Arne Dahl

Schijnoffer

Uit het Zweeds vertaald door Tine P.G. Jorissen-Wedzinga

Uitgeverij De Geus

breda 2012

Oorspronkelijke titel Upp till toppen av berget, verschenen bij Bra Böcker

Oorspronkelijke tekst © Arne Dahl, 2000

Eerste Nederlandse editie © Tine P.G. Jorissen-Wedzinga en De Geus bv, Breda 2006

Deze editie © De Geus bv, Breda 2012

Published by agreement with Bengt Nordin Agency, Stockholm, Sweden

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Roy Bishop/Arcangel Images / hh

isbn 978 90 445 2393 5

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de vierde druk, 2011

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

‘Ik heb niets gezien.’

Paul Hjelm zuchtte diep, het kwam vanuit zijn tenen.

‘Je hebt niets gezien?’

Hij probeerde de blik van de jongen te vangen, maar die sloeg zijn ogen neer en keek mokkend.

Mokkend? Wanneer had hij dat woord voor het laatst gebruikt? Had hij ooit eerder in zijn leven het woord ‘mokkend’ gebruikt?

Hij voelde zich oud.

‘We proberen het nog een keer’, zei hij kalm. ‘Ook al was er achter je rug een vechtpartij uitgebroken, je hebt absoluut niets gezien. Is dat correct?’

Stilte.

Hjelm zuchtte nogmaals. Hij tilde zijn handen van de verhoortafel, rechtte zijn rug en wierp een blik in de richting van zijn collega, die tegen de trieste cementmuur leunde.

Terwijl hun blikken elkaar kruisten voelde hij hoe gespleten dit moment was. Aan de ene kant de overplaatsing naar de afdeling gewelddelicten van de lokale politie, district Centrum, met de hele reeks troosteloze dagelijkse geweldplegingen. Aan de andere kant de terugkeer van zijn favoriete collega Kerstin Holm naar Stockholm.

En het eerste waaraan het geroutineerde duo zich bij hun weerzien mocht wijden was: een vechtpartij in een kroeg.

Paul Hjelm zuchtte nogmaals en keerde terug naar de onwillige getuige.

‘Je hebt niet even over je schouder gekeken?’

Toen toverde de jongeman een glimlachje tevoorschijn, een wat bleek, introvert glimlachje.

‘Niet één keer’, zei hij.

‘Waarom niet?’

De ogen van de jongeman ontmoetten voor het eerst de zijne. Helderblauw. Een wat onverwachte scherpte, alsof het op het puntje van zijn tong lag om iets heel anders te zeggen dan hij zei: ‘Omdat ik aan het lezen was.’

Paul Hjelm staarde hem aan.

‘Hammarby heeft net een thuiswedstrijd gespeeld tegen Kalmar, het is gelijkspel, 2-2, en ze komen op de laatste plaats in de eredivisie, en jij zit in de stamkroeg van de Hammarby-fans te lézen? In een propvol Kvarnen, vol gefrustreerde Hammarby-aanhangers, zit de twintigjarige Per Karlsson eenzaam met een boek? Een zeer eigenaardige keuze voor een plek om te lezen, moet ik zeggen.’

Per Karlsson glimlachte nogmaals, hetzelfde milde, introverte lachje.

‘Het was rustig toen ik kwam’, was het enige wat hij zei.

Hjelm trok de stoel naar achteren en ging met een plof zitten.

‘Nu maak je me écht nieuwsgierig’, zei hij. ‘Wat was dat voor boek waardoor je zo werd gegrepen dat je niet alleen het geschreeuw, gebrul en gedrang kon negeren, maar ook een vechtpartij die erin resulteerde dat iemand een bierpul naar zijn hoofd kreeg en stierf?’

‘Stierf?’

‘Ja, hij is overleden. Hij is ter plaatse doodgebloed. Hup, weg. Hij verloor twee liter bloed in twintig seconden. Het gutste er gewoon uit. Alle aderen stonden wijd open. Hij heette Anders Lundström, kwam uit Kalmar en was om onbekende redenen verdwaald en bij Kvarnen beland; dichter bij de hel kan een supporter van de tegenstander niet komen. En de fans hebben hem inderdaad doodgeslagen met een bierpul. En daar heb jij niets van meegekregen door welk boek? Dat zou ik weleens willen weten.’

Per Karlsson zag er aangedaan uit.

‘Dat kent u toch niet.’

‘Try me’, zei Paul Hjelm met een New Yorks accent.

Voor het eerst sinds Per Karlsson de verhoorkamer was binnengekomen bewoog Kerstin Holm zich. Ze gleed geluidloos naar de tafel en ging naast Hjelm zitten.

‘Mijn collega hier weet meer van literatuur dan je denkt’, zei ze. ‘De laatste keer dat we elkaar zagen, dat is bijna een jaar geleden, was je bezig in … kan het Kafka zijn geweest?’

‘K’, zei Paul Hjelm dubbelzinnig.

Kerstin Holm lachte een kort, wat bitter lachje.

‘K’, bevestigde ze met een New Yorks accent. ‘So try him.’

De jongeman keek onthutst. De haast volledig bedekkende, zwarte kleren midden in de zomer. Het onverzorgde, blonde piekhaar. Een intellectueel in spe. Maar toch ook weer niet. De onrustige blik, haast de blik van aangeschoten wild. De introverte lachjes. Niet zo’n snugger type. Misschien gewoon een jongeman die las om zich te vormen.

Een rariteit.

‘Ovidius’, zei de rariteit. ‘Ovidius’ Metamorfosen.’

Paul Hjelm schaterde het uit. Dat was niet de bedoeling. Het laatste wat hij wilde was de spot drijven met Per Karlsson. Toch liep het zo. Het liep steeds vaker zo.

De insignes van de bitterheid.

Mokkend.

Hjelm voelde een kort, gelukkig snel overgaand gevoel van zelfverachting.

Holm sprong in: ‘En een metamorfose werd het inderdaad. Voor Anders Lundström uit Kalmar. De ultieme metamorfose. De gedaanteverwisseling der gedaanteverwisselingen. Welke van de metamorfosen van Ovidius is van toepassing op Lundströms lot, Paul? Die van Orpheus?’

‘Jazeker’, zei Hjelm taai. ‘Orpheus die door de Thracische vrouwen in stukken wordt gescheurd.’

Per Karlsson staarde hen aan, plotseling volkomen verontwaardigd.

‘Nee’, zei hij. ‘Nee, niet Orpheus.’

Hjelm en Holm keken elkaar met een zekere verbazing aan.

‘Tja’, zei Hjelm ten slotte. ‘We weten dus dat dat korte “Ik heb niets gezien” een leugen is. Dat maakt hiermee een metamorfose door. Vertel nu wat je zag, Per, vanaf het begin. Nu houden we een regelrecht verhoor. Je heet dus Per Karlsson, bent op 14 april 1979 in Danderyd geboren, woont in Aspudden, bent werkloos en hebt de negenjarige basisschool doorlopen. Is dat correct?’

‘Ja’, zei Per Karlsson zwakjes.

‘Het is nu 24 juni, 08.13 uur. Vertel alles wat je op 23 juni om 21.42 uur bij restaurant Kvarnen aan Tjärhovsgatan hebt gezien. Gisteravond dus.’

Per Karlsson zag er wat bleekjes uit. Hij keek omlaag naar de tafel en zat met zijn vingers te spelen.

‘Wordt dit opgenomen?’ vroeg hij.

‘Alles is opgenomen sinds je de kamer bent binnengekomen, dus dit ook.’

‘O, nou, toen ik bij Kvarnen binnenkwam, waren er niet veel mensen. Ik had er geen idee van dat er die avond een wedstrijd was, want dan was ik daar niet gaan zitten. Het was rustig, ik was aan het lezen. Toen kwamen ze binnen. De eerste fans kwamen vlak na negenen, toen liep het vol. Ik probeerde verder te lezen. Dat ging vrij goed. Ik heb een goed concentratievermogen. Ik zat een stukje ervandaan, met mijn rug naar de bar, bijna bij het raam, dus ik heb meer gehoord dan dat ik gezien heb. Maar natuurlijk heb ik soms achteromgekeken.’

‘Waarom zei je dat je niets had gezien?’ vroeg Kerstin Holm.

Paul Hjelm vroeg: ‘Is het tegenwoordig zo dat je automatisch, als je met de politie praat, moet zeggen: “Ik heb niets gezien?” Is het al zover?’

‘Dat is in elk geval het gebruikelijkste antwoord dat we krijgen.’

‘Zal ik doorgaan?’ vroeg Per Karlsson, wat van zijn stuk gebracht.

‘Uiteraard’, zeiden Hjelm en Holm in koor.

Jalm and Halm, het beroemde, Amerikaanse, komische duo.

‘Een groepje Hammarby-fans van zes, zeven man hoorde hoe een ander groepje, vier jongens, Smålands sprak. Beide groepen stonden bij de bar. De Hammarby-fans begonnen moeilijk te doen tegen die lui uit Småland, die zeiden dat ze in Stockholm woonden en voor Hammarby waren. Je hoorde dat ze bang waren. En je hoorde dat ze logen. De Hammarby-fans hoorden ook dat ze logen. Ze werden steeds agressiever. Twee lui uit Småland slaagden erin weg te komen. Twee stonden er nog. De stemming werd onaangenaam. Er kwamen nog meer lui van Hammarby en die probeerden die groep weg te trekken. Vermoedelijk zagen ze wat er gebeurde. Ten slotte probeerde een van die Smålanders hem te smeren. Hij gaf een van de Hammarby-fans een duw, zodat hij viel. Toen werd hij door drie knullen tegen de bar aan geduwd en die vent die gevallen was stond op, rukte een bierpul naar zich toe en mepte hem daarmee keihard op zijn hoofd.’

‘Heb je dat gezien?’

‘Nee, eigenlijk niet. Ik heb af en toe wat gezien, ik heb mijn hoofd soms even omgedraaid. Maar ik heb het gehoord. Ik heb me omgekeerd toen ik die klap hoorde. Een ongelofelijke klap. Niet zoals wanneer glas kapotgaat. Ik neem aan dat zijn schedel verbrijzeld werd. Kolere, die schedel, die aderen. Ik keerde me precies om toen het glas hem geraakt had. Er was een wat lege cirkel om hem heen ontstaan. Hij hield zijn handen tegen zijn hoofd. En het bloed stroomde er gewoon uit, tussen zijn vingers door, langs zijn armen omlaag. Verdomme. Toen viel hij, gewoon zo, slap voorover op de grond. En die lui van Hammarby smeerden hem direct. Ze liepen domweg naar de deur. Degene die het gedaan had, had het oor van die bierpul nog steeds in zijn hand, helemaal onder het bloed. Een heleboel mensen slaagden erin naar buiten te komen voordat de portiers reageerden en de deur blokkeerden. Vrij snel daarna kwam de politie. Die andere Smålander lag op de grond en probeerde de bloedstroom van die jongen te stelpen met zijn trui, een Hammarbyer probeerde hem te helpen, geloof ik, maar het was hopeloos. Jezus, er was overal bloed.’

Per Karlsson was wit.

Hjelm en Holm probeerden de informatie te ordenen.

‘Je hebt veel gezien voor iemand die niets gezien heeft’, zei Hjelm.

‘Hou daar nou maar over op’, zei Per Karlsson bot.

‘Een heleboel mensen slaagden erin naar buiten te komen?’ vroeg Holm. ‘Hammarbyers?’

‘Voornamelijk Hammarbyers. Ook een paar anderen.’

‘Hoeveel?’

‘Ik heb voornamelijk naar het eh … slachtoffer … gekeken.’

Het slachtoffer.

Hjelm huiverde. Per Karlsson zei: ‘Een tiental Hammarbyers wist naar buiten te komen, zou ik zeggen. Hij als eerste. De dader.’

De dader.

Die pseudo-terminologie die de taal binnendrong om het individuele te bedekken. De getuige. Het slachtoffer. De dader.

‘Met het oor van de bierpul in zijn hand?’ vroeg Holm.

‘Ja’, zei Per Karlsson.

‘Dit?’ vroeg Hjelm en hij hield een plastic zak omhoog met het oor van een bierpul erin. Het geheel was helemaal bebloed. Het bloed zat overal en was opgedroogd aan de binnenkant van de zak.

Per Karlsson haalde zijn neus op en knikte.

‘Die hebben we een stukje verderop op Folkungagatan gevonden. Hij moet dus de hoek om gerend zijn, langs hotel Malmen en langs de ingang naar de metro van Medborgarplatsen. Zijn vingerafdrukken zitten niet in de databank voor vingerafdrukken. Het is dus van groot belang dat je ons kunt helpen om de … dader te identificeren. Je hebt niet toevallig gehoord dat ze iets zeiden over waar hij heen gegaan zou kunnen zijn?’

‘Nee’, zei Per Karlsson.

‘We gaan een paar stappen terug’, zei Kerstin Holm. ‘Hoeveel smeerden hem voordat de portiers de deur blokkeerden? Een tiental Hammarbyers, zei je, maar ook een paar anderen?’

‘Dat neem ik aan. Een paar lui die aan de tafel bij de deur hadden gezeten, waren verdwenen. En nog een paar.’

‘Zoals je begrijpt zijn we op zoek naar verdwenen, onpartijdige getuigen. Degenen die aan de tafel het dichtst bij de deur zaten waren dus geen Hammarby-fans?’

‘Nee, die waren er daarvoor al, toen de wedstrijd nog bezig was. Maar er stonden wel een paar tafels tussen het tafeltje waar ik zat en dat van hun. En die tafels raakten al heel gauw bezet. Er was een groepje van vijf mannen. En nu ik erover nadenk bleef een van hen achter. Eentje met een geschoren hoofd en een lichte snor.’

‘Maar ze verdwenen dus ná … die doodklap?’

‘Volgens mij wel.’

‘Hoe zagen ze eruit? Een stel collega’s?’

‘Misschien. Dat heb ik niet zo goed gezien. Ze zaten niet met elkaar te praten.’

‘Ze zaten niet te praten? Wat deden ze dan, zaten ze Ovidius’ Metamorfosen te lezen?’

‘Schei uit. Jullie hebben er ook eentje van dat stel. Die met die geschoren kop. Vraag het hem.’

‘Oké. Meer? Je zat dus aan het tafeltje bijna bij het raam en bijna bij de rechtermuur, vanaf de bar gezien. Dat stel zat helemaal aan de linkerkant, aan de andere kant van het pad. En de tafels daartussenin?’

‘Zoals ik al zei, die raakten al vol voordat die Hammarby-fans kwamen. Voorzover ik me kan herinneren waren er geen zitplaatsen over voor die fans, behalve naast mij. Er ging een stel aan mijn tafel zitten. Een paar van hen wisten te ontkomen na die klap.’

‘En bij het raam aan Tjärhovsgatan? Daar zat jij met je gezicht naartoe, nietwaar?’

‘Een stel meiden. Die hadden beide tafels in de hoek bezet. Een vrijgezellenparty, volgens mij. De slotfase. Ze waren behoorlijk dronken – en achteraf enorm geschokt. Geen van hen smeerde hem. Ze konden ook haast niet meer op hun poten staan.’

‘Meer? Precies naast jou? Tegen de rechtermuur?’

‘Dat weet ik niet. Dat herinner ik me niet meer.’

‘Herinner je je niet meer? De rest schijn je je anders uitstekend te herinneren.’

‘Het spijt me, ik weet het niet. Er kunnen daar mensen gezeten hebben. Maar ik heb die kant niet op gekeken.’

‘Oké. Achter je dan? Naar de bar toe? Je hebt je immers meerdere keren omgedraaid?’

‘Aan een tafeltje zat een man alleen me aan te staren. Het dichtst bij de bar. Twee meter lang. In de vijftig. Een flikker, als je het mij vraagt. Maar zijn naam hebben jullie. Hij bleef zitten. En hij zat ongeveer eerste rang toen het gebeurde. De rest van de tafeltjes, dat herinner ik me niet meer zo goed. Een stelletje troubadourachtige, overjarige hippies dat overbleef. Twee paren van middelbare leeftijd. De tafels verder naar achteren … daar heb ik geen idee van.’

Per Karlsson zweeg. Hjelm en Holm zwegen. Ten slotte zei Holm: ‘Zullen we het dan samenvatten? We maken een tekeningetje. De plaats delict, de bar, ligt een stukje naar achteren in het café, langs de muur aan de andere kant van de deur. Als je vanaf de bar recht naar voren kijkt, staat er een aantal tafeltjes in het midden van het etablissement. Daarover weet je niks, je zat te ver weg. In het midden van het café ziet het er als volgt uit, vanaf de bar gezien. Recht naar voren de ramen naar Tjärhovsgatan. Links de deur. Naast de deur één tafel in de lengte. Dan het gangpad, dan drie keer drie vrij grote tafels, waarvan jij helemaal rechts aan de middelste zat, met je gezicht naar het raam. Voordat die Hammarby-fans even na negenen binnenstroomden, bevonden zich de volgende personen in het pand: dat vrijgezellenfeestje aan de twee tafels rechts. En daarnaast, aan het tafeltje aan het raam het dichtst bij de deur …?’

‘Dat weet ik niet. Er zat daar een stel, maar ik heb geen idee wie. Ze waren er in elk geval later ook nog.’

‘En dan de middelste rij, de rij waar jij zat?’

‘Helemaal rechts, dat weet ik zoals gezegd niet. Dan ik – en na een tijdje zo’n zeven, acht Hammarby-fans. Aan het tafeltje links van mij zat een groep studenten, geloof ik.’

‘En dan de rij het dichtst bij de bar?’

‘Heremetijd. Nou. De eerste tafel, uiterst rechts, het dichtst bij de bar: die twee paren en die lange flikker die me zat aan te staren. Tweede tafel: die overjarige hippies, vier stuks. Derde tafel: geen idee. En dan dat tafeltje apart bij de deur: die groep van vijf mannen, van wie er vier hem smeerden.’

‘Mooi’, zei Hjelm. ‘Dan is het nu tijd voor de dader.’

Hij was trots op zichzelf dat hij het woord kon uitspreken zonder een pauze vooraf.

‘Ik kan me eigenlijk het best nog die Hammarby-sjaals herinneren’, zei Per Karlsson. ‘Een van hen had ook een spandoek, opgerold, groen-witte ruiten. De dader had halflang, vrij blond, nogal smerig haar. Ik zag hem haast alleen maar van achteren. Volgens mij had hij ook zo’n klein snorretje. Ik weet niet, het type automonteur, als jullie begrijpen wat ik bedoel. Ik ben geboren en getogen in een chique voorstad, in Danderyd, en hij was zo’n type dat je daar direct zou bestempelen als eentje uit de zuidelijke voorsteden. Farsta-type.’

Hjelm en Holm staarden hem aan.

‘Bevooroordeeld, ik weet het’, zei hij. ‘Nu woon ik zelf in de zuidelijke voorsteden. Werkloos en geen opleiding. In de zuidelijke voorsteden. Bevooroordeeld, maar dat is het beste wat ik ervan kan maken.’

‘Nee, je kunt nog één ding doen’, zei Kerstin Holm. ‘Met me meelopen naar de politietekenaar. Hij werkt tegenwoordig met een computer, dus het gaat vrij snel.’

Ze stond op. Per Karlsson stond op. Ze was langer dan hij, constateerde Hjelm zinloos.

‘Je hebt er niets aan toe te voegen, Per?’ vroeg hij.

Per Karlsson schudde zijn hoofd en keek hem vanonder zijn pony aan. Die eigenaardige, paradoxale duidelijkheid.

‘Oké dan. Bedankt voor je hulp.’

Ze verdwenen.

Paul Hjelm verdween ook. In de zwevende demi monde van zijn dagdromen. Per Karlsson. Twintig jaar geleden geboren in Danderyd. Danderyd! En dan niet eens naar de middelbare school geweest! Werkloos, maar hij zat wel in de meest én minst bekende kroeg van Södermalm een klassieker van een Romeinse dichter te lezen. Wat kon er gebeurd zijn? Daar kon hij zich geen voorstelling van maken. Outsider op school? Uit het bedrijf van zijn pa gegooid? De grond in geboord maar bezig overeind te krabbelen? In opstand gekomen tegen zijn vader? Gewoon obstinaat? Een voormalige verslaafde? Traag van begrip?

Nee.

Misschien de rest, maar dat niet. Niet traag van begrip. Zo veel had Paul Hjelm wel gezien, hoewel hij zichzelf, tja … traag van begrip voelde.

Gedegradeerd tot het troosteloze limbo van de café-knokpartijen.

Paradise Lost.

Nee, niet traag van begrip. Juist buitengewoon oplettend. Maar nu moest Per Karlsson weg uit Hjelms bewustzijn. Nu moesten ze die trieste verhoren van mensen met een kater grondig doornemen, dus Per Karlsson moest worden uitgewezen naar een andere afdeling van zijn geheugen. Alleen zijn eigen getuigenverklaring mocht blijven.

Hjelm moest gapen, zijn gedachten rolden voort. De maanden bij de lokale politie. De afdeling gewelddelicten, district Centrum. Bergsgatan. Die zeer tijdelijke kamer, waar hij net zo tijdelijk van verlost was. Eigenlijk was die kamer van een politieman genaamd Gunnarlöv die in de ziektewet zat, en wiens telefoon hij altijd opnam met: ‘Toestel van Gunnar Löv, Paul Hjelm.’ Pas toen een oud-collega van Gunnarlöv, die momenteel gestationeerd was in Härnosand, binnenkwam en naar N-E vroeg, begreep hij waarom er altijd een pauze ontstond als hij opnam. De mensen moesten gewoon bijkomen van zijn eigenaardige uitspraak van Gunnarlöv. Hij schaterde het uit toen hij de naam in de interne telefoonlijst opzocht en hem zwart op wit voor zich zag: het was helemaal geen Gunnar Löv, maar Nils-Egil Gunnarlöv. N-E.

Was zo’n naam toegestaan? Bestonden daar geen wetten voor? Was dat niet net zoiets als je kind Heroïne noemen, zoals een groot gezin uit Gnesta een tijdje geleden had geprobeerd, Heroïne Lindgren? Om de een of andere reden was die naam afgewezen en hadden ze een reeks brieven naar de lokale media gestuurd, waarin ze in de aanval waren gegaan tegen de bevoogdende samenleving.

Gunnarlöv zat in elk geval ziek thuis omdat hij zich onder werktijd in het kantoor van de Föreningsspaarbank aan Stureplan had bevonden op het moment dat een veertienjarige, hysterische, vrouwelijke bankrover binnen kwam rennen met een nietpistool in de aanslag en, citaat, ‘alle aandelen met een hoog dividend in één keer’ eiste. Gaan nietpistolen niet op sterkstroom? had Gunnarlöv gedacht, waarop hij naar de bankrover toe gelopen was om haar daar heel rustig op te wijzen, wat hem tot zijn verbazing niet minder dan vierendertig nietjes in zijn gezicht opleverde. Wonderbaarlijk genoeg was er niet één nietje in zijn ogen gekomen. Het eerste wat hij zei toen hij weer bij bewustzijn kwam, was: ‘Gaan nietpistolen niet op sterkstroom?’ Zijn echtgenote staarde met rode, behuilde ogen naar zijn ingezwachtelde hoofd en had geantwoord: ‘Je hebt ook oplaadbare.’

Het verhaal over de belevenissen van Nils-Egil Gunnarlöv.

N-E in Wonderland.

Nou ja, Paul Hjelms eigen geschiedenis was niet veel feestelijker. Integendeel eigenlijk, omdat het verhaal over N-E tenminste een aantal bizarre punten kende.

Kerstin Holm kwam terug en ging in een schrijfblok zitten bladeren.

‘Welkom terug in de werkelijkheid’, zei Paul Hjelm nors.

‘Het ziet er in Gotenburg precies hetzelfde uit, hoor.’

‘De aars van Zweden.’

‘Wat zeg je nou allemaal?’ barstte Kerstin Holm uit in haar goedmoedige Gotenburgs.

‘Nee, sorry. Nee, nee. Dat was iets wat een paar weken geleden in de media werd uitgemeten. Iets wat op het antwoordapparaat van de supportersvereniging van aik Stockholm, Black Army, had gestaan voor de cupfinale tegen ifk Göteborg in het Ullevistadion. “Stockholmse overmoed en de collectieve haat van voetbalsupporters in een ongezonde combinatie”.’

‘Tja, en nu hebben we dat wéér. Stockholmse overmoed en de collectieve haat van voetbalsupporters. Van het ergste soort. Heb je hem gezien?’

‘Anders Lundström uit Kalmar? Ja. Gadverdamme. Zijn hoofd was één grote brij. Dat een bierpul zo veel schade kan aanrichten.’

‘Waarom? Wat was de aanleiding?’

Paul Hjelm keek Kerstin Holm aan. Ze hadden een gemeenschappelijk verleden, waardoor geen enkele blik onschuldig was.

‘Meen je dat écht?’ vroeg hij, half serieus.

‘Ja. Jazeker. Ja. Waarom escaleert geweld?’

Hij zuchtte.

‘Zeg het eens. Nu heb ik het in elk geval van dichtbij kunnen meemaken. Al ruim een halfjaar. Het dagelijkse, grauwe geweld in het centrum. Dat draagt niet bij tot het stimuleren van iemands filantropische neigingen. Ben je nu voorgoed terug, Kerstin?’

‘Ik was uit-ge-leend. Je weet hoe dat is met voetballers die worden uitgeleend. Daar is iets mee. Nu ben ik niet langer uitgeleend.’

‘Voorgoed, dus. Hoe was het om weer thuis te zijn in Gotenburg?’

‘Hier in Stockholm is nu mijn thuis. Daar ben ik achter gekomen. Maar dat is dan ook alles.’

‘Maar verder is alles oké?’

‘Dat is het juiste woord. Oké. Niet meer en niet minder. Onder controle. Een beetje beter zou ook wel mogen …’

‘Klopt. Voor mij geldt precies hetzelfde. Volgens mij ben ik bezig een midlifecrisis te ontwikkelen. Zo van: Is dit alles? Is er niet meer? Je weet wel.’

‘Ik denk van wel.’

‘Maar je moet er het beste van maken. Wij zijn weer samen, en nu moeten we een perfecte oplossing leveren voor de doodslag die in de media doorgaat onder de naam de Kvarnen-moord. Toch?’

Kerstin Holm moest een beetje lachen en stopte een portie pruimtabak onder haar bovenlip.

‘Wat krijgen we nou?’ vroeg Hjelm wijzend.

‘Levensvernieuwing’, zei Kerstin Holm zonder een spier te vertrekken. Toen ging ze verder langs een andere lijn – die van het verleden: ‘Hoe is het met de anderen? Met Gunnar heb ik voortdurend contact gehad, en met hem gaat het goed.’

‘Ja, onze vriend Gunnar Nyberg … Hij is eigenlijk de enige die bij de rijksrecherche is blijven hangen. Dat was zijn beloning omdat hij weigerde deel te nemen aan de slotfase van de jacht op de Kentucky-moordenaar. En toen belandde hij midden in het oprollen van die pedofielenliga. Pedo University.’

‘Ik zie hem nog voor me’, zei Kerstin Holm glimlachend terwijl ze in haar notitieboekje bladerde. ‘Heeft hij net het contact met zijn kinderen en zijn eenjarige kleinkind hernieuwd, wordt hij getroffen door de pedofielenwereld van internet. Een accelererende locomotief.’

‘Absoluut.’

Twee beelden op twee paar netvliezen. Vermoedelijk exact dezelfde. Een briesende reus met zijn hoofd in het verband die pedofielen achternazat met een soldeerlamp.

‘Tja’, zei Hjelm bitter. ‘De rest kreeg ook zo zijn straf. Weer dat kwade bloed.’

‘Dat zouden we nooit meer zeggen.’

‘Dat is waar. Nooit meer.’

‘En de anderen?’

‘Ik heb niet zo veel contact met ze gehad sinds het A-team uiteen is gevallen. Ik ben immers in mijn eentje uitgeleend aan de lokale politie, helaas. “Toestel van Gunnar Löv.” Bestraffing. Ik geloof dat ze diep in hun hart mij verantwoordelijk hielden voor dat gedoe met die Kentucky-moordenaar. Maar Jan-Olov werd de zondebok.’

‘Heb jij nog contact met hem?’

‘Nee. Hij is gewoon verdwenen. Onvrijwillig met pensioen. De gepensioneerde commissaris Jan-Olov Hultin. Ik geloof zelfs dat hij gestopt is met voetballen. Het sprookje van Hultin-met-de-houten-poot is over. Söderstedt en Norlander zijn bij de afdeling gewelddelicten van de regionale recherche beland en Chavez heeft zich laten bijscholen.’

‘De politieacademie?’

‘Ja. Zijn carrièreplannen rolden door. Bestaan er eigenlijk nog steeds commissariscursussen? In dat geval heeft hij zo’n cursus gevolgd.’

‘Kijk eens aan. En onze kamers? Het “Commandocentrum”?’

‘Ik geloof dat daar nu administratief personeel zit.’

Ze zaten elkaar een tijdje zwijgend aan te kijken. Alles wat ze samen hadden meegemaakt … Even ontmoetten hun handen elkaar in een snelle handdruk. Dat moest voldoende zijn. Er lag veel werk op hen te wachten. Kerstin Holm nam haar aantekeningen door, Paul Hjelm bladerde in de matige protocollen van de korte verhoren die de nachtploeg had afgenomen. Samen bekeken ze het schetsje van restaurant Kvarnen.

‘Ze zitten hier buiten te wachten’, zei Kerstin zuchtend.

‘Ja, ja, volgende patiënt’, zei Paul zuchtend.

2

De hemel.

Hoe lang was het geleden dat hij die gezien had?

In Zweden zijn er vijfenvijftig gevangenissen met meer dan vierduizend plaatsen. Ze zijn ingedeeld in vier veiligheidsklassen, waarvan klasse iv open inrichtingen zijn. Klasse i-iii zijn gesloten inrichtingen. Daarvan is klasse i de best beveiligde gevangenis, met de gevaarlijkste gevangenen, en in Zweden zijn er drie van zulke complexen: Hall, Tidaholm en Kumla.

En nu zag hij de hemel, in het echt, zonder tralies. En hij keek achterom naar de hekken die zich achter hem sloten. Even had hij het gevoel dat hij zijn lichaam ontsteeg en verenigd werd met de hemel, en de hele vlakte onder zich zag. De hele vlakte van de provincie Närke, met zijn vierkante groene, bruine en gele velden. En de inrichting zag eruit als twee kwadratische velden tussen alle andere velden.

Je zag helemaal geen muren.

Die losten op in het perspectief.

Toen was hij weer beneden.

Stond hij weer met beide benen op de grond.

Hij draaide zich nog één keer om. De muren waren helemaal kaal. Er was niets daarachter. Niets wat omhoogstak. Alleen maar muren. Grijs. Grijze muren.

Hij zette zich in beweging. Een glimlach speelde om zijn ene mondhoek.

Hij liep naar de bestelauto. Die stond te wachten. Brommend. Het geluid van de vrijheid. De vrijheid in de vorm van een metallicgroene bestelauto.

Hij hield even in. Bleef even staan. Hij voelde de lichte, warme hoogzomerwind op zijn pas geschoren wangen. De zon. De ochtendwarmte. Het asfalt zinderde iets verderop van de hitte.

Hij keek naar de auto. De handen die eruit staken. Zwaaiden. Nog geen geluid. De geluiden bereikten hem niet. De bewegingen daarbinnen. Als een foetus. Een ei dat op het punt staat open te barsten. Geconserveerde bewegingen. Toekomstige gebeurtenissen. Veel snelle stappen op één punt verzameld.

Stap één. Hij haalde zijn portemonnee tevoorschijn. Armzalige bankbiljetten. Drie kronen veertig per uur als basisvergoeding. Maar er zat ook een klein plaatje in. Het zag eruit als een rekenmachine op visitekaartjesformaat.

Hij pakte het. Woog het in zijn hand. Hield het omhoog naar de auto.

Het gezwaai stopte. Het geluid verdween voordat het hem had bereikt. De bewegingen van de toekomst stokten.

Slechts één knop, een beetje uitspringend. Rood. Haast lichtgevend.

Hij drukte erop, glimlachte zwakjes en stapte in de auto.

Een vlam steeg op achter de muren.

Hoog, hoog naar de hemel.

Er waren niet alleen maar meer muren achter hem.

Toen de bestelauto wegspoot, had het geluid hem nog niet bereikt.

3

‘U zit dus in het bestuur van de Hammarby Fans?’

De man was ongeveer vijfendertig jaar oud en kneep zijn ogen halfdicht, alsof het licht in de verduisterde verhoorkamer verblindend was. Achter de uiterst actieve activiteiten van de man met de hamer in het hoofd van de man was er ook nog een andere activiteit actief. Die van de waakzaamheid. Het gevoel altijd in de beklaagdenbank te zitten.

‘Ja’, zei hij uiteindelijk. ‘Plaatsvervanger.’

‘Wat zijn eigenlijk de Hammarby Fans?’ vroeg Kerstin Holm.

‘In elk geval geen gewelddadige organisatie.’

‘Er is ook niemand die dat beweert, absoluut niet. Maar een Hammarby-supporter heeft een vreselijk gewelddadige handeling verricht in een bekende Hammarby-kroeg in het bijzijn van ten minste één bestuurslid van de Hammarby Fans. Daarom is het redelijk dat we dat vragen.’

Hij keek chagrijnig. Zweeg. Keek over Hjelm heen, die er wakker probeerde uit te zien.

‘Ik weet ongeveer wat het is’, zei Hjelm. ‘Een vrijstaande supportersvereniging. Iets wat geboren is uit de supportersgroep van Hammarby begin jaren tachtig.’

‘Dat klopt’, zei de man met duidelijke trots. ‘We organiseren reizen naar de uitwedstrijden en ons clubhuis aan Grafikvägen is open op donderdagavond en twee uur tot een halfuur voor aanvang van elke thuiswedstrijd. Wij zien erop toe dat het níét ontaardt. Wij zorgen verdomme voor het enige kleurrijke carnaval in dit trieste land, en daarom zijn we onmiddellijk verdacht.’

‘Júllie zijn niet verdacht. Maar ú, Jonas Andersson uit Enskede, wel. Hoogstpersoonlijk. U wordt ervan verdacht ons de identiteit van de Kvarnen-moordenaar te onthouden.’

‘De Kvarnen-moordenaar …’

‘De naam van Aftonbladet voor u-weet-wel-wie.’

Jonas Andersson uit Enskede keek Hjelm recht in zijn ogen.

‘Ik heb daar verdomme zelf een trui tegen die geplette schedel van die knaap geduwd. Ik zag direct in dat wij de schuld zouden krijgen. Nu is de drijfjacht weer begonnen.’

‘Hebt u de dader gezien?’

‘Nee.’

‘Waar bevond u zich?’

‘Bij een stel langs de wand, een stukje van de deur. Het was rommelig en het was bomvol. Ik heb niets gezien.’

‘U hebt niets gezien?’

Hjelm kon er niet meer tegen. Het was de vierde keer vandaag dat hij die woorden uitsprak. Kerstin Holm zag hoe de handdoek in de ring werd gegooid en pakte het gevallen estafettestokje op. Om in clichés te spreken.

‘We maken het ons gemakkelijk’, zei ze en ze schoof een vel papier voor het gezicht van Jonas Andersson uit Enskede. ‘Hier is een schets van Kvarnen. Wanneer kwam u en wat hebt u waar gezien?’

‘Ik stond hier, langs de wand waar de deur zit, samen met een tiental personen die speurden of er een stukje verderop in de hoek nog zitplaatsen waren. We kwamen rond kwart over negen en waren al enigszins aangeschoten. We stonden daar tegen de muur gedrukt.’

‘Oké, was die groep aan de bar er toen al?’

‘Het was ontzettend vol bij de bar. Ik heb geen idee. Ik zweer dat ik het niet weet. Het was rommelig, warrig en vervelend. De nevelen van de teleurstelling. 2-2 tegen Kalmar, thuis! De laatste plaats gebeiteld. Iedereen liep te mokken. Dan wordt het opeens een paar seconden doodstil. Er ontstaat een soort opening in de massa. En dan ligt hij daar. Met een geplet hoofd. Ik rende erheen en hielp die knul een trui tegen zijn hoofd te houden. Het was zacht daaronder. Een ontzettend onaangenaam gevoel. Het enige wat ik zag was een heel stel dat naar de deur stroomde.’

‘Een heel stel?’

‘Jazeker. Minstens twintig personen glipten naar buiten voordat die uitsmijters reageerden. Die zaten zeker te blowen.’

‘Twintig Hammarby-fans?’

‘Ook anderen. Er glipte zelfs iemand naar buiten toen die portiers al op hun plaats waren. Kletste zich zeker naar buiten. Maar ik heb het niet goed gezien.’

‘Wat u zag was dus een stormloop naar de uitgang?’

‘Dat zou je kunnen zeggen. Vrij onverwacht. Mensen reageren meestal zoals die verklede dames van die vrijgezellenparty in de hoek. Paniekerig en zo. Maar er waren er vrij veel die hem direct smeerden.’

‘Oké. Kunt u met behulp van deze schets proberen zich te herinneren hoe het eruitzag?’

Jonas Andersson haalde kreunend adem. Toen begon hij een beetje nonchalant op de schets te wijzen. Hij begon met de rij tafeltjes bij het raam.

‘Die bruid-en-co aan twee tafeltjes in de hoek. Drie kregen er een paniekaanval. Derde tafel, het dichtst bij de deur: een groep computerboys. Die waren er na afloop allemaal nog. Volgende rij: in het midden wat Hammarby-fans naast een knulletje dat zat te lezen. Keek alleen maar naar dat verdomde boek van hem. Aan de ene kant, tegen de muur, een stel Joegoslaven. Aan de andere kant, het dichtst bij ons, een groepje studiehoofden. En dan, de rij het dichtst bij de bar: de Stenen Poot. Twee stellen die zo dicht tegen elkaar aan zaten aan een tafeltje dat er niemand meer langs kon, en de Stenen Poot ingeklemd aan hetzelfde tafeltje. Aan het tafeltje ernaast: die overjarige hippies. Vlak naast ons een gemengd gezelschap. En dan de tafel bij de deur, langs de muur hier, naast ons, een aantal zware jongens, geen skinheads, maar bijna. Die smeerden hem. Op eentje na dan.’

‘Nu wordt het ingewikkeld. Die zware jongens. Hoeveel waren dat er?’

‘We stonden vlak naast ze, probeerden met ze te praten, maar ze zeiden geen woord, zaten daar maar stommetje te spelen, duwden ons weg als we te dichtbij kwamen, er was er zelfs eentje naar de muziek aan het luisteren. Maar dat was niet degene die overbleef. Een kale. Met een snor. Vijf. Ze waren met zijn vijven. Eentje bleef er achter.’

‘Wie waren er nog meer? Die Stenen Poot? De overjarige hippies?’

‘Die waren er na afloop ook nog. Die hebt u al. Die Stenen Poot is de moedigste flikker van heel Zweden. Zit altijd naar de supporters te gluren. We zijn eraan gewend geraakt. Maar nu zat hij alleen maar naar die knul met dat boek te staren. Die hippies kende ik niet, maar het waren typisch van die gealcoholiseerde cultuurmedewerkers die gek zijn op hun Södermalm. Hebben vermoedelijk in dertig jaar niets cultureels gedaan.’

‘En naast die lezer dus een stel Joegoslaven?’

‘Ja, een stuk of drie, vier. Joegoslaven. Zaten te kletsen. Die knul met dat boek zat er precies naast. En werd er steeds verder naartoe geduwd door de supporters.’

‘Hoe weet u dat het Joegoslaven waren?’

‘Zo zagen ze eruit. En ze smeerden hem. Allemaal.’

Kerstin Holm hield op met vragen stellen. Ze gaf het estafettestokje weer over. Hjelm was terug. Hij was weer hersteld. Was weer bereid.

‘Dat hele stel van drie, vier Joegoslaven rende dus naar de uitgang zo gauw Anders Lundström die bierpul tegen zijn hoofd kreeg?’

‘Ja. Die lui waren ergens mee bezig, zoveel was duidelijk.’

‘U hebt veel gezien voor iemand die niets gezien heeft’, zei Hjelm met een licht déjà vu-gevoel.

‘Ik zit in het bestuur’, zei Jonas Andersson terwijl hij opkeek. ‘Ik probeer altijd overzicht te hebben. Het spijt me enorm dat ik nu overzicht over de verkeerde dingen had. Ik zou die klootzak net zo hard willen grijpen als jullie. Hij heeft jaren van goodwill verpest.’

‘De alcoholistische hippies’, zei Paul onbarmhartig tegen vier grijzende heren met versleten ribfluwelen colberts, wapperende manen en witgrijze baarden van verschillende lengte en vorm.

‘U zei?’ vroeg de rechter.

‘Pardon?’ zei de linker.

Beide heren in het midden zagen eruit alsof ze door een welwillende amateur tijdens een avondcursus waren opgezet.

Hjelm vermande zich en probeerde zich eruit te redden.

‘Heeft een van de heren iets gezien van wat de alcoholisten aan de bar bij restaurant Kvarnen in de loop van gisteravond hebben veroorzaakt?’

‘Helaas waren we in de genoemde tijdsperiode en op de genoemde plaats primair bezig met belangrijker zaken’, zei de linker.

‘Mag ik vragen wat dat voor belangrijke zaken waren?’

‘Natuurlijk mag dat’, zei de rechter. Daarmee was wat hem betreft de kous af.

‘Zogezegd een vraag die zichzelf beantwoordt’, zei de linker.

De twee in het midden leunden nu bedenkelijk tegen elkaar, alsof hun naden op knappen stonden en de vulling er elk moment kon uitstromen.

‘Concentratie, graag’, zei Paul Hjelm.

‘Wij zijn de Vrienden van Vreeswijk. We hadden een jaarvergadering.’

‘We proberen een Cornelis-museum van de grond te krijgen midden op Medborgarplatsen’, zei de linker. ‘We hopen de moslims over te kunnen halen om “De haan en de hen” van de minaret te gaan zingen.’

‘“Felicia”’, riep de middelste rechter.

‘“Jantjes blues”’, repliceerde de middelste linker.

Daarop ging het duo opnieuw tegen de vlakte.

‘De multiculturele samenleving’, zei de rechter met een visionaire glans in zijn ogen.

‘Hebt u überhaupt iets gezien?’

Het middelste duo kwam weer tot leven.

‘Ballades …’ zei de middelste linker nuchter.

‘…van de gewapende bedelaar’, voltooide de middelste rechter minstens even nuchter.

‘U hebt gisteravond dus “ballades van de gewapende bedelaar” gezien bij Kvarnen?’ vroeg Paul Hjelm en hij begon na te denken over zijn pensioen. Maar de knalgele, lichtgevende envelop met informatie over het nieuwe pensioensysteem die onlangs bij zijn rijtjeshuis in Norsborg in de brievenbus was geploft, maakte die gedachte onmogelijk. Hij had zich een paar duizend kronen in de maand verrekend. Zoals de rest van het Zweedse volk van zijn generatie.

Het middelste duo leunde eensgezind over tafel en onderbrak zijn jammerlijke pensioengedachten: ‘1982’, zei de middelste linker vertrouwelijk.

‘Onovertroffen elpee’, zei de middelste rechter minstens even vertrouwelijk.

‘Mijn morele gemoed was zeer verheugd bij het horen van dergelijke ambitieuze plannen voor partnerruil zoals aan het tafeltje naast het onze’, zei de linker terwijl het middelste duo ineenzakte alsof iemand de touwtjes losliet.

‘En míjn morele gemoed was evenzeer verheugd over het multiculturele gesprek dat gaande was aan het tafeltje erachter’, zei de rechter.

‘Mag ik vragen of u weet waarom u hier bent?’ vroeg Hjelm en hij vroeg zich af waar Kerstin naartoe was gegaan. Het veld ontvlucht, was een beschrijving die voor de hand lag.

‘Ja, dat mag u.’

‘Ga uw gang.’

‘Weet u waarom u hier bent?’ vroeg Paul Hjelm poeslief.

‘Helaas niet’, zei de rechter. ‘We weten gewoon dat we af en toe door de politie worden bevraagd. Dat ligt in de aard van onze maatschappelijke rol.’

‘Outsiders’, zei de linker bloedserieus terwijl hij knikte.

‘Dus u weet niet dat er gisteren bij Kvarnen iemand is gedood?’

Ze zwegen. Wisselden verbaasde blikken uit over de hoofden van het nu volledig uit het veld geslagen middenduo.

‘We zullen natuurlijk alles doen wat in onze macht ligt om u te helpen bij uw werk. Maar de genoemde gebeurtenis is helaas aan onze aandacht ontsnapt.’

‘Vlak naast ons zaten twee niet zo piepjonge stellen verwikkeld in een steeds levendiger discussie over partnerruil. En achter hen was die multiculturele uitwisseling bezig.’

‘Daarnaast verheugden we ons erover dat Kvarnen zo laat op een woensdagavond nog ruimte bood voor het luisteren naar muziek en voor lezen.’

‘Ovidius. De blinde koning die zijn echtgenote vermoordde.’

‘En daarna zijn moeder. Een belangrijke culturele figuur.’

‘Ik neem aan dat u duidt op Oedipus respectievelijk Orestes’, zei Paul Hjelm.

‘Exact. Of Ovidius, wat ik al zei. Zoals hij ook wordt genoemd’, klonk het beneveld.

‘Lokale varianten’, was de instemmende reactie van de andere kant.

‘En het luisteren naar muziek?’

‘Een hele tafel bij de deur zat te genieten van … kan het een jazzconcert zijn geweest? Een van hen had zo’n oortelefoontje.’

‘Ik herkende de manier van luisteren. Aandachtig. Zoals naar jazz. Of naar liedjes. Van Cornelis.’

‘Cornelis’ Zweedse versie van “Brief uit La Courtine”’, riep het middelste duo, om onmiddellijk weer terug te keren naar de afwezigheid.

Hjelm staarde hen aan, een voor een, van links naar rechts. Hij had moeite om zich te concentreren. Hij kreunde en richtte zijn blik op de aantekeningen voor zich. ‘Multiculturele uitwisseling’, stond er met hanenpoten, die niet van hemzelf leken te zijn.

‘Waarom noemt u het gesprek dat achter die partnerruilers bezig was “multicultureel”?’ wist hij uit te brengen.

‘Het was duidelijk dat het een Zweed was in gesprek met vrienden uit het zuiden, Turken of zo.’

‘Of Basken.’

‘Basken?’ vroeg Hjelm verbaasd.

‘Of zoiets. Indiërs, mogelijk. Vermoedelijk lui uit Zuid-Mongolië.’

‘Ze spraken allemaal gebroken Engels. Fragmenten van het gesprek bereikten onze tafel.’

‘Engels? En ze zaten vlak naast de boekenlezer?’

‘Inderdaad. Maar daarna verdwenen ze.’

‘Toen de daad werd gepleegd’, constateerde Hjelm.

‘Wat wij helaas hebben gemist. Maar plotseling waren ze allemaal verdwenen. Vrouwen schreeuwden, meen ik me te herinneren. Die paren liepen hun partnerruil mis omdat de vrouwen plotseling hysterisch werden. Mogelijk hadden we daarop moeten reageren.’

‘Mogelijk’, permitteerde Hjelm zich te zeggen. Mogelijk had dit moeten leiden tot een moment van nadenken.

‘Jazeker, ik heb hem gezien.’

Kerstin Holm en Paul Hjelm keken elkaar aan en richtten vervolgens een tweevoudige, onderzoekende blik op de man met het kaalgeschoren hoofd en de dunne, blonde snor.

‘U hebt hem gezien?’ vroeg Holm. ‘Dat was niet wat u gisteravond bij Kvarnen hebt gezegd. Tegen de nachtploeg van de politie van Södermalm hebt u gezegd, en ik citeer: “Ik heb niets gezien.”’

‘Het was laat, ik was moe en een beetje aangeschoten, en we zouden net weggaan. De anderen waren al buiten op straat. Ik was aan het afrekenen. Het was mijn beurt. Ik was een beetje kwaad dat ik daar vast kwam te zitten bij Kvarnen terwijl de anderen naar de volgende tent gingen, dus ik kon niet helemaal helder denken. Nu heb ik er nog eens over nagedacht. En ik heb hem gezien.’

De kale was in de dertig en droeg een dandy-achtig, licht kostuum met een gele stropdas. Hij had het formaat uitsmijter. Hjelm vroeg zich af of er onder de mouwen van zijn colbert een reeks gevangenistatoeages schuilging. Hij bladerde in zijn papieren en vond een uittreksel uit het misdaadregister voor Carlstedt, Eskil, 700217-1516, geboren te Bromma, verkoper, woonachtig in de wijk Kungsholmen. Hij had een blanco strafblad. Zelfs geen verkeersovertredinkje.

Geen tatoeages uit de nor.

‘Oké’, zei Kerstin Holm. ‘Wat hebt u gezien?’

Eskil Carlstedt nam een korte pauze, zoog lucht naar binnen als een bokser die ammoniak opsnuift en stak van wal: ‘We hadden het tafeltje het dichtst bij de deur. Ik zat met mijn rug naar de muur en keek dus recht op de bar. We waren daar vrij vroeg, rond halfacht. Even na negenen begonnen die supporters binnen te druppelen. Een beetje chagrijnig, maar niet echt agressief. Een stel bezette de laatste zitplaatsen, naast een jongen die een boek las. Een ander stel kwam bij onze tafel staan. Toen kwam die groep. Zes, zeven stuks. Die waren anders. De agressie lag zogezegd op de loer. Ze gingen aan het dichtstbij gelegen gedeelte van de bar staan. Er kwam nog een stel en die gingen helemaal achteraan staan. Tussen die twee groepen Hammarby-fans stonden die Smålanders. Vier stuks. Toen gingen ze in de aanval. Eentje stootte er licht met een opgerold spandoek tegen het gezicht van de grootste van die Smålanders. Die glipte weg met een maat. Ze liepen de straat op. Maar twee bleven staan. Het werd rumoerig. Een van die Smålanders duwde een jongen omver. Die kwam langzaam overeind. Toen, plotseling, haalde hij uit. Ik was net bezig af te rekenen. Mijn vrienden waren al vertrokken, en de serveerster stond een beetje in de weg, dus ik heb het gebeuren niet echt kunnen zien. Maar ik heb hem gezien toen hij langsrende. Het oor van die bierpul zat nog om zijn hand. Hij droeg een spijkerjack, een Hammarby-T-shirt, een Hammarby-sjaal, hij had halflang, viezig blond haar en een snorretje.’

‘Zoiets als het uwe?’ vroeg Hjelm.

Eskil Carlstedt staarde hem verongelijkt aan.

‘Nee’, zei hij ten slotte. ‘Helemaal niet. Zo’n boerenpummelsnor. Als een automonteur. Een motorgek. Bemest met pruimtabak. Hij liep een beetje door naar zijn kin.’

‘Zou u hem herkennen als u hem weer zou zien?’

‘Ik denk van wel, ja.’

‘Met zijn hoevelen was u?’

‘Vijf.’

‘Maar toen de portiers de deur blokkeerden was u nog alleen over?’

‘De anderen waren al naar buiten gegaan. Die stonden op straat te wachten, denk ik. We zouden naar de volgende kroeg gaan. Ik was nog binnen om te betalen. Zoals gezegd.’

‘Zoals diverse keren gezegd, ja’, zei Kerstin Holm. ‘Wie waren het?’

‘Gewoon een groep vrienden. Een stel verkopers. We gaan één keer in de week samen uit. Meiden versieren.’

‘En naar muziek luisteren’, zei Paul Hjelm.

Carlstedt kreunde.

‘Muziek? Luister eens, hoe lang gaat dit nog door? Ik heb buiten een paar uur zitten wachten en ik heb een afspraak.’

‘We hebben een getuigenverklaring dat u doodstil zat zonder een woord te zeggen en dat ten minste een van u een oortelefoontje in zijn oor had.’

Carlstedt zweeg en keek hem aan. Onder zijn pony door – als hij er een had gehad. Bedachtzaam. Hij dacht na.

‘Aha, oké, ik begrijp het. Ja, Kalle speelt in een rockband. Catwalks. Karl-Erik Bengtsson. We hebben naar een demo geluisterd. Ze kunnen heel goed worden. Ze hebben bijna een platencontract.’

‘Hebt u allemaal geluisterd?’

‘Ik begrijp niet wat dat met die moord te maken heeft.’

‘Hebt u allemaal geluisterd?’

‘Ja. We hadden maar één recordertje en moesten om de beurt luisteren.’

‘Dus dat oortelefoontje ging rond?’

‘Ja, dat duurde even, dus er werd niet zo veel gepraat.’

‘En de anderen? Kunnen we met hen in contact komen?’

‘Uiteraard. Maar dat zijn geen getuigen. Ze waren al op straat toen het gebeurde.’

‘Zoals gezegd. Kunt u zich nog meer herinneren?’

‘Zoals wat?’ verzuchtte Eskil Carlstedt terwijl hij demonstratief op zijn horloge keek.

‘Zoals welke anderen er binnen waren. We zoeken getuigen.’

‘Maar jezus, het was propvol. Oké, oké, oké. Rustig maar. Degenen die stonden waren bijna allemaal Hammarby-fans. Voordat de supporters binnenkwamen, kon iedereen zitten. De bar was leeg, maar alle zitplaatsen waren bezet, behalve naast die knul met dat boek. Daar gingen de eerste fans zitten. Meiden van een vrijgezellenparty aan de tafeltjes bij het raam. Naast hen, het dichtst bij ons, een groep jonge zakenlui of computerboys. Dan die lezende jongeman. Twee paren die niet meer zo piep waren, maar er zo te zien wel pap van lustten. Een flikker die zat te gluren. Een stel oude troubadours. En naast ons wat verschillende lui, een koppel dat eruitzag als studenten.’

‘Geen anderen?’ vroeg Kerstin Holm.

Hjelm keek haar aandachtig aan.

‘Niet dat ik me kan herinneren. Maar die supporters, dat waren er een stuk of dertig. Hoewel de helft verdwenen was voordat die portiers reageerden.’

‘U bent van mening dat er tussen de Hammarby-fans veel getuigen moeten zitten?’

Eskil Carlstedt grinnikte zachtjes.

‘Er waren er zeker tien die er met hun neus bovenop stonden. Maar die zullen vast niets zeggen.’

Hjelm kwam overeind en leunde voorover over het bureau.

‘Dan zijn er nog maar twee dingen voordat u naar uw belangrijke vergadering kunt vertrekken. Eén: loop even met me mee naar de politietekenaar voor het maken van een compositietekening van de dader. Twee: laat daarna bij de receptioniste in de hal de namen en de persoonsgegevens achter van uw vier vrienden. Goed?’

‘Oké’, zuchtte Eskil Carlstedt terwijl hij een blik op zijn horloge wierp.