als Flora toevallig terug zou komen, dan zou ze dat nooit weten.

Dit was de tweede keer dat ze alles achterliet. De eerste keer had op dat oude liedje van de Beatles geleken: ze had het briefje op tafel gelegd en was om vijf uur ’s morgens het huis uit geslopen en had Clark op het parkeerterrein van de kerk iets verderop ontmoet. Ze bleek het liedje in feite te neuriën terwijl ze voortratelden. She’s leaving home, bye-bye. Ze moest nu denken aan hoe de zon achter hen was opgekomen, hoe ze naar Clarks handen aan het stuur gekeken had, naar de donkere haartjes op zijn bekwame armen en de geur in de vrachtauto had opgesnoven, een geur van olie en metaal, van gereedschap en paardenstallen. De koude lucht van de vroege herfstochtend was door de roestige naden van de vrachtauto naar binnen getrokken. Het was het soort voertuig waarin niemand van haar familie ooit reed, dat je zelfs bijna nooit zag in de straten waaraan ze gewoond hadden.

Clarks gespannen aandacht voor het verkeer die morgen (ze hadden snelweg 401 bereikt), zijn bezorgdheid over het functioneren van de vrachtwagen, zijn kortaangebonden antwoorden, zijn samengeknepen ogen, zelfs zijn lichte irritatie omdat ze zo opgetogen was, dat alles had haar in vervoering gebracht. Net zoals de wanorde van zijn leven daarvoor, de eenzaamheid waarover hij gesproken had, het feit dat hij zo teder kon zijn met een paard en met haar. Ze had hem als de architect van hun toekomstige leven gezien en haarzelf als de gevangene, waarbij haar onderwerping zowel juist als heerlijk was.

‘Je weet niet wat je opgeeft’, had haar moeder haar geschreven in de ene brief die ze ontvangen had en nooit beantwoord had. Maar tijdens haar vlucht op die vroege, kille ochtend had ze heel goed geweten wat ze opgaf, hoewel ze maar een vaag idee had gehad van waar ze heen ging. Ze had haar ouders veracht, hun huis, hun achtertuin, hun fotoalbums, hun vakanties, hun Cuisinart, hun eufemismen, hun inloopkasten, hun sproeisysteem voor het gazon. In het korte briefje dat ze geschreven had, had ze het woord ‘echt’ gebruikt.

Ik heb altijd behoefte aan een echter soort leven gehad. Ik weet dat ik niet kan verwachten dat jullie dat begrijpen.

De bus was nu in het eerste stadje langs de route gestopt. De halte was bij een benzinestation. Het was toevallig het benzinestation waar zij en Clark, toen ze hier pas woonden, vaak heen gereden waren om goedkope benzine te tanken. In die tijd hadden er verschillende plaatsjes op het omliggende platteland bij hun wereld gehoord en ze hadden zich soms als toeristen gedragen en de specialiteiten van groezelige hotelbars uitgeprobeerd. Varkenspoten, zuurkool, aardappelpannenkoeken, bier. En op de terugweg hadden ze steeds als krankzinnige hillbilly’s gezongen.

Maar na een tijdje waren ze zulke uitstapjes als een verspilling van tijd en geld gaan beschouwen. Iets wat men deed voordat men de realiteit van het leven onder ogen had gezien.

Ze zat nu te huilen, haar ogen hadden zich met tranen gevuld zonder dat ze dat gemerkt had. Ze begon over Toronto na te denken, de eerste stappen die ze daar zou moeten doen. De taxi, het huis dat ze nog nooit gezien had, het vreemde bed waarin ze alleen zou slapen. Het telefoonboek waarin ze morgen de adressen van maneges zou moeten opzoeken, waar ze dan naartoe zou moeten gaan om er om werk te vragen.

Ze kon het zich niet voorstellen. Zoals ze in de metro of de tram zou zitten, voor nieuwe paarden zou zorgen, met nieuwe mensen zou praten en iedere dag tussen een heleboel mensen zou leven die Clark niet waren.

Een leven, een plaats, die juist daarom was uitgekozen: omdat Clark er geen deel van uitmaakte.

Het vreemde en vreselijke iets dat ze begon te bevroeden over deze toekomstige wereld, zoals ze die nu voor zich zag, was dat ze er niet zou bestaan. Ze zou er alleen in rondlopen, haar mond opendoen en dingen zeggen, van alles en nog wat doen. Ze zou er niet echt zijn. En wat daar zo vreemd aan was, was dat ze dit allemaal deed en deze bus had genomen omdat ze zichzelf hoopte te vinden. Omdat ze, zoals mevrouw Jamieson had kunnen zeggen – en zijzelf misschien ook, vol tevredenheid – haar leven in eigen handen ging nemen. Zonder dat iemand zich kwaad over haar heen boog, of haar met zijn stemming ellendig maakte.

Maar waar zou ze om geven? Hoe zou ze nog weten dat ze leefde?

Zolang ze bezig was bij hem weg te lopen – nu – had Clark nog een plaats in haar leven. Maar als ze eenmaal echt weggelopen was en het alleen nog maar een kwestie van verdergaan was, wat zou ze dan voor hem in de plaats moeten stellen? Wat – wie – zou ooit zo’n geweldige uitdaging zijn?

Ze had haar tranen kunnen bedwingen, maar zat nu te trillen. Ze was er slecht aan toe en moest proberen zichzelf in de hand te krijgen. ‘Probeer jezelf in de hand te krijgen’, had Clark soms tegen haar gezegd wanneer hij de kamer binnenkwam waar ze in elkaar gedoken zat en haar best deed niet te huilen en dat moest ze nu inderdaad zien te doen.

Ze waren in weer een stadje gestopt. Dit was de derde plaats sinds ze op de bus was gestapt en dat betekende dat ze door het tweede stadje gekomen waren en ze dat niet eens had gemerkt. De bus zou zeker gestopt zijn, de chauffeur moest de naam afgeroepen hebben en ze had er, beneveld door angst, niets van gehoord of gezien. Ze zouden nu algauw op de grote snelweg uitkomen, waarna ze in volle vaart naar Toronto zouden doorrijden.

En dan zou ze verloren zijn.

Verloren. Wat had het voor zin om in een taxi te stappen en het nieuwe adres op te geven, de volgende morgen op te staan, haar tanden te poetsen en de wereld in te gaan? Waarom zou ze een baan zoeken, eten in haar mond stoppen, zich overal heen laten rijden door het openbaar vervoer?

Haar voeten leken nu een ongelooflijk eind van haar lichaam af te liggen. Aan haar knieën, in de vreemde stijve broek, leken ijzeren gewichten te hangen. Ze was bezig in de grond weg te zakken zoals een gewond paard dat nooit meer op zou staan.

De paar passagiers die de bus in deze plaats hadden opgewacht, waren al ingestapt en alle pakketten waren ingeladen. Een vrouw en een peuter in een wandelwagentje wuifden iemand gedag. Het gebouw achter hen, het restaurant dat als bushalte dienstdeed, bewoog ook. Er trok een golf door de bakstenen en ramen heen die alles vloeibaar maakte, alsof ze op het punt stonden te verdwijnen. Met gevaar voor haar leven sleepte Carla haar reusachtige lichaam, haar ijzeren ledematen naar voren. Ze struikelde, ze riep: ‘Laat me eruit.’

De chauffeur remde en riep geïrriteerd: ‘Ik dacht dat je naar Toronto ging?’ Sommige mensen wierpen haar nieuwsgierige blikken toe, niemand leek te beseffen dat ze in grote nood verkeerde.

‘Ik moet er hier uit.’

‘Er is een wc achterin.’

‘Nee. Nee. Ik moet eruit.’

‘Ik blijf niet op je wachten. Begrijp je? Heb je nog bagage onderin?’

‘Nee. Ja. Nee.’

‘Geen bagage?’

Een stem in de bus zei: ‘Claustrofobie. Ze heeft last van claustrofobie.’

‘Voel je je niet goed?’ zei de chauffeur.

‘Nee. Nee. Ik wil er alleen uit.’

‘Oké. Oké. Mij best.’

‘Kom me halen. Alsjeblieft. Kom me halen.’

‘Ik kom eraan.’

Sylvia was vergeten haar deur op slot te doen. Ze besefte dat ze hem nu beter op slot kon doen, in plaats van hem te openen, maar het was al te laat, ze had hem opengedaan.

En er was niemand.

Toch wist ze het heel zeker, het geklop was echt geweest.

Ze sloot de deur en deed hem dit keer op slot.

Er klonk een speels geluid, een tinkelend geklop, dat van de grote ramen kwam. Ze deed het licht aan, maar zag er niets en deed het weer uit. Een of ander dier, misschien een eekhoorntje? De openslaande deuren tussen de ramen die naar de patio voerden waren evenmin op slot. Niet eens echt gesloten. Ze waren een paar centimeter open blijven staan nadat ze het huis gelucht had. Ze begon ze nu te sluiten en er lachte iemand, dichtbij, alsof hij bij haar in de kamer stond.

‘Ik ben het’, zei een man. ‘Heb ik je laten schrikken?’

Hij stond tegen het glas aan gedrukt. Hij stond vlak naast haar.

‘Clark’, zei hij. ‘Clark, je buurman.’

Ze wilde hem niet binnen vragen, maar ze wilde ook de deur niet voor zijn neus dichtslaan. Hij zou hem vast kunnen grijpen voordat ze daarin slaagde. Ze wilde ook het licht niet aandoen. Ze sliep in een lang T-shirt. Ze had de deken van de sofa moeten pakken en die om haar heen moeten slaan, maar daar was het nu te laat voor.

‘Wilde je je aankleden?’ zei hij. ‘Ik heb hier misschien precies wat je nodig hebt.’

Hij hield een plastic tas vast. Hij stak hem nu naar haar uit, maar probeerde niet dichterbij te komen.

‘Wat zit erin?’ zei ze, weinig op haar gemak.

‘Kijk maar. Er zit geen bom in. Hier, pak aan.’

Ze voelde in de tas, zonder te kijken. Iets zachts. En toen herkende ze de knopen van het jasje, de zijde van de blouse, het riempje aan de broek.

‘Het leek me beter dat je ze weer terug had’, zei hij. ‘Ze zijn toch van jou, of niet?’

Ze klemde haar kaken op elkaar zodat haar tanden niet zouden gaan klapperen. Ze voelde een verschrikkelijke droogte in haar mond en keel.

‘Ik begreep dat ze van jou waren’, zei hij zachtjes.

Haar tong bewoog alsof het een wollen prop was. Ze dwong zich te zeggen: ‘Waar is Carla?’

‘Bedoel je mijn vrouw Carla?’

Nu kon ze zijn gezicht beter zien. Ze kon zien hoezeer hij genoot.

‘Mijn vrouw Carla ligt thuis in bed. Te slapen. In het bed waar ze hoort.’

Hij was zowel een knappe als een dwaas uitziende man. Lang, mager, goedgebouwd, maar met een soort slappe houding die gekunsteld leek. Er ging een geforceerde en zelfbewuste dreiging van hem uit. De donkere haarlok over zijn voorhoofd, het ijdele snorretje, ogen die zowel hoopvol als spottend keken, een jongensachtige glimlach die ieder moment in gepruil kon veranderen.

Ze had hem nooit sympathiek gevonden en had over haar afkeer tegen Leon gesproken. Die had gezegd dat de man gewoon onzeker van zichzelf was, gewoon een beetje al te vriendelijk.

Het feit dat Clark onzeker van zichzelf was, maakte het nu niet veiliger voor haar.

‘Behoorlijk uitgeput’, zei hij. ‘Na haar avontuurtje. Je had je gezicht eens moeten zien, je had eens moeten zien hoe je keek toen je die kleren herkende. Wat dacht je? Dacht je dat ik haar vermoord had?’

‘Ik was verbaasd’, zei Sylvia.

‘Dat zal best. Na alle hulp die je haar gegeven hebt om weg te lopen.’

‘Ik heb haar geholpen …’ zei Sylvia met de grootste moeite. ‘Ik heb haar geholpen omdat ze er slecht aan toe leek.’

‘Slecht aan toe’, zei hij alsof hij de woorden keurde. ‘Dat zal best. Ze zal er best slecht aan toe geweest zijn toen ze uit die bus stapte en me belde dat ik haar moest komen halen. Ze huilde zo hard dat ik bijna niet kon horen wat ze zei.’

‘Ze wilde terug naar huis?’

‘O ja. Ze wilde zeker terug naar huis. Ze was helemaal hysterisch, zo graag wilde ze terug naar huis. Het is een meisje met nogal wisselende stemmingen. Maar ik neem aan dat jij haar minder goed kent dan ik.’

‘Ze leek echt blij om weg te gaan.’

‘O ja? Dat moet ik dan maar van je aannemen. Ik ben hier niet gekomen om ruzie met je te maken.’

Sylvia zei niets.

‘Ik ben gekomen om te zeggen dat ik het niet op prijs stel dat je je met het leven van mij en mijn vrouw bemoeit.’

‘Ze is ook een mens’, zei Sylvia, hoewel ze wist dat ze beter haar mond kon houden. ‘Ze is niet alleen je vrouw.’

‘Wat vertel je me nou? Mijn vrouw is een mens? Echt? Bedankt voor de informatie. Maar je kunt beter niet zo’n hoge toon tegen me aanslaan, Sylvia.’

‘Ik probeerde geen hoge toon aan te slaan.’

‘Goed. Daar ben ik blij om. Ik wil me niet kwaad maken. Ik wilde je alleen een paar belangrijke dingen vertellen. In de eerste plaats wil ik dat je je nooit meer met het leven van mij en mijn vrouw bemoeit. En verder wil ik natuurlijk ook niet meer dat ze hier nog komt. Niet dat ze bijzonder graag zou willen komen, dat weet ik bijna wel zeker. Ze heeft geen erg hoge dunk van je op dit moment. En het wordt tijd dat je zelf leert hoe je je huis schoon moet maken.

Zo’, zei hij. ‘Zo. Is dat tot je doorgedrongen?’

‘Ruim voldoende.’

‘O, ik hoop dat het waar is. Dat hoop ik echt.’

Sylvia zei: ‘Ja.’

‘En weet je wat ik nog meer vind?’

‘Wat?’

‘Ik vind dat je me iets verschuldigd bent.’

‘Wat?’

‘Ik vind dat je me … misschien … je verontschuldigingen zou moeten aanbieden.’

Sylvia zei: ‘Goed. Als je dat vindt. Het spijt me.’

Hij ging anders staan, wilde misschien alleen zijn hand uitsteken en toen hij die beweging maakte, gaf ze een gil.

Hij lachte. Hij legde zijn hand op de deurpost om te voorkomen dat ze de deur dicht zou doen.

‘Wat ís dat?’

‘Wat is wat?’ zei hij, alsof ze een trucje probeerde dat echter niet zou lukken. Maar toen viel zijn blik op iets wat in het raam weerspiegeld werd en hij draaide zich om om te kijken.

Niet ver van het huis was een breed laagliggend stuk land dat zich rond deze tijd van het jaar vaak met nachtmist vulde. Die mist hing er nu ook, had er de hele tijd al gehangen. Maar nu was er op één punt iets veranderd. De mist was er dikker geworden, had een aparte vorm aangenomen en zich tot iets puntigs en stralends getransformeerd. Een levende paardebloembol eerst, die aan kwam rollen en zich toen tot een soort bovennatuurlijk dier verdichtte, spierwit, vastbesloten, een soort reusachtige eenhoorn die op hen afrende.

‘Lieve jezus’, zei Clark zachtjes en eerbiedig. En hij greep Sylvia’s schouder beet. Ze schrok niet van deze aanraking, ze accepteerde het in de wetenschap dat hij dit deed om haar te beschermen of om zichzelf gerust te stellen.

Toen spatte het visioen uit elkaar. Uit de mist en het licht dat de dingen groter had gemaakt – en dat nu van een auto bleek te zijn die over deze achterweg reed, waarschijnlijk op zoek naar een plek om te parkeren – uit dat licht kwam een witte geit tevoorschijn. Een klein dansend wit geitje, nauwelijks groter dan een schaapherdershond.

Clark liet haar los. Hij zei: ‘Waar kom jij in godsnaam vandaan?’

‘Het is je geitje’, zei Sylvia. ‘Is dat je geitje niet?’

‘Flora’, zei hij. ‘Flora.’

De geit was op ongeveer een meter afstand van hen blijven staan en was opeens verlegen en hield haar kopje naar beneden.

‘Flora’, zei Clark. ‘Waar kom jij in hemelsnaam vandaan? Wij zijn ons rot geschrokken.’

Wij.

Flora kwam dichterbij maar keek nog steeds niet op. Ze gaf Clark een kopstoot tegen zijn benen.

‘Godallemachtig stom dier’, zei hij met trillende stem. ‘Waar kom je opeens vandaan?’

‘Jullie waren haar kwijt’, zei Sylvia.

‘Ja. We waren haar kwijt. Nooit gedacht dat we haar nog terug zouden zien.’

Flora keek op. Het maanlicht ving een schittering in haar ogen op.

‘We zijn ons dood geschrokken’, zei Clark tegen haar. ‘Was je op zoek naar een bok gegaan? Ik ben me dood geschrokken. Jij toch ook? We dachten dat je een spook was.’

‘Het kwam door de mist’, zei Sylvia. Ze stapte naar buiten, de patio op. Het was nu veilig.

‘Ja.’

‘En toen het licht van die auto.’

‘Net een geestverschijning’, zei hij, terwijl hij ontspande. Vergenoegd dat hij aan deze beschrijving had gedacht.

‘Ja.’

‘De geit die uit de ruimte kwam vallen. Dat ben je. De geit die uit de ruimte kwam vallen, goddorie’, zei hij, terwijl hij Flora klopjes op de rug gaf. Maar toen Sylvia haar vrije hand uitstak om dat ook te doen – in haar andere hand hield ze nog steeds de tas met kleren vast die Carla gedragen had – boog Flora meteen haar kop alsof ze zich klaarmaakte om nog een paar flinke kopstoten te geven.

‘Een geit is onvoorspelbaar’, zei Clark. ‘Ze lijken vaak tam, maar ze zijn het niet echt. Niet als ze eenmaal volwassen zijn.’

‘Is zij al volwassen? Ze lijkt nog zo klein.’

‘Groter zal ze niet worden.’

Ze bleven naar de geit staan kijken alsof ze verwachtten dat ze hen van nog meer gespreksstof zou voorzien. Maar dat zat er blijkbaar niet in. Ze konden nu noch op de oude noch op de nieuwe toon verdergaan. Het leek Sylvia dat er zelfs iets van teleurstelling over zijn gezicht trok omdat dit zo was.

Maar hij legde zich erbij neer. Hij zei: ‘Het is laat.’

‘Dat is waar’, zei Sylvia, alsof dit een doodgewone visite was geweest.

‘Vooruit Flora. Tijd om naar huis te gaan.’

‘Ik zal iemand anders proberen te vinden als ik hulp nodig heb’, zei ze. ‘Maar die heb ik waarschijnlijk toch niet meer nodig.’ Ze voegde er bijna lachend aan toe: ‘Ik zal je niet meer lastigvallen.’

‘Goed’, zei hij. ‘Je kunt nu beter naar binnen gaan. Je krijgt het nog koud.’

‘Vroeger dachten de mensen dat nachtmist gevaarlijk was.’

‘Dat heb ik nog nooit gehoord.’

‘Welterusten dan’, zei ze. ‘Welterusten, Flora.’

Toen ging de telefoon.

‘Pardon.’

Hij stak een hand op en draaide zich om. ‘Welterusten.’

Het was Ruth die belde.

‘Ah’, zei Sylvia. ‘De plannen zijn gewijzigd.’